Hình tượng tác giả trong thơ nguyễn bính trước cách mạng

Có thể nói với vị trí đặc biệt trên thi đàn, thơ Nguyễn Bính không chỉ là đối ợng để thởng thức đơn thuần, để ngời ta tìm đến chia sẻ vui buồn mà đã trở thànht-đối tợng để các nhà nghiên

Lời cảm ơn

Tôi xin chân thành cảm ơn thấy giáo hớng dẫn - tiến sĩ Hoàng Mạnh Hùng, các thầy cô trong tổ văn học hiện đại, cùng các bạn đã giúp tôi tận tâm, nhiệt tình

để tôi có thể hoàn thành khoá luận này.

Đây chỉ là khoá luận tốt nghiệp của một sinh viên mới bắt đầu trên con đờng nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề khoa học Do hạn chế về năng lực, về kinh nghiệm cũng nh về thời gian và t liệu tham khảo nên dù đã cố gắng hết mình chắc chắn cũng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong đợc sự góp ý, chỉ bảo của các thầy cô giáo và các bạn.

Trờng Đại học Vinh Khoa Ngữ văn -*** -

Khoá luận tốt nghiệp

Hình tợng tác giả trong thơ Nguyễn Bính

trớc cách mạng Chuyên ngành : văn học hiện đại

Giáo viên hớng dẫn : TS Hoàng Mạnh Hùng Sinh viên thực hiện : Trần Thị An

Lớp : 43B 1 - Văn

Vinh, 2006

Sinh viªn TrÇn ThÞ An

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ vị trí tác giả trong phong trào thơ mới và trong nền văn học hiện đại

Hoài Thanh đã từng quả quyết rằng: “ Trong thơ ca việt nam cha từng có một

thời đại nào phong phú nh thế” (Thi nhân Việt Nam)

Thơ mới đã làm nên một thơi đaị trong thi ca với hàng loạt các nhà thơ mớixuất hiện nh trăm hoa rực rỡ, khoe sắc khoe tài Giữa rừng hoa thơm ấy, NguyễnBính - một tài năng thơ thiên bẩm, một tâm hồn luôn hớng về quê hong, cội nguồndân tộc đã tạo cho mình một chỗ đứng khá vững chãi trong lòng ngời đọc, chỗ dứng

mà trong cuộc đời làm thơ không ít ngời mơ ớc và thầm ghen tị “Thơ ông có một lốisống riêng, một góc nhỏ sâu kín nhất của đời sống tâm linh văn hoá ngời việtnam.Cái góc nhỏ mà “chúa cũng không lấy đi đợc ấy, một góc nhỏ của hồn quê bình

dị, tha thiết ,sâu nặng ,ngọt ngào và cay đắng”

( Đoàn Hơng - Nguyễn Bính thi sĩ nhà quê)

Trình làng bằng bài thơ Ma xuân (1936), Nguyễn Bính đã làm nhiều ngời

ngạc nhiên thú vị, thích thú, vì nó nh một cơn gió trong lành, mát dịu của đồng quêthổi vào xã hội đang xô bồ lộn xộn bởi “gió Âu ma Mỹ”

Có thể nói từ 1936 -1945, Nguyễn Bính là một trong những cây bút sung sức

nhất Chỉ trong một thời gian ngắn ông đã cho ra đời bảy tập thơ Trong dó tập Tâm hồn tôi đơc giải thởng Tự lực văn doàn, và những tập thơ khác cũng rất nổi tiếng, đ-

ợc đông đảo bạn đọc yêu thích : Lỡ bớc sang ngang (1940); Hơng cố nhân (1941); Mời hai bến nớc (1942) …

Thơ Ngyễn Bính là sự nối tiếp mạch thơ thôn quê bắt nguồn từ ca dao và ghidấu vào sáng tác của Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến….Đó là lời khẳng

định mạnh mẽ về sức sống dân tộc Thơ Nguyễn Bính đã góp phần quan trọng trongviệc gìn gĩ dòng chảy ấy, góp thêm vào những dòng nớc nhỏ trong mát ngọt ngào

để dòng chảy đến mai sau, đến mãi mãi…

Tuy nhiên, nếu chúng ta viết về Nguyễn Bính mà chỉ dừng lại ở đó thì tiếccho thi nhân rất nhiêù, bỏ sót của thi nhân rất nhiều điều khác nữa Nguyễn Bính tr-

ớc hết vẫn là một nhà thơ mới, mang đầy đủ phong cách, dáng dấp ngời trí thức tiểu

t sản những năm trớc cách mạng.Ông đã tìm đơc chỗ đứng của mình trong làng thơ

đơng thời Những sáng tác của ông không những đợc bạn đọc yêu chuộng mà chính

họ còn là những ngời gìn giữ,bảo vệ, giúp nó vợt qua những biến cố thăng trầm củalịch sử,gió bụi của thời gian

1.2 Xuất phát từ tình hình nghiên cứu thơ Nguyễn Bính

Có thể nói với vị trí đặc biệt trên thi đàn, thơ Nguyễn Bính không chỉ là đối ợng để thởng thức đơn thuần, để ngời ta tìm đến chia sẻ vui buồn mà đã trở thành

t-đối tợng để các nhà nghiên cứu tìm tòi, khám phá những cái hay cái đẹp, những gìthầm kín, sâu sắc ẩn sâu dới những tứ thơ, dới lớp vỏ của ngôn từ

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về Nguyễn Bính ngay từ khi nguyễn bínhmới xuất hiện cho đến khi ông qua đời, khép lại một quá trình sáng tác và cho đến

hôm nay Đã có nhiều cuốn sách nghiên cứu, giới thiệu Nguyễn Bính nh : Nguyễn Bính- thi sĩ của đồng quê; Nguyễn Bính- thi sĩ của thơng yêu….Nhiều bài viết côngphu về s nghiệp sáng tác của thi sĩ của tài hoa này

Các nhà văn nh Tô Hoài, Chu Văn, Bùi Hạnh Cẩn….các nhà nghiên cứu nh VũQuần Phơng, Mã Giang Lân,Đỗ Lai Thuý, Trần Mạnh Hảo,Vơng Trí Nhàn, Đoàn H-

ơng đều có những đóng góp trên nhiều góc độ khác nhau về nội dung t tởng cũng

nh nghệ thuật thơ Nguyễn Bính

Tuy nhiên nhìn lại tình hình nghiên cứu thơ Nguyễn Bính, ta thấy các côngtrình hầu hết khai thác thơ Nguyễn Bính từ góc độ chân quê, quê mùa Có rất nhiều

bài viết xuất sắc trên phơng diện này : Nguyễn Bính- Thi sĩ của đồng quê ( Hà Minh

Đức);Nguyễn Bính thi sĩ nhà quê (Đoàn Hơng); Nguyễn Bính – Nhà Nhà thơ chân quê…

Quả thật đặc điểm nổi bật trong thơ Nguyễn Bính là gắn với truyền thống, vớithôn quê Nhng bên cạnh nội dung chủ đạo ấy,thơ Nguyễn Bính còn mang nhiều gửigắm của thi sĩ, những tâm sự của thi sĩ về cuộc sống Vấn đề này cũng đơc nhiều nhà

nghiên cứu bớc đầu tìm hiểu: Đờng về chân quê (Đỗ Lai Thuý); Đóng góp của thơ Nguyễn Bính trớc cách mạng (Vũ Quần Phơng); Nguyễn Bính nhà thơ hiện đại (Trần Mạnh Hảo); Nguyễn Bính- Thi sĩ của thơng yêu (Hoài Việt)….

Các công trình trên đã khai thác thơ Nguyễn Bính ở nhiều góc độ khá đadạng Đã nhìn thấy trong thơ ông những yếu tố mới mẻ hiện đại Và ngoài tâm trạngnhân vật trữ tình hớng về đồng quê, ta còn bắt gặp những tâm trạng khác của mộtnhà thơ mới - một ngời thời hiện đại khao khát, đắm say tình yêu,cô đơn, tuyệt vọng,

bế tắc trớc cuộc đời.Sự giải phóng cái tôi cá nhân đã làm nên sự đa dạng, phong phúcho thơ mới.Mỗi một thi sĩ đều cố gắng thể hiện cái tôi trong sáng tác củamình.Nguyễn Bính cũng thế

Vũ Quần Phơng đã có bài viết khá hay vầ thành công "Cái tôi trữ tình trong thơ Nguyễn Bính trớc cách mạng" Tác giả đã có ý tởng đi sâu tìm hiểu về cái tôi

trong sáng tác của Nguyễn Bính Bài viết khẳng định cái tôi thôn dân và cái tôi ấy

mang nỗi "sầu đô thị".

Vũ Bằng có bài Nguyễn Bính- một thi sĩ suốt đời mắc bệnh tơng t Vũ Quần Phơng Bản sắc độc đáo thơ tình Nguyễn Bính đã đa đến cho chúng ta một góc độ

khá nổi bật của thơ Nguyễn Bính, đó là Nguyễn Bính và tình yêu

Qua cái nhìn tổng quan về tình hình nghiên cứu thơ Nguyễn Bính,ta thấy rằngthơ Nguyễn Bính đã đợc đào sâu,khám phá ở nhiều góc độ,cả nội dung và hìnhthức.Tuy nhiên vấn đề hình tợng tác giả là một vấn đềs quan trọng và nổi bật thì cha

đợc một công trình nào đi sâu nghiên cứu.Chính vì thế,việc khám phá,làm rõ vấn đềnày là việc cần thiết và ý nghĩa

1.3 Xuất phát từ sự say mê của bản thân tác giả khoá luận

Chúng tôi chọn đề tài này một phần vì bản thân cá nhân rất yêu mến thơNguyễn Bính.Là một nhà thơ mới - nhà thơ hiện đại,thế nhng Nguyễn Bính đã đa đ-

ợc vào thơ mình rất nhiều vẻ đẹp truyền thống của dân tộc

Sinh ra và lớn lên ở thôn quê,tôi cũng rất yêu mến và gắn bó với mảnh đấtmộc mạc đã nuôi dỡng mình nên ngời Nhng không thể phủ nhận một điều là chínhnhững vần thơ của Nguyễn Bính đã làm tôi thấy quê mình đẹp hơn, tôi thấy trântrọng hơn những gì giản dị nhỏ bé của quê hơng mà đôi lúc vô tình tôi đã lãng quên

đi.Và tôi cũng rất biết ơn Nguyễn Bính vì chính ông đã giúp tôi thêm gắn bó với quê

hơng, giúp tôi thấy tự hào vì mình là "ngời nhà quê" Những điều làm Nguyễn Bính

trăn trở cách đây hơn nửa thế kỉ thì bây giờ vẫn đang là niềm day dứt của bao ngờicòn muốn giữ gìn nâng niu giá trị truyền thống,vẫn nói hộ đợc ngòi ta cái lo lắng tr-

ớc sự đổi thay của thời cuộc

Bên cạnh đó thơ Nguyễn Bính còn đi sâu vào nhiều trạng thái tâm lí cảm xúccủa con ngời Tôi có thể tìm thấy trong thơ Nguyễn Bính những đồng cảm trongniềm vui nỗi buồn, đặc biệt là tâm trạng cô đơn khi cha tìm thấy đợc trong cuộcsống những ngời để sẻ chia, để gửi gắm những nỗi niềm những khao khát, những ớcmơ thầm kín Những lúc đó tôi tìm đến với thơ Nguyễn Bính nh đến với ngời bạn tri

âm tri kỉ, tôi cảm thấy mình đợc an ủi rất nhiều, cảm thấy tìm lại đợc chính mình Chọn và làm đề tài này tôi hi vọng mình sẽ có thêm một cơ hội để hiểu sâusắc hơn một nhà thơ mà mình rất yêu mến

2 Đối tợng , mục đích, phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tợng nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của khoá luận là Hình tợng tác giả trong thơ Nguyễn Bính trớc cách mạng.Vấn đề này cha phải là đối tợng của một công trình khoa học chuyên

biệt nào

2.2 Mục đích nghiên cứu

Từ trớc đến nay, thơ Nguyễn Bính đã trở thành đối tợng thởng thức, nghiên cứucủa rất nhiều nhà phê bình văn hoc Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về ông,nhng vì mục đích ngời viết, tính chất công trình cho nên vấn đề hình tợng tác giả cha

đợc tìm hiểu một cách có hệ thống và hoàn chỉnh Mục đích khoá luận là đi sâunghiên cứu vấn đề này một cách toàn diện và có hệ thống hơn

Nguyễn Bính là tác giả có ảnh hởng lớn đối với nền văn học hiện đại.Đề cậpvấn đề này, chúng tôi muốn góp phần hiểu rõ thêm phong cách một hồn thơ có sứcsáng tạo và lay động mãnh liệt Luận văn cũng góp phần phục vụ về t liệu học tập,phơng pháp nghiên cứu đặc biệt là đối với sinh viên khi tìm hiểu về thơ Nguyễn Bínhcũng nh phong trào thơ mới.

2 3 Phạm vi t liệu nghiên cứu

Thơ Nguyễn Bính có số lợng đồ sộ, đề cập đến khá nhiêu vấn đề đa dạngphong phú trong đời sống xã hội Do điều kiện thời gian, điều kiện về t liệu và mục

đích nghiên cứu, trong khoá luận này, chúng tôi chỉ tìm hiểu và nghiên cứu hình ợng tác giả dựa trên thơ Nguyễn Bính trứơc cách mạng, đợc trích in trong cuốn

t-Nguyễn Bính thơ và đời (Nxb văn học 2003).

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trớc hết tìm hiểu cơ sở lí luận,từ đó xác định các khái niệm: hình tợng; tácgiả; hình tợng tác giả Xác định các loaị hình tợng tác giả trong tác phẩm văn học -

đăc biệt là trong tác phẩm trữ tình

Thấy đợc những nét độc đáo, đặc trng của hình tợng tác giả trong thơ NguyễnBính,khẳng dịnh những đóng góp, nhứng cống hiến của Nguyễn Bính thông quahình tợng tác giả văn học

4 Phơng pháp nghiên cứu

Hình tợng tác giả là vấn đề thể hiện cái nhìn độc đáo, cá nhân, là cái tôitrong ý thức nghệ thuật và ý thức xã hội của tác giả Chúng tôi cố gắng phân tích lígiải vấn đề này từ góc độ thi pháp học Phơng pháp chủ yếu mà chúng tôi sử dụng làphân tích tác giả và tác phẩm văn học

Ngoài ra để giải quyết tốt mục đích, yêu cầu của khoá luận, chúng tôi cũngvận dụng phơng pháp so sánh, đôi chiếu - đặc biệt là so với các nhà thơ mới trêncùng đề tài để thấy sự tơng đồng và cái riêng, cái độc đáo của Nguyễn Bính

5 Lịch sử vấn đề

Phần khái quát chung về tình hình nghiên cứu thơ Nguyễn Bính, chúng ta đã

điểm qua một số nội dung cơ bản của một số công trình nghiên cứu về ông ở phầnlịch sử vấn đề này chúng ta sẽ tìm hiểu thêm nhiều công trình khác nữa và làm rõthêm nhng công trình đã đề cập trên đây để có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn vềNguyễn Bính, để thấy bạn đọc đã đến đợc với Nguyễn Bính ở mức độ nào

Nguyễn Bính đợc đông đảo bạn đọc cũng nh giới phê bình nghiên cứu quantâm chú ý từ rất sớm Đã có hàng trăm công trình lớn nhỏ viết về ông Chúng tôikhông có ý định lập một th mục nghiên cứu về ông mà chỉ điểm qua những vấn đề

có ý nghĩa tiêu biểu gắn với vấn đề đặt ra của khoá luận Đầu tiên là bài viết Nguyễn Bính trích trong Thi nhân Việt Nam của tác giả Hoài Thanh - Hoài Chân Hai ông đã

nhận xét :" Thơ Nguyễn Bính đã đánh thức ngời nhà quê vẫn ẩn náu trong lòng ta ".Theo hai ông, nét nổi bật trong thơ Nguyễn Bính là hồn xa của đất nớc " Vẻ đẹptrong thơ ông gắn liền vói truyền thống, với ca dao.

Trong lời giới thiệu Tuyển tập Nguyễn Bính, Tô Hoài viết :" Nguyễn Bính vốn

là nhà thơ của tình quê, hồn quê "," chỉ có quê hơng mới tạo nên những câu thơ nhthế"

Giáo s Lê Đình Kỵ nhấn mạnh :" cái chính là ở cái hồn dân tộc mà Nguyễn

Bính đã cảm nhận sâu sắc và gửi gắm vào thơ mình "(Văn nghệ số4 /1980).

Vũ Quần Phơng trong bài Đóng góp của thơ Nguyễn Bính cũng khẳng định:

"đọc thơ Nguyễn Bính chúng ta nh nhập vào làng mạc quê hơng, vờn cau mái rạ" Nhìn chung những nghiên cứu trên đây thiên về tính chất chân quê, ca dao.Còn hình tợng tác giả hầu nh cha đợc quan tâm chú ý nếu có cũng chỉ thoáng qua.Gần đây thi pháp học ngày càng đợc vận dụng trong nghiên cứu văn học Một

số nhà nghiên cứu cũng vận dụng phơng pháp này để nghiên cứu, tìm hiểu thơNguyễn Bính

Bài viết Đờng về chân quê của tác giả Đỗ Lai Thuý in trong tập "Con mắt thơ"(Nxb Lao Động, H,94) Tác giả đã nghiên cứu một cách có hệ thống khám phá

đợc nhiều nét mới mẻ về thơ Nguyễn Bính thông qua hệ thống hình thức tác phẩm

Đó là mô típ nhân vật trữ tình chán nản hiện tại ở nơi này bằng giấc mơ tìm về với

quá khứ ở nơi kia là cảm hứng chủ đạo của nhiều bài thơ : Hoa với rợu; Xuân tha

h-ơng….Mô típ đó cũng là cấu trúc cảm hứng của toàn bộ sáng tác của Nguyễn Bính

Đỗ Lai Thuý đã nhìn chính các nhan đề thi phẩm của Nguyễn Bính, từ hớng đó mà

phát hiện ra nhiều điều thú vị: Tâm hồn tôi (nguyên vẹn ,đẹp đẽ) -> Lỡ bớc sang ngang (dang dở, lỡ làng) -> bị chia cắt thành Một nghìn cửa sổ ; Mời hai bến nớc, luôn nhớ về quê cũ Mây tần ; Ngời con gái ở lầu hoa ; Hơng cố nhân Tác giả còn

phát hiện ra những biến chuyển trong sáng tác của Nguyễn Bính từ truyền thốngsang hiện đại, từ cách dùng từ, cách sử dụng hình tợng nhân vật, cách xây dựngkhông gian và thời gian nghệ thuật Đặc biệt tác giả còn chỉ ra đợc ba trạng thái tâmtrạng làm nên độc đáo, đặc sắc của Nguyễn Bính : tơng t ; mơ mộng ; chiêm bao

Đây là mọt bài viết có vị trí quan trọng trong lịch sử nghiên cứu về NguyễnBính,đánh dấu những bớc chuyển biến mới trong cách nhìn,cách cảm và sự đánh giá

ơng.Cái tôi xuất hiện với nỗi "sầu đô thị" Thế nhng đó cũng chỉ mới là một bài viêt

ngắn, cha có tính chất tổng hợp, toàn diện và đi sâu vào vấn đề hình tợng tác giả

Tiến sĩ Đoàn Hơng với bài viết Nguyễn Bính- thi sĩ nhà quê (Văn luận, Nxb

văn học,H,2000) đã đánh giá rất cao Nguyễn Bính, xem con đờng thơ của NguyễnBính là "một con đờng riêng, đặc biệt do thi nhân tự mở ra và cũng là kẻ độc hành"tác giả đã có sự liên hệ khá thú vị giữa Nguyễn Bính và Ê xê nhin- nhà thơ lớn củanông thôn Nga Bên cạnh đó, Đoàn Huơng cũng nhận ra "tấn bi kịch của tâm hồnthơ Nguyễn Bính khi từ bỏ"tấm áo nâu" để khoác vào "chiếc áo lãng tử" Nhận rabên cạnh một Nguyễn Bính quê mùa còn có một Nguyễn Bính- "nhà cách tân".Sựcách tân của Nguyên Bính khác với sự cách tân của xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, LuTrọng L….bởi đó là "sự khẳng định của t duy nghệ thuật truyền thống trong bối cảnhlịch sử đơng thời" Cũng là sự cách tân bởi vì "có thể nói sáng tạo trong một cấu trúc

có sẵn, một mô hình truyên thống cố định là điều khó khăn không kém sự sáng tạo

ra những cấu trúc mới" Nguyễn Bính là "nhà thơ đầu tiên trên thi đàn thơ hiện đạicủa thế kỷ đã dùng hình thức thơ ca dân gian để chuyển tải nội dung thẩm mĩ thơmới : nội dung trữ tình cá nhân của một nhà thơ lãng mạn" Nhà nghiên cứu cũngphát hiện ra cái tôi trữ tình trong thơ Nguyễn Bính đã hoá thân vào chính đối tợng đểtrở thành một phần cảm xúc trữ tình mà ông hoá thân.Đây là một thi pháp của vănhọc dân gian mà Nguyễn Bính dã học đựoc

Vũ Bằng từ năm 1969 đã phát hiện ra Nguyễn Bính, một thi sĩ suốt đời mắc bệnh tơng t, Thanh Việt Tình yêu trong thơ Nguyễn Bính(1999) đã quan tâm đến

một góc độ khá nổi bật trong thơ Nguyễn Bính - đó là Nguyễn Bính và tình yêu ở

phơng diện này đáng lu ý nhất là bài viết Bản sắc độc đáo trong thơ tình Nguyễn Bính Đoàn Đức Phơng đã trình bày trong bài viết này những phát hiện ra nhiều cung

bậc tình yêu trong thơ Nguyễn Bính Có tình yêu rụt rè e ấp của thở ban đầu, có tìnhyêu khát khao về mái ấm, có tình yêu dang dở lỡ làng, có nỗi đau do bị ngời tình phụbạc….Tác giả khẳng định đóng góp lớn lao của Nguyễn Bính ở phơng diện này đốivới đời sống văn học và đối với tình yêu của con ngời: "Nguyễn Bính không chỉ cócông phát hiện cho thời đại nhiều ngôn ngữ thầm kín của tình yêu mà còn thể hiện

đợc cái khát vọng tình yêu thật đẹp của những ngời chân quê ở mọi thời"

Nhìn lại lịch sử vấn đề về Nguyễn Bính, chúng ta thực sự vui mừng tr ớc những

đóng góp của các nhà nghiên cứu về Nguyễn Bính Còn rất nhiều công trình, rấtnhiều khía cạnh đáng lu ý nữa mà chúng tôi không thể tập hợp vào đây, và chắc chắnmỗi bạn đọc yêu mến thơ Nguyễn Bín, khi đến với thơ ông cũng khám phá ra nhữngcái hay, cái đẹp, cái riêng cho mình…

Khoá luận chọn đề tài nghiên cứu về hình tợng tác giả không có tham vọng gìquá cao siêu, chỉ hi vọng góp một tiếng nói nhỏ bé vào tiếng nói chung của ngời yêuthơ, lấp đi một phần nào đó cái khoảng còn khiếm khuyết mà các nhà nghiên cứucòn để lại

Nội dung

Chơng 1

lý thuyết chung về hình tợng tác giả Trong tác phẩm

văn học

1.1 Khái niệm tác giả văn học

Trong văn học, học văn và giảng văn, chúng ta đã bắt gặp khái niệm tác giả văn học.Vậy tác giả văn học đợc hiểu nh thế nào?

Tác giả cũng nh tác phẩm là những khái niệm cơ bản đợc dùng nhiều trong đời

sống văn học Theo Bakhtin, tác giả là ngời làm ra tác phẩm, là trung tâm tổ chứcnội dung, hình thức, cái nhìn nghệ thuật trong tác phẩm

Theo Từ điển thuật ngữ văn học : "Tác giả nhìn bề ngoài đó là ngời làm ra bài

thơ, bài văn Về thực chất, tác giả là ngời sáng tạo ra cái mới, các giá trị văn họcmới Tác giả văn học là ngời xây dựng nên hình tợng nghệ thuật độc đáo sống động,

có khẳ năng tồn tại trong đời sống văn học"

Mặt khác tác giả văn học còn phải là ngời đại diện, ngời đứng đầu phát biểumột t tởng mới, quan niệm mới về các hiện tợng đời sống, bày tỏ một lập trờng giaicấp xã hội và công dân nhất định Mỗi nhà văn, mỗi tác giả văn học đều phải tự tạolập cho mình một phong cách riêng, một giọng điệu riêng

Tác giả văn học còn đợc đánh dấu bằng ngày tháng năm sinh, quê quán, nhữngchặng đờng đời, những mối quan hệ…

Tóm lại, tác giả chính là ngời có thực trong cuộc đời Là ngời có những mặt tốt,mặt xấu, có tài năng văn học, có tiểu sử, có mơ ớc, có phong cách cá tính riêng Viếtnên một tác phẩm họ phải lao tâm khổ tứ trăn trở trớc cuộc đời Tác phẩm không chỉ

là tiếng nói của riêng họ mà còn là tiếng nói của thời đại Nh vậy điều quan trọngnhất của tác giả văn học là t cách ngời sáng tạo ra tác phẩm và họ bộc lộ phẩm chất,thái độ thẩm mĩ của mình thông qua tác phẩm

1.2 Khái niệm hình tợng văn học

Chúng ta biết khám phá thế giới của các nhà khoa học đợc thể hiện qua cáccông thức, các định luật định lí, phát hiện ra những sơ đồ cấu trúc vi mô, vĩ mô… thìcác nhà nghệ sĩ khám phá thế giới bằng các hình tợng nghệ thuật

Có ngời đã ví von rằng: hình tợng là chiếc nôi mắc giữa hai bờ - một bên là tácphẩm, một bên là cuộc sống Quá trình lao động của nhà văn là quá trình tìm tòi ,khám phá các hiện tợng trong cuộc sống mà họ đã khái quát chúng thành các hình t-ợng nghệ thuật Ta có thể nói rằng hình tợng nghệ thuật là khách thể đời sống đợcnhà văn khái quát lên từ thế giới quan sinh động, hiện tợng cuộc sống mà nhà văn

nhìn thấy Nhng đó cũng có thể là những tâm sự, những rung động nội tâm của chínhnhà văn đựơc nhà văn gửi gắm vào thế giới nghệ thuật.

Hình tợng nghệ thuật là sự thống nhất cao độ giữa cái chủ quan và cái kháchquan, giữa lý trí và tình cảm, giữa tạo hình và biểu hiện, giữa hữu hình và vô hình.Vì thế bản thân hình tợng mang trong nó những quan hệ xã hội, thẩm mĩ phức tạp

Đó là quan hệ giữa hình tợng và thế giới mà nó thể hiện, quan hệ giữa hình tợng vàngời đọc, giữa hình tợng và ngời sáng tác… Chính vì thế hình tợng có cuộc sốngriêng, có sức sống nội tại của bản thân nó, sự tồn tại, phát triển của nó không hoàntoàn phụ thuộc vào con ngời

Nh vậy hình tơng văn học là linh hồn tác phẩm, là sự tổng hợp khái quát t cáchiện tợng có thực trong đời sống đợc thông qua lăng kính chủ quan của nhà văn Nó

có sức sống, có tính độc lập tơng đối và có quan hệ mật thiết đối với thế giới kháchquan cũng nh cái nhìn chủ quan của nhà văn Bên cạnh đó, nó còn có quan hệ khôngthể tách rời đối với ngời đọc và thời đại.Vì nhà văn phản ánh đời sống thông quahình tợng văn học - mà đời sống thì vô cùng rộng lớn và phong phú với muôn ngàntính cách, muôn ngàn mối quan hệ, muôn ngàn hiện tợng….Điều đó đòi hỏi hình t-ợng văn học cung phải đa dạng và phong phú Bởi có nh thế mới có thể bao quát hết

đợc các phợng diện đời sống

Hình tợng văn học có thể là một nhân vật cụ thể, có tên tuổi, và tác giả xâydựng nên nhân vật ấy để gửi gắm những ý đồ nghệ thuật Nhng không phải bất cứmột nhân vật nào cũng có thể trở thành hình tợng.Để có thể trở thành hình tợng,nhân vật ấy thờng là nhân vật chính, có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tìnhhuống truyện, là nhân vật mang nội dung t tởng tác phẩm.Ta có thể bắt gặp các hình

tợng nhân vật nh hình tợng nhân vật chị Dậu trong tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất

Tố Chị Dậu mang vẻ đẹp điển hình cho ngời phụ nữ Việt Nam: đảm đang, tháo vát,thuỷ chung, thơng con yêu chồng….Và chị Dậu cũng là biểu tợng cho ngời nông dânnghèo bị chà đạp, áp bức trớc cách mạng

Hoặc hình tợng nhân vật Hộ trong tác phẩm Đời Thừa của Nam Cao Hộ mang

trong mình tấn bi kịch tinh thần đau đớn, dai dẳng Đó là bi kịch của những conngừơi có ớc mơ, có khát vọng, biết trân trọng những giá trị đích thực của cuộc sốnglại phải sống một cuộc đời tẻ nhạt, vô vị, chà đạp lên chính những gì mình tâm niệm

và gìn giữ Cuôc đời ấy là "đời thừa".Tấn bi kịch tinh thần kia cũng là bi kịch chungcủa những con ngời thời đại Nam Cao…

Cũng có khi hình tợng văn học là những con ngời không mang tên tuổi cụ thể

Họ là cả một số đông, cả tập thể, cả một thế hệ Giữa họ có những điểm thống nhấttrong tình cảm, lí trí, trong mục đích cũng nh lí tởng sống…

Ví dụ hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ trong thơ Tố Hữu, có thể mở rộng ra trongvăn học chống Pháp

Hình tợng văn học luôn đòi hỏi sự độc đáo, mới mẻ Ngời đọc không bao giờ có

thể quên đợc hình ảnh anh bộ đội trong bài thơ Tây tiến của Quang Dũng:

"Tây tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm".

Từ cái vẻ bề ngoài đầy bi tráng ấy, khi anh ngã xuống, đối với quê hơng đất nớcanh là đứa con anh dũng, còn đối với văn chơng, anh trở thành một hình tợng vănhọc mới mẻ,độc đáo và đặc sắc:

"áo bào thay chiếu anh về đất Sông Mã gầm lên khúc độc hành"

Tác giả muốn nói anh hi sinh nhng lại diễn đạt bằng hình ảnh "anh về đất"- anh

về đất hay chính anh trở về cội nguồn cuộc sống, nơi khởi thuỷ của tất cả, để rồi hoáthân vào từng dáng cây, ngọn cỏ trên đất nớc này

Trong bài thơ Dáng đứng Việt Nam, ta bắt gặp hình tợng anh giải phóng quân

ngã xuống trên đờng băng Tân Sơn Nhất, Lê Anh Xuân đã nhận ra đó chính là biểu

tợng của sức mạnh, ý chí, tình cảm dân tộc.Và dáng đứng "Tỳ súng bắn giặc trên xác trực thăng" mà "máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng" Đó là dáng đứng "tạc vào thế kỷ "mà trả qua bốn ngàn năm dân tộc ta mới có đợc:

"Không một dáng hinh không một dòng địa chỉ Anh chẳng để lại gì cho riêng anh trớc lúc lên đờng Chỉ để lại dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỉ

Anh là chiến sĩ giải phóng quân"

Là những chiến sĩ vô danh nhng các anh đã trở thành những ngòi con bất tử, làniềm tự hào của quê hơng, đất nớc Cái chết của các anh hoá thân vào non sông đểmảnh đất này đợc nảy lộc đơm hoa:

"Từ dáng đứng của anh trên đờng băng Tân Sơn Nhất Cả nứơc bay lên bát ngát mùa xuân"

Có những hình tợng văn học bắt nguồn từ một hình ảnh, hiện tợng của tự nhiên

hay xã hôi Bộ Tấn trò đời là một kiệt tác của Bandăc Tác phẩm thành công không

chỉ ở tầm vĩ mô đồ sộ, ở sự xuất hiện trở đi trở lại các nhân vật Mà qua tác phẩmkhổng lồ ấy, Bandăc đã phát hiện ra bản chất của xã hội t bản - xã hội vì đồng tiền

Đồng tiền đã trở thành một nhân vật trong tác phẩm Nó có sinh sôi nảy nở, nó lenlỏi vào mọi ngóc ngách đời sống tinh thần, tình cảm của con ngời và xã hội Có thểnói "đồng tiền" đã trở thành một "hình tợng văn học" rất độc đáo của văn học hiệnthực phê phán Pháp cũng nh văn học thế giới

Trăng là đề tài muôn thủa của thi ca Nhng Hàn Mặc Tử không chỉ viết về trăngvới những cảm xúc thông thờng.Trong thơ ông, trăng hiên lên nh một nhân vật đầysống động, đầy ma quái:

Nớc hoá thành trăng trăng hoá nớc Lụa là ớt đẫm cả trăng thơ"

Nh vậy, hình tợng văn học rất phong phú đa dạng Ngoài những ví dụ đã dẫn tacòn bắt gặp rất nhiều hình tợng văn học khác trong đời sống văn học Tuy nhiên,trong văn chơng không chỉ tồn tai mình hình tợng văn học, bên cạnh nó ta con bắtgăp một loại hình tợng đặc biệt khác- khó nhận biết: Hình tợng tác giả

1.3 Hình tợng tác giả

Cho dến nay, việc học tập nghiên cứu hình tợng tác giả trong thơ văn cha đợcphổ biến rộng rãi Do đó, việc nghiên cứu đề tài này cũng gặp không ít khó khăn khixây dựng khái niệm và biểu hiện của nó Sau đây có thể sơ bộ các khía cạnh hiểukhác nhau của các nhà nghiên cứu khi bàn về hình tợng tác giả

Theo Trần Đình Sử,:" Hình tợng tác giả là một hiện tợng của văn học nghệthuật, là sản phẩm của sự sáng tạo một thời Nó tồn tại và phát triển trên cơ sở tácgiả cụ thể."

(Trần Đình Sử, Một số vấn đề thi pháp văn học trung đại, NXB Giáo dục, H,

1999)

"Hình tợng tác giả là trung tâm tổ chức nội dung, hình thức của cái nhìn nghệthuật Là thế giới đợc tổ chức, chỉnh đốn, đợc hoàn thành qua tính hiện hữu xungquanh một ngời cụ thể nh một trờng nhìn giá trị, chúng ta thấy xung quanh ngời ấytất cả các yếu tố vật thể và quan hệ không gian, thời gian…."

(M Ba khtin)

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, "hình tợng tác giả là phậm trù thể hiện cách

tự ý thức của tác giả về vai trò xã hôị và vai trò văn học của mình trong tác phẩm Cơ

sở tâm lí của hình tợng tác giả là hình tợng cái tôi trong nhân cách mỗi ngời thể hiệntrong giao tiếp Cơ sở nghệ thuật của hình tợng cái tôi trong văn học là tính chất giántiếp của văn bản nghệ thuật : văn bản của tác phẩm bao giờ cũng là lời ngời trầnthuật, ngời kể chuyện hoặc nhân vật trữ tình Nhà văn xây dựng ra văn bản đồng thờixây dựng ra hình tợng ngời phát ngôn văn bản ấy với một giọng điệu nhất định"

Ta thấy định nghĩa đã bám sát vấn đề cái tôi - cái tôi trong nhân cách cũng nhcái tôi trong nghệ thuật

Trớc hết ta thấy rằng cái tôi trong nhân cách góp phần lớn vào khả năng tự ýthức, tự đánh giá vai trò cá nhân trong cuộc sống Có thể coi nó là trung tâm tinhthần, là cơ sở hình thành những tình cảm xã hội của con ngời

Thứ hai, từ sự ý thức của bản thân cái tôi trong nghệ thuật sẽ cho ra đời mộthình tợng phát ngôn trong văn bản một giọng địêu nhất định Tuy nhiên, hình tợng

phát ngôn trong văn bản có thể chỉ là hình tợng khách quan nằm ngoài tác giả, mặc

dù trong một chừng mực nhất định nó chính là nhân vật mang t tởng tác giả Nóicách khác, hình tợng phát ngôn trong văn bản cho ta một nhân vật đồng dạng với tácgiả

Mặc dù vậy có thể nói sự ý thức của tác trong tác phẩm nghệ thuật về vai tròxã hội và vai trò văn học là một điểm quan trọng nhng cha đặc trng Cái đặc trng củahình tợng tác giả là ở chỗ tác giả tự biến mình thành một hình tợng nghệ thuật, nghĩa

là tác giả thể hiện mình trong tác phẩm nh một nhân vật có đầy đủ t tởng, quan điểmnghệ thuật, có giá trị thẩm mĩ riêng

Trong 150 thuật ngữ văn hoc, Lại Nguyên Ân cũng thừa nhận sự tồn tại của

khái niệm này gắn liền với sự phát triển của nhân tố sáng tạo cá nhân Các phơngdiện nội dung của nhân cách tác giả nhập sâu vào cơ cấu nghệ thuật tác phẩm Xemxét hình tợng tác giả với t cách là chủ thể tổ chức ngôn ngữ trần thuật tồn tại trongtác phẩm để kết nối lời tự sự, lời trần thuật với hình tợng tác giả Trong ý thức nghệthuật phải xác lập đợc t tởng về quyền h cấu nghệ thuật sẽ hợp thức hoá hình ảnh tácgiả

Đóng góp rõ nét trong việc làm rõ khái niệm hình tợng tác giả phải kể đếnTrần Đình Sử Theo Trần Đình Sử, hình tợng tác giả cũng giống nh hình tợng nhânvật đều là những sáng tạo trong tác phẩm văn học Song chúng khác nhau ở nguyêntắc sáng tạo Nếu hình tợng nhân vật đợc sáng theo nguyên tắc h cấu, đợc miêu tảtheo một quan niệm nghệ thuật nhất định thì hình tợng tác giả đợc thể hiện theonguyên tắc tự biểu hiện; sự cảm nhận và thái độ thẩm mĩ đối với thế giới nhân vật

(Trần Đình Sử, Giáo trình dẫn luận thi pháp học, NXB Giáo dục 98)

Trong giao tiếp, ngời ta có nhu cầu tự biểu hiện mình với ngời đối thoại nh :uyên bác, hào phóng, hiếu khách….theo những yêu cầu tiến bộ của xã hội Trong vănhọc cũng vây, các nhà văn thờng biểu hiện mình trong tác phẩm một cách đặc biệt

Đó là ngời có nhãn quan cấp tiến, có cá tính nghệ sĩ….Điều đó trở thành nhu cầu,quy ớc với ngời đọc

Leptôn xtôi từng nói: "Nếu trớc mắt là một tác giả mới thì câu hỏi tự nhiên đặt

ra là liệu anh ta có thể nói điều gì mới với ngời đọc Nếu nhà văn không có gì mới,không có gì riêng thì có thể nói anh ta không phải là một tác giả đáng để chú ý "

Từ nguyên tắc sáng tạo đặc trng trên, ta nhận thấy hình tợng tác giả là cái đợcbiểu hiện ra trong tác phẩm một cách đặc biệt

Nhà thơ Đức I W.Gớt nhận xét: "Mỗi nhà văn bất kể muốn hay hay không

đều miêu tả chính mình trong tác phẩm của mình một cách đặc biệt" Có nghĩa lànhà văn biểu hiện cảm nhận của mình về thế giới, cách suy nghĩ của mình và ngônngữ, cách diễn đạt của mình Cảm nhận đó trở thành trung tâm tổ chức tác phẩm, tạothành sự thống nhất nội tại của tác phẩm về mặt phong cách học Nói cách khác,

hình tợng tác giả gắn bó hữu cơ với cá tính sáng tạo và phong cách nghệ thuật nhàvăn.

Viện sĩ Nga V Vinôgrađốp trong rất nhiều công trình đã khẳng định hìnhhình tợng tác giả là cơ sở, là trung tâm của phong cách nghệ thuật

Chichêrin cũng cho rằng hình tợng tác giả đợc sáng tạo ra nh một hình tợngnhân vật Đây là sự chân thật nghệ thuật, không phải là chân lí của sự kiện mà làchân lí của ý nghĩa, của t duy nh chân lí của thơ ca

Nhiều nhà nghiên cứu còn khẳng định vấn đề hình tợng tác giả không chỉ là

sự phản ánh tác giả vào tác phẩm, thể hiện thế giới quan của ngời sáng tác ra vănhọc và văn học mà còn là vấn đề của cấu trúc nghệ thuât, sự thể hiện của chủ thể

Nh vậy hình tợng tác giả là một vấn đề quan trọng của nghiên cứu văn hoc

Nó còn đang đợc nghiên cứu và các nhà nghiên cứu còn cha thống nhất trong việc

đánh giấ nó ở cấp độ nào Tuy nhiên, theo cách nhìn tổng quát, có thể thấy rằng cácnhà nghiên cứu đều thống nhất rằng hình tợng tác giả là một hình tợng đợc sáng tạo

ra trong tác phẩm, có nguyên tắc cấu tạo đặc biệt Nó đợc thể hiện qua cái nhìn,giọng điệu và sự miêu tả, hình dung của tác giả về chính mình

1.4 Hình tợng tác giả trong thơ trữ tình

Hình tợng tác giả luôn vận động và phát triển Nó không phải là một hiện tợngbất biến, tĩnh tại "Mỗi thể loại có một kiểu hình tợng tác giả và mỗi tác giả sáng tạocác thể loại khác nhau sẽ tuân theo các kiểu hình tợng khác nhau"

(Đ.V Li khatrốp, Thi pháp văn hoc Nga cổ, Mx,1979) để có thể khám phá đợc

hết những khía cạnh Những đặc trng của hình tợng tác giả trong thơ Nguyễn Bínhtrớc cách mạng, chúng tôi tạm chia hình tợng tác giả trong tác phẩm văn học rathành hai dạng tiêu biểu:

Dạng thứ nhất: hình tợng tác giả trong tác phẩm tự sự

ở đây, hình tợng tác giả trở thành nhân vật ngời kể chuyện, ngời trần thuật.Tuỳthuộc vào ý đồ tác giả mà nhân vật ấy là ngời trần thuật khách quan, đứng ngoài câuchuyện hay đó là ngời trực tiếp tham gia vào cốt truyện, góp phần làm nên diễn biếncủa câu chuyện

Ví dụ, ở loại hình chuyện cổ dân gian, tác giả dân gian thờng đẩy lùi câu truyệnvào quá khứ xa xăm với cụm từ "ngày xửa ngày xa", điều đó tạo nên khoảng cáchgiữa ngời kể chuyện và nội dung cốt truyện, tạo nên thời gian huyền thoại có tác

động nhất định đối với ngời đọc, ngời nghe

ở văn học hiện đại thì khác Ngời kể chuyện có thể đứng ngoài cốt truyện,

nh-ng nh-ngời ấy cũnh-ng có thể là một nhân vật tronh-ng truyện - thờnh-ng là dới tên nhân vật "tôi".Thời gian diễn ra câu chuyện thờng là ở thì hiện tại Nếu có viết về đề tài quá khứ thìcũng là để ngầm nói lên cuộc sống hiện tại nhà văn đang sống Đặc biệt với loại "tự

truyện" thì yếu tố đời t cá nhân tác giả có tính chất quyết định đến nội dung cốttruyện Và ở đây hình tợng tác giả đợc thể hiện rõ nhất

Dạng thứ hai: Là hình tợng tác giả trong thơ trữ tình

Đối với khoá luận tìm hiểu dạng thức thứ hai này có ý nghĩa vô cùng quantrọng Đề tài của khoá luận là tìm hiểu hình tợng tác giả trong thơ Nguyễn Bính trớccách mạng Làm rõ khái niệm này góp phần rất lớn trong việc tạo lập cơ sở lý luậnchung cho quá trình phân tích, làm rõ nội dung cụ thể của đề tài

Bên cạnh những đặc điểm của tác giả trong tác phẩm văn học, hình tợng tác giảtrong thơ trữ tình còn manh nhiều nét đặc trng do sự quyết định của loại hình tácphẩm ở dạng thức này, nhiều ngời đồng nhất hình tợng tác giả với cái tôi trữ tình.Chúng ta không phủ nhận mối quan hệ đặc biệt của hai đối tợng này Cái tôi trữ tình

là biểu hiện trực tiếp của cái tôi trong nghệ thuật

Xét theo nghĩa rộng cái tôi trữ tình nh một khái niệm phổ quát của trữ tình,phân biệt trữ tình với những thể loại khác Hình tợng tác giả trong thơ có cơ sở từ cáitôi trữ tình theo nghĩa rộng - tuy nhiên nó lại tập trung đi sâu vào cái tôi trữ tình theonghĩa hẹp Đó là hình tợng cái tôi cá nhân cụ thể, cái tôi tác giả tiểu sử với những nétriêng t, là một loại nhân vật trữ tình đặc biệt khi tác giả miêu tả, kể chuyện, biểuhiện về chính mình

ở đây ta chú ý tới tác dạng thức biểu hiện của cái tôi trữ tình trong thơ TheoPôxpê lốp, có 3 dạng thức biểu hiện của cái tôi trữ tình Phổ biến nhất là cái tôi trữtình tự thuật tâm trạng Cái tôi ở đây đồng dạng nhất hoặc gần gũi nhiều nhất với cáitôi tác giả Dạng thứ hai là cái tôi trữ tình nhập vai Dạng thứ ba là cái tôi trữ tìnhhoá thân

Cái tôi trữ tình là cơ sở hạt nhân tạo nên hình tợng tác giả Dù nó ở dạng thứcnào thì hình tợng tác giả cũng là sự thống nhất của hai con ngời: Thứ nhất là con ng-

ời có số phận nhất định, có kinh nghiệm nhất với những tâm trạng, với những kinhnghiệm sống Thứ hai là nhân vật trong chính những bài thơ của mình Tức là đối t-ợng hoá chính bản thân mình Điều quan trọng là biến những nét nhân cách nhà thơthành hình tợng tác giả Hay nói cách khác nó là sự thống nhất nhng không đồngnhất giữa cái tôi nhà thơ trong đời sống và cái tôi trữ tình trong tác phẩm Sự không

đồng nhất là đặc trng của quy luật điển hình hoá nghệ thuật và cái tôi nhà thơ khácvới cái tôi nghệ thuật hoá Cụ thể là hình tợng tác giả thống nhất nhng không đồngnhất với nhà thơ trong cuộc sống

Chúng ta biết thơ là tình, là tình cảm Thơ là sự thể hiện chính mình Hàn Mặc

Tử từng viết: "Ngời thơ phong vận nh thơ ấy" Có nghĩa là nhìn vào thơ, ngời ta sẽnhận ra tâm hồn,cá tính mỗi ngời

Tuy nhiên trong mỗi thời kỳ, văn học chịu những quy định, những ràng buộckhác nhau về t tởng, đạo đức ….Chính vì thế mà việc thể hiện mình trong tác phẩmcủa các tác giả qua các thời kì văn học không giống nhau.

Với văn học trung đại, việc thể hiện cái tôi cá nhân luôn bị hạn chế Chính vìthế mà hình tợng tác giả trong thơ phải nhuốm màu sắc phi cá thể Tuy nhiên, ởnhững tác giả lớn có ý thức sâu sắc về cái tôi thì luôn tìm mọi cách để biểu hiệnmình trong thơ.Đọc thơ họ, ta vẫn nhận ra những gơng mặt nổi bật : Nguyễn Du, HồXuân Hơng, Nguyễn Công Trứ … Mặc dù vậy, ta cũng phải công nhận rằng hình t-ợng tác giả trong thơ họ không đợc tự do xuất hiện

Tới văn học hiện đại - đặc biệt là Thơ mới, cha bao giờ cái tôi cá nhân lại đợckhẳng định, lại đợc giành cho nhiều sự quan tâm nh thế Điều đó góp phần đẩy cáitôi trong nghệ thuật tiến lên một bớc dài, và hình ảnh tác giả trong thơ cũng đợc thểhiện rõ nét hơn bao giờ hết Cha bao giờ thi đàn văn học Việt Nam xuất hiện cùngmột lúc nhiều gơng mặt tiêu biểu, có phong cách đặc biệt nh thời kỳ 30 - 45 NguyễnBính cũng ghi dấu cái tôi của mình vào thơ một cách sâu sắc nên việc tìm hiểu hình

ảnh tác giả trong thơ cũng có nhiều thuận lợi

Trên đây là tổng hợp ý kiến của các nhà nghiên cứu về khái niệm hình tợng tácgiả nói chung và hình tợng tác giả trong thơ trữ tình nói riêng Chúng tôi khi nghiên

cứu hình tợng tác giả trong thơ Nguyễn Bính xem đó là cơ sở lý luận của đề tài Từ

cách nhìn tổng quát về thơ Nguyễn Bính cũng nh việc đi sâu những bài cụ thể, hìnhtợng tác giả trong thơ Nguyễn Bính đợc chúng tôi trình bày qua các nội dung cơ bảnsau

Chơng 2

Hình tợng tác giả trong thơ Nguyễn Bính trớc cách mạng

2.1 Nguyễn Bính - một thi sĩ chân quê

Từ bao đời nay, làng quê với luỹ tre xanh, cánh đồng bát ngát, cánh cò trắngdập dờn, câu hò vọng từ bến sông xa….đã trở thành chiếc nôi nuôi dỡng tâm hồndân tộc, gìn giữ sự trong trẻo thanh bình của mọi miền quê và cuộc sống của biết baongòi

Văn học Việt Nam trong suốt chặng đờng dài phát triển đã luôn dành cho quêhơng một sự u ái đặc biệt Các nhà thơ tên tuổi nh Nguyễn Trãi, Nguyễn BỉnhKhiêm, Nguyễn Khuyến… đều có thơ hay viết về làng quê

Phong trào thơ mới cũng vậy.Tuy là một trào lu văn học hiện đại chịu nhiều ảnhhởng của văn học phơng tây nhng nó vẫn có một mảng thơ lớn viết về đề tài thônquê Những cây bút tài hoa nh Nguyễn Bính, Anh Thơ, Đoàn Văn Cừ đã để lại nhiềutác phẩm có giá trị đậm đà màu sắc dân tộc, màu sắc thôn quê

Thế nhng Anh Thơ, đoàn Văn Cừ họ không quê một chút nào cả “ họ nh

những ngời thành phố đi daọ trên cánh đông quê ,” họ hái lợm vài cụm hoa hơng sắc,vài cọng cỏ xanh mợt Còn Nguyễn Bính, ông dành cho thôn quê cả trái tim và tấmlòng

Con ngời, cảnh vật trong thơ ông thấm đợm hồn quê, tình quê Dòng thơ viết vềlàng quê của Nguyễn Bính giàu chất dân gian.Ông am hiểu cuộc sống và con ngờiquê hơng Chất liệu của thơ ông đợc khai thác trực tiếp từ phong cảnh, sinh hoạt vàlời ăn tiếng nói của nhân dân

Trong thơ Nguyễn Bính có nhiều bức tranh quê đẹp Ông không miêu tả tỉ mỉ

mà chỉ phác thảo đôi nét nh vô tình mà hữu ý, tạo nên không khí thanh bình êm ả

hoà quện với tình ngời:

Thuyền trăng ai chở sang Đoài

"Hỡi cô tát nớc bên đàng

Sao cô múc ánh thăng vàng đổ đi"

Trăng của Nguyễn Bính cĩng khác xa ánh trăng của Hàn Mặc Tử.Trăng trongthơ Hàn Mặc Tử hiện lên đầy ma quái, ghê rợn :

- Tôi dìm hồn xuống một vũng trăng êm”

Cho trăng ngập dần lên tới ngực ”

- N“ ớc hoá thành thăng trăng hoá nớc Lụa là ớt đẫm cả trăng thu.”

Trăng dới con mắt của Nguyễn Bính luôn gợi lên những gì êm ả nhất:

Hội chèo mở giữa mùa thu Trời cao gió cả trăng nh ban ngày"

( Đêm cuối cùng)

Những đêm hội, những đêm trăng là cơ hội để cho trai gái hẹn hò, gặp gỡ Đã

có biết bao mối duyên đẹp nảy sinh từ đó ánh trăng còn thể hiện mơ ớc của thinhân về một cuộc sống giản dị, đơn sơ mà hứa hẹn hạnh phúc:

- Em ở mình đây nhà trống trải“

Trăng vàng đầy ngõ gió mênh mông.”

(Hoa với rợu)

- “Sáng giăng chia nửa v ờn chè Một gian nhà nhỏ đi về có nhau”

( Thời trớc)

Bên cạnh không gian huyền ảo, thơ mộng của ánh trăng, thơ Nguyễn Bính còn

để lại nhiều ấn tợng về các sắc màu không gian khác Nhân vật trữ tình say mê vớicác màu sắc tơi tắn, rực rỡ Những màu sắc rất thực của thôn quê chứ không phải là

- Qua dậu tầm xuân thấy b“ ớm nhiều Bớm vàng vàng quá bớm yêu yêu…”

(Hết bớm vàng)

Cảnh quê thật thanh bình trong sáng, có sự hoà hợp không rõ ràng giữa thực vàmộng Nếu không có một tâm hồn yêu tha thiết với quê hơng, làm sao trong mắt thinhân cảnh quê lại đẹp đến nh thế

Bài thơ Nhặt nắng thể hiện tâm trạng vui, ngỡ ngàng của thi nhân trớc vẻ đẹp

dịu dàng, bình dị của con ngời và cuộc sống:

Cô gái nhà ai ở xóm Đông

“

Sang đây một sớm nắng vàng trong Cùng hai cô bạn bên bờ giếng Nhặt nắng trong cây kể chuyện lòng”

Cảnh ấy, ngời ấy đã chinh phục đợc trái tim yêu, đã chữa đợc vết thơng lòngcho thi nhân

Viết về quê hơng, Nguyễn Bính ít miêu tả những số phận đắng cay Ôngnghiêng về những giá trị văn hoá, giá trị tinh thần của cuộc sống.Và ông cũng khôngchỉ bó hẹp điều ấy trong riêng ngôi làng nhỏ bé của mình (Thôn Vân hay làng ThiệnVịnh) Dờng nh ông muốn tìm đến hình ảnh chung của mọi miền quê Việt Nam.Chính vì thế mà dù ngời đọc là ngời nhà quê hay ngời thành thị, là ngời miền bắc,miền trung hay miền nam thì đều có thể tìm thấy cho mình những đồng cảm, nhữngrung động trong thơ ông

Đằng sau cảnh quê ấy, cuộc sống hiện lên thật bình dị, nghĩa tình.Trong bài thơgiới thiệu về gia đình mình, tác giả đã đa vào nhiều yếu tố rất thật.Tuy nhiên đó

cũng không còn là gia đình của riêng nhà thơ nữa mà đã trở thành”kiểu” gia đình

truyền thống ở thôn quê từ ngàn xa Hay nói đúng hơn là mơ ớc của nhân dân về mộtmái ấm, một cuộc sống nh vậy:

Nhà tôi có một v

Có giàn đỗ ván có ao cấy cần Hoa đỗ ván nở mùa xuân Lứa dâu tháng tháng, lứa cần năm năm”

(Nhà tôi)

Sống trong khung cảnh nh thế nên tâm hồn ngời dân quê cũng đằm thắm hiềnhoà, trong sáng mộc mạc Nguyễn Bính đã hoá thân vào những ngời dân quê ấy: côlái đò, cô hái dâu, anh trai làng Thi sĩ đã thấu hiểu và nói giùm họ những vui buồn,những mơ ớc, những khao khát trong tình yêu, trong cuộc sống Cô gái dệt lụa tựgiới thiệu về mình:

Em là con gái trong khung cửi Dệt lụa quanh năm với mẹ già

Lòng trẻ còn nh cây lụa trắng

Mẹ già cha bán chợ làng xa”

(Ma xuân) Tâm hồn cô gái quê con trong trắng thơ ngây nh cây lua quý Đó là ngời lao

động đích thực quanh năm chăn tằm, dệt lụa.Và rồi nh quy luật của tự nhiên, tìnhyêu đã đến với cô đầy mới mẻ, hấp dẫn và cuốn hút Cô đến với tình yêu bằng cả tâmhồn, cả tuổi trẻ,cả niềm tin tởng ngây thơ Cô xây đắp biết bao mộng ớc Cô đã dũng

cảm “xé rào” để đi tìm hạnh phúc:

Bốn bên làng xóm đã lên đèn

“

Em ngửa bàn tay trớc mái hiên

Ma chấm bàn tay từng chấm lạnh Thế nào anh ấy chả sang xem”

Bờ rào cây b

Thi nhân cung nh ngời nhà quê sợ nhất là sự đổi thay, sự đánh mất mình Có thể

nói Chân quê là tuyên ngôn nghệ thuật của Nguyễn Bính đó là bài thơ nhỏ, giản dị

mà mang bao điều gửi gắm của thi sĩ.Tác giả chọn hình tợng phát ngôn cho mình làchàng trai quê mùa lo sợ, buồn bã trớc sự đổi thay của ngời yêu sau một lần đi tỉnh.

Mở đầu bài thơ, tác giả vẽ nên một cảnh tợng khá gần gũi với sinh hoạt ngờidân quê - đa tiễn ngời đi và đón lúc trở về:

Hôm qua em đi tỉnh về

Đợi em ở mãi con đê đầu làng”

Ngời dân quê quanh năm sống sau luỹ tre xanh, họ chẳng đi đâu ra khỏi ngôilàng nhỏ bé của mình Đối với họ, không gian xa nhất là con đê đầu làng vì vậy, mộtlần đi tỉnh đã là xa lắm, nó làm nên nhiều thay đổi của ngời con gái:

Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng

áo cài khuy bấm em làm khổ tôi”

Chàng trai vô cùng thât vọng trớc vẻ bề ngoài xa lạ của ngời yêu Khăn nhung,quần lĩnh là thuộc về thành phố, thuôc về “tỉnh" Còn chiếc áo cài khuy bấm kia thìquả là mới mẻ, hiện đại Nó là sản phẩm của công nghiệp, của thị thành Chàng traimuốn ngời yêu của mình giữ gìn những giá trị truyền thống: yếm lụa sồi, khăn mỏquạ, quần nái đen, áo tứ thân….Sự lo lắng của chàng trai là thật sự, không phải là tháiquá hay bảo thủ Đằng sau cái vỏ bề ngoài xa lạ kia liệu em có còn nguyên vẹn làem- cô gái thôn quê thuần khiết, chất phác trong sáng hồn nhiêncủa anh nữa haykhông.Tất cả những điều day dứt ấy chỉ trực bùng ra, cũng may là chàng trai đã kịpkìm giữ lại, để chỉ nói với ngời yêu bằng một câu nhỏ nhẹ:

Van em em hãy giữ nguyên quê mùa“ ”

Tâm sự ấy cũng là tâm sự của Nguyễn Bính - một ngời luôn trân trọng nhữnggiá trị, những vẻ đẹp truyền thống.Thế nhng thời đại thi nhân sống biến động quá

nhiều."Gió Âu ma Mỹ” tràn vào chi phối mọi mặt đời sống xã hội, làm mọi giá trị đạo

đức lung lay Câu thơ là lời nhắn nhủ của chàng trai quê với ngời yêu hay là lời nhắnnhủ của Nguyễn Bính với đời, với ngời….và với chính mình:

“ Hoa chanh nở gữa vờn chanh

Thầy u mình với chúng mình chân quê”

Câu thơ là lời khẳng định của thi nhân về con đờng thơ đã chọn.Và giữaphong trào thơ mới với muôn hoa rc rỡ có cả hhoa lạ, hoa ngoại nhập….thì bông hoachanh Nguyễn Bính vẫn tự tin toả hơng thơm ngát, hơng thơm vẫn dịu dàng quyến rũbao ngời

Trong thơ, tác giả cũng cảm nhận thời gian theo cách riêng của ngời dân quê.Làng xóm từ xa vẫn dựa vào các hiên tợng của tự nhiên để nhận biết thời gian Banngày thì theo bóng nắng, ban đêm thì theo bóng trăng, theo tiếng gà gáy….Tất cả đều

có thể trở thành dấu hiệu báo thời gian

Khi yêu nhau ngời ta không muốn phải chờ đợi.Thế nhng có những lúc vẫnphải chờ:

Láng giềng đã đỏ đèn đâu

“

Chờ em chừng dập miếng giầu em sang”

(Chờ nhau)

Ai biết đợc “dập miếng giầu “ là bao lâu? Cách diễn đạt rất là nhà quê, rất

“nông nghiệp”.Nhng chàng trai vẫn hiểu rằng ngời yêu sẽ cố gắng để đến nơi hò hẹn

đợc nhanh nhất Cách đo thời gian thì vậy, còn cách đếm thời gian thì sao?

Ngày qua ngày lại qua ngày

“

Lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng”

(Tơng t)

Đếm thời gian dựa vào sự thay đổi màu sắc của lá cây Ngoài ra còn nhiều dấu

hiệu khác nữa của thiên nhiên: giữa mùa xuân thì “ma xuân phơi phới bay ,” hoaxoan nở rộ:

Bữa ấy ma xuân phơi phới bay Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy”

Hoặc khi xuân tàn:

Bữa ấy m

“ a xuân đã ngại bay Hoa xoan đã nát dới chân giày Hội chèo làng Đặng đi qua ngõ

Mẹ bảo mùa xuân đã cạn ngày”

-"Gái lớn ai không phải lấy chồng

Can gì mà khóc nín đi không”

- Ruộng tôi cày cấy dâu tôi hái“

Nuôi dạy em cô tôi đảm đơng

Nhà cửa tôi coi nợ tôi trả

Tôi còn mạnh chán khiên cô thơng”

Thế nhng khi đã tiễn con đi rồi ngời mẹ ấy mới khóc, mới sống thật, bộc lộ thậthết nỗi niềm của mình:

Đa con ra đến cửa buồng thôi

Mẹ phải xa con khổ mấy mơi

Con ạ!Đêm nay mình mẹ khóc

Đêm đêm mình mẹ lại đa thoi”

(Lòng mẹ)

Thơ viết về mẹ có rất nhiều và cũng có rất nhiều thơ hay Nhng mấy ai có thểthấu tỏ hết nỗi lòng của ngời mẹ thôn quê nh Nguyễn Bính.

Đặc biệt, thơ viết về mẹ của tác giả còn có bai Tết của mẹ tôi Đây là bài thơ rất

hay và đặc sắc.Đọc bài thơ, ta nh sống lại những ngày tết cổ truyền, khung cảnh gia

đình đầm ấm….Tất cả đợc tạo dựng bởi bàn tay tần tảo của mẹ hiền Những ngàygiáp tết, mẹ phải lo toan sao cho chu đáo:

- Sân gạch t” ờng vôi ngời quét lại

Vẽ cung trừ quỷ trồng cây nêu”

- Trữ gạo nếp thơm, mo gói bó”

Dọn nhà dọn cửa rửa ban thờ”

Mẹ dặn dò các con những kiêng cữ trong sáng mồng một tết : Không đợc dậymuôn, không đợc cãi vã, làm vỡ, làm đổ đồ đạc Cuối cùng buổi sáng mong đợi cũng

đã đến:

Hôm nay mồng một sáng tinh s

Mẹ tôi cấm chúng tôi ra đờng

Mở hàng mỗi đứa năm xu rỡi Rửa mặt hoa mùi nớc đợm hơng”

Đó là hình ảnh ngời mẹ Việt Nam đảm đang, tháo vát, chăm chút gia đình thơng yêuchồng con hết mực

Chất chân quê của hình tợng tác giả còn đợc thể hiên qua việc sử dụng hiệu quảvốn từ ngữ ở làng quê trong thơ, tạo cho thơ Nguyễn Bính chất thẩm mĩ riêng củangôn từ:

-"Tầm tầm trời cứ đổ ma"

- "Thôn gà eo óc ngoài xa vắng'.

- "Cây rủ vờn xiêu cỏ áy bờ"

- "Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn"

- "Chao ôi ba bốn tao ân ái"

-Thôn Đoài cách có một thôi đê"

- "Một ngời chín nhớ mời mong một ngời"…

Hình ảnh quê hơng luôn ám ảnh trong lòng thi sĩ trên suốt bớc đờng lu lạc Lànơi tác giả hớng về sau mỗi lần vấp phải những ngang trái của cuộc sống, mỗi lúc cô

đơn thất vọng Nhìn thấy không khí tết ở quê ngời, Nguyễn Bính chạnh buồn:

- Cột nhà hàng xóm lên câu đối“

Em đọc tơng t giữa giấy hồng Gạo nếp nơi đây sao trắng quá

Một mình em vẫn cứ tay không”…

- Chao ôi tết đến em không đ“ ợc

Trông thấy quue hơng thật não nùng”

- "Em sẽ uống say hơn mọi bận Để hồn về mãi xứ Hà Đông ”

(Xuân tha hơng)

Có thể nói rằng trong thơ Nguyễn Bính, điều nổi bật nhất và cũng thành côngnhất là ở mảng thơ chân quê.Và ở mảng thơ này hình tợng tác giả đã thể hiện rõ nétchất chân quê của mình

Ngời ta nhớ về Nguyễn Bính, yêu và dành sự đam mê cho ông chủ yếu ở khía

cạnh này.Hà Minh Đức gọi Nguyễn Bính là thi sĩ của đồng quê, Đoàn Hơng gọi ông

là thi sĩ nhà quê, Tôn Phơng Lan gọi ông là nhà thơ chân quê, còn Đỗ Lai Thuý thì viết Đờng về chân quê của Nguyễn Bính….

Nguyễn Bính đã đa đợc hồn quê thuần khiết vào thơ mình Từ phong cảnh,con ngời, đến cách suy nghĩ cũng đậm màu sắc thôn quê Thơ Nguyễn Bính trởthành bạn thơ với vốn thơ dân gian Tên tuổi nhà thơ ngời ta có thể quên nhng thơcủng ông sẽ sống mãi trong tình quê đằm thắm, sống mãi giữa lòng ngời Đã, đang

và sẽ còn biết bao ngời bà ru cháu, mẹ ru con, chị ru em bằng Lỡ bớc sang ngang,

T-ơng t, Ngời hàng xóm….Đó là cái “đợc" lớn nhất mà bất cứ một ngời cầm bút nàocũng phải mơ ớc

Thế nhng bên cạnh một Nguyễn Bính của những vờn dâu lứa tằm, của giàn đỗván, của hơng bởi hơng cam…., chúng ta còn một Nguyễn Bính - nhà thơ mới Thi sĩkhông thể đứng ngoài thời đại của mình - Thời đại con ngời cá nhân trỗi dậy Cũng

nh bao nhà thơ mới khác, nguyễn Bính ý thức sâu sắc về cái tôi của mình - một cáitôi đang đi vào bế tắc.Và trong thơ ông, ta còn bắt gặp một Nguyễn Bính với nỗi cô

đơn, chán chờng, tuyệt vọng Một Nguyễn Bính ôm trong lòng nỗi sầu tủi, và bất lựctrớc cuộc đời

2.2 Nguyễn Bính - một thi sĩ cô đơn

Đỗ Lai Thuý từng viết rằng :"Nguyễn Bính chỉ là kẻ quá giang, nh ngời lái đòqua lại giữa hai bờ nông thôn - thành thị, đông và tây trên khúc sông của buổi giaothời.Thơ Nguyễn Bính là những con sóng vỗ về cả hai phía Tiếng dội của nó vọng từ

bờ nọ sang bờ kia" (Đờng về chân quê của Nguyễn Bính)

Nguyễn Bính đã nói về hành động ra đi của mình:

Bỏ lại v

“ ờn cam bỏ mái gianh Tôi đi gian díu với kinh thành.”

(Hoa với rợu)

Ông xem việc rời bỏ quê hơng, rời vờn cam đợm hơng thơm ngát với mái tranh

nghèo giản dị để ra sống gữa thị thành là chuyện lỡ bớc sang ngang, là chuyện gian díu không chính đáng.Bản thân ông giữa đô thành xa lạ là con chim non, con chim lìa đàn Vì vậy mà không khỏi cảm thấy lẻ loi, bơ vơ, cô độc Nguyễn

Bính mồ côi mẹ từ tấm bé, chẳng đợc hởng tình yêu thơng ấp ủ của mẹ hiền:

Còn tôi sống đ“ ợc là may

Mẹ hiền mất sớm giời đày làm thơ”

(Nhà tôi)

Từ thực tế này, ta hiểu vì sao nỗi cô đơn ám ảnh suốt cuộc đời ông Thời thơ trẻ

đi qua Thi nhân nhận ra những tình cảm trong sáng, đẹp đẽ của con ngời đẽ dàng

đổi thay trớc sức mạnh của đồng tiền:

Ngời ta giấy bạc đầy nhà Cho nên mới đợc gọi là chồng em”

(Tiền và lá)

Một sự chiêm nghiệm ngậm ngùi.Một bài học cay đắng đầu tiên khi bớc vàocuộc sống.Giá trị cao đẹp của tình cảm con ngời bị đánh đổi bởi đồng tiền Và hầuhết về sau những tan vỡ tình yêu trong thơ ông đều ít nhiều bởi sự có mặt của đồngtiền

Anh lái đò mơ một giấc mơ tuyệt đẹp về hạnh phúc lứa đôi: "Võng anh đi trớc võng nàng

Cả hai chiếc võng cùng sang một đò”

(Giấc mơ anh lái đò)

Thế nhng tỉnh mộng anh vẫn chỉ là kẻ lái đò nghèo túng, làm sao có thể làm

đợc một đám cới nh ngời ta mong muốn:

Đồn rằng đám c

Nhà trai đa chín chiếc đò đón dâu Nhà gái ăn chín nghìn cau

Tiền cheo tiền cới cừng đâu chín nghìn”

(Giấc mơ anh lái đò)

Cái buồn, cái cô đơn không phải là tâm trạng của riêng Nguyễn Bính Đó là tâmtrạng chung của các nhà thơ mới Ta đã từng bắt gặp nỗi cô đơn vì không tìm đợc sựgiao cảm với cuộc đời trong thơ Xuân Diệu:

Cái cô đơn của Xuân Diệu rợn ngợp trớc sự lạnh lẽo của không gian, thời gian:

Bốn bề ánh nhạc biển pha lê Chiếc đảo hồn tôi rợn bốn bề

ở Nguyễn Bính, cái cô đơn đợc biểu hiện ở nhiều cung bậc trạng thái, do nhiềunguyên nhân Cuộc đời, ớc mơ, khát vọng của Nguyễn bính là nơi gặp gỡ của thực

và mộng Có mấy khi ớc vọng hạnh phúc, tình yêu, công danh đợc kết thúc tốt đẹp

nh trong bài thơ Thời trớc.Mà thực ra, Thời trớc cũng chỉ là giấc mơ Cái kết thúc tốt

đẹp cũng chỉ là giấc mơ của một thời đã qua không bao giờ trở lại Thực tế cuộc đời

là tan vỡ, là mộng đẹp không thành.Có thể bởi vật chất tiền tài, có thể chỉ đơn giản làbởi không có duyên với nhau hoặc ngại ngùng không dám bộc lộ tình cảm với ngòimình thầm yêu trộm nhớ Tất cả đều có thể là nguyên nhân tạo nên cái buồn, cái cô

Tất cả chỉ còn lại sự trống trải hững hờ, vô tình vô cảm

"Giếng thơi mua ngập nớc tràn

Ba gian đầy cả ba gian nắng chiều"

(Qua nhà)

"Nỗi trống vắng vô chủ của ba gian nhà trong câu trongcâu thơ đã đợc xúc cảmcủa nhà thơ đẩy qua cái cụ thể thành cái vô biên, nỗi vắng và niềm vô chủ của trời

đất Mợn nỗi hoang vu bé mọn của nắng chiều trong ngôi nhà nhỏ để tả nỗi hoang

vu của vũ trụ cũng là nỗi hoang vu muôn thủa của hồn ngời "

(Trần Mạnh Hảo)

Cô gái dệt lụa trong bài Ma xuân không gặp đợc ngời yêu trong đêm hội đã

ra về trong hờn tủi:

Mình em lầm lụi trên đ“ ờng về

Có ngắn gì đâu một dải đê áo mỏng che đầu ma nặng hạt Một mình thêm tủi với canh khuya ”

Chỉ một thôi đê ngắn giờ đã trở thành một dải đê dài lê thê Những hạt ma bụi

không làm ớt áo thì giờ đây trở thành "ma nặng hạt’ Tất cả những điều đó chỉ vì

khao khát yêu đơng hạnh phúc không thành Họ thấy tấm chân tình của mình không

đợc đáp lại

Nguyễn Bính đã rất tài tình khéo léo trong việc thể hiện thể hiện những chuyển

đổi cảm xúc rất tinh vi trong lòng họ Phải chăng nững tâm sự, những nỗi niềm ấycũng xuất phát từ chính trái tim của thi sĩ Không ít lần trái tim ấy đã thổn thức xótxa

Nh vây ngay từ khi khám phá cuộc sống, Nguyễn Bính đã ôm trong lòng nỗibuồn, những trải nghiệm mang nhiều d vị cay đắng Xã hội ông sống là giao thời, cũmới hỗn độn.Trong bản thân mỗi ngời dờng nh cũng chịu hai luồng t tởng ấy níukéo

Nguyễn Bính muốn giữ lòng thuần khiết giữa chốn thôn quê mà không đợc Sự

ra đi - lỡ bớc sang ngang của ông nh là một tất yếu, biết sẽ rất đau lòng mà không

sao tránh đợc

Rời bỏ quê hơng để "đi tỉnh”, từ đây cái tôi trữ tình trong thơ Nguỷễn Bính hiện

lên nh một cái tôi thơ mới đích thực Giữa đô thành, nhà thơ không thể nào tìm đợc

sự đồng cảm, giao hoà.Trong lòng chỉ là một khối cô đơn lớn Thi sĩ đã gọi những

cảm giác ấy của mình là"Sầu đô thị’ Ông gọi thôn quê là quê mình, đô thành là quê ngời, là “xứ ngời xa lạ”….đô thị gắn liền với những gì bất an và dễ đổi thay:

- Hà nội cơ hồ loạn tiếng ve“

Kinh kì bụi quá xuân không đến“ ”Quan hệ con ngời nơi kinh kì đâu phải là quan hệ làng xóm cộng đồng Hơnbao giờ hết, cuộc sống ấy mài sắc ý thức về bản thân cái tôi cá nhân Trong thơ vềthôn quê, Nguyễn Bính thờng hoá thân vào những mảnh tâm hồn nơi thôn dã, những

anh khoá, cô lái đò, bà mẹ,cô hái dâu….Trái lại trong dòng thơ “sầu đô thị”, tác giả

thờng trực tếp xuất hiện và xng tôi một cách mạnh dạn, tự khẳng định Khi ấy, cáitôi vừa là sản phẩm của đô thị vừa là một thực thể độc lập, tách biệt với chính cuộcsống đô thị.Con ngời ở đây cảm thấy mình là lẻ lỡ llàng, kẻ ngoài lề, tự gọi mình là

Những câu thơ gợi lên trớc mắt ngời đọc một thân cô lẻ, lữ thứ Trong bài thơ:

Cô hái mơ, cái tôi cô đơn của thi sĩ lạc trong một rừng mơ lạc giữa một giấc mơ dài,

tởng tợng ra một ngời để mà trò chuyện, để có thể đồng cảm sẻ chia… ng tất cảnhchỉ là ảo ảnh

Cô hái mơ ơi co gái ơi Chẳng trả lời nhau lấy một lời

Cứ lặng rồi đi rôi khuất bóng Rừng thu hiu hắt lá mơ rơi"

Cái cô đơn càng thấm thía sâu sắc hơn ở bài thơ Một trời quan tái:

Chiều lại buồn rồi em vẫn xa

“

Năng rừng thu đổ nắng sông tà Chênh vênh quán rợu mờ sơng khói Váng vất thôn sâu quạnh tiếng gà”

“Chiều lại buồn rồi….” một điệp khúc trầm buồn Dờng nh nỗi buồn cứ đeo

đẳng theo bớc chân nhà thơ mãi Nó là cai không thể thiếu đợc trong mỗi buổi chiều.Ngời lữ khách xa quê xa cả ngời thân yêu nhất, giữa một phong cảnh đẹp nhng lặng

lẽ hoang vắng Nó càng làm nổi bật lên sự cô đơn, lẻ loi của con ngời bị chia cắtkhỏi thế giới.Trong hoàn cảnh ấy, tâm hồn thi sĩ ao ứơc có một nơi để bấu víu, mơ -

ớc có một tình yêu đằm thắm thuỷ chung của một ngời con gái đang chờ đợi mình:

Lá úa kinh thành rơi ngập đật

“

Lòng vàng hỏi vẫn nhớ thơng nhau”

Hỏi dể mà có hỏi Đọc những vần thơ nh muốn tan ra thành nớc mắt ấy, có lẽ

ao ớc của nhà thơ khó có thể dợc toại nguỵên.Và câu thơ cũng là sự nghi ngờ củanhà thơ trớc sự đổi thay của tình cảm con ngời.Những câu thơ nh lời tâm sự, giãibày,trò chuyện với ngời yêu hay đang trò chuyên với độc giả? Hay là thi nhân đang

tự vấn chính mình, đang trò chuyện với chính mình:

Có ngời nói thi sĩ thờng say trong đời nhng lại rất tỉnh trong thơ.Có lẽ vậy:

"Tôi lạnh đầu sông giá ngọn nguồn

Nhớ nhà thì ít nhớ em luôn Chênh chênh bóng ngả sầu lau lách

Chiều ngái hơng rừng lối nhạt son”

Dờng nh cái lạnh của sông núi, cỏ cây thấm đẫm vào trong lòng thi nhân Haychính trái tim cô đơn lạnh giá của thi nhân làm cả không gian trở nên hoang vu lạnhlẽo Có lẽ là cả hai điều ấy hoà quện vào nhau, lan toả vào nhau, để lại nơi ngời đọcmột sự cảm thông sâu sắc, những vần thơ cũng tê tái xót xa

Dù việc rời quê đi tỉnh là tất yếu đối với Nguyễn Bính thì dờng nh ông vẫn ômtrong lòng mình một nỗi niềm ân hận, dày vò hối tiếc Điều này thờng trở đi trở lạitrong thơ ông:

- Em đi dang dở đời m “Em có buồn chăng tôi vẫn xa a gió…

- Em đi theo đuổi mãi tơ duyên “Em có buồn chăng tôi vẫn xa …

- Em đi mất tích một mùa xuân “Em có buồn chăng tôi vẫn xa …

Ông từng viết những câu thơ làm đắng lòng ngời đọc:

- Nghìn lạy cha già l “Em có buồn chăng tôi vẫn xa ợng thứ cho

Trót thân con vớng nợ giang hồ”

- Không hiểu vì sao hai đứa lại “Em có buồn chăng tôi vẫn xa

Chung lng làm một chuyến đi đày”

Biết là ra đi chẳng có gì sung sớng, cái chờ đợi mình ở phía trớc chỉ là sự cô

độc, cuộc sống nghèo khổ, có khi đói khát….Đi là tự đày đoạ chính bản thân

mình Thế nhng thi sĩ không thể dừng lại đợc.Dờng nh thi sĩ đã vớng nợ giang hồ từ

kiếp trớc, đi để trả nợ đời vậy Nguyễn Bính càng đi càng bế tắc, đi mà không biết đi