Giáo dục tư tưởng hồ chí minh cho học sinh trung học phổ thông trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Trong đó, các văn kiện của Đảng: Nghị quyết Hội nghịlần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoáVII về công tác thanh niêntrong tình hình mới, Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH -

NGUYỄN VĂN LỤC LUẬN VĂN THẠC SỸ GIÁO DỤC HỌCngµnh : LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY CHÍNH TRỊ

GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG THỜI KÌ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Vinh - năm 2008

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Học sinh Trung học phổ thông là lứa tuổi mới lớn, có hoài bão, có khátvọng vươn tới, tương lai của họ là lực lượng chủ chốt trên mọi lĩnh vực côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Vì mới lớn, nên chưa có kinh nghiệmsống, do đó cần phải đặc biệt chăm lo, giáo dục họ về mọi mặt, trong đó giáodục tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống, định hướng con đường học tập, rènluyện phải luôn luôn là nhiệm vụ hàng đầu Hơn 20 năm đổi mới, nhất làtrước tác động mạnh mẽ của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đạihóa và hội nhập kinh tế quốc tế, thanh niên học sinh có những chuyển biếnmạnh mẽ, trong đó đan xen cả những yếu tố tích cực và tiêu cực Những biểuhiện tiêu cực, chưa tốt, đáng lo ngại về tư tưởng, đạo đức, lối sống, về tinhthần và thái độ học tập của các em đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đẩy mạnh hơnnữa công tác giáo dục công dân, cải tiến nội dung và phương pháp giáo dục

để góp phần giúp cho các em có được định hướng đúng đắn, vững vàng trong

sự lựa chọn con đường phát triển, tiếp tục học lên, học nghề hay đi vào cuộcsống lao động Đây là nhiệm vụ trực tiếp của giáo viên giáo dục công dân.Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh "là một nhiệm vụ mấu chốt của công tác

tư tưởng của Đảng", đưa nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh vào nội dung dạyhọc đã được xác định trong Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ươngĐảng lần thứ 2 khóa VIII (năm 1996)

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh ở cấp Trung học phổ thông (THPT) đãđược thực hiện trong nhiều năm kể từ những năm đầu của nền giáo dục cáchmạng, nhưng trước yêu cầu của tình hình mới, công tác giáo dục đó còn nhiềuhạn chế, "Chưa có chương trình thích hợp trong các bậc phổ thông" [15] Do

đó, nghiên cứu giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT hiện nay

là một trong những nhiệm vụ cấp thiết để góp phần tích cực thực hiện cuộcvận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, thực hiệnnhiệm vụ giáo dục tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống trong nhà

trường THPT, tạo cơ sở và tình cảm ban đầu để học sinh học tốt hơn bộ môn

tư tưởng Hồ Chí Minh ở bậc đại học Với lý do đó, tôi chọn đề tài: “Giáo dục

tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh Trung học phổ trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay đã có nhiềucông trình nghiên cứu Trong đó, các văn kiện của Đảng: Nghị quyết Hội nghịlần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoáVII) về công tác thanh niêntrong tình hình mới, Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trungương Đảng (khoá VIII) về định hướng chiến lược phát triển sự nghiệp giáodục - đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa và nhiệm vụ đến năm 2000, Vănkiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII), Vănkiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nghị quyết Hội nghị lần thứ nămBan Chấp hành Trung ương Đảng (khoá IX) về nhiệm vụ chủ yếu của côngtác tư tưởng, lí luận trong tình hình mới, Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu BanChấp hành Trung ương Đảng (khoá IX), Chỉ thị số 23-CT/TW của Ban Bí thư

về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh tronggiai đoạn mới, Chỉ thị số 40 - CT/TW, về việc xây dựng, nâng cao chất lượngđội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, Văn kiện Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ X, Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị về tổ chức cuộc vậnđộng “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Thông báo số134-TB/TW của Ban Bí thư sơ kết thực hiện chỉ thị 23-CT/TW , là nhữngvăn kiện của Đảng đề cập đến vị trí, vai trò, nội dung, phương pháp tuyêntruyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh Trong đó, Đảng ta đã nêu lên nhiệm

vụ "Đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp vớilứa tuổi và với từng bậc học"[11] và "Chỉ thị về việc đẩy mạnh nghiên cứu,tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới"[15], Chỉthị số 11-HD/TTVH, ngày 06 tháng 12 năm 2006 của Ban Tư tưởng và Văn

hóa Trung ương về hướng dẫn thực hiện chỉ thị số 06 của Bộ Chính trị, Chỉthị số 2516/CT-BGD&ĐT ngày 18 tháng 5 năm 2007 của Bộ Giáo dục vàĐào tạo về việc thực hiện cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạođức Hồ Chí Minh" Đây là những tài liệu định hướng mục tiêu, nội dung,phương pháp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh

Một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục tư tưởng Hồ Chí

Minh cho thanh niên, học sinh, sinh viên gần đây như: “Giáo dục đạo đức cho

thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay”, Luận án tiến sĩTriết học của Trần Minh Đoàn (năm 2004), Học viện Chính trị Quốc gia HồChí Minh; "Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đờisau" của tiến sỹ Trần Quy Nhơn (năm 2004); "Vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh về giáo dục - đào tạo thanh niên nước ta hiện nay", Luận án tiến sỹ Triếthọc Đoàn Nam Đàn (năm 2005) , đều có mục tiêu giáo dục tư tưởng, đạođức Hồ Chí Minh cho thanh niên, giáo dục tình cảm của thanh niên với Bác.Các công trình nghiên cứu triển khai: Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minhcủa Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình các bộ môn khoa họcMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh của

Bộ Giáo dục và Đào tạo (năm 2005), giúp cho việc nghiên cứu, giảng dạymôn tư tưởng Hồ Chí Minh một cách có hệ thống Tiến sỹ Nguyễn Duy Bắc(năm 2004) với tác phẩm "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và họcmôn học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường Đại học"; đề tàikhoa học của TS Phạm Văn Hùng về "Phương pháp giảng dạy Tư tưởng HồChí Minh" là những công trình khoa học trực tiếp nghiên cứu phương phápdạy học tư tưởng Hồ Chí Minh ở bậc Đại học GS.TS Hoàng Chí Bảo (năm2005): "Tư tưởng Hồ Chí Minh và Hồ Chí Minh học với tư cách là nhữngmôn khoa học", công trình khoa học này yêu cầu phải đảm bảo nguyên tắckhoa học khi tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh

Như vậy, đến nay chúng ta có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục

tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứugiáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT Do vậy, đây là một côngtrình khoa học mới, được xây dựng trên cơ sở khảo sát thực tiễn giáo dục trênđịa bàn Hà Tĩnh, tham khảo tình hình giáo dục trong nước qua các báo, tạpchí, các hội thảo, các diễn đàn và trực tiếp thực nghiệm dạy học của tác giả

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm thực hiện giáo dục tưtưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ góc độ khoa học giáo dục, luận văn phân tích, làm rõ cơ sở lý luận,

cơ sở thực tiễn của giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh và phát hiện, đề xuất một

số giải pháp thực hiện giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Trung họcphổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức, lốisống cho thanh niên học sinh; đi sâu nghiên cứu nội dung giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh thông qua môn học Giáo dục công dân (GDCD)

4 Giới hạn đề tài

Khách thể nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về phương pháp giảng dạy ở trường THPT

Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT Vận dụng trongdạy học môn Giáo dục công dân

Đối tượng khảo sát

Thực trạng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT hiện nay

5 Giả thuyết khoa học

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh là một giải pháp nâng cao chất lượng vàhiệu quả giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống, giáo dục năng lựccông dân cho học sinh THPT

6 Phương pháp nghiên cứu

Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở phương phápluận nghiên cứu; quan điểm giáo dục của Đảng là phương hướng nghiên cứucủa đề tài; quan điểm của Đảng về nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tưtưởng Hồ Chí Minh là cơ sở xác định nội dung, mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở quan điểm và phương pháp giáo dục hiện đại, đề tài sử dụngcác phương pháp nghiên cứu khoa học: Phương pháp thực tiễn, phương pháplôgíc - lịch sử, phương pháp lôgíc biện chứng, phương pháp phân tích và tổnghợp, các phương pháp quan sát, thu thập thông tin, phương pháp thể nghiệm.Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành lý luận chính trị và phương phápgiáo dục chính trị kết hợp với phương pháp nghiên cứu tác phẩm và phươngpháp triển khai hoạt động

7 Cấu trúc nội dung đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố, danhmục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung đề tài gồm 2 chương

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG THỜI KÌ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ 1.1 Cở sở lý luận của giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.1.1 Vai trò của giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế

1.1.1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và của dân tộc ta

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX năm 2001 của Đảng ta khẳng định:

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâusắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vậndụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể củanước ta, kế thừa và phát triển những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thutinh hoa văn hoá của nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giảiphóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủnghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại; về sứcmạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc, về chính quyền nhân dân,xây dựng nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân,xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, về phát triển kinh tế, văn hoá, khôngngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cáchmạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; về chăm lo bồi dưỡng thế hệcách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ,đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành củanhân dân Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân

ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và của dân tộc ta.[13,tr.83 - 84]

Lịch sử cách mạng Việt Nam hơn một thế kỷ vừa qua đã chứng minhrằng mọi thắng lợi của cách mạng nước ta đều gắn liền với đường lối cáchmạng đúng đắn của Đảng Trong đó, tư tưởng Hồ Chí Minh là yếu tố cực kìquan trọng bảo đảm cho đường lối đó đầy sáng tạo và phù hợp với mọi hoàncảnh Từ cuối thế kỷ XIX đến những thập niên đầu thế kỷ XX, nhân dân ta đãliên tiếp đứng lên chống chủ nghĩa thực dân, các phong trào diễn ra rất anhdũng nhưng đều không thành công vì thiếu một đường lối đúng Chỉ đến khiNguyễn Ái Quốc nhận thức được chủ nghĩa Mác- Lênin, phát hiện ra conđường cứu nước theo cách mạng vô sản, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vàcon đường cách mạng vô sản vào phong trào cách mạng Việt Nam thì mới tạo

ra bước ngoặt mới của cách mạng Việt Nam, chỉ đến khi Đảng ta được thànhlập và lãnh đạo thì cách mạng Việt Nam mới giành được những thắng lợi tolớn, có ý nghĩa lịch sử và thời đại Bằng việc trực tiếp chủ trì hội nghị lần thứtám (năm 1941) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Hồ Chí Minh đã hoànthiện đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, đưa đến thắng lợi của Cáchmạng tháng tám năm 1945, đánh đổ chế độ mấy mươi năm phong kiến thựcdân, xóa bỏ chế độ quân chủ đã tồn tại hàng trăm năm, lập nên nhà nước dânchủ cộng hòa; bằng tư tưởng đối ngoại mềm dẻo, khôn khéo, chúng ta đãthêm bạn, bớt thù, tiến hành kháng chiến thắng lợi, giải phóng dân tộc, bảo vệ

Tổ quốc; bằng việc kiên trì tư tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xãhội, chúng ta đã tiến hành đổi mới thành công, tiếp tục giành được nhiềuthành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử trong 20 năm qua

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và của dântộc ta, bởi vì trong những lúc khó khăn chúng ta có thể tìm thấy trong tưtưởng của Người những vấn đề soi sáng cho tư duy, chỉ cho chúng ta phươngthức hành động, trên cơ sở đó mà giải quyết nhiều vấn đề tư tưởng, thống nhấtquan điểm trong việc nhìn nhận hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng,nhằm phục vụ lợi ích của dân tộc Chẳng hạn, những sai lầm, khuyết điểm

kéo dài của Đảng ta trong thời kỳ trước năm 1986 cùng với những khó khănkhách quan đã đưa công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ta đến khủng hoảngtrầm trọng, cần phải đổi mới để tồn tại và phát triển, Đảng ta xác định trướchết là phải đổi mới tư duy và đổi mới tổ chức, cán bộ Tư tưởng đổi mới đó là

sự tiếp thu tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của lý luận đối với thực tiễn vàvai trò của tổ chức và cán bộ Người đã từng căn dặn rằng: "Lý luận như cáikim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế.Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi", "Muôn việc thành cônghoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém" Đứng trước cuộc khủng hoảngtoàn diện hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới vào những năm đầu thập niênchín mươi, song đất nước ta vẫn kiên định con đường xã hội chủ nghĩa, đãvượt qua những khó khăn, thách thức, tiến hành đổi mới thành công vì Đảng

ta đã tìm thấy tư tưởng "Không có gì quí hơn độc lập tự do" trong tư tưởng

Hồ Chí Minh, vì Đảng ta đã tìm thấy tư tưởng: "Muốn cứu nước và giảiphóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản"trong tư tưởng của Người, vì Hồ Chí Minh đã nhắc nhở chúng ta rằng: "Muốnngười ta giúp mình thì mình phải tự giúp lấy mình đã" Tiếp thu tư tưởng

"Con người là vốn quí nhất", Đảng ta đặc biệt coi trọng chiến lược phát triểncon người, đẩy mạnh sự nghiệp giáo dục và đào tạo, coi đây là bước đột pháđầu tiên trong đường lối đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,coi việc phát huy sức mạnh toàn dân tộc là nguồn sức mạnh to lớn, là độnglực chủ yếu để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tếquốc tế Tư tưởng Hồ Chí Minh đã làm cho dân tộc ta đứng vững trước mọikhó khăn, thách thức để vượt lên, khẳng định bản sắc của dân tộc, khẳng địnhsức mạnh của dân tộc trước thời đại mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của chúng ta, vì đókhông chỉ là tư tưởng lý luận mà còn là tư tưởng nhân văn cao cả Tư tưởngxuất phát từ tình thương yêu con người với một tình cảm sâu sắc, vừa lớn lao,

vừa gần gũi đối với từng con người cụ thể Chính tư tưởng nhân văn này đãtạo nên sức mạnh to lớn cho Đảng ta, cho dân tộc ta vượt qua những khó khăntrước mắt và làm nên những chiến công kỳ diệu Trong thời đại khoa học vàcông nghệ, thời đại toàn cầu hóa của nền kinh tế thị trường, tư tưởng nhân văn

sẽ giúp cho con người làm việc thiện, tránh điều ác, biết sử dụng thành tựuvăn minh của nhân loại phục vụ hạnh phúc con người

Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào hoàn cảnh cụ thể nước ta, nên có tính thực tiễn lớn, gần gũi vớichúng ta và thiết thực với đời sống hàng ngày của chúng ta Dưới ngọn cờ tưtưởng Hồ Chí Minh, chúng ta không phải chờ kinh tế phát triển rồi xây dựngchủ nghĩa xã hội, xây dựng đời sống mới mà phải đồng thời diệt giặc đói, giặcdốt, vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa đấutranh thống nhất nước nhà , bằng việc vừa phát huy nhân tố con người vừabảo đảm mục tiêu vì con người Đi theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đất nước tatừng bước đi lên, mặc dầu nền kinh tế còn kém phát triển do hậu quả lịch sử

-để lại, nhưng xã hội Việt Nam hiện tại là xã hội ổn định, là điểm đến và cósức hấp dẫn đối với các dân tộc trên thế giới

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản vô giá của dân tộc ta, vì tư tưởng đó là

sự kết tinh những giá trị văn hóa dân tộc, tư tưởng đó còn thể hiện ở tấmgương đạo đức của Người, tấm gương mẫu mực về lối sống khiêm tốn, giản

dị, trong sáng, cần kiệm liêm chính, thống nhất lời nói với việc làm, suốt đời

nổ lực phấn đấu vươn lên và làm việc không mệt mỏi vì mục tiêu đã xác định,

đó là tấm gương học suốt đời để tiến bộ mãi Những phẩm chất đạo đức đó đãlàm cho người trở nên gần gũi với tất cả mọi người mà ai cũng có thể họcđược và làm theo được

Chúng ta không nghĩ sẽ tìm thấy tất cả những gì chúng ta mong muốnđều có trong tư tưởng Hồ Chí Minh vì tính tất yếu lịch sử của tư tưởng, chúng

ta càng không được cộng vào những gì mà tư tưởng Hồ Chí Minh chưa phản

ánh vì như thế cũng là hiểu sai tư tưởng của Người Nhưng công cuộc đổi mớiđất nước hiện nay càng đi vào chiều sâu thì chúng ta càng tìm thấy ở tư tưởng

Hồ Chí Minh những quan điểm và kinh nghiệm quí báu chỉ cho chúng ta conđường đi lên chủ nghĩa xã hội, chỉ cho chúng ta biết mình phải làm gì để vươnlên sánh vai với các cường quốc năm châu Bởi vì, tư tưởng Hồ Chí Minh là

hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc nên đồng thời là hệ thống phươngpháp Đó là phương pháp cách mạng, phương pháp tư duy, phương pháp ứng

xử, phương pháp giao tiếp, phương pháp đối thoại với con người Giáo sư,tiến sĩ Hoàng Chí Bảo nhận xét: "Mỗi luận điểm, mỗi nguyên lí (tư tưởng HồChí Minh - tác giả nhấn mạnh) không chỉ có giá trị nhận thức mà còn lànhững chỉ dẫn về phương pháp hành động Đó vừa là thế giới quan vừa lànhân sinh quan, vừa là phương pháp luận, vừa là ý thức hệ Thống nhất giữa

tư tưởng và phương pháp, thống nhất giữa lí luận và thực tiễn, đem lý luậnứng dụng vào thực tiễn, từ thực tiễn khái quát hoá thành lý luận Đó là mộtđặc điểm nội bật của tư tưởng Hồ Chí Minh"[1]

Lịch sử cách mạng nước ta từ khi có tư tưởng Hồ Chí Minh soi rọi đã kếtiếp truyền thống vẻ vang của dân tộc, xứng danh với tổ tiên ta đã bao đờidựng nước và giữ nước, có biết bao người mà tên tuổi của họ mãi mãi trong

sử vàng của dân tộc Do đó, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, chỉ cho thanhniên học sinh đi theo con đường Người đã chọn có ý nghĩa vô cùng to lớntrong giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục niềm tin và lý tưởng cách mạngcủa Đảng, của dân tộc, có ý nghĩa chuyển giao cho thế hệ trẻ "nguồn vốn quý"của dân tộc, để họ vững bước đi lên trong thời kỳ mới của đất nước

1.1.1.2 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế

Bước vào thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhậpquốc tế Để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển

nhanh và bền vững, Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảnglần thứ 2 khóa VIII về chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo khẳng định:

"Đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứatuổi và từng bậc học" là một trong những nội dung giải pháp để thực hiện mụctiêu giáo dục trong thời kì mới, nhằm đào tạo "Những người thừa kế xây dựngchủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên" như lời Bác Hồ dặn"

Nhận thức về công tác tư tưởng, lí luận trong tình hình mới Đảng ta chorằng cần phải “Xây dựng kế hoạch phát triển cuộc vận động thi đua yêu nước,học tập tư tưởng, đạo đức, lối sống Hồ Chí Minh nhân kỉ niệm 112 năm ngàysinh của Bác”[14] Chỉ thị 23 - CT/TW của Ban Bí thư về đẩy mạnh nghiêncứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới đã chỉrõ: "Bước sang thế kỉ XXI, đất nước ta có cơ hội lớn, nhưng đang đứng trướcnhững thách thức không nhỏ, tình hình thế giới đang diễn biến phức tạp, khólường Để thực hiện nhiệm vụ cách mạng Việt Nam trong thời kì phát triểnmới, cần thấm nhuần sâu sắc, vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để giải quyết những vấn đề thựctiễn trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng,đối ngoại, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, trong đó việc tổ chức học tập

tư tưởng Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ mấu chốt của công tác tư tưởng củaĐảng, cần được toàn Đảng thực hiện chặt chẽ, có chất lượng, hiệu quả"[15].Chỉ thị nhấn mạnh nhiệm vụ: "Cần sớm tổ chức biên soạn giáo trình và sáchgiáo khoa thống nhất về tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với từng cấp học, bậchọc, thực hiện chế độ thi cử nghiêm túc" Trước yêu cầu tăng cường công tác

tư tưởng trong tình hình mới nhằm đấu tranh có hiệu quả chống lại các âmmưu, thủ đoạn diễn biến hoà bình, kích động bạo loạn lật đổ của các thế lựcthù địch, kiên quyết bác bỏ những luận điệu tuyên truyền, bịa đặt, xuyên tạc

và vu khống, khắc phục những biểu hiện giao động và thiếu ý thức tổ chức kỉluật của một số cán bộ, đảng viên Hội nghị lần thứ 12 Ban chấp hành Trung

ương Đảng (khoá IX) đã quyết định triển khai chỉ đạo điểm cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong cán bộ, đảngviên và nhân dân Bộ Chính trị ra chỉ thị 06-CT/TW về triển khai cuộc vậnđộng trong toàn Đảng, toàn dân Đây là một chủ trương lớn vừa mang tínhcấp bách trong tình hình hiện nay, vừa có ý nghĩa lâu dài đối với sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc Cuộc vận động nhằm: “Làm cho toàn Đảng,toàn dân nhận thức sâu sắc về những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tưtưởng đạo đức và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Tạo sự chuyển biến mạnh

mẽ về ý thức tu dưỡng, rèn luyện và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh sâu rộng trong toàn xã hội, đặc biệt trong cán bộ, đảng viên, đoàn viên,công chức, viên chức, thanh niên, học sinh nâng cao đạo đức cách mạng,cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chínhtrị, đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội; góp phần thực hiện thắng lợi nghịquyết đại hội X của Đảng"[28] Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chỉ thị đẩymạnh việc thực hiện cuộc vận động trong toàn ngành, yêu cầu “Rà soát cáccác chương trình môn học và các hoạt đông đang triển khai để lồng ghép nộidung cuộc vận động”[5], đồng thời nhấn mạnh việc “Đẩy mạnh đổi mớiphương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học các môn khoa họcMác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, môn Chính trị, Giáo dục công dân, Đạođức nói riêng trong nhà trường”[6] là những biện pháp thực hiện cuộc vậnđộng

Như vậy cùng với sự khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản vô giácủa Đảng và nhân dân ta Đảng ta cũng đồng thời nhận thức rằng đạo đức HồChí Minh là "Tấm gương sáng để mọi người Việt Nam học tập và noi theo",đẩy mạnh giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, tổ chức tốt cuộc vận động học tập

và làm theo tấm gương đạo đức của Người trong toàn Đảng, toàn dân, toànquân là vấn đề cấp thiết Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, học tập và làm theo

tư tưởng, đạo đức của Người được coi là điểm mấu chốt, đầu tiên để phát

hiện, giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn, là đòi hỏi khách quancủa mỗi cá nhân, đơn vị, địa phương, của từng ngành, từng tổ chức và củatoàn xã hội; giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh phải làm cho người học thấy lạiđược mình, tự chỉ trích mình, biết cần thiết phải điều chỉnh nhận thức và hànhđộng của mình để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội; học tư tưởng Hồ ChíMinh là học cách làm người mà cụ thể là học phương pháp xử thế, phươngpháp lấy tình thương yêu con người để thực hành chân lí Người đã từng nói

"Hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộcbao nhiêu sách mà sống với nhau không có tình có nghĩa thì làm sao gọi làchủ nghĩa Mác-Lênin"[30, tr.554] Đây là những vấn đề mang tính phươngpháp luận mà người dạy tư tưởng Hồ Chí Minh cần vận dụng để xác định nộidung, hình thức, phương pháp phù hợp với từng đối tượng; người học vậndụng để phát hiện được những điều bổ ích cho công tác, học tập và rèn luyệnbản thân Nhận thức sâu sắc về ý nghĩa to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh,càng nghiên cứu kĩ tư tưởng của Người sẽ cho ta thấy được nhiều điều mới

mẻ Điều quan tâm hơn nữa là đến nay, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng HồChí Minh vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, "Cách làm chưa được đổi mới, còndừng lại ở mức tuyên truyền bề rộng, học lí luận chưa gắn với liên hệ tìnhhình thực hiện nhiệm vụ chính trị"[16] Trong giáo dục và đào tạo, nội dungchương trình mới chỉ được thực hiện ở bậc Đại học và Trung học chuyênnghiệp, chưa được đưa vào chương trình dạy học phổ thông, chưa có nội dung

và phương pháp thực hiện giáo dục lồng ghép tư tưởng Hồ Chí Minh qua cácmôn học Do đó, tiếp tục nghiên cứu để nâng cao chất lượng công tác tuyêntruyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh là nhiệm vụ cấp thiết củangười giáo viên

1.1.2 Đổi mới GDCD, giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là yêu cầu khách quan của sự nghiệp giáo dục

1.1.2.1 Tư tưởng cơ bản về đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

Công cuộc cải cách giáo dục bắt đầu từ năm học 1981 - 1982 đã đạtđược nhiều thành tựu trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡngnhân tài Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước,trước sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của kinh tế, xã hội, của khoa học - côngnghệ nói chung và khoa học giáo dục nói riêng, chương trình và sách giáokhoa hiện hành đã bộc lộ những hạn chế và bất cập Vì vậy, phải đổi mới giáodục phổ thông là yêu cầu cấp thiết "Con người là vốn quí nhất", là nhân tốquyết định mọi thắng lợi của cách mạng Nguồn lực con người chỉ có thểđược phát triển trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao, chỉ trên một nềntảng kiến thức đủ và chắc chắn thì mới phát huy được những phẩm chất vànăng lực sẵn có của con người Do vậy phải bắt đầu chiến lược con người từgiáo dục phổ thông, từ việc xác định mục tiêu cần đạt được ở người học saumột quá trình giáo dục Nhà trường phổ thông ngày nay không thể thâu tómđược mọi tri thức mà người học mong muốn, do đó cần phải thường xuyênxem xét lại chương trình, nội dung giáo dục, phải thay đổi phương pháp dạyhọc theo hướng giáo dục phương pháp để người học có khả năng tự học, tựđánh giá, tự tiếp nhận tri thức và học suốt đời Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và hội nhập quốc tế yêu cầu con người cần có những phẩm chất cần thiết đểbiết hưởng thụ những thành tựu mới cho sự phát triển Trong đó tư cách côngdân, đạo đức nghề nghiệp, ý thức nghĩa vụ, bổn phận và trách nhiệm, ý chíphấn đấu vươn lên, tri thức và kỷ năng có liên quan trực tiếp với cuộc sốnghàng ngày, tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo là những phẩm chấtkhông thể thiếu được của người công dân hiện đại Trước yêu cầu mới, Quốchội đã ra nghị quyết về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Mục tiêuđổi mới chương trình giáo dục phổ thông là: "Nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt

Nam; tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khuvực và thế giới"[34] Thủ tướng Chính phủ ban hành chỉ thị về đổi mớichương trình giáo dục phổ thông thực hiện nghị quyết của Quốc hội Chươngtrình giáo dục phổ thông yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học: "Phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặctrưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồidưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỉ năngvận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh"[7, tr.8] và "Chỉ có thể đổi mớiphương pháp dạy học chúng ta mới có thể tạo được đổi mới thực sự tronggiáo dục, mới có thể đào tạo lớp người năng động, sáng tạo, có tiềm năngcạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh đang hướng tới nền kinh tế tri thức"[7, tr.9].Như vậy, khâu đột phá trong đổi mới giáo dục phổ thông là đổi mới phươngpháp dạy học Song, đổi mới phương pháp dạy học "Không có nghĩa là phủđịnh phương pháp truyền thống, mà là những phương pháp truyền thống lạchậu, lỗi thời phải được loại bỏ, những phương pháp truyền thống thích hợpphải được phát huy"[2]; phương hướng của đổi mới phương pháp dạy học làthay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “Phương phápdạy học tích cực”

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn được dùng

ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học “Tích cực” trong phươngpháp dạy học được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái với nghĩakhông hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với tiêu cực[35]

Cơ sở của phương pháp dạy học tích cực là tính tích cực, muốn hiểu biết,

là khát vọng vươn lên vốn có của con người để đạt được mục đích cuộc sống,được thỏa mãn để phát triển Tính tích cực còn xuất phát từ thực tiễn cuộcsống, để tồn tại và phát triển, con người luôn luôn phải hoạt động, tích cực cải

biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội Vì vậy, phát hiện, nuôi dưỡng vàphát triển tính tích cực của người học là trách nhiệm của những người làmcông tác giáo dục Trong giáo dục, tính tích cực của người học biểu hiện ởkhát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong chiếm lĩnh trithức Tính tích cực liên quan đến động cơ học tập, động cơ đúng thì ngườihọc nảy sinh hứng thú, có hứng thú thì mới tự giác học tập Hứng thú và tựgiác trong học tập vừa là nội dung vừa là động lực của tính tích cực nhậnthức Từ hứng thú và tự giác, người học mới độc lập suy nghĩ, tính độc lậpsuy nghĩ sẽ là tiền đề của sáng tạo Hứng thú và tự giác của người học phụthuộc vào nhiều yếu tố: Phụ thuộc vào các phẩm chất về năng lực, điều kiệncủa người học, phụ thuộc vào nội dung, phương pháp, ý nghĩa bài học, quan

hệ thầy trò , đặc biệt là nhu cầu xã hội Để học sinh tích cực học tập theo mụctiêu giáo dục thì việc lựa chọn nội dung, phương pháp phù hợp, việc giúp các

em nhận thức được nhiều vấn đề thực tiễn cuộc sống là yếu tố có ý nghĩaquyết định nhất Dạy học tích cực được thực hiện bằng nhiều hình thức: Thảoluận nhóm, phương pháp động não, phương pháp dạy học hợp tác, phươngpháp đặt và giải quyết vấn đề, phương pháp đóng vai, phương pháp tìnhhuống, tích cực hóa các phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp,phương pháp trực quan Song lựa chọn phương pháp còn phụ thuộc lớn vàonội dung, trên cơ sở chuẩn chương trình, giáo viên xây dựng nội dung dạy họcphù hợp với từng đối tượng để phát huy tính tích cực học tập của học sinh Như vậy, đổi mới giáo dục phổ thông vừa chuẩn bị cho đào tạo nguồnnhân lực mới, vừa giúp cho con người biết hưởng thụ những thành tựu củacông nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Nâng cao chất lượng cuộcsống của con người là mục tiêu cao nhất của đường lối công nghiệp hóa, hiệnđại hóa và hội nhập quốc tế của nước ta Hình thành và phát triển năng lựcnâng cao cuộc sống của con người, của mọi người là trách nhiệm của sựnghiệp giáo dục, trước hết là giáo dục phổ thông, đổi mới phương pháp dạy

học là con đường để phát triển năng lực, đổi mới nội dung dạy học là yếu tốquyết định đổi mới phương pháp Đứng trước thực tiễn cuộc sống, con người

có khả năng tích cực, chủ động lựa chọn con đường phát triển, loại bỏ đượcnhững tác động xấu do nền kinh tế thị trường và những hiệu ứng phi văn hóanảy sinh trong quá trình phát triển xã hội là mục tiêu cao nhất của chế độ xãhội mà chúng ta đang xây dựng Nếu làm tốt giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minhcho thế hệ trẻ Việt Nam có ý nghĩa làm tăng chất lượng cuộc sống của họ.Chẳng hạn, nếu giáo dục được ý thức tự học cho học sinh theo tấm gương tựhọc Hồ Chí Minh thì học sinh THPT sẽ tiếp nhận được rất nhiều thông tinphục vụ cho học tập, cho sự lựa chọn nghề nghiệp, nhanh nhạy nắm bắt cáimới, thích ứng với môi trường lao động đầy biến động của kinh tế thị trườngtrong thời kỳ cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, điều mà thầy cô giáo

và cha mẹ, nhà trường ngày nay khó làm thay cho họ; nếu học sinh hiểu đượcgiá trị tư tưởng Hồ Chí Minh đối với những thắng lợi của cách mạng nước ta,hiểu được rằng mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội thực chất là mốiquan hệ nước độc lập và dân tự do thì sẽ có niềm tin sâu sắc vào con đường

mà Đảng và nhân dân ta đã chọn, họ sẽ kiên định, không mất phương hướngtrước những tác động tiêu cực, hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng và sẽtích cực đấu tranh cho ý thức chính trị đó Tức là tích cực góp phần vào sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của nước nhà; nếu học sinh hiểu rằng "đạođức là thước đo của lòng cao thượng" thì các em dễ tránh được những cám dỗvật chất, những hành vi tàn ác, bản năng Mới có thể làm được những nhiệm

vụ nặng nề mà vẻ vang Nên trong giáo dục phổ thông nói chung, giáo dụcTHPT nói riêng, người thầy giáo cần kết hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minhcho học sinh, trong đó môn GDCD có vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng

1.1.2.2 Vấn đề giáo dục công dân và môn học GDCD trong đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

Giáo dục công dân được hiểu theo nghĩa chung nhất là đào tạo thế hệ trẻtrở thành người lao động mới với những phẩm chất và năng lực nhất định vềsức khỏe, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, đáp ứng được yêu cầu sự nghiệp đổi mớitrong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.Theo nghĩa này, GDCD là nhiệm vụ của toàn xã hội, của mọi cấp, mọi ngành,mọi người đối với sự phát triển của thế hệ trẻ Theo nghĩa thường dùng tronggiáo dục hiện nay thì GDCD là: “Giáo dục, bồi dưỡng cho học sinh nhữngchuẩn mực đạo đức của người công dân, phản ánh những quan hệ đạo đức đốivới lao động, công việc, đối với người khác, đối với bản thân, đối với xã hội,đối với nhà nước, những chuẩn mực về phương pháp mà người công dân phảituân theo, bao gồm những chuẩn mực về quyền lợi và nghĩa vụ và cả nhữngchuẩn mực về nguyên tắc ứng xử của công dân”[36] Đây là nhiệm vụ củatoàn ngành giáo dục, được thực hiện trong từng nội dung và hoạt động giáodục Trong giáo dục phổ thông, GDCD là một môn học ở bậc Trung học Mônhọc GDCD có vai trò hết sức quan trọng: “Nó không chỉ cung cấp cho nhữngcông dân tương lai những tri thức vừa khái quát hoá mà còn thông qua mônhọc giúp người học hình thành và phát triển phương pháp suy nghĩ và hànhđộng phù hợp với những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể”[20]

Môn GDCD ở trường THPT có những nhiệm vụ: Trực tiếp hình thànhphẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống; trực tiếp hình thành và pháttriển dần dần nhân cách, năng lực, phẩm chất của người học sinh trung học,

có thế giới quan khoa học, nhân sinh quan tiên tiến, có đạo đức trong sáng, có

ý thức cao thực hiện nhiệm vụ cách mạng của Đảng và Nhà nước, có tráchnhiệm cao với Tổ quốc, nhân dân, gia đình và bản thân, có lối sống kỉ cương,pháp luật Trên cơ sở tri thức môn học, học sinh sẽ hình thành những quanđiểm mới, những khuynh hướng tư tưởng mới, động cơ, hoài bão, lòng tin, vàhành vi tốt đẹp của con người Đây là điều hết sức quan trọng đối với mỗi cánhân trong giai đoạn hiện nay

Chương trình, nội dung môn GDCD ở THPT "Được xây dựng và pháttriển trên cơ sở tri thức các môn khoa học cơ bản là: Triết học, đạo đức học,kinh tế chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học, luật học và các đường lối,chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước hiện nay"[7, tr.44] Quá trìnhdạy học môn GDCD là quá trình khai thác tiềm năng và phát triển tâm lực họcsinh, phát triển tính tích cực hoạt động nhận thức và năng lực tự hoàn thiệncủa học sinh Coi trọng nguyên tắc hoạt động, gắn việc học tập với hoạt động

xã hội, hoạt động lao động sản xuất và hoạt động thực tiễn khác Môn GDCDhướng học sinh vươn tới những giá trị cơ bản của người công dân Việt Namtrong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, những giá trịtốt đẹp của dân tộc trong sự hội nhập và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại,giúp học sinh có sự thống nhất cao giữa ý thức và hành vi, giữa học và hành,giữa nói và làm Đảm bảo sự gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn củangười học, gắn liền với các sự kiện trong đời sống đạo đức, chính trị, kinh tế,

xã hội, pháp luật của địa phương, của đất nước và phù hợp với đặc điểm tâmsinh lí lứa tuổi học sinh Trên cơ sở quan điểm chỉ đạo và chuẩn chương trình,giáo viên có thể chủ động và sáng tạo trong giảng dạy, xác định phương pháp,tìm kiếm điều kiện để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục đặt ra nhằmphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng năng lực tựhọc, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên, bỏ thói quenhọc tập thụ động Dạy học môn GDCD phải gắn bó chặt chẽ với cuộc sốngcủa học sinh, cần tăng cường sử dụng các tình huống, các câu chuyện, cáchiện tượng thực tế để phân tích, đối chiếu, minh hoạ cho bài giảng Khuyếnkhích học sinh liên hệ, tự liên hệ, tự phát hiện và đánh giá các sự vật, hiệntượng, sự kiện đã và đang xẩy ra trong nước, ở địa phương, trường học

1.2 Cơ sở thực tiễn của giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.2.1 Đặc điểm sự phát triển nhân cách và những tác động của môi trường giáo dục đối với học sinh THPT hiện nay

1.2.1.1 Đặc điểm sự phát triển tâm lý, nhân cách của hoc sinh THPT hiện nay

Thành tựu của sự nghiệp đổi mới đất nước đã hình thành “Một thế hệthanh niên có đạo đức, nhân cách, tri thức, sức khoẻ, khát khao sáng tạo, cốnghiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa" Bên cạnh

đó, cũng còn "một bộ phận thanh niên sống thiếu lý tưởng, hoài bão, niềm tin,thiếu ý chí vươn lên trong học tập, lao động, công tác”[18]

Về đặc điểm tâm lí lứa tuổi Theo quan niệm của nhà giáo dục I.X.Côn

cho rằng: Tuổi thanh niên là “thế giới thứ 3” theo nghĩa đen của từ này, tồntại giữa tuổi trẻ em và tuổi người lớn M.I.Kalinin nhà giáo dục Xô Viết thìquan niệm: Thanh niên mọi thời đại và mọi thế hệ đều vốn có nhiều ước mơ

và tưởng tượng khoáng đạt, không một người hoạt động và suy nghĩ nào đạtđược kết quả tốt nếu không tưởng tượng khoáng đạt Nhưng thanh niên thìkhuynh hướng này phát triển hơn nhiều so với người đứng tuổi Giáo sưNguyễn Khắc Viện khẳng định: “Tuổi thanh niên là tuổi trăn trở, phân vântrước các ngả đường, cho đến lúc tìm được chỗ đứng ổn định Không lạ gìtâm lí thanh niên thường không ổn định Sức khoẻ dồi dào, hiểu biết củanhiều người bắt đầu khá sâu rộng nhưng dù sao kinh nghiệm cuộc đời còn ít,cho nên dễ có những thái độ và hành động cực đoan, dễ nhiệt tình mà cũng dễ

bi quan chán nản, và thường xen lẫn cả hai Đây là tuổi có thể tiếp thu mộtđạo lí cao cả, một lí tưởng sáng đẹp, mà cũng có thể bị lôi cuốn vào nhữnghành động phiêu lưu, phạm pháp nghiêm trọng”[9, tr.108] Các nhà tâm lýđều gọi “Tuổi thanh niên là một hiện tượng tâm lý xã hội”[9, tr.108]

Về nhân cách Thanh niên học sinh ngày nay được sinh ra và lớn lên

trong hoà bình, được hưởng các thành tựu kinh tế – xã hội do sự nghiệp đổimới đem lại nên họ có nhiều điểm phát triển khác với thế hệ cha anh Tự ý

thức rất lớn, khát vọng về học tập, về cống hiến, hoài bão vươn tới cái caothượng, cái chân, thiện, mỹ thể hiện khá rõ ràng Khát khao học giỏi để đượcvào đại học, để có việc làm, để có đời sống tốt, để lập thân, lập nghiệp đã hìnhthành lý tưởng sống của thanh niên học sinh hiện nay Thanh niên học sinh tintưởng vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, hăng hái tham gia các hoạt độngchính trị xã hội Đây là đặc sắc riêng của môi trường giáo dục THPT Thựctiễn trong 20 năm qua, nhiều phong trào thanh niên trường học được thực hiệnmột cách rầm rộ, có hiệu quả, nhiều tấm gương sáng của thế hệ cha anh vànhững khát khao, suy nghĩ của họ được thế hệ trẻ hôm nay ngưỡng mộ, cảmmến và học tập, được thanh niên học sinh tiếp nhận như là con đường phấnđấu, rèn luyện của mình

Về lý tưởng Nói về lý tưởng của thanh niên ngày nay, nguyên Tổng bí

thư Đỗ Mười có nhận xét: "Họ tìm thấy ở những người thanh niên lớp trước

sự đồng cảm ở tinh thần tự nguyện, cống hiến, xả thân, và điều sâu sắc hơn,tôi nghĩ, đã có sự rung động của tuổi trẻ ngày nay trước vẻ đẹp cao cả củacuộc chiến tranh chính nghĩa, của chân lí mà chúng ta đã tìm thấy trong lịch

sử đấu tranh cách mạng hào hùng của dân tộc”[38] Trong tính nhiều mặt củakhát vọng, ước mơ, lý tưởng thì “Cái then chốt quyết định đối với thanh niên

là lý tưởng chính trị vì đây là sự định hướng cho cả cuộc đời của họ”[38] HồChí Minh cũng từng nói tuổi trẻ đồng nghĩa với sáng tạo, năng động, linhhoạt, đây là lứa tuổi đẹp nhất của cuộc đời, là mùa xuân của xã hội Trướcđiều kiện sống mới, chúng ta cần phải bồi dưỡng lý tưởng, lòng yêu nước, ýchí tự lực, tự cường, không cam chịu đói nghèo, lạc hậu, không chịu thua kémcác nước khác để tạo nên bản lĩnh chính trị vững bền cho thanh niên, giúp họ

tự tin, vượt qua mọi thử thách, giúp cho thanh niên tự nhận biết cái đúng, cáisai, biết tiếp thu những tinh hoa cũng như đấu tranh chống lại những âm mưu,những cám dỗ Cho nên, nếu làm tốt công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh,

tổ chức tốt để thế hệ trẻ học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người có

ý nghĩa vô cùng to lớn trong giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, giáo dụccác phẩm chất cao quí của con người Việt Nam và phát huy được sức mạnhnội sinh từ mỗi cá nhân học sinh trong học tập, lao động và cống hiến

Sự phát triển tâm lý - nhân cách thanh niên hiện nay phản ánh sự trưởngthành của họ trong điều kiện mới Tuy nhiên, bên cạnh những biểu hiện tíchcực, thấy có cả những yếu tố hạn chế, tiêu cực Thanh niên có nhiều hoài bão,ước mơ nhưng cũng có nhiều ảo tưởng và hạn chế trong khát vọng, trong ước

mơ và khát vọng có cả cảm giác như sự mất phương hướng, không xác địnhđược mình Thanh niên học sinh được học nhiều hơn, có nhận thức nhiều hơnnhưng sự trưởng thành có biểu hiện muộn hơn Chẳng hạn: Trước đây Lý TựTrọng đã biết xác định lý tưởng cách mạng từ khi 14 tuổi; tuổi 15, 16, chỉtrình độ tiểu học nhưng thế hệ cha anh đã làm công chức, tuổi 20 đã làm nên

sự nghiệp; thế hệ cách mạng tiền bối của Đảng ta như Trần Phú, Lê HồngPhong, Hà Huy Tập trở thành nhà lãnh đạo kiệt xuất khi còn rất trẻ; các nhàvăn, nhà thơ, nhạc sĩ quen thuộc với thanh niên học sinh như Nguyễn Khải,Nguyên Ngọc, Nguyễn Đức Toàn, Huy Du đã làm nên sự nghiệp khi tuổi20-25 v.v Còn ngày nay, chúng ta không phủ nhận những tài năng ở học sinhTHPT nhưng đó trước hết kết quả của sự chăm sóc và giáo dục mà chưa biểuhiện rõ về nhân cách cá nhân

Từ thực trạng sự phát triển nhân cách của thanh niên học sinh trongnhững năm đầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hộinhập quốc tế, trước những biểu hiện yếu kém về thái độ học tập, ý thức phấnđấu vươn lên, xa rời truyền thống văn hóa của một bộ phận thanh niên họcsinh hiện nay, yêu cầu chúng ta phải đổi mới giáo dục công dân, cần phải cóđịnh hướng chính trị đúng đắn Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trungương Đảng (khóa X) định hướng công tác giáo dục thanh niên trong thời kỳmới là: "Chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên thành lớp người "vừa hồng,vừa chuyên" theo tư tưởng Hồ Chí Minh" và khẳng định: "Sự nỗ lực học tập,

rèn luyện và phấn đấu không ngừng của thanh niên theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh là yếu tố quan trọng để xây dựng thế hệ thanh niên thời kỳmới"[19] Hội nghị cũng đặt ra nhiệm vụ đến năm 2010 là: "Nâng cao nhậnthức chính trị, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên, nhất là học sinh,sinh viên Tập trung giáo dục, định hướng, cổ vũ thanh niên thực hiện có hiệuquả cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh",tạo chuyển biến thực sự trong đạo đức, lối sống và hành động của thanhniên"[19]

1.2.1.2 Những yếu tố tác động đến sự phát triển tâm lý, nhân cách của học sinh Trung học phổ thông hiện nay

Những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử của 20 năm đổi mới là điềukiện kinh tế, xã hội làm thay đổi sự phát triển con người, đặc biệt là sự pháttriển các thế hệ thanh niên

Sự quan tâm đặc biệt giáo dục phổ thông đã hình thành môi trường giáodục lành mạnh, an toàn để học sinh học tập, rèn luyện, phấn đấu; sự phát triểnmạnh mẽ giáo dục đại học và dạy nghề là một động lực thúc đẩy học sinh phổthông chăm chỉ học tập, nuôi dưỡng khát vọng trở thành người thanh niênsinh viên Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh ở các trường phổ thông cóvai trò to lớn trong rèn luyện đạo đức, xây dựng niềm tin, kế thừa truyềnthống dân tộc, quê hương, giáo dục lý tưởng cho thanh niên theo con đườngĐảng và nhân dân ta đã chọn Học sinh THPT luôn ý thức phấn đấu để trởthành người đoàn viên, việc được kết nạp Đảng ở trường học là một điềuthiêng liêng trong nhận thức của họ Sau những năm đầu của đổi mới, Đảng takhẳng định: "Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vàothế kỉ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạngViệt Nam có vững bước trên con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớntuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ

thanh niên"[10] Đồng thời "Thực sự coi giáo dục và đào tạo là quốc sáchhàng đầu" nên thanh niên hiện nay có nhiều phẩm chất tốt đẹp.

Tuy nhiên, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hộinhập quốc tế đã phát sinh nhiều vấn đề ảnh hưởng đến tâm lý, nhân cách củathanh niên Chẳng hạn: Hậu quả thừa lao động nông thôn do công nghiệp hóa,hiện tượng được đào tạo nhưng không tìm được việc làm, hoặc có việc làmnhưng không qua đào tạo, lao động hiện nay phần lớn trong các doanh nghiệpđầu tư nước ngoài và dân doanh mà hầu hết những nơi đó không có tổ chứcĐoàn như hiện nay đã ảnh hưởng rất lớn đến động cơ học tập, lý tưởng chínhtrị, khát khao cống hiến của tuổi thanh niên; sự biến đổi, phân hóa hình thứcgia đình truyền thống, tính đa dạng trong sản xuất, kinh doanh, làm giàu củagia đình Đã tạo nên tâm lý đa chiều, phức tạp trong không giới trẻ Thế hệthanh niên học sinh trong vài thập kỉ nay có thể gọi là thế hệ chuyển giao.Quá khứ hào hùng của dân tộc cách đây không xa, cùng với vai trò giáo dục

đã bồi dưỡng và phát huy ở họ lòng tự hào dân tộc, tự hào về Đảng, về Bác

Hồ kính yêu Nhưng sự chưa đoạn tuyệt về tư tưởng bao cấp, thái độ, tácphong mệnh lệnh, hành chính, quyền uy của xã hội cũ đang tồn tại khá nặng

nề trong tư tưởng và hành vi của người lớn, ở cha mẹ, ở thầy cô giáo, ở trongmọi lĩnh vực đời sống xã hội đã ảnh hưởng tư tưởng tự do của họ Sự pháttriển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội, song cũnglàm cho thế hệ trẻ có nhiều biểu hiện phức tạp thêm, có nhiều mâu thuẫntrong suy nghĩ, trong hành động, không xác định được mình Sự "Đan xen cảnhững yếu tố tích cực và tiêu cực" là biểu hiện tiêu biểu của tâm lý, nhân cáchngười thanh niên hiện nay

Do đó, chỉ bằng cách tăng cường giáo dục lý tưởng, đạo đức cách mạng,lối sống văn hóa, ý thức công dân đi đôi với đổi mới toàn diện giáo dục vàđào tạo, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và nâng cao hiệu quả giáodục của Ðoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh thì mới có thể khắc phục

được tác động của mặt trái công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế thị trường

và hội nhập quốc tế Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh là một conđường để thực hiện mục tiêu đó

1.2.2 Thực trạng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh Trung học phổ thông hiện nay

1.2.2.1 Những thành tựu nổi bật và những hạn chế chủ yếu về giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh Trung học phổ thông hiện nay Thành tựu:

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT được thực hiệnngay từ những năm đầu của nền giáo dục cách mạng Các thế hệ học sinh đãtừng học và làm theo thư Bác gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên củanước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1945 Cùng với hàng trăm bài Bácviết, Bác trực tiếp nói chuyện bàn về giáo dục và giáo dục thanh niên đã đượccác thế hệ thầy cô giáo chuyển tải đến người học thông qua dạy học, đượcĐoàn thanh niên cộng sản thực hiện bằng những phong trào hành động cáchmạng của tuổi trẻ trường học Bác Hồ đã 2 lần trực tiếp nói chuyện với họcsinh cấp 3 Khi cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc bướcsang năm thứ tư, ngày 15 tháng 10 năm 1968, Bác Hồ gửi thư cho toàn ngànhgiáo dục, từ đó đến nay, lời căn dặn của Bác "Dù khó khăn đến đâu cũng phảitiếp tục thi đua dạy tốt, học tốt" đã trở thành khẩu hiệu hành động, là phươngchâm phấn đấu của nền giáo dục cách mạng Năm 1970, Đoàn thanh niênvinh dự được mang tên Bác Hồ kính yêu, "Thế hệ trẻ Việt Nam sống, chiếnđấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại" là lý tưởng phấn đấu củatuổi trẻ cả nước và đã tạo nên thế hệ thanh niên Hồ Chí Minh "Làm theo lờiBác", trong đó có thanh niên trường học

Hiện nay, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường học được triểnkhai sâu rộng hơn Thực hiện chỉ thị 23 của Ban Bí thư Trung ương, sự kếthợp giữa Đoàn và nhà trường đã tạo nên phong trào giáo dục cả bề rộng và bề

sâu, cả hoạt động giáo dục chính khoá và giáo dục ngoại khoá, cả giáo dục trithức khoa học và giáo dục truyền thống; trong hoạt động nhà trường và hoạtđộng tập thể; trong trường và ngoài xã hội Thông qua nội dung bồi dưỡng lýtưởng chính trị, các Đoàn trường đã tổ chức có hiệu quả các đợt học tập tưtưởng Hồ Chí Minh theo chương trình giáo dục của Đoàn Cuộc vận động

“Tuổi trẻ Việt Nam sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ

vĩ đại” do trung ương Đoàn phát động năm 2005 đã tạo nên một tinh thần mớitrong phong trào tuổi trẻ trường học Thông qua xây dựng môi trường sưphạm, những lời dạy của Bác Hồ và của các lãnh tụ cách mạng trở thành khẩuhiệu hành động và phương châm phấn đấu của mỗi tập thể và cá nhân trongnhà trường

Trong dạy học chính khóa, cùng với sự đổi mới về nội dung và phươngpháp, các môn khoa học xã hội và nhân văn đã lồng ghép giáo dục nội dung

tư tưởng Hồ Chí Minh trong bài học Nhiều trường học đã đưa nội dung giáodục tư tưởng Hồ Chí Minh vào nội dung hoạt động chuyên môn, nhiều tổnhóm bộ môn đã xác định những nội dung lồng ghép giáo dục tư tưởng HồChí Minh vào các bài học cụ thể Trường THPT Cẩm Xuyên xây dựngchuyên đề giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình giáo dục côngdân, trường THPT Hà Huy Tập xây dựng chuyên đề vai trò của Bác đối với

sự hình thành lịch sử Mácxít ở nước ta Các chuyên đề đang được triển khaithực hiện và bước đầu có kết quả tốt Đội ngũ giáo viên được đào tạo năm

2004 đến nay do đã được học tập giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh ở Đại họcnên họ có nhiều khả năng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh lồng ghép vào nộidung một số môn học Qua các môn Ngữ văn, Lịch sử, GDCD, các giáo viên

đã giúp học sinh tiếp nhận một số nội dung về tư tưởng, về đạo đức Hồ ChíMinh Quan điểm "Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nềntảng tư tưởng của Đảng ta" và "Làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội" đã được

đưa vào nội dung môn GDCD lớp 11 từ năm học 1991-1992 Môn GDCD cấpTHPT có nhiều điều kiện để thực hiện lồng ghép giáo dục tư tưởng Hồ ChíMinh Thông qua nội dung Triết học giáo dục học sinh phương pháp nhậnthức theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc định hướng con đường phát triển

cá nhân; thông qua chương trình đạo đức, học sinh thấy được bản chất nềnđạo đức mới và những phẩm chất đạo đức của người công dân trong chế độmới, giúp học sinh khắc phục những biểu hiện sai lầm trong nhận thức vàhành vi, lối sống; các nội dung tri thức về chính trị xã hội, học sinh hiểu đượcrằng chúng ta đang xây dựng đất nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh; thông quanội dung giáo dục pháp luật, giúp học sinh thấy rõ bản chất nhân dân của nhànước, từ đó nâng cao ý thức công dân và trách nhiệm trước pháp luật của cácem

Như vậy, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT đã đượctiến hành đồng thời trên cả 2 mặt:

Giáo dục nhận thức: Thông qua các các cuộc thi tìm hiểu, qua lồng ghéptrong các môn học, qua xây dựng các chuyên đề để nâng cao nhận thức về tưtưởng Hồ Chí Minh cho học sinh

Giáo dục hành vi: Thông qua tổ chức các phong trào hành động và cáchoạt động giáo dục, qua xây dựng môi trường sư phạm để học sinh rèn luyện,phấn đấu, hình thành nhân cách

là để thực hiện nhiệm vụ giáo dục của nhà trường; chưa có chương trình, nộidung trong dạy học

Phương pháp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh chủ yếu được tiến hànhqua các hoạt động chính trị, xã hội, giáo dục ngoại khoá, giáo dục ngoài giờlên lớp, hoạt động đoàn thể Hình thức dạy học chủ yếu là lồng ghép trongmôn GDCD và một số môn học khác và xây dựng một số chuyên đề ở một sốmôn học trên cơ sở đổi mới nội dung và phương pháp dạy học Nhưng donhiều, việc triển khai còn chậm và nhiều hạn chế

Nhận thức về tư tưởng Hồ Chí Minh còn của đội ngũ giáo viên THPTcòn hạn chế Đa số giáo viên THPT hiện nay chưa học tập, nghiên cứu tưtưởng Hồ Chí Minh đầy đủ và hệ thống, trong đó có hầu hết là cán bộ quản lí,hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường Nên họ không thấy được giá trị giáodục của tư tưởng Hồ Chí Minh

Những khó khăn do yếu kém đó dẫn đến việc giáo dục “chắp vá” thiếu hệthống, không làm cho thế hệ trẻ thấy được tư tưởng Hồ Chí Minh là một khoahọc, là nền tảng tư tưởng cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta hiện nay,

là phương hướng hành động của tuổi trẻ Cho nên nội dung và hình thức giáodục tuy phong phú, rộng khắp nhưng chưa ngang tầm Không phản ánh đượcvai trò “nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam hành động” của tư tưởng Hồ ChíMinh cho thế hệ thanh niên học sinh Tiến hành giáo dục kiểu “chắp vá” dễtạo nên nhận thức và tâm lí không tốt cho học sinh về Đảng, về Bác Hồ, vềcon đường đi lên chủ nghĩa xã hội; nhiều hoạt động mang tính hình thức, đốiphó làm mất ý nghĩa giáo dục, tạo nên những phản cảm Không đem tư tưởng

Hồ Chí Minh vào nội dung dạy học ở THPT, đặc biệt là nội dung môn GDCD

sẽ tạo nên khó khăn lớn cho những học sịnh khi tiếp tục học lên, thiếu mộttình cảm và tri thức ban đầu để tiếp nhận chương trình môn học ở bậc Đạihọc Còn đối với đa số học sinh tốt nghiệp THPT trở thành lao động, sẽ không

có điều kiện học tập tư tưởng Hồ Chí Minh Đây là một thách thức đối vớiquan điểm làm cho "tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sốngtinh thần xã hội” của Đảng ta Do đó tìm kiếm những giải pháp phù hợp để

nâng cao chất lượng giáo dục là nhiệm vụ của các nhà giáo mà trước hết làcủa giáo viên THPT.

1.2.2.2 Nguyên nhân của thực trạng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh Trung học phổ thông hiện nay

Nguyên nhân khách quan

Trước hết Nhận thức và giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi phải cómột quá trình Tư tưởng Hồ Chí Minh gắn liền với mọi thắng lợi của cáchmạng nước ta nhưng năm 1991, Đảng ta mới nhận thức được giá trị nền tảng

tư tưởng của tư tưởng Hồ Chí Minh; phải đến mười năm sau, với trí tuệ củahàng trăm nhà khoa học, nhà hoạt động chính trị, tư tưởng Hồ Chí Minh mớiđặt đúng vị trí trong con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, mới nhận thức tính hệthống sâu sắc, toàn diện và những nội dung cốt lõi của tư tưởng đó Nhận thức

tư tưởng Hồ Chí Minh là để giải quyết những vấn đề thực tiễn cách mạngđang đặt ra, nên giáo dục đòi hỏi phải nghiêm túc, khoa học lựa chọn nộidung, hình thức, phương pháp phù hợp với đối tượng, nhất là đối tượng thanhniên học sinh

Hai là Nhận thức giá trị nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kì đấtnước bắt đầu đổi mới Thực tiễn đó một mặt thúc đẩy chúng ta phải tiếp tụcđổi mới tư duy để nhận thức sâu sắc chủ nghĩa Mác-Lênin, nghiên cứu tưtưởng Hồ Chí Minh, mặt khác, đòi hỏi cách mạng nước ta phải tập trung sứcgiải quyết những vấn đề bức xúc, cơ bản, cấp bách Đồng thời chỉ có giảiquyết tốt các vấn đề kinh tế, xã hội thì công tác giáo dục tư tưởng, lý luận mới

có hiệu quả

Ba là Từ trước đến nay, tư tưởng Hồ Chí Minh đến với mọi thành phần

xã hội chủ yếu bằng tuyên truyền, thông qua các phong trào thực hiện lời dạycủa Bác đối với các ngành, các tầng lớp nhân dân và diễn ra trong từng giaiđoạn nhất định Từ đó, nảy sinh nhận thức coi việc học tập tư tưởng Hồ ChíMinh chỉ là "nhiệm vụ", coi làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chỉ là

"cuộc vận động" mà không thấy việc "học tập" và "làm theo" có giá trị chỉđường, là phương hướng hành động, là phương pháp công tác Nên trong thựctiễn đã chưa quan tâm đúng mức.

Bốn là Hạn chế của phần đông đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáodục THPT do chưa được học tập tư tưởng Hồ Chí Minh có hệ thống

Năm là Nền giáo dục nước nhà vừa có những cơ hội vừa gặp những khókhăn Tính tất yếu của đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã dẫn đếnyêu cầu khách quan đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Nộidung giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong các môn học đặc biệt là trong mônGDCD ở THPT được hình thành trong dòng chảy đổi mới phương pháp dạyhọc đó Nhưng những khó khăn, thách thức trong giáo dục tư tưởng, chính trị,đạo đức, lối sống, giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nóichung là một thực tế Mặt khác, "Sự phát triển của giáo dục phổ thông trongnhững năm gần đây có những biểu hiện bất cập"[33, Tr.27], đã làm hạn chếnhận thức lý luận của đội ngũ cán bộ, giáo viên trong đó có nhận thức về tưtưởng Hồ Chí Minh

Nguyên nhân chủ quan

Một là Chưa thực hiện nghiêm túc nghị quyết 02 của Ban Chấp hànhTrung ương Đảng khóaVIII Đây là một yếu kém do sự chậm trễ Chưa quántriệt quan điểm của Đảng coi giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh là để "Tạo sựchuyển biến mạnh mẽ về ý thức tu dưỡng, rèn luyện"[17]

Hai là Chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay vẫn còn nhiều hạnchế, trong đó "Vẫn còn nặng về dạy chữ, chưa coi trọng việc hình thành nhâncách"[8, tr.5]

Ba là Việc nghiên cứu, học tập và cụ thể hoá các quan điểm tư tưởngcủa Đảng về tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh của cấp uỷ, tổchức cơ sở Đảng và của các Ban Giám hiệu các trường còn nhiều bất cập,lúng túng Lãnh đạo các trường chưa nhận thức đầy đủ vai trò của tư tưởng

Hồ Chí Minh trong việc thay đổi lề lối làm việc, cải tiến phong cách sinhhoạt, chưa gắn với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của cán bộ, giáo viên,các tổ chức trong trường.

Những nguyên nhân khách quan và chủ quan trên làm ảnh hưởng trựctiếp đến công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh và đưa tưtưởng Hồ Chí Minh vào chương trình dạy học Đến nay, tư tưởng Hồ ChíMinh đã được nhận thức khá toàn diện và sâu sắc, giá trị tư tưởng Hồ ChíMinh đã được thực tiễn đổi mới khẳng định, toàn Đảng, toàn dân ta đang họctập và làm theo tấm gương đạo đức của Người thì việc tăng cường giáo dục tưtưởng Hồ Chí Minh cho học sinh trung học phổ thông là có điều kiện và cấpthiết

Kết luận chương 1

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và của dântộc ta, là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động cách mạng củanhân dân ta Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ mấu chốt củacông tác tư tưởng trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá vàhội nhập quốc tế của Đảng ta Thực trạng sự phát triển nhân cách của thanhniên học sinh và yêu cầu đổi mới giáo dục THPT hiện nay đòi hỏi phải tăngcường công tác giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống Vì vậy nângcao chất lượng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh là một giải pháptạo sự chuyển biến về ý thức tu dưỡng, rèn luyện Do đó, tìm kiếm những giảipháp tích cực, phù hợp để nâng cao chất lượng giáo dục tư tưởng Hồ ChíMinh cho học sinh là một nhiệm vụ cấp thiết trong đổi mới giáo dục tư tưởngchính trị, đạo đức, lối sống ở trường THPT hiện nay

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH THPT TRONG THỜI KÌ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP

HÓA, HIỆN ĐẠI HOÁ

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT được thực hiện đồngthời cả 2 mặt: Giáo dục nhận thức và giáo dục hành vi

2.1 Sơ đồ giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT hiện nay

Trong phạm vi nghiên cứu, đề tài phân tích giải pháp giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh cho học sinh trong dạy học môn GDCD và trình bày một sốgiải pháp chủ yếu khác trong hệ thống các giải pháp

2.1 Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT qua môn học GDCD

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT được thực hiện dướinhiều hình thức, trong nhiều hoạt động Trong đó, thực hiện qua dạy học mônGDCD có ý nghĩa quan trọng nhất, đảm bảo hiệu quả cao nhất, là "Mặt trận"hàng đầu trong giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay ở trường Trung học

GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH THPT HIỆN NAY

Giáo dục theo chuyên đề

Giáo dục trong môi trường SP phạm

phổ thông Ý nghĩa to lớn đó xuất phát từ mối liên hệ hữu cơ giữa mục tiêu,nội dung môn GDCD với mục tiêu, nội dung giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh.

2.1.1 Những căn cứ thực hiện giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT qua môn học GDCD

2.1.1.1 Căn cứ vào mục tiêu, nội dung môn học, phần học, bài học, của môn học GDCD

Để giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh THPT thông qua dạyhọc môn GDCD, trước hết phải căn cứ vào mục tiêu, nội dung, chương trìnhcủa môn học

Mục tiêu môn GDCD có mối quan hệ thống nhất với mục tiêu giáo dục

tư tưởng Hồ Chí Minh Nên đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào dạy học trongmôn GDCD là phù hợp và cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Để thực hiện mục tiêu GDCD, môn học thông qua 2 luồng tri thức cơbản là những nguyên lý, phạm trù, khái niệm, quy luật, tính quy luật của chủnghĩa Mác-Lênin và những nội dung cơ bản về đường lối chính sách củaĐảng và nhà nước ta hiện nay Ba nội dung chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và đường lối chính sách của Đảng có quan hệ mật thiết vớinhau "Chủ nghĩa Mác – Lênin là nguồn gốc chủ yếu nhất của tư tưởng HồChí Minh", "Tư tưởng Hồ Chí Minh nằm trong hệ tư tưởng Mác – Lênin"[22,tr.65], "Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triển sángtạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta" Đường lối chínhsách của Đảng và pháp luật của nhà nước là sự vận dụng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng Việt Nam hiện nay

Do đó đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào dạy học trong các bài học môn GDCDgiúp học sinh nắm kiến thức bài học dễ hơn, học sinh hiểu tư tưởng Hồ ChíMinh sâu sắc hơn

Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua dạy học môn GDCD ở THPTngoài tính tất yếu về sự thống nhất bản chất mà cốt lõi là thế giới quan duy

vật biện chứng, từ quan hệ sinh thành: Nền tảng - vận dụng - phát triển, trong

đó chủ nghĩa Mác - Lênin là nguồn gốc của mọi lý luận, còn xuất phát từ ýnghĩa giáo dục Đó là vai trò giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống,giáo dục phương pháp nhận thức, phương pháp hành động nhằm không ngừngnâng cao phẩm chất và năng lực hành vi cho thế hệ trẻ Hiện nay, tư tưởng HồChí Minh là một trong ba môn "Lý luận chính trị" được học ở bậc học Đạihọc thì việc lồng ghép trong ở các môn học, nhất là môn GDCD ở THPT càngtrở nên quan trọng và cấp thiết, là sự sáng tạo trong việc chăm lo giáo dục đạođức cách mạng, phẩm chất chính trị cho thế hệ trẻ; là biểu hiện trách nhiệmcao đối với công tác tư tưởng chính trị của Đảng

Trong luồng tri thức chủ nghĩa Mác-Lênin được dạy học ở môn GDCDcấp THPT, quan điểm dạy học mới được xác định là dạy các nội dung nguyên

lý chủ nghĩa Mác-Lênin nhằm tập trung vào vấn đề GDCD: "Chương trình cũtập trung nghiên cứu vào môn triết học, chương trình mới tập trung vào vấn

đề công dân với việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoahọc"[3, tr.52] Quan điểm dạy học mới cũng cho rằng, sách giáo khoa GDCD

"Là tài liệu nhằm cụ thể hoá chương trình môn học" và 'Thể hiện khối lượng

và mức độ kiến thức cần giảng dạy"[7, tr.51] Trong đổi mới dạy học phổthông hiện nay, giáo viên không nhất thiết phải dạy theo sách giáo khoa vàdạy hết sách giáo khoa Như vậy những tri thức chủ nghĩa Mác-Lênin được đềcập trong chương trình vừa là nội dung, vừa là phương pháp và chủ yếu làphương pháp thực hiện mục tiêu GDCD Với mục tiêu GDCD thì dạy học sẽtrở nên khó khăn khi chỉ dừng lại ở việc "nêu được", "hiểu được" một số kháiniệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật chủ nghĩa Mác-Lênin, hay bằng việc đưa

ra những danh ngôn, những kết luận kinh điển của các nhà tư tưởng lớn nhưtrong sách giáo khoa Chuyển tải tư tưởng Hồ Chí Minh vào trong các nộidung môn học, chúng ta có thể làm tốt hơn mục tiêu GDCD vì được bổ sungnhững nội dung gần gũi, thiết thực, sát thực tiễn đời sống hơn Đồng thời góp

phần khắc phục khiếm khuyết của chương trỡnh hiện tại GS.TS NguyễnNgọc Phú, Chủ tịch Hội Tâm lý Việt Nam, Phó chủ tịch ban đánh giá chơngtrình và sách giáo khoa GDCD đó nhận xột khiếm khuyết đú là: "Phần lớnchương trỡnh là sự "trỏ hỡnh" cỏc mụn lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mỏc-Lờnin nhưng lại nỳp dưới búng mụn GDCD"[37]

2.1.1.2 Căn cứ vào nội dung tư tưởng Hồ Chớ Minh

Để giỏo dục tư tưởng Hồ Chớ Minh cho học sinh THPT trong dạy họcmụn GDCD, chỳng ta nghiờn cứu những nội dung tư tưởng Hồ Chớ Minh phựhợp với nội dung, mục tiờu chương trỡnh mụn học GDCD

Thứ nhất, khi dạy phần "Cụng dõn với việc hỡnh thành thế giới quan duy

vật và phương phỏp luận khoa học"

Cơ sở lý luận đưa tư tưởng Hồ Chớ Minh vào nội dung dạy học ở phầnnày là sự thống nhất, vận dụng và phỏt triển triết học Mỏc-Lờnin của tư tưởng

Hồ Chớ Minh

Tư tưởng triết học Hồ Chớ Minh đúng vai trũ là thế giới quan vàphương phỏp luận khoa học Thế giới quan và phương phỏp luận Hồ ChớMinh là một hệ thống toàn vẹn, thống nhất của những quan điểm duy vật biệnchứng và duy vật lich sử Hạt nhõn của thế giới quan đú là triết học Mỏc-Lờnin; sự phong phỳ của thế giới quan đú là những tổng kết kinh nghiệm cỏchmạng Việt Nam và cỏch mạng thế giới; vẻ đẹp của thế giới quan đú được tạo

ra bởi sự kết hợp lụgớc giữa tớnh khoa học của thế giới quan Mỏc-Lờnin vớicỏc giỏ trị triết học truyền thống Việt nam, cũng như cỏc giỏ trị lịch sử triếthọc phương Đụng và phương Tõy[4, tr.79]

Với tư tưởng Hồ Chớ Minh, lịch sử triết học Việt Nam đó chuyển sangmột thời kỳ phỏt triển mới, hiện đại: "Thời kỳ phỏt triển tư tưởng triết học vớinội dung cơ bản của nú là nghiờn cứu, vận dụng và phỏt triển cỏc nguyờn lýtriết học Mỏc - Lờnin vào thực tiễn cỏch mạng Việt Nam"[4,tr.80-81] Tư duytriết học Hồ Chớ Minh cú nhiều nột đặc sắc, nhất là tư tưởng về con người và

giải phóng con người Thí dụ, Mác viết: "Vĩnh viễn giải phóng toàn thể xã hộikhỏi ách áp bức, ách bóc lột", nhưng "Xã hội không thể nào giải phóng chomình được, nếu không giải phóng cho mỗi cá nhân riêng biệt", "Sự phát triển

tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người".Như vậy "Cốt lõi của triết học Mác- Lênin nói chung, triết học về con ngườitrong triết học Mác-Lênin nói riêng là vấn đề giải phóng con người, từ giảiphóng những con người cụ thể tiến tới giải phóng nhân loại "[4, tr.256] HồChí Minh quan niệm rằng trước hết phải giải phóng dân tộc mới giải phóngđược giai cấp, giải phóng con người Triết học Mác-Lênin coi "Bản chất conngười là tổng hòa các mối quan hệ xã hội" và trong các quan hệ xã hội thì

"quan hệ kinh tế" là quan trọng nhất; tư tưởng Hồ Chí Minh coi bản chất conngười "Phần nhiều do giáo dục mà nên", vì vậy trong quá trình lãnh đạo cáchmạng, Người quan tâm đặc biệt đến sự nghiệp giáo dục và giáo dục mọingười thường xuyên "tự giáo dục"

Những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa lớn trong giáo dục thếgiới quan duy vật và phương pháp luận khoa học cho học sinh theo mục tiêuchương trình GDCD cấp THPT:

Một là Sự vận dụng thuần thục phép biện chứng duy vật của tư tưởng

Hồ Chí Minh Sự vận dụng đó biểu hiện trong việc giải quyết một số vấn đề

về cách mạng nước ta: Đề ra đường lối đúng đắn cho cách mạng Việt Nam từgiải phóng dân tộc đến giải phóng giai cấp và giải phóng con người, tức là

"Độc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xã hội"; nhận thức đúng đắn các mâuthuấn giữa ta với địch, giữa dân tộc và thế giới, giữa truyền thống và hiện đại,giữa điều kiện vật chất và truyền thống yêu nước dân tộc, giữa đức và tài,giữa các giai cấp trong nước, mâu thuẫn trong nội bộ kẻ thù và đề ra conđường giải quyết các mâu thuẫn đó, đưa cách mạng nước ta đến thắng lợihoàn toàn Đây là những bài học, những dẫn chứng sinh động để học sinhnhận thức sâu sắc và thiết thực chủ nghĩa duy vật biện chứng

Hai là Quan niệm về con người và vai trò của con người Hồ Chí Minhcoi con người là cá nhân, là cộng đồng, giai cấp, dân tộc và cả nhân loại.Người viết: "Chữ người, nghĩa hẹp là anh em, gia đình, họ hàng, bầu bạn.Nghĩa rộng là đồng bào cả nước, rộng nữa là cả loài người"[26, tr.644] Chủnghĩa Mác - Lênin quan niệm con người làm ra lịch sử trên cơ sở tính tựnhiên, tư tưởng Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò chủ thể sáng tạo lịch sử, vìxuất phát từ khát vọng sống của con người Người viết: "Một lẽ rất đơn giản,

dễ hiểu: tức là vô luận mọi việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từgần đến xa đều thế cả"[26, tr.241] Hồ Chí Minh coi trọng mặt xã hội trongcon người, coi sự trưởng thành về nhân cách cá nhân là yếu tố quyết định sựphát triển xã hội Khi cách mạng mới thành công, gửi thư cho học sinh nhânngày khai trường, Người khẳng định vai trò của học tập đối với sự phát triểnđất nước Người đặc biệt coi trọng vai trò của đạo đức, tư tưởng trong xâydựng xã hội mới Tin vào sức mạnh cá nhân, giải phóng cá nhân nhưng theo

Hồ Chí Minh sức mạnh cá nhân chỉ phát huy được trong sự cố kết cộng đồng,cộng đồng tập thể, giai cấp, dân tộc, lớn là nhân loại Do đó bằng hành độngcách mạng, bằng việc phát huy nhân tố con người, bằng sự nổ lực vươn lêncủa mỗi cá nhân, bằng con đường học tập, tu dưỡng, rèn luyện, bằng đấutranh phê bình và tự phê bình chúng ta sẽ khắc phục được khó khăn to lớn,phát triển nhanh hơn theo tinh thần "đem sức ta mà giải phóng cho ta" Tưtưởng ấy, chúng ta thấy con người không hề nhỏ bé trước tự nhiên, không lệthuộc vào tự nhiên, mà hoàn toàn làm chủ tự nhiên, làm chủ xã hội, tin tưởngvào khả năng chính mình, con người tích cực chủ động cải tạo tự nhiên và xãhội Hồ Chí Minh rất coi trọng tính dân tộc trong con người đó là "lòng tự hàodân tộc", "tinh thần yêu nước", "nhân nghĩa", "thủy chung", "Kiên cường bấtkhuất" Người nói "Chủ nghĩa dân tộc là một động lực lớn của đất nước"[23,tr.466] Người khẳng định truyền thống yêu nước nồng nàn sẽ "nhấn chìm tất

cả lũ bản nước và lũ cướp nước" Hiểu như vậy có ý nghĩa giáo dục học sinh

về phẩm chất con người Việt Nam không cực đoan chỉ mang tính giai cấp,hoặc chỉ là con người dân tộc, phi giai cấp, để học sinh có niềm tin vững chắc

kế tục truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong học tập, rèn luyện, cư xử, tronglối sống, giúp các em hiểu sâu sắc hơn mối quan hệ biện chứng giữa cái vậtchất và cái tinh thần, giữa vai trò tự nhiên và vai trò con người trong sự pháttriển, giữa kinh tế và văn hóa, giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, nhất là tínhnăng động chủ quan của con người, tinh thần vượt khó, dám nghĩ dám làmcủa con người khi nhận thức được cái tất yếu Mặt khác góp phần thực hiệnnhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên họcsinh Do đó, trong quá trình thực hiện mục tiêu giáo dục thế giới quan khoahọc cho học sinh, chúng ta cần thiết phải giáo dục nhân sinh quan theo tưtưởng Hồ Chí Minh Đây là quan niệm mới giúp cho các em có cách nhìnkhoa học về bản thân, về con đường lập thân, lập nghiệp cũng như về toàn bộtiến trình cách mạng nước ta

Ba là Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc vận dụng lý luận vào thựctiễn, sáng tạo lý luận mới phục vụ thực tiễn Điều đó thể hiện rất rõ ở sự vậndụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, ở sự kế thừa, phát triểncác giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhânloại, sáng tạo nên tư tưởng Hồ Chí Minh Người đã từng nói: Học thuyếtKhổng Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân Tôn giáo Giê-su có ưuđiểm là lòng nhân ái cao cả Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là phương pháp làmviệc biện chứng Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nóphù hợp với điều kiện nước ta Khổng Tử, Giê-su, C Mác, Tôn Dật Tiênchẳng phải đã có những điểm chung đó sao? Họ đều muốn "mưu hạnh phúccho loài người, mưu hạnh phúc cho xã hội Tôi cố gắng làm người học trònhỏ của các vị ấy Người nhắc nhở: Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn làmột nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Hồ Chí Minh đã nhậnthức đúng đắn con đường cách mạng Việt Nam và sáng tạo ra lý luận mới về

cách mạng giải phóng dân tộc, về đường lối chiến tranh nhân dân, về thựchiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược, về bản chất của chủ nghĩa xã hội

Thứ hai: Khi dạy phần "Công dân với các vấn đề chính trị xã hội".

Những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh có liên quan trực tiếp để vận dụng có: Một là Nhận thức về chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh HồChí Minh đã phát hiện ra lý tưởng xã hội chủ nghĩa là lý tưởng chung của tất

cả các cuộc đấu tranh giải phong giai cấp, giải phóng dân tộc, Người viết:

"Tất cả những người lao động trên thế giới có một mục đích chung là thoátkhỏi ách áp bức bóc lột, được sống sung sướng tự do, tức là thực hiện chế độcộng sản"[27, tr.209], nhận thức này giúp học sinh hiểu rằng con đường đi lênchủ nghĩa xã hội của ta là hợp với khát vọng chung của loài người, chúng takhông phải chờ đến một giai đoạn phát triển cao mới đi lên chủ nghĩa xã hội.Chủ nghĩa xã hội là sự phát triển hài hòa giữa cá nhân và xã hội, tức là sựphát triển hài hòa giữa các cá nhân, chỉ có chủ nghĩa xã hội mới bảo đảm thựchiện lợi ích cá nhân Người viết: "Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân khôngphải là "giày xéo lên lợi ích cá nhân", mỗi người đều có tính cách riêng, sởtrường riêng, đời sống riêng của bản thân và gia đình mình Nếu những lợi ích

đó không trái với lợi ích của tập thể thì không phải là xấu Nhưng lại phảithấy rằng chỉ trong chế độ xã hội chủ nghĩa thì mỗi người mới có điều kiệncải thiện đời sống riêng của mình, phát huy tính cách riêng và sở trường riêngcủa mình"[29, tr.291] Đây là cơ sở xây dựng lối sống hài hòa, biết tôn trọng

tự do cá nhân của người xung quanh, xây dựng cuộc sống cộng đồng Hồ ChíMinh nhìn nhận bản chất xã hội chủ nghĩa trên phương diện đạo đức, nhânvăn, luôn thể hiện tính thống nhất biện chứng giữa các yếu tố kinh tế, chínhtrị, xã hội, văn hóa, đạo đức Qua thực tiễn cách mạng, Người nhìn thấy bảnchất của chủ nghĩa xã hội như là một xã hội có khả năng thực hiện quyền làmchủ của nhân dân, đem lại tự do và hạnh phúc cho nhân dân