Giá trị hiện thực trong truyện ngắn g môpátxăng

Môpátxăng đã xây dựng nên một hệthống hình tợng nhân vật đầy phong phú và đa dạng, thể hiện một cách nhìn,cách cảm riêng trớc thực tại đời sống.Bức tranh hiện thực trong truyện ngắn G..

Phần 1: Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Tiếp nối Xtăngđan, Banzắc, Flôbe – các nhà hiện thực danh tiếng thế kỷXIX – G Môpátxăng (1850-1893) đã có những đóng góp riêng vào thành tựucủa trào lu rực rỡ này

Nếu Banzắc vĩ đại bởi sáng tác tiểu thuyết thì G Môpátxăng lại dành đợcvinh quang ở lĩnh vực truyện ngắn Trong một thời gian sống và sáng tác khôngdài, G Môpátxăng đã thể nghiệm trên nhiều loại: Thơ, ký, tiểu thuyết, kịch,truyện ngắn Song bộ phận xuất sắc khiến tên tuổi ông vang dội là truyện ngắn

G Môpátxăng đã đem thành tựu của chủ nghĩa hiện thực lên một đỉnh caomới Với hơn 300 truyện ngắn mẫu mực, G Môpátxăng đã khẳng định vị trí bậcthầy truyện ngắn thế giới Nhiều tác giả danh tiếng đơng thời đã thừa nhận điều

đó Ê Zôla cho rằng với “Viên Mỡ Bò” nhà văn trẻ lập tức “tự xếp vào hàng ngũbậc thầy” A.Frăngxơ coi G Môpátxăng là “một trong những ngời kể chuyệngiỏi nhất ở cái xứ sở xa nay truyện kể vốn rất nhiều và rất hay” Còn A.Sêkhốp– tác giả những truyện ngắn Nga tuyệt diệu thì thấy truyện của G Môpátxăng

đặt ra những yêu cầu to lớn đến mức “không thể viết theo lối cũ đợc nữa” Điều

đó khẳng định thêm về những đóng góp lớn lao của G Môpátxăng

Truyện ngắn của G Môpátxăng đợc dịch vào Việt Nam rất sớm, những năm

đầu của thế kỷ XX Trên tạp chí “Nam phong” đã đăng truyện “Trên biển” thuhút đông đảo sự chú ý của độc giả Truyện ngắn G Môpátxăng còn đợc giớithiệu trong chơng trình đại học và phổ thông

Mặt khác hiện nay truyện ngắn là thể loại đang đợc thịnh hành nhất Chínhvì vậy nghiên cứu truyện ngắn của G Môpátxăng vừa có ý nghĩa về lý luận lẫnthực tiễn giảng dạy và học tập truyện ngắn G Môpátxăng ở trờng phổ thông saunày

Đó là những lý do thúc đẩy chúng tôi chọn vấn đề “giá trị hiện thực trongtruyện ngắn G Môpátxăng ” để làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp

II Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Nh chúng ta đã biết, G Môpátxăng là một bậc thầy truyện ngắn với mộtkhối lợng sáng tác đồ sộ, truyện của ông vì vậy đặt ra nhiều vấn đề to lớn cho

giới nghiên cứu Song do khả năng có hạn và trong khuôn khổ của một khoá luậntốt nghiệp, chúng tôi chỉ có điều kiện đi sâu nghiên cứu “giá trị hiện thực trongtruyện ngắn” của ông Cũng xuất phát từ đó, chúng tôi chỉ giới hạn nghiên cứutrong ba tập truyện ngắn Đó là “Tập truyện ngắn hay của G Môpátxăng ”,(nhiều ngời dịch, NXB VH-TT, 2000); “Tuyển tập truyện ngắn G Môpátxăng ”,(do nhiều ngời dịch, NXB Hội nhà văn, 2000); “Tuyển tập truyện ngắn Pháp thể

kỷ XIX” (Đặng Anh Đào và Lê Hồng Sâm tuyển dịch, NXB ĐH&THCN, 1987)

III Phơng pháp nghiên cứu

ở đề tài này chúng tôi chủ yếu sử dụng các phơng pháp nghiên cứu truyềnthống nh: Khảo sát – thống kê, Phân tích – hệ thống, so sánh - đối chiếu.v.v Chúng tôi cũng mạnh dạn sử dụng phơng pháp của thi pháp học hiện đại đểtiếp cận tác phẩm Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu chúng tôi sẽ sử dụngkết hợp giữa các phơng pháp

IV Lịch sử vấn đề

G Môpátxăng là một tác gia truyện ngắn lớn cho nên chắc chắn rằng trênthế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về ông Song, rất tiếc vì sự hạn chế vềngoại ngữ nên chúng tôi không có điều kiện tiếp cận đợc mà chúng tôi chỉ tìmhiểu về G Môpátxăng trên những tài liệu bằng tiếng Việt trong vòng khoảng 50năm lại nay Qua tìm hiểu chúng tôi thấy:

Về giáo trình có “Văn học phơng Tây” (nhiều tác giả, NXB GD, 1999), vàcuốn “Văn học hiện thực và lãng mạn phơng Tây thế kỷ XIX” (của Đặng ThịHạnh và Lê Hồng Sâm, NXB ĐH&THCN, 1981) ở đây do tính chất giáo trìnhnên ngời viết chỉ giới thiệu về sự nghiệp sáng tác và những đặc điểm truyện ngắn

G Môpátxăng chứ cha có điều kiện đi sâu nghiên cứu vấn đề này

Trong các lời giới thiệu các tuyển tập truyện ngắn G Môpátxăng, ngời viếtcũng có nêu một vài đặc điểm truyện ngắn của ông Do tính chất của lời giớithiệu nên họ cũng chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu

Gần đây, trên tạp chí “Văn học thế giới” – số 4 năm 2000, có bài giới thiệu(nhân dịp kỷ niệm 150 năm ngày sinh G Môpátxăng) của Đào Duy Hiệp về nhàvăn vĩ đại này Nhng ở đây, ông cũng chỉ nêu một số đặc điểm về thế giới nhânvật, thời gian và không gian trong truyện ngắn G Môpátxăng ở vài truyện tiêubiểu (Một cuộc mua bán; Kẻ sát nhân; Đi dạo) Chính vì vậy tác giả bài viết cũng

cha có điều kiện đi sâu nghiên cứu về giá trị hiện thực trong truyện ngắnG.Môpátxăng

Tìm hiểu trong giới sinh viên chúng tôi đợc biết đã có một số đề tài khoáluận tốt nghiệp về G Môpátxăng, tiêu biểu nh “Phụ nữ và gia đình trong truyệnngắn G Môpátxăng”; “Chiến tranh trong truyện ngắn G Môpátxăng”.v.v Hầuhết các khoá luận này đều đi vào nghiên cứu G Môpátxăng ở một phơng diện nộidung nào đó chứ cha có điều kiện đi sâu nghiên cứu vấn đề này

Qua tìm hiểu chúng tôi thấy việc nghiên cứu về G Môpátxăng hiện nay ở

n-ớc ta còn rất ít, và mới mẻ Mặt khác “giá trị hiện thực trong truyện ngắn” của

ông là một vấn đề đang bỏ trống Song trong quá trình tìm hiểu những tài liệutrên đã phần nào có những gợi ý có tính định hớng để chúng tôi mạnh dạn đi sâunghiên cứu vấn đề này Trong một khả năng cho phép, chúng tôi cũng không cótham vọng lớn mà chỉ mong rằng đây là một vấn đề lần đầu tiên đợc chúng tôi đivào nghiên cứu và có một số đóng góp nhỏ vào lịch sử nghiên cứu G.Môpátxăn

V Cấu trúc luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu và phần kết luận đó là phần nội dung Phần nộidung bao gồm các chơng sau:

Chơng 1: Giá trị hiện thực trong truyện ngắn G Môpátxăng

Chơng 2: Những đặc sắc nghệ thuật phản ánh hiện thực trong truyện ngắn

G Môpátxăng

Phần 2: Nội dung Chơng 1: Giá trị hiện thực trong truyện ngắn

G.Môpátxăng

1.1 Quan niệm nghệ thuật về con ngời và quan niệm nghệ thuật về con ngời trong truyện ngăn G Môpátxăng

1.1.1 Khái niệm quan niệm nghệ thuật về con ngời

Văn học là nhân học, là nghệ thuật miêu tả, biểu hiện con ngời Con ngời là

đối tợng chủ yếu của văn học Dù miêu tả thần linh, ma quỷ, miêu tả đồ vật, hoặcgiản đơn là miêu tả các nhân vật, văn học đều thể hiện con ngời Mặt khác, ngời

ta không thể miêu tả về con ngời nếu nh không hiểu biết, cảm nhận và có các

ph-ơng tiện, biện pháp nhất định Mặt thứ hai này tạo thành chiều sâu, tính độc đáocủa hình tợng con ngời trong văn học Quan niệm nghệ thuật về con ngời vì vậy

là sự lý giải, cắt nghĩa, sự cảm thấy con ngời đã đợc hoá thân thành các nguyêntắc, phơng tiện, biện pháp thể hiện co ngời trong văn học, tạo nên giá trị nghệthuật và thẩm mỹ cho các hình tợng nhân vật trong đó

Quan niệm nghệ thuật về con ngời vì vậy cũng mang đậm dấu ấn cá tínhsáng tạo của nhà văn và nó hớng ngời ta khám phá cách cảm thụ và biểu hiện chủquan sáng tạo của chủ thể Tuy nhiên, quan niệm nghệ thuật về con ngời cũng bịchi phối bởi những điều kiện lịch sử xã hội nhất định, nh điều kiện kinh tế – xãhội, t tởng, khoa học

1.1.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời trong truyện ngắn của G.Môpátxăng

Hiện thực đời sống là đối tợng trực tiếp của quá trình nhận thức và phản ánhcủa nhà văn Song từ hiện thực cuộc sống đến tác phẩm văn học có sự thống nhấtbiện chứng nhng chúng hoàn toàn không đồng nhất với nhau Nhà văn phản ánh

đời sống thông qua hệ thống hình tợng và phơng tiện ngôn từ, nó là phơng tiện đểnhà văn thể hiện t tởng thẩm mỹ Đến lợt nó, lại là sự phản ánh t tởng quan niệm,thái độ tình cảm của nhà văn trớc cuộc đời Hình tợng nghệ thuật vì vậy là sựmã hoá nghệ thuật về cuộc đời ở đó một mặt thể hiện quan niệm của nhà văn

đối với cuộc sống Mặt khác qua đó cho ta nhận thức và đánh giá về t tởng –thẩm mỹ của nhà văn

Với một cảm quan nhạy bén trớc hiện thực đời sống xã hội Pháp thể kỷXIX, với hơn 300 truyện ngắn của mình, G Môpátxăng đã xây dựng nên một hệthống hình tợng nhân vật đầy phong phú và đa dạng, thể hiện một cách nhìn,cách cảm riêng trớc thực tại đời sống.

Bức tranh hiện thực trong truyện ngắn G Môpátxăng trớc hết là một bứctranh đa diện, đầy những sự ngổn ngang và bộn bề của đời sống xã hội Pháp thế

kỷ XIX Đó là khung cảnh chiến tranh đầy sự ảm đạm Chiến tranh đợc ông miêutả ở thế “lụi tàn”: “suốt mấy ngày liền, từng mảng binh đoàn tan rã diễu quathành phố Họ không còn là quân đội nữa, mà là những bầy ô hợp toán loạn Ngờinào ngời nấy râu dài nhem nhuốc, quân phục rách nát, họ uể oải tiến bớc, chẳng

có cờ, cũng chẳng thành cơ ngũ gì hết Tất cả đều nh rã rời kiệt sức” [14,5] Hiệnthực chiến tranh đợc G Môpátxăng nhìn nhận trong sự khủng hoảng bê trễ Đó là

sự vô trách nhiệm của bọn cầm quyền, sự hèn nhát giả dối và thói vị kỷ của bọn

t sản quý tộc Nhà t sản Carê Lamađông kịp thời chuyển tiền sang Anh, nhà buônrợu Loazô tìm cách bán cả một kho rợu cho ngành hậu cần và hài lòng vì nhà nớcphải trả cho mình một khoản tiền lớn Trớc kẻ thù, “họ hầm chuẩn bị sẵn nhữnglời lẽ khúm núm” v.v Không khí thất bại của Pari đã góp phần tô đậm tính chấtngng trệ đình đốn của xã hội Pháp Bổ sung vào bức tranh trì đọng ấy là cuộcsống nhàn tẻ phong bế của giới viên chức và tiểu t sản Họ nghèo nàn về vật chất

và nghèo hơn cả về mặt tinh thần Cuộc đời của họ là những gì le lói tẻ nhạt để

đến khi thức tỉnh lại phải chọn cái chết nh một kết cục tất yếu: “ Lơrát suốt ngàygiam mình trong một căn phòng hẹp, không lấy vợ vì thu nhập quá thấp Không

có kỷ niệm vì không có quá khứ, không có tơng lai vì không có tiền đồ Chẳng cógì trớc lão, chẳng có gì sau lão, chẳng có gì trong lòng Chẳng có gì hết Lão tựtử!” [15,197]

Nhân vật trong truyện ngắn G Môpátxăng hầu hết là những số phận đầy rủi

ro bất hạnh Cuộc sống của họ luôn gặp phải những tai biến ngẫu nhiên nh mộtquy luật phổ biến (Đi ngựa; Sợi dây; Đêm nôel; Bến cảng) Nhân vật Hécto trong

“Đi ngựa” là ví dụ tiêu biểu Nhận đợc món tiền thởng nhờ việc làm ngoài giờ,Hécto bàn với vợ tổ chức một buổi du ngoạn Chồng đi ngựa , vợ con đi xe phải làm thế nào cho mọi ngời đều biết Nhng buổi vui sắp kết thúc thì con ngựacủa Hécto đá ngã một bà già Tuy chỉ xây xát qua loa nhng bà già suốt một đờivất vả cực nhọc đã giả vờ bị bại nằm một chỗ Để đỡ tốn hơn ở bệnh viện, vợ

chồng anh bèn bàn với nhau đa bà lão về nuôi Câu chuyện vui phút chốc đổithành buồn bã Nhân vật Ônôrê trong “Sợi dây” trên dờng về nhà, về tới nhà thì

bị vu khống là “nhặt đợc cái ví của quan lớn” Bất lực trớc oan trái, Ônôrê đãchọn cái chết bằng cách tự vẫn để giải thoát khỏi d luận độc ác của những ngờixung quanh

Những ngời phụ nữ trong truyện ngắn G Môpátxăng là những kẻ không gia

đình, không nơi nơng tựa (Viên mỡ bò; Cô fifi) hoặc nếu có gia đình nhng đã bị

đổ vỡ, sống một mình cô đơn hiu quạnh Đó là ngời phụ nữ trong “Mụ xôva; Bốcủa Ximông; Đêm nôel ” Đồng thời họ là những con ngời với những nghềnghiệp mạt hạng: là gái giang hồ, là kẻ chăm sóc, giặt dũ cho ngời ốm (Viên mỡbò; Cô fifi; Con quỷ; v.v.) Đặc biệt là những ngời phụ nữ do hoàn cảnh đa đẩy

đến cùng đờng đã phải làm những điều ác đến man rợ (Mụ đàn bà có nhứng đứacon quái vật; Rôđali Pruyđăng)

Trẻ em trong truyện ngắn G Môpátxăng là những con ngời sống trongnhững hoàn cảnh vô cùng éo le, thiếu thốn về vật chất lẫn tinh thần, sống trong sự

dè bỉu của d luận xã hội đầy cay độc Đó là những “quái vật” trong “Ngời đàn bà

có những đứa con quái vật”, là những em bé bị bệnh tật và sự xa lánh của ngời

mẹ vô lơng trong truyện “Bà écmê”, là cháu Ximông sinh ra mà không có bốtrong truyện “Bố của Ximông” Hầu hết nhân vật trẻ em ở đây đều rơi vào hoàncảnh bất hạnh nh vậy, tơng lai của các em không một lần đoán định, tất cả đều

mù mịt

Đàn ông trong truyện ngắn G Môpátxăng là những ngời lao động nghèokhổ, có một cuộc sống đầy những rủi ro bất trắc Họ là những kẻ lang thangkhông việc làm, không nhà cửa (Kẻ lang thang); là cuộc đời vất vả lam lũ lại gặpphải những hoàn cảnh éo le (Bến cảng; Trên biển; Dạo chơi; Đi ngựa )

Tóm lại hiện thực mà G Môpátxăng nhận thức và phản ánh trong truyệnngắn của mình là một hiện thực đầy trì đọng, phong bế của cuộc sống xã hộiPháp thế kỷ XIX Hiện thực ấy là quá trình khủng hoảng về mọi mặt của đờisống xã hội Con ngời trong xã hội Pháp thế kỷ XIX là hiện thân của những nỗibất hạnh khổ đau Họ sống mờ mịt không tơng lai, không ánh sáng vì không cótiền đồ Đó là nguyên nhân giải thích vì sao truyện ngắn của ông thờng có mộtkết cục bi đát – cả về kết cấu nội dung Nhân vật trong truyện của ông đầy đủcác thành phần xã hội nhng tất cả đều chịu những số phận hẩm hiu, những bất

trắc của cuộc sống Họ trở thành nạn nhân của xã hội t bản với bản chất làm giàu,tính chất hiếu chiến và xâm lợc để bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị.

Có thể nói bức tranh đời sống trong truyện ngắn G Môpátxăng là một bứctranh đầy tăm tối Đó là tình trạng chiến tranh gây khổ đau mất mát cho con ng-

ời, tình trạng thoái hoá về nhân cách và đạo đức của con ngời, tình trạng tối tăm

mù mịt không ánh sáng, không tơng lai của ngời lao động Số phận con ngời trởnên mong manh – họ là hiện thân của gánh nặng cuộc đời với những ngang tráibất công Song là một ngòi bút rất có lơng tâm, G Môpátxăng đã mô tả họ ở t thế

là nạn nhân của xã hội nhng họ vẫn cố gắng vơn lên để khát khao về một cuộcsống cho nên Ngời- điều mà G Môpátxăng hơn một lần mong ớc

1.2 Đặc điểm chung của bức tranh hiện thực trong truyện ngắn G.Môpátxăng

Khác với Bazắc phơi bày tất cả bản chất của xã hội t sản, các quan hệ t sảnthành một “tấn trò đời”, G Môpátxăng lại chọn lọc những chi tiết tiêu biểu, giàutính bản chất và có sức khái quát lớn Miêu tả cuộc sống của giới viên chức và xãhội quý tộc t sản, ông đa ra những nét tiêu biểu về tính t hữu, thói vị kỷ cùngnhững dục vọng vật chất tầm thờng nhằm hớng tới thể hiện cuộc sống t sản

đầy sự bon chen và vụ lợi Miêu tả chiến tranh, ông chỉ miêu tả ở hậu phơng –một cách gián tiếp nhng lại làm nổi bật đợc cuộc sống và thái độ của các tầng lớpkhác nhau trong chiến tranh

Hiện thực mà G Môpátxăng quan tâm là một hiện thực trì đọng với sự phânhoá xã hội sâu sắc, một hiện thực “âm thầm tủi cực và đầy nhục nhã” ở đó, conngời ta lạnh lùng với nhau đến tàn nhẫn (Trên biển; Chú Giuyn tôi), tự khép mìnhvào cõi đau thơng cô độc (Đồ nữ trang; Dạo chơi)

Đặc biệt khi mô tả về hiện thực, những sự kiện, những cuộc đời tuy có vẻ rờirạc nhỏ bé nhng lại đầy ấn tợng nghiệt ngã Phần lớn là những số phận rủi ro, bấthạnh đợc ông miêu tả nh một sự phổ biến Bức tranh hiện thực đời sống trongtruyện ngắn của ông vì vậy có phần bi quan, ảm đạm

Mặc dù trớc hiện thực xã hội nh vậy, nhng với một tấm lòng yêu mến cuộc

đời cùng với những tài năng của mình G Môpátxăng đã để lại cho ngời đọc trongtừng trang viết của mình bao nỗi băn khoăn suy nghĩ về cuộc đời và con ngời.Nỗi đau, sự căm phẫn về cuộc đời con ngời đầy đau thơng oan nghiệt Con ngời

nh những trò đùa, những rủi ro của con tạo

Là một ngòi bút đầy lơng tâm và trách nhiệm trớc cuộc đời, G Môpátxăng

đi sâu vào những vấn đề nổi trội của cuộc sống Những vấn đề bấy giờ và cảnhững vấn đề cho đến hôm nay vẫn có ý nghĩa thời sự, đặt ra cho chúng ta nhiềusuy nghĩ Một trong những vấn đề đợc G Môpátxăng quan tâm phản ánh đó là sựthoái hoá về nhân cách, sự băng hoại về đạo đức và quan hệ xã hội Đó cũngchính là những d vị cảm xúc sau khi đọc truyện của G Môpátxăng

Tóm lại có thể nói rằng bức tranh hiện thực đời sống xã hội Pháp thế kỷXIX trong truyện ngắn G Môpátxăng là một bức tranh đa diện: đó là những sựkiện, những con ngời và cuộc đời thuộc đủ những tầng lớp xã hội điển hình và cótính khái quát cao bởi một cặp mắt quan sát tinh tế của nhà văn

1.3 Cuộc chiến tranh Pháp – Phổ

Cuộc chiến tranh 1870 giữa Đức và Pháp là một sự kiện chính trị gây chấn

động sâu sắc trong đời sống xã hội pháp Nó đã làm đảo lộn trật tự xã hội Phápcũng nh tác động sâu sắc đến đời sống các tầng lớp nhân dân Chính vì thế đây làmảng hiện thực đợc nhà văn tập trung quan tâm phản ánh nhiều nhất trong sángtác - là mảng sáng tác thành công nhất của G Môpátxăng Chúng tôi thống kê có

7 truyện trong số 35 truyện đợc khảo sát, chiếm 20% trong tổng số Điều đó thểhiện tính nổi cộm và bức xúc của vấn đề, đồng thời còn cho thấy ở G.Môpátxăngmột khả năng khai thác, khám phá và phát hiện nhiều mâu thuẫn, nhiều tìnhhuống nổi bật của hiện thực chiến tranh

1.3.1 Đặc điểm miêu tả chiến tranh trong truyện ngắn G Môpátxăng

Một đặc điểm nổi bật trong truyện ngắn của G Môpátxăng hoàn toàn khácvới chiến tranh mà chúng ta thờng thấy trong văn học Từ chiến tranh ở trậnXích Bích trong “Tam Quốc diễn nghĩa” của La Quán Trung, hay trậnAuxteclích trong “Chiến tranh và hoà bình” của L Tônxtôi đến chiến tranh trênthành Xanhđơni trong “Những ngời khốn khổ” của V Huygô đều đợc miêutả một cách trực diện với những cảnh đầu rơi máu đổ, khói lửa chiến trờng Cònchiến tranh trong truyện ngắn G Môpátxăng lại đợc miêu tả rất khác G.Môpátxăng không miêu tả trực diện cuộc đối đầu ngoài chiến trờng mà ông miêutả từ “phía sau” cuộc chiến Đó là cảnh hậu phơng của cuộc chiến – cảnh sốngtrụy lạc, phè phỡn và sa đoạ của bọn viên chức sĩ quan, là hình ảnh bọn quý tộc tsản pháp hèn nhát và giả dối cùng với bản chất làm giàu và thói vị kỷ Song, cũng

có những hình ảnh của ngời dân thờng đầy anh dũng hi sinh, của những cô gái

điếm, những bà mẹ có chồng con tử trận Tất cả tạo nên một mảng hiện thực tolớn và có ý nghĩa phê phán sâu sắc Đồng thời bộc lộ những tình cảm nhân đạomới mẻ của nhà văn đối với cuộc sống con ngời trong chiến tranh.

Một đặc điểm nổi bật khác trong truyện ngắn G Môpátxăng khi miêu tảchiến tranh đó là chiến tranh luôn đợc tác giả tái hiện trong thế lụi tàn Sự tàn lụicủa một đám quân, bộ mặt hèn nhát của những kẻ vô trách nhiệm cũng là mộthậu quả mà chiến tranh đem lại Miêu tả cảnh chiến tức là đồng thời tác giả gửigắm những t tởng, tình cảm, những suy nghĩ về chiến tranh thông qua hệ thốnghình tợng, nhân vật trong truyện Đó là hình ảnh quân đội bại trận Pháp đợc miêutả ngay từ đầu: “Đám tàn quân nối nhau kéo qua thành phố Họ không còn làquân đội nữa mà là những bầy ô hợp tán loạn Tất cả đều nh rã rời, kiệt sứckhông còn suy nghĩ hoặc quyết định nổi điều gì nữa, chân đi chỉ là vì quen bớc

và hễ cứ dừng lại là khuỵu xuống vì mệt mỏi” [15,5]

Miêu tả sự tàn lụi của chiến tranh, G Môpátxăng đồng thời tái hiện khôngkhí ảm đạm của cảnh đói khát và thiếu thốn do chiến tranh gây ra: “Pari bị baovây bởi đói khát và tiếng rên rỉ Chim sẻ rất hiếm trên nóc nhà và các máng n ớccũng ít Ngời ta ăn bất cứ thứ gì.”[14,350]

Với lối miêu tả khách quan có vẻ dửng dng, G Môpátxăng đã làm cho ngời

đọc không khỏi lắng chìm trong bao suy nghĩ dằn vặt, bao sự liên tởng về thảmhoạ chiến tranh đầy khốc liệt này Qua đó nói lên tính chất hiếu chiến và tàn bạocủa giai cấp t sản đồng thời bộc lộ thái độ phê phán, phản đối chiến tranh mạnh

mẽ Cũng thông qua việc miêu tả một cách khách quan những cảnh tợng khácnhau, những đối tợng, tầng lớp xã hội khác nhau để làm rõ thái độ của những conngời thuộc những tầng lớp khác nhau trớc chiến tranh

1.3.2 Thái độ hèn nhát, vị kỷ của bọn quý tộc t sản Pháp trớc chiến tranh

Giai cấp t sản là giai cấp giữ địa vị chủ chốt trong nền kinh tế xã hội t bảnchủ nghĩa Việc xây dựng hình ảnh của giai cấp này chính là việc thể hiện đờisống xã hội t bản chủ nghĩa Trong thời kỳ chủ nghĩa t bản đang lên, với sự lênngôi của đồng tiền - Ô Banzắc đã lột tả đợc bản chất t hữu của các quan hệ t bảnthì đến đây hình ảnh bọn t sản quý tộc đợc G Môpátxăng xây dựng trong chiếntranh lại hoàn toàn khác Đó là bộ mặt thật của giai cấp t sản trong chiến tranh –

bộ mặt hèn nhát giả dối và vị kỷ

ở tầng lớp thợng lu, họ không cảm thấy gánh nặng của chiến tranh, không

có lấy một chút tinh thần dân tộc Trong “Viên mỡ bò” mặc dù Ru- ăng bị chiếm

đóng, họ chẳng hề lo buồn về số phận của quê hơng mà chỉ quan tâm đến tài sản

và việc kinh doanh riêng Nhà t sản Carê Lamađông kịp thời chuyển tiến sangAnh, nhà buôn rợu Loadô tìm mọi cách bán cả một kho rợu cho ngành hậu cần

và hài lòng vì nhà nớc phải trả cho mình một khoản tiền lớn Trớc kẻ thù “họthầm chuẩn bị sẵn những lời lẽ khúm núm” và khẩn khoản nài ép Viên Mỡ Bònhợng bộ tên sĩ quan Phổ để sau khi thoát thân, hắt hủi cô “nh một cái dẻ bẩn vôdụng” Chúng trả ơn cô bằng sự trở mặt trắng trợn, để mặc cô chịu đói Trớc đó,chính cô, ngời đã hào hiệp cho chúng ăn no

Miêu tả thái độ của bọn t sản quý tộc trớc chiến tranh, tác giả chỉ chọn lọcnhững chi tiết tiêu biểu, điển hình, giàu tính bản chất Đó là thái độ hèn nhát, sựgiả dối, vị kỷ và lòng tham mà bất chấp mọi đạo lý của con ngời Qua đó chothấy khả năng nắm bắt, tái hiện hiện thực tinh tế của nhà văn Đồng thời gián tiếpbộc lộ thái độ phản ứng gay gắt trớc tình trạng sa đọa của gia cấp t sản và tầnglớp thợng lu

1.3.3 Tinh thần yêu nớc tiềm tàng của ngời dân thờng

Hình ảnh ngời dân thờng luôn là trung tâm của những sự kiện lịch sử Đó là

đội ngũ hùng hậu và thờng mang phẩm chất dân tộc nhiều hơn Họ là kết tinh củasức mạnh truyền thống và văn hoá Đặc biệt khi có chiến tranh, họ trở thành mộtlực lợng quan trọng Một khi có chiến tranh tinh thần dân tộc và cộng đồng lại đ-

ợc khơi dậy G Môpátxăng là ngời đã nhanh nhạy khi phát hiện ra vấn đề này.Trong truện ngắn của ông, mảng viết về chiến tranh, tầng lớp dân thờng đợc khắchoạ một cách đầy cảm động

Đối lập với sự hèn nhát, vị kỷ và thói giả dối của bọn t sản quý tộc, là ý thứccăm thù giặc, sự chân thật và lòng tốt của cô gái điếm Viên Mỡ Bò không chịunổi sự có mặt của kẻ địch trong thành phố, cả ngày “cô khóc vì tủi hổ” và cô đãphải bỏ đi vì dám “nhảy xổ ra bóp cổ thằng lính đầu tiên vào nhà” Hành độngdũng cảm của cô biểu lộ tinh thần yêu nớc tiềm tàng của ngời dân Pháp Qua đócòn khẳng định phẩm chất và nhân cách của cô gái giang hồ còn cao hơn cả

“những ngời lơng thiện đáng mặt, sống có đạo đức và nguyên tắc” cùng đi với cô

Dù phải bán mình kiếm sống nhng cô nhất định cự tuyệt yêu cầu của tên Phổ vàchỉ khuất phụ vì lơị ích của bọn đồng hành

Cùng với “Viên mỡ bò”, truyện “Cô fifi” cũng thuật lại hành động dũngcảm của một cô gái điếm Đó là nhân vật Raxen – ngời đàn bà bị coi là khôngcòn danh dự, vì nghề nghiệp phải nhẫn nhục thù tiếp bọn sĩ quan địch thô bạo.Lòng phẫn nộ vụt bừng dậy khi kẻ xâm lợc tự cho phép nhạo báng tổ quốc cô.Cái liêm sỉ của một cô gái điếm đã dũng cảm quát vào mặt tên sĩ quan Phổ: “Tao

ấy à, tao không phải là một phụ nữ, tao là một con đĩ, với bọn Phổ chúng mày thì

đáng có thể thôi” [14,11] Là một con ngời phải hành nghề bằng một công việckhông ít nhục nhã mà hoàn cảnh tạo nên nhng từ trong những con ngời ấy, tìnhyêu đất nớc vụt trỗi dậy khi một kẻ xâm lợc xâm phạm đến danh dự tổ quốc: “côgiận dữ điên lên vớ lấy ở trên bàn một con dao nhỏ lỡi bạc dùng ăn lúc trángmiệng và đánh loáng một cái, nhanh đến nỗi mới đầu không ai kịp nom thấy gìhết, đâm thẳng vào cổ hắn, đúng vào chỗ lõm ngay phía trên ngực”[14,112].Thông qua những hành động gan dạ và dũng cảm ấy, và những con ngời vớinhững nghề nghiệp mạt hạng và nhục nhã ấy, truyện của G Môpátxăng vì vậy có

ý nghĩa lịch sử và thời đại to lớn Đó là thời đại mà giai cấp t sản đang ra sức thểhiện thế lực về chính trị và kinh tế, bản chất tham tàn và hiếu chiến của bọn cầmquyền đã ra sức thực hiện những âm mu về chính trị, đã đa cuộc sống của ngờidân vào những cảnh tang thơng của cuộc chiến tranh Nhng theo một quy luật

“tức nớc vỡ bờ” và ý thức về danh dự của con ngời, truyện phát triển kéo theo sựphát triển của những hành động dù tự giác hay tự phát nhng đã thể hiện một lòngyêu nớc tiềm tàng và sức phản kháng quyết liệt của ngời dân Pháp trớc chiếntranh

Không vợt ngoài truyền thống của chủ nghĩa hiện thực, G Môpátxăng thờng

đặt nhân vật vào những hoàn cảnh có tính xung đột để tính cách nhân vật bộc lộ

Va chạm với những biến cố đặc biệt, những con ngời nhỏ bé xa nay bị chìm ngập

u mê đi trong cái dung tục mờ xám của cuộc sống hàng ngày đột nhiên toả ra sứcmạnh tinh thần mà chính họ và những ngời xung quanh không bao giờ ngờ tới.Cô gái sơn cớc trong “Những tên tù binh”, ông bà già nông dân trong “CụMilông”, “Mụ Xôva”; những ngời tiểu t sản trong “Đôi bạn”, “Một cuộc quyết

đấu” hẳn không biết mình quả cảm đến thế nếu không có chiến tranh

G Môpátxăng đi sâu khai thác tinh thần dân tộc trong hoàn cảnh có chiếntranh Tổ quốc – hai tiếng thiêng liêng ấy, một khi có ngoại xâm thì hơn bao giờhết tinh thần dân tộc, lòng yêu nớc sẽ đợc huy động một cách tối đa Đó chính là

chân lý của thời đại Và chính điều đó, bức tranh “xâm lợc” ở nớc Pháp lúc này

đợc miêu tả không phải là một bức tranh tĩnh mà đâu đó lòng phẫn nộ, sức phảnkháng của ngời dân vẫn dẫy lên nh những đợt sóng trào Sức phản kháng củanhững ngời dân ở đây có lúc mãnh liệt, có lúc âm thầm nhng đầy ý nghĩa sâu xa.Hai ông bạn Môrítxô và Xôva là một dẫn chứng Họ không có dáng điệu hàohùng, không nói lời cao cả, chỉ nhất định im lặng giữa sống và chết chỉ còn “mộtphút không hơn một giây” Họ yêu cuộc sống, luyến tiếc những kỷ niệm đẹp đẽ– những buổi đi câu tuyệt diệu nhng họ kiên cờng nhận cái chết chứ không baogiờ phản bội tổ quốc

Truyện của G Môpátxăng có hành động anh hùng bình dị của Môrítxô,Xôva, cũng có cả những hành động “anh hùng tàn khốc” của lão Milông, mụXôva

Cụ Milông, nhân vật trong truyện cùng tên là ngời nông dân đã giết kẻ địchmột cách có ý thức, có phơng pháp và cũng có hiệu quả Tác giả kể lại hành

động gan dạ dũng cảm của ngời nông dân với những chiến công lẫm liệt Ông đãphục kích hàng chục tên lính Đức để bắt đền tội về sự tàn hại của chúng đối vớitài sản của mình và của nhân dân Bất ngờ hơn, bà Xôva lại đủ dũng cảm để thiêuhuỷ ngôi nhà của mình và cũng thiêu nốt bốn tên lính Đức ở trong ấy Xét trên

“quan hệ chiến tranh” – giữa kẻ xâm lợc và ngời bị xâm lợc – thì đó là mộtviệc làm chính nghĩa, biểu lộ lòng căm thù giặc sâu sắc, tinh thần yêu nớc nồngnàn của ngời dân Pháp Hành động của mụ Xôva vì vậy không ít làm cho mọi ng-

ời ngỡ ngàng nhng đó là một hành động có tính lôgic nội tại Miêu tả sự phi ờng của ngời nông dân trong chiến tranh, G Môpátxăng đã theo sát nguyên lý

th-“biện chứng pháp hành động” của nhân vật Hành động quả cảm ấy, vì vậy là kếtquả tất yếu về nỗi đau của một ngời mẹ có chồng và con bị giết hại Nỗi đau ấy

đã biến thành hành động

Miêu tả sự phản kháng và sức trỗi dậy của ngời dân thờng Pháp trong chiếntranh, G Môpátxăng thờng sử dụng thủ pháp đối lập đó là sự đối lập giữa nhữngcon ngời thuộc tầng lớp dân thờng sống hiền lành giản dị đối lập với bộ mặt hunghãn và tàn bạo của bọn xâm lợc; đối lập giữa hình thức bên ngoài – (vẻ bình dịcủa ngời nông dân) với nội dung bên trong (hành động dũng cảm gan dạ) củanhân vật Những tính cách phẩm chất ấy một khi có điều kiện thì lập tức “độtxuyết” cái vỏ bề ngoài bình thờng để làm nên một khả năng phi thờng Bên cạnh

đó tác giả còn làm nổi bật tính chất đối nghịch giữa những kẻ giàu sang, bọn quýtộc trởng giả với bản chất hèn nhát vị kỷ và những con ngời bình thờng giản dị

mà rất đỗi anh hùng

Song, trong quá trình miêu tả những hành động cao cả của ngời dân bằngmột cảm hứng ngợi ca và yêu mến, truyện của G Môpátxăng lại thờng có nhữngkết cục bi thảm Đó là cái chết của cụ Milông, là sự hi sinh đầy nớc mắt của bà

mẹ Xôva Những hành động anh dũng của họ vì vậy có tính chất đơn độc vàmang màu sắc “tự phát” Tuy nhiên bản chất của sự miêu tả ấy, nhà văn khôngnhằm miêu tả cách mạng và chiến tranh theo kiểu cá nhân chủ nghĩa mà ở đóchính là điểm làm loé sáng tinh thần yêu nớc dũng cảm của những ngời dân th-ờng trong cuộc chiến tranh Chính vì lẽ đó truyện ngắn G Môpátxăng trongmảng viết về chiến tranh còn có ý nghĩa phê phán và tố cáo sâu sắc Đó là sự lên

án, tố cáo sự tàn bạo của kẻ xâm lợc, thái độ thờ ơ vô trách nhiệm của bọn cầmquyền trớc sự đau thơng của ngời dân Chính vì vậy, truyện của G Môpátxăngmang một ý nghĩa nhận thức và t tởng lớn trong khi miêu tả cuộc chiến tranh

Có thể nói rằng tạo nên những trang viết đầy sinh động, phản ánh đợc nhiềumặt của đời sống xã hội trong chiến tranh, trớc hết đòi hỏi nhà văn phải có mộtvốn tri thức, sự hiểu biết về hiện thực cuộc sống Cuộc chiến tranh mà G.Môpátxăng tham gia năm 20 tuổi có ý nghĩa đáng kể trong sự hình thành thế giớiquan nhà văn Những điều chứng kiến – quân đội Pháp thất bại nhục nhã, Pari bịvây hãm, các thành phố bị chiếm đóng, bọn cầm quyền thờ ơ trớc vận mệnh đauthơng của đất nớc gây phẫn nộ trong G Môpátxăng cũng nh trong bộ phận tríthức tiền tiến Pháp Tình trạng sa đoạ của giai cấp thống trị mà ông nhận thức rất

rõ đã phá vỡ ảo tởng, tạo cơ sở cho thái độ bi quan của nhà văn Nhng cuộc chiến

đấu của nhân dân Pháp lại góp phần làm chuyển biến t tởng tình cảm của nhà văn

đối với ngời lao động, giúp ông vợt khỏi ảnh hởng của chủ nghĩa tự nhiên trongkhi miêu tả quần chúng và xây dựng đợc những hình tợng anh hùng giản dị màcao cả

Từ việc miêu tả trịch thợng, khinh miệt những ngời nông dân “man rợ thấmmùi hôi thối của súc vật, sống không bằng t duy mà băng cảm xúc nửa ý thức”[19,446] đến việc miêu tả hình tợng ngời lao động chống ngoại xâm mà lòng yêunớc, chí căm thù giặc, những chiến công anh hùng xuất phát từ những cảm nghĩ

thô sơ cụ thể vừa cao cả cho thấy sự chuyển biến về t tởng, nghệ thuật rất rõcủa G Môpátxăng.

1.3.4 Thái độ của tác giả đối với cuộc chiến tranh

Phản ánh khách quan và chân thực là một đặc điểm của chủ nghĩa hiện thựcnói chung và bút pháp hiện thực của G Môpátxăng nói riêng Nhng ở G.Môpátxăng, ông không nhằm tái hiện lại hiện thực đời sống một cách đơn thuần

mà bằng việc thông qua những sự kiện, nhân vật và hành động để gửi gắm và bộc

lộ những tình cảm và t tởng thẩm mỹ trớc thực tại đời sống xã hội

Với lối miêu tả khách quan và bình thản đa ngời đọc lắng chìm trong mộtsuy nghĩ sâu xa về cuộc sống trong chiến tranh Tác giả tiến đến bộc lộ một cáchtrực tiếp thái độ phản đối chiến tranh qua phản ứng của các nhân vật đối với cuộcchiến tranh: “chiến tranh nghiền nát những cuộc đời, dày xéo những con ngời, cắt

đứt bao mộng ớc, bao niềm vui chờ đợi, bao hạnh phúc mong mỏi” [14,97]

Là ngời đã từng tham gia quân ngũ trong những tháng năm chiến tranh, G.Môpátxăng thấm thía và cảm thông với nỗi đau, sự bất hạnh của ngời dân thờng

do chiến tranh gây nên Bởi ông hiểu và phân biệt rõ bản chất của chiến tranh đốivới giai cấp t sản G Môpátxăng đã miêu tả chiến tranh với những sắc thái và âm

điệu khác nhau Nổi bật trong đó vẫn là thái độ lên án chiến tranh và sự cảmthông sâu sắc với cuộc sống của nhân dân lao động Song bằng một sự quan sát

đầy phân tích và công bằng về tính chất và các dạng vẻ khác nhau của cuộc chiếntranh Trong “Viên mỡ bò”, tác giả đã để cho Coóc-nuy-đê, nhà “dân chủ ” tiểu tsản, ngời đã đợc tác giả miêu tả một cách châm biếm đã nhận xét: “chiến tranh làmột sự giã man khi ngời ta đánh một ngời láng giềng đang sống yên lành, nhngkhi ngời ta bảo vệ tổ quốc thì đó là một bổn phận thiêng liêng” [14,76]

Qua đó cho ta thấy nhận thức của G Môpátxăng về cuộc chiến tranh là rất

rõ ràng Nhà văn đã có một cái nhìn khá rạch ròi trong miêu tả, trong cảm hứngnghệ thuật Điều đó, một lần nữa khẳng định trách nhiệm, lơng tâm và tài năngcủa ngời cầm bút

Tổng hợp các truyện cho thấy G Môpátxăng đã miêu tả đợc nhiều khíacạnh khác nhau trong tính cách bọn sĩ quan, binh lính địch Có thể thấy rõ khátrọn vẹn bộ mặt kẻ xâm lợc thô bỉ nh trong “Viên mỡ bò”, “Một cuộc quyết đấu”

Sự tàn bạo của chúng cũng đợc thể hiện trong truyện “Ngời đàn bà điên”, sự man

rợ nh “Cô fifi”, sự ngu suẩn nh trong “Những tên tù binh” Ông cũng phần nào

phân biệt bọn cầm đầu hiếu chiến và những ngời bị bắt đi lính trong quân đội

Đức Điều đó cho thấy tác giả đã có một cái nhìn công bằng và khách quan ýnghĩa của cuộc chiến tranh đợc toát lên từ hệ thống hình tợng, nhân vật và sựkiện Chiến tranh là do ý thức của bọn cầm quyền hiếu chiến gây ra, ngời dân th-ờng là nạn nhân của cuộc chiến

1.4 Đời sống của tầng lớp trung lu và lối sống trởng giả xã hội

Nếu Ô Banzắc là ngời vạch trần bản chất của bọn t sản và các quan hệ t sảnthì G Môpátxăng lại chú trọng miêu tả những nét tính cách nổi bật nh sự thamlam, lòng vụ lợi và quá trình tha hoá biến chất của xã hội t sản mà đầu tiên đợcbiểu hiện tinh tế sâu sắc ở tầng lớp trung lu, giới viên chức và bộ mặt của những

kẻ trởng giả G Môpátxăng nhìn thấy sự khủng hoảng về nhân cách do sức mạnhcủa đồng tiền, sự cám dỗ của lợi ích vật chất G Môpátxăng cũng nhìn thấy tìnhtrạng xuống cấp dữ dội của các quan hệ xã hội Trớc sức mạnh của đồng tiền, đạo

đức và nhân cách con ngời bị đe doạ nghiêm trọng dẫn tới quá trình khủng hoảng

và băng hoại Có thể nói đây là mảng hiện thực đợc nhà văn tập trung miêu tảmột cách sinh động và rất tinh tế có sức lay động lòng ngời sâu xa Chúng tôithống kê ít nhất có 10 truyện trong 35 truyện đợc khảo sát, chiếm 29% tổng số

Đây là một số lợng không nhỏ để nói rằng cuộc sống và con ngời của tầng lớptrung lu và xã hội trởng giả đã trở thành một nỗi ám ảnh nghệ thuật lớn trongcảm hớng sáng tạo của G Môpátxăng

1.4.1 Quá trình thoái hoá nhân cách trớc đời sống vật chất

Trớc hết truyện ngắn G Môpátxăng đi sâu phát hiện những dạng vẻ khácnhau của quá trình thoái hoá nhân cách do sự cám dỗ của lợi ích vật chất Ôngmiêu tả tinh tế tâm trạng những kẻ tầm thờng quẩn quanh với những lo toan ớcmuốn nhỏ nhen đôi khi cũng bị giằng xé trong cuộc đấu tranh giữa đạo đức thôngthờng và lòng tham, cũng gắng gợng chống lại cái xấu xa thấp kém nhng rồi đầuhàng mặc dù có ý thức về sự hèn hạ của mình, chút mặc cảm này cuối cùng tanbiến nốt trong nỗi hân hoan ô nhục

Truyện “Món gia tài” xoay quanh câu chuyện cô cháu gái Côrali sẽ đợcthừa hởng của bà cô Sáclốt một triệu quan nhng với điều kiện cô phải sinh đợcmột đứa con thừa kế

Tác giả xây dựng cốt truyện xoay quanh một khoản thừa kế lớn Và chínhmột triệu quan đó đã thúc đẩy câu chuyện phát triển cùng với những mâu thuẫntrong tính cách nhân vật; trong sức mạnh, sự cám dỗ của giàu sang với chút nhânphẩm còn lại trong nhân vật Lơ xáp Với những lới bàn tán, những dự định cùngvới những hành động nhân vật quanh “Món gia tài” đã làm bộc lộ những tínhcách khác nhau nhng tất cả đều có sự thống nhất Đó chính là lòng tham, những -

ớc muốn giàu sang danh lợi của những con ngời trong gia đình Cáclốt Casơlanh Nhân vật Lơ xáp – chàng rể yêu của Casơlanh là một viên chức nhỏ ở bộhàng hải đã phải dẫn thân vào cuộc đấu tranh giành giật với một món gia tài lớn

mà bà cô để lại Là một ngời siêng năng cần mẫn và gắn bó với công việc nhng

kể từ khi cới Côra mà nhất là khi nghe nói ngời “vợ yêu” sẽ đợc thừa kế món giatài của bà cô, đã làm đảo lộn cuộc sống của anh chàng Khi bà cô Sáclốt chết cónghĩa là khi vợ chồng Lơ xáp sẽ đợc thừa kế một triệu quan Nhng tất cả trở nênvất vả và mệt nhọc khi vợ chồng anh cha thể nào có đợc một đứa con – màkhông có con thì nhất định không đợc thừa kế

Trớc một gia tài lớn và trớc một tình thế đầy khó khăn thử thách của Lơxáp

đã làm cho câu chuyện diễn ra đầy phức tạp Mọi ngời trong cơ quan tranh luậnsôi nổi: “theo d luận ở bộ thì Lơxáp sẽ thôi việc ở bộ khi ngời ta có 6 vạn tiền lợinhuận thì chẳng ai còn đi làm nghề cạo giấy Ngời ta có vai vế rồi, ngời ta muốntrở thành gì mà chẳng đợc” [15,77]

Xây dựng tính cách nhân vật và bộc lộ tính cách của nhân vật nhà văn luôn

đặt nhân vật trong quan hệ với các nhân vật phụ Chính nhờ đó mà bản chất củanhân vật chính càng đợc khắc hoạ một cách rõ nét Bằng một vài lời bàn tán củanhững ngời đồng nghiệp đã làm lộ rõ bản chất và những nét tính cách của Lơxáp.Mặt khác cũng qua đó cho thấy bộ mặt của tầng lớp viên chức trong xã hội Pháp

ở đó, theo quan niệm của họ có tiền là có tất cả , kể cả danh dự và chức tớc.Một đóng góp lớn của G Môpátxăng đối với văn xuôi thế kỷ XIX đó là bútpháp phân tích tâm lý nhân vật Ông miêu tả tâm trạng Lơxáp với những mâuthuẫn, diễn biến đầy phức tạp: “khi đa đám bà cô Sáclốt, Lơxáp nghĩ đến gia tàimột triệu và lòng bị xé bởi mối căm giận nó càng ấm ức vì phải giữ kín, anh ta

đâm ra oán thán tất cả mọi ngời làm nh tại họ mà anh phải chịu điều bất hạnhkia”[15,79] Đây chính là lúc anh đã ý thức đợc giữa danh dự và của cải vật chất.Tác giả đi sâu tìm hiểu nguyên nhân sâu xa của những xung đột nội tâm Lơxáp

Một mặt anh vừa khát khao ý nghĩa giàu sang bởi món gia tài Mặt khác anh lại

bị sự thôi thúc của vợ anh, của bố vợ anh – ông Casơlanh Và chính điều đóluôn luôn dằn vặt và đặt ra trong anh những câu tự vấn: “Tại sao mình lấy vợ từhai năm nay rồi mà cha có con? Và mối lo sợ không có con làm tim anh đậpmạnh”[15,79]

Tác giả đi sâu miêu tả những diễn biến tinh tế của tâm trạng nhân vật Tâmtrạng của một kẻ âu lo với những ý nghĩ thấp hèn kém cỏi Lơxáp: “nh đứa trẻnhìn trên ngọn cột mỡ cao và bóng nhoáng thấy chũm choẹ mà nó muốngiật”[15,79] Một sự so sánh đầy sinh động nói lên sự bất lực của con ngời đầylòng tham nhng lại không thực hiện nổi ớc muốn Cuộc sống gia đình trở nêncăng thẳng với sự chờ đợi, niềm hi vọng, nỗi lo âu, sự thất vọng, những lời tráchmóc giữa hai vợ chồng, những câu châm chọc của bố vợ

Từ việc miêu tả tâm trạng Lơxáp – một chàng trai bất lực nhng lại mang

đầy những dục vọng nhỏ nhen đến việc miêu tả sự đốn mạt của con ngời, G.Môpátxăng đã thể hiện một sự tinh tế trong khi phân tích tâm lý nhân vật Vìlòng tham, không để tuột khỏi tay món gia tài nh vậy nên tên Casơlanh đã trở nêntàn nhẫn và vô đạo đức khi mua chuộc anh bạn Madơ để làm thay cái việc màLơxáp cha làm đợc – là phải có con để đợc thừa kế gia tài Họ níu kéo Madơ nhmột ngời con trong gia đình: “ngời ta lôi kéo hắn, nâng niu hắn”[15,23] Có thểthấy chỉ vài chi tiết G Môpátxăng đã làm lộ rõ mối quan hệ tàn nhẫn bất chấp

đạo lý của gia đình Casơlanh Họ sẵn sàng đem hạnh phúc làm trò lố để kiếmcho đợc những đồng tiền dơ dáy và thấp hèn Của cải đã làm cho họ dẫm đạp lênnhân cách và phẩm giá của con ngời, mà ở đây lại là tầng lớp viên chức Qua đóphần nào cho thấy cái nhìn sắc sảo khi tác giả hớng bút vào miêu tả đời sống củatầng lớp viên chức Với truyện ngắn “Món gia tài” tác giả đã “dàn dựng” mộtcuộc sống đầy những toan tính và đểu giả của con ngời mà ở đó lòng tham là mộtnét nổi bật, có tính bản chất của tầng lớp này

Xây dựng nhân vật trong mối quan hệ biện chứng với hoàn cảnh là một nét

đặc trng của chủ nghĩa hiện thực Song G Môpátxăng không đi từ những mặtkhái quát to lớn của đời sống xã hội, mà ông đi vào từng cá nhân con ngời bởi:

“Mỗi truyện ngắn của G Môpátxăng là một số phận con ngời đợc đặt vào quãngthời gian hoặc thời điểm “sáng chói”, có khi nhiều bão tố, “tai biến””[9,245] Tácgiả đặc biệt u tiên cho thế giới tinh thần hay nói cách khác là cố làm bật nổi

những tính cách cụ thể sinh động Đó là quá trình diễn biến của sự thoái hoánhân cách của con ngời Tác giả cho thấy tâm trạng Lơxáp không bình thờng khibiết tin Côra có mang: “Đầu óc y bối rối với những ý kiến lộn xộn trái ngợc, vừakhao khát giàu sang, vừa giận dữ âm thầm, vừa xấu hổ khó nói, lại vừa hèn nhát

và cũng ghen tuông”[15,128]

Đối lập với Lơxáp trong tình huống này đó là nhân vật “bố vợ” – Casơlanh.Lão “mừng rỡ nhảy cuống lên rồi lão đi ngay một điệu nhảy đú đởn xung quanhcon gái”[15,128] Điều đó một mặt cho thấy sự trắng trợn và vô sỉ của ông bố

vợ, mặt khác nh tăng thêm nỗi nhục nhã, kém hèn của nhân vật Lơxáp

Đến lợt Côra, vợ Lơxáp lại nh một sự lột tẩy bộ mặt gian dối của một kẻ xảoquyệt đang còn biết e thẹn: “chị bỗng nhiên đờ ngời ra” trong khi Lơxáp cảmthấy trong lòng đầy sự nhục nhã ê chề: “anh chồng sững sờ, luống cuống, đỏ mặtlên bên cạnh cô vợ ngẹn ngào vì cơn xúc động đột ngột Anh chàng đứng trớc vợ

mà lòng ray rứt Hắn có vẻ một quan toà mà vợ nh một phạm tội”[15,129] Cóthể nói đây là một chi tiết rất đắt, là một hiện thực trần trụi của tâm hồn Tác giảphơi bày một cảnh huống đầy tính kịch trên cái sân khấu dơ dáy và đầy xấu xatủi nhục Và chính cảnh tợng ấy đã lột trần đợc sự tột cùng của cái khốn nạn đểrồi tác giả đối lập tạo mâu thuẫn và sự đấu tranh giằng xé trong tâm lý nhân vật.Sau đó không lâu, “Lơxáp nhìn thấy mình đang tiếp đón ông xếp trớc một biệtthự trắng xinh bên bờ sông Hắn diện một chiếc áo đan thật oách và một chiếc

mũ Panama đội trên đầu” [15,131] và Lơxáp cảm thấy nh “có cái gì êm ái lùa vàotrong tim hắn, cái gì ấm áp và khoan khoái nh quện lấy hắn, th thái và khoẻ hẳnlên” [15,131], “những hình ảnh của cuộc sống giàu sang, lịch sự và khoan khoáithức dậy trong trí óc Lơxáp” [15,131] Chính một viễn cảnh xa hoa phú quý đã đ-

ợc vẽ ra trong đầu óc Lơxáp đã làm xiêu lòng hắn thêm một chút Cảnh hoan lạchoà thuận cuối cùng lột tả rõ bọn ngời biết mình đem nhân phẩm đổi lấy giàusang nhng sẵng sàng cam chịu

Khác với Banzắc – ngời đã khái quát rộng lớn bộ mặt xã hội vì đồng tiền,sức mạnh của cơn sốt đồng xu, G Môpátxăng lại đi sâu phát hiện vài nét bảnchất của tâm hồn con ngời để đi đến một ý nghĩa có chiều sâu hơn Đó là sự tànhại về nhân cách và danh phẩm trớc sức huỷ diệt của lợi ích vật chất trong đờisống trởng giả xã hội Với một lối viết khách quan và đơn giản, bao bí ẩn về cuộc

đời và con ngời đợc khám phá

Bổ sung vào đề tài hiện thực này là truyện ngắn “Món t trang” Đó là hình

ảnh của một anh viên chức làm tham biện ở bộ nội vụ, tên là Lăngtanh Vớicuộc sống bình thờng của anh viên chức, Lăngtanh cũng đã cới đợc một cô vợ vàhai vợ chồng “sống hết sức hạnh phúc Cô trông nom nhà cửa, tằn tiện khéo léo

đến mức tởng nh hai ngời sống trong cảnh xa hoa” [14, 159] Cuộc sống êm ấmtởng nh đã xây lên một hạnh phúc nhờ sự khéo léo của ngời vợ Mặc dù ngời vợcủa Lăngtanh, một ngời có thú đam mê đi xem hát và chơi đồ nữ trang Với thóiquen ấy, những buổi đầu không làm cho Lăngtanh khó chịu, trái lại để gìn giữhạnh phúc Lăngtanh đã khéo chiều ngời vợ yêu của mình Và dĩ nhiên, những gìcô muốn đều đã có Tác giả dẫn dắt câu chuyện kết thúc một cách thản nhiên vàbất ngờ: “Một đêm đông, sau buổi đi xem ở rạp ca kịch cô trở về nhà rét run cầmcập Sáng trở dậy cô ho và tám ngày sau cô chết vì xung huyết phổi” Ngời vợyêu đột ngột qua đời, Lăngtanh rơi vào tình trạng đầy hụt hững hốt hoảng trớcmột sự mất mát quá lớn

Miêu tả cuộc sống nhân vật, nhà văn thờng đặt nhân vật trong những hoàncảnh éo le những biến động to lớn của cuộc sống để từ đó làm bộc lộ tâm lý nhânvật trong hoàn cảnh ấy một cách sinh động Từ ngày vợ mất, Lăngtanh không chỉrơi vào sự trống không của hoàn cảnh tinh thần mà anh còn bị đẩy vào một thảmkịch về đời sống vật chất hàng ngày Ngày xa chỉ một mình Lăngtanh với đồng l-

ơng ít ỏi nhng cuộc sống gia đình vẫn đầm ấm trôi chảy, mà giờ đây khi chỉ mộtmình anh, cũng với đồng lơng ấy mà sao chật vật và thiếu thốn đến vậy Anh bịrơi vào một hoàn cảnh thiếu thốn đầy nghiệt ngã mà anh cha một lần gặp phải.Chính sự thiếu thốn về vật chất đã buộc anh phải tính đến nớc cùng Anh nghĩ

đến chuyện đem những thứ trang sức của vợ mà anh coi là “vớ vẩn” và “đồ giả”

ấy để tống khứ nó và may chăng còn đợc một món tiền nhỏ Nhng không ngờ khi

đến hiệu kim hoàn thì đợc xác định là đồ thật, mọi thứ đều là kim cơng và vàngbạc thật Chính điều đó đã làm cho bớc chân Lăngtanh phân vân ngỡ ngàng:

“Chẳng có ý nghĩ gì rõ rệt trong đầu Ông cố suy luận tìm hiểu, vợ ông không cóthể mua nổi một vật giá trị đến thế Không chắc chắn thế Nếu thế thì một tặngphẩm! Một tặng phẩm!Một tặng phẩm của ai? Tại sao? ”[14,166] Bao nhiêu câuhỏi lật đi lật lại, phân tích cứ hiện lên trong đầu óc y Một giả thiết đợc đặt ra:

“Một tặng phẩm!”, nhng không thể Vậy thì tặng phẩm của ai? Đồ châu báu ấy là

đồ thật nhng tình yêu của cô ta, đức hạnh của cô ta, tài đảm đảm của cô ta - với

số tiền lơng ít ỏi, một mình Lăngtanh chi dùng còn thiếu vậy mà trớc đây hai vợchồng vẫn có một cuộc sống gần nh sung túc Lăngtanh ngất đi vì bàng hoàng

đau đớn Tác giả đã thể hiện một cách tinh tế tâm trạng đau đớn đột ngột củaLăngtanh Nhng tất cả đều đợc đặt bên cạnh một giá trị to lớn của vàng bạc vàchâu báu Tất cả những thứ đó không đủ giữ con ngời y dừng lại dù có sự phântích của lý trí và lòng danh dự của một ngời đàn ông Và chính sức hấp dẫn maquái của vàng bạc đã biến ngời đàn bà nề nếp trở thành một ả giang hồ ngầm vàcũng biến đợc viên công chức hiền lành thật thà thành một kẻ khốn nạn côngkhai

Truyện phát triển, tính cánh Lăngtanh thay đổi, lòng tham thức dậy lấn át

l-ơng tâm Lần đầu tiên đến hiệu kim hoàn, lão hổ thẹn phải phơi bày cảnh nghèohèn của mình, đem bán một vật vô giá trị Trở lại, khi đã biết sự thật, y do dự

“hàng chục lần không dám vào, vì một nỗi hổ thẹn lớn hơn, nhục nhã hơn” và lão

“đi đi lại lại trên hè, ngay trớc cửa hiệu kim hoàn Mời tám quan! Hai mơi lần

ông định bớc vào nhng ông xấu hổ cứ chùn lại”[14,167] Và tất cả những gì gọi

là đắn đo do dự sẽ tan biến đi trong chốc lát bởi sức cám dỗ của những vàng vàchâu báu Và Lăngtanh vợt qua ngỡng cửa hiệu kim hoàn cũng là vợt qua lơngtâm y Bán những đồ nữ trang mà vợ y đổi bằng phẩm giá, Lăngtanh đồng thờibán danh dự của một ngời chồng Tác giả chỉ chọn một vài chi tiết thể hiện sự

đấu tranh day dứt của một chút ý thức về danh dự nhng cuối cùng đã thoả hiệp đểrồi chấp nhận một kết cục bi hài kịch Con ngời phải chịu sự tác động mạnh mẽcủa vật chất, của những dục vọng thấp hèn Đó là sự khủng hoảng của nhân cáchcon ngời trớc sự cám dỗ của vật chất tầm thờng

Quá trình phân tích những diễn biến về tâm trạng nhân vật của nhà văn kếtquả cho thấy một cái nhìn hiện thực trong chiều hớng bi đát Bởi con ngời ở đây

đã trở thành nạn nhân của sự tha hoá trớc sức mạnh của lợi ích vật chất Con ngời

tự đem mình đánh đổi những gì đê hèn và nhục nhã nhất

Bằng sự quan sát hiện thực tinh tế và có chọn lọc, G Môpátxăng đã nhìnthấy quá trình thoái hoá nhân cách của ngời viên chức trớc sức mạnh, sự cám dỗcủa vật chất nh một thế lực không thể cỡng lại đợc Và chính những con ngời vớinhững dục vọng tầm thờng họ đã đặt mình vào một ranh giới mong manh củanhân cách và danh dự để chấp nhận một nỗi căm giận tủi hổ âm thầm nhục nhã

Dù biết vậy nhng chút “lơng tri” còn lại không đủ sức để đứng lên trên cuộc sống

bon chen, vụ lợi của xã hội Chính quá trình đấu tranh đó cho thấy một tấn bikịch tự ý thức của tầng lớp trung lu mà trớc tiên là giới viên chức trong xã hộiPháp thế kỷ XIX Quá trình đó cũng chính là sự vật lộn để đi đến kiệt quệ trongtinh thầnvà ý thức của con ngời để đa đến một hệ quả xót xa đó là sự khủnghoảng về quan hệ xã hội và sự băng hoại về đạo đức con ngời ở cấp độ rộng lớn

đầy nghiệt ngã

1.4.2 Bản năng t hữu, thói vị kỷ giả dối và sự băng hoại về đạo đức

Truyện của G Môpátxăng luôn đi sâu khám phá những nét bản chất trongxã hội t sản, xã hội “trởng giả một cách kinh khủng” Khi viết về chủ đề này, G.Môpátxăng dờng nh chỉ miêu tả ở mặt bản năng sinh vật của những kẻ t hữu, tiểu

t hữu nh một thuộc tính cố hữu của họ Với những kẻ đợc G.Môpátxăng miêutả ít “chất ngời” nh vậy, sự thoả mãn về vật chất hoàn toàn bù đắp đợc sự mất mát

về tinh thần Bao trùm lên tính cách của những con ngời này là sự tàn ác, sự thôbạo và xảo quyệt, đầy thú tính

Truyện ngắn “Con quỷ” kể về sự thất đức, sự vô lơng của một ngời con tên

là Ônôrê - một con ngời sống bằng những thủ đoạn và toan tính lọc lõi Bên cạnhnhân vật này là mụ Rapê xảo quyệt tày trời Con ngời ở đây đợc tác giả khắc họatrong sự vô cảm thiếu tình ngời, tình đời, thậm chí cả tình đồng loại Ônôrê nhânvật chính trong truyện sẵn sàng bỏ ngời mẹ đang hấp hối trên giờng để đi thuhoạch bằng đợc những luá mì ngã rạp ngoài đồng Lão đã uỷ nhiệm về lòngtrung hiếu, đạo đức của một ngời con cho một ngời làm công Tình cảm mẫu tử

mà thậm chí một chút gọi là “nghĩa tử nghĩa tận” không còn nữa mà thay vào đó

là cuộc mặc cả về tiền công thuê mụ Rapê trông coi

Tác giả khắc hoạ những nét tính cách của một bản năng t hữu Đó là sựranh ma, lọc lõi và bản chất tàn bạo Lão ta nắm chắc là mẹ mình sẽ sống daingày hơn và để đòi mụ Rapê tính với mụ bằng công khoán: “nhng gã nông dâncòn nghĩ ngợi Gã biết rõ bà mẹ gã lắm Gã biết là bà lão bền bỉ, tráng kiện vàgiai sức đến thế nào Mặc dù thầy thuốc nói thế chứ dễ phải kéo đến tám ngàymới xong”.[5,161]

Bằng một chi tiết, một nếp nghĩ thôi cũng đã cho ta thấy đợc sự tàn nhẫn, sựlạnh lùng trong quan hệ tình cảm đến cả tình cảm mẫu tử, ngời mẹ trong nhữnggiây phút cuối cùng của cuộc đời

Đọc truyện ngắn G Môpátxăng quả là làm cho ngời ta căm giận âm ỉ vàphẫn nộ vô cùng về những con ngời trong truyện: “Gã nông dân quả quyết nói:Không, tôi muốn mụ định cho tôi một giá, thế một giá để trông cho đến xong.Tôi cũng liều may rủi xem sao Thầy thuốc bảo là sắp đi ngay Nếu thế thì haycho mụ thiệt cho tôi Nhng nếu bà lão còn đến mai hay lâu nữa thì hay cho tôithiệt cho mụ”.[5,162]

Sau cuộc mặc cả xót xa này là đến sự tàn nhẫn, sự thô bạo đến xảo quyệt, cócái gì gần với loài thú ở nhân vật mụ Rapê khi đứng trớc một cơ thể suy sụp củamột bà lão già chỉ còn lại những hơi thở thoi thóp nhng dờng nh cũng để kéo dài

sự sống thêm vài ngày Và chính điều đó đã làm mụ Rapê đau lòng và cảm thấynôn lên vì mình bị thiệt Tác giả miêu tả hành động xảo quyệt đến man rợ của mụRapê: mụ đã cải trang thành con quỉ để doạ ngời ốm làm cho bà lão đang thoithóp hoảng sợ mà chết

Từ việc xây dựng con ngời bủn xỉn tham lam và xảo quyệt nh loài thú đếnnhững hành động man rợ cho chúng ta thấy bản năng t hữu đã làm thui chột trongnhững con ngời – vật này Có thể thấy, qua những truyện ngắn này, G.Môpátxăng thờng thể hiện rõ tính chất t hữu, tiểu t hữu Chính điều đó đã làmthui chột tình ngời, làm băng hoại đạo đức và mối quan hệ xã hội Từ tình cảmmẫu tử cho đến tình chủ tớ, tất cả đều đểu giả, man rợ Tác giả nhấn mạnh quyềnlực của đồng tiền, nó đã chi phối và làm biến đổi những giá trị nhân văn và đạo

đức con ngời

Chuyện mua bán giữa gã chủ quán Sicô và mụ Magaloa trong “Cái thùngcon” cũng dựa trên những tính toán của hai đối thủ ranh mãnh Tác giả miêu tả

sự lọng lõi ma mãnh nh một nét bản chất cố hữu Sicô thèm muốn có cái trại của

mụ Magaloa nhng mụ khăng khăn không bán Gã bèn nghĩ ra một sáng kiến nộpkhông cho mụ một khoản tiền hàng tháng suốt thời gian mụ còn sống để thừa h-ởng cái trại khi mụ qua đời Và rồi mấy năm trôi qua, sức mạnh cờng tráng củamột bà già 75 tuổi quen lao động và sống thanh đạm đã làm gã Si cô đổ vỡnhững tính toán Sicô căm uất đến điên ngời: “Ba năm trôi qua, bà cụ mạnh khoẻ

nh có bùa phép Dờng nh mụ không già đi lấy một ngày Và Sicô tuyệt vọng, gãtởng chừng đã trả mó phụ cấp ấy từ nửa thế kỷ nay Gã bị lừa, bị bịp, bị phá sản”[5,175] Và rồi lão giết ngời một cách ma mãnh và thâm độc hơn: Một thùng rợungon đợc chở đến nhà bà lão Với một dự kiến sâu xa là mụ sẽ nghiện rợu rồi dẫn

đến cái chết: “Chẳng bao lâu trong vùng có tiếng đồn là mụ Magaloa nghiệnngập rồi say sa một mình Ngời ta nhặt đợc mụ khi thì ở trong bếp, khi thì ở trongsân và mùa đông năm sau mụ chết, quãng gần lễ nôel, vì quá say ngã vùitrong tuyết” [5,178].

Có thể nói rằng con ngời ở đây xuất hiện với một bộ mặt dã thú không cómột chút tình ngời ở những truyện ngắn viết về loại ngời này cho thấy G.Môpátxăng thờng nhấn mạnh mặt bản năng sinh vật ở nhân vật Chất ngời trong

họ thui chột hoàn toàn, lòng tham lấn át lơng tâm và đạo đức ở Sicô bộ mặt giãman xảo quyệt xuất hiện trong mỗi vui sớng khi bà lão chết: “ Sicô thừa hởng trại

và bảo rằng: mụ ấy không rợu chè thì phải đậu đợc hơn chục năm nữa” [5 , 178]

Có truyện, tội ác của con ngời đợc miêu tả một cách man rợ đến rùng mình,

đó là truyện: “Mụ đàn bà có những đá con quái vật” Mụ sinh con dị dạng vì khimang thai để giấu giếm, mụ đã bó mình quá chặt, một gã làm nghề phô nhữngvật kỳ quái đến thuê đứa trẻ bất hạnh kia Phát hiện nguồn lợi bất ngờ, mụ chủ

động tạo những đứa con quái dị khác để tiếp tục cho thuê kiếm tiền Câu chuyện

về “mụ đàn bà nửa thú vật” này lên án sức mạnh đen tối ghê rợn của lòng tham,

đồng thời cũng bọc lộ cái nhìn hạ thấp con ngời thờng thấy ở các nhà tự nhiênchủ nghĩa Song với G Môpátxăng đằng sau sự lạnh lùng tàn nhẫn âý là một tấmlòng xót xa cho cuộc đời, con ngời Tính khách quan sắc lạnh này vì vậy không

có ý nghĩa “tự thân” mà chỉ có ý nghĩa phơng tiện Càng nhấn mạnh sự tàn bạo

ấy bao nhiêu càng cho thấy sức mạnh của đồng tiền, tác động mặt trái của nó đốivới đời sống xã hội Pháp lúc bấy giờ G Môpátxăng đi sâu khai thác chủ đềquyền lực của đồng tiền đã làm suy thoái con ngời và đạo đức xã hội

Khác với các nhà hiện thực tiền bối nh Stăngđan, Banzắc - đã phân tíchnguồn gốc và bản chất của mối quan hệ t sản, khắc hoạ các tính cách t sản, G.Môpátxăng lại đi vào miêu tả thế giới t hữu, sự ích kỷ, vụ lợi và quá trình thoáihoá nhân cách đến sự tàn bạo bao trùm mọi lĩnh vực của cuộc sống, tâm lý t hữuphổ cập ở mọi tầng lớp xã hội Những vấn đề nghiêm túc này đòi hỏi không chỉ

sự tinh tế trong cảm xúc, sự nhạy cảm trong cảm quan hiện thực, mà trong cảchiều sâu của những suy nghĩ khái quát xã hội, tâm lý, đạo đức ở đó,G.Môpátxăng đã đi vào mọi ngõ ngách của đời sống, của những quan hệ xã hội

Đó là mối quan hệ lạnh lùng giữa con ngời với nhau bất chấp là quan hệ huyếtthống hay nhân loaị Truyện của G Môpátxăng có cả một mảng đề tài phản ánh

những mối quan hệ tình cảm lạnh lùng giữa những ngơì thân Mối quan hệ xã hộiluôn là hạt nhân làm nên tính cộng đồng và dân tộc Khắc hoạ tình trạng ấy có ýnghĩa khái quát về sự đổ vỡ, sự rạn nứt trong quan hệ xã hội Đó chính là sựxuống cấp xã hội trên bình diện đạo đức.

Trong truyện “ở biển”, tác giả đã miêu tả một bi kịch đau đớn của nhữngngời lao động bình thờng, đó là câu chuyện về anh em Giaven Trong một lầnbuông lới, Gia ven em không may đã bị ngoàng cánh tay vào lới, dây lới riết chặttay anh, tình thế trở nên nguy khốn Có thể giữ cánh tay của ngời bị nạn nếu cắtngay lới, “nhng cắt lới là mất lới mà toàn bộ lới đáng tiền lắm, nhiều tiền lắm,một ngàn năm trăm quan và lới là lới của Gia ven anh, bác ta tiếc của” [5,132].Trong hoàn cảnh ấy mọi ngời đều bàn tán đến việc cắt lới để cứu lấy bàn tay củangời em Nhng không, Gia ven anh không đồng ý điều đó

Tác giả đã đối lập giữa ý kiến của những ngời đồng hành với lời lẽ của ngờianh ruột để là nổi bật một nỗi xót xa cay đắng của ngời anh khốn nạn, Nhìn cáchtay của ngời em sắp nát với sự chống đỡ nhăn nhó đầy khổ sự và thảm thiết ấy

mà ông anh khốn nạn vẫn thản nhiên mà không hề có giải pháp gì Và cánh tay

đợc gỡ ra chỉ còn một cách là một “khúc thịt bầy nhầy, máu tuôn nh suối”.Giaven em phải ca tay để chịu tàn tật suốt đời để lới của Gia ven anh đợc lànhlặn

G Môpátxăng thờng miêu tả những sự rủi ro bất hạnh và đặt nó trong nhữngtình thế nguy kịch để qua đó thaí độ và tính cách của nhân vật đợc toát lên Bằngnhững câu chuyện oái oăm của đời thờng (ở biển ; Kẻ thay chân; Chú Giuyn tôi;

Bà écmê ) trong rất nhiều truyện, tác giả đã thể hiện những bi kịch về quan hệxã hội Lòng tham lấn át lơng tâm, con ngời đối xử với nhau thật tàn nhẫn.Những ngời ruột thịt lãnh nhạt thờ ơ với nhau một cách tàn nhẫn Điều đó phản

ánh sự khủng hoảng về đạo đức và quan hệ xã hội, từ phạm vi gia đình đến xã hội

và ở một cấp độ rộng lớn, phổ biến

Nếu nhiệm vụ của truyện ngắn không phải là miêu tả lại hoàn chỉnh một sốphận mà chỉ “thống kê” (Oz Wald) những cú đò số phận để tạo nên nhân vật thìtruyện ngắn của G Môpátxăng là sự thống kê những “cú đòn” số phận của nhânvật, những quãng đời khắc nghiệt và bi thản của nhân vật Những số phận, nhữngnhân vật trong truyện của ông là những mảnh đời đau khổ, những cuộc sống bấttrắc Chính điều đó cho thấy một nỗi ám ảnh lớn của nhà văn trớc hiện thực xã