Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học hai buổi ngày ở trường trung học cơ sở quận 7 thành phố h

Hình thức dạy và học hai buổi/ngày, ngoài mục tiêu nâng chất lượng,giảm cường độ làm việc, học tập căng thẳng của giáo viên và học sinh mà còngóp phần tạo điều kiện để một bộ phận cán bộ

LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc GI¸o dôc

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN NGỌC HỢI

nghÖ an - 2013

Hoàn thành luận văn này, tác giả luận văn xin bày tỏ lời cảm ơn tới:

- Ban Giám hiệu trường Đại học Vinh

- Khoa Quản lý giáo dục trường Đại học Vinh

Đã tổ chức và tạo điều kiện thuận lợi cho khoá đào tạo Thạc sĩ QLGD lớp Thành phố Hồ Chí Minh, thành công như ngày hôm nay

-Xin chân thành cảm ơn Quý thầy, cô giáo đã giảng dạy và cố vấn khoahọc cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu, đặc biệt là sự hướng dẫntrực tiếp của thầy PGS- TS Nguyễn Ngọc Hợi

Tác giả luận văn cũng bày tỏ lòng biết ơn tới lãnh đạo Phòng Giáo dục

và Đào tạo, và Ban giám hiệu các trường Trung học cơ sở trong Quận 7,Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả triển khainghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn đúng tiến độ

Lời cuối cùng, tác giả luận văn xin bày tỏ tình cảm chân thành củamình với gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ nhiệt tình tác giả trong quátrình học tập và nghiên cứu luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng luận văn khó tránh khỏi nhữngkhiếm khuyết nhất định Tác giả mong nhận được những đóng góp quý báucủa Quý thầy cô, các đồng nghiệp và những người quan tâm đến nội dungluận văn này

Nghệ An, tháng 8 năm 2013

Tác giả luận văn

Ngô Văn Lộc

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cúu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc của luận văn 4

8 Những đóng góp của luận văn 4

PHẦN NỘI DUNG 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 11

1.3 Vấn đề hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường trung học cơ sở .16

1.4 Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường Trung học cơ sở 19

Kết luận chương 1 19

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 21

2.1 Khái quát tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục cấp trung học cơ sở tại Quận 7 21

2.2 Thực trạng dạy học hai buổi/ngày ở các trường Trung học cơ sở Quận 7 28

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy hai buổi/ngày của hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh 35

2.4 Nhận xét chung về quản lý hoạt động dạy của hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở Quận 7 57

Kết luận chương 2 59

QUẢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC HAI BUỔI/NGÀY Ở CÁC

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN 7 61

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 61

3.2 Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở các trường THCS trong Quận 7 62

3.3 Thăm dò tính cần thiết, khả thi 77

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81

1 Kết luận 81

2 Kiến nghị 82

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

STT CHỮ VIẾT TẮT DIỄN GIẢI

1 BGD & ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

9 PGD & ĐT Phòng Giáo dục và Đào tạo

10 SGD & ĐT Sở Giáo dục và Đào tạo

Bảng 2.1 Số lượng giáo viên do Phòng Giáo dục & Đào tạo Quận 7

quản lí 24Bảng 2.2 Thống kê chất lượng giáo dục THCS năm học 2011 - 2012

27Bảng 2.3 Trình độ giáo viên THCS năm học 2012 - 2013 27Bảng 2.4 Thống kê số học sinh Trung học cơ sở được học chương

trình hai buổi/ngày trong 3 năm 2009 - 2012 29Bảng 2.5 Xếp loại hạnh kiểm năm học 2012 - 2013 của học sinh

THCS Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh 31Bảng 2.6 Xếp loại học lực năm học 2012 - 2013 của học sinh THCS

Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh 31Bảng 2.7 Thống kê cán bộ quản lý các trường THCS Quận 7 năm

học 2011 - 2012 32Bảng 2.8 Thống kê số lượng giáo viên trực tiếp giảng dạy năm học

2011 - 2012 34Bảng 2.9 Giải pháp quản lý việc thực hiện chương trình kế hoạch

dạy học của tổ chuyên môn 39Bảng 2.10 Giải pháp quản lý thực hiện quy chế chuyên môn 41Bảng 2.11 Giải pháp quản lý hoạt động dạy của GV 47Bảng 2.12 Giải pháp quản lý công tác kiểm tra đánh giá kết quả học

tập của học sinh 50Bảng 2.13 Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên 52Bảng 2.14 Quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học

54

Bảng 3.1 Kết quả trưng cầu ý kiến của CB - GIÁO VIÊN về tính

cần thiết và khả thi của các giải pháp 78

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xã hội ngày càng phát triển thì mục tiêu và yêu cầu giáo dục ngày càngđược đòi hỏi cao hơn để đáp ứng yêu cầu xã hội Việt nam đang trong thời kỳhội nhập với quốc tế đòi hỏi ngành giáo dục đề ra những mục tiêu và yêu cầumới nhằm giúp người học có thể trở thành những người lao động đáp ứngđược yêu cầu xã hội, đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Bốn trụ cột của giáo dục trong thế kỷ XXI theo quan điểm Tổ chức Vănhóa - Khoa học, Giáo dục liên hiệp quốc (UNESCO): “Học để biết, học đểlàm, học để làm người, học để chung sống”

Yêu cầu của Giáo dục Việt nam cũng không nằm ngoài yêu cầu chungcủa thế giới và thể hiện trong điều 27 của luật giáo dục năm 2005: “Mục tiêu củagiáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, phẩmchất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động

và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xâydựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lênhoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Ngày nay trong xu thế đổi mới của ngành đặt ra cho các Bậc học nóichung và cấp trung học cơ sở nói riêng: “nâng cao chất lượng giảng dạy, đổi mớiphương pháp để làm sao vừa tạo điều kiện cho học sinh học tập chủ động tíchcực nhưng cũng vừa học tập một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không gây áp lực”

Với hình thức học một buổi/ngày mặc dù nhà trường đã có nhiều cốgắng nhưng hiện tượng học sinh học tập một cách dồn ép, quá tải, căng thẳng

và không có thời gian thư giản, vui chơi giải trí vẫn còn là điều không thểtránh khỏi

Để khắc phục tình trạng này Bộ Giáo dục và đào tạo đã có một chủtrương hết sức đúng đắn: Đó là chuyển dần các trường của bậc học phổ thông

sang hình thức học 2 buổi /ngày Điều này chúng ta thấy hoàn toàn hợp lý, bởikhi thời gian học tập tăng lên thì giúp cho cường độ làm việc của Thầy và tròkhông còn căng thẳng nữa, đồng thời còn cho học sinh một lượng thời gian đủ

để tham gia các hoạt động ngoại khóa nhằm giúp các em thư giản và pháttriển năng khiếu cá nhân sau những giờ học tập trên lớp

Trong chương trình dạy học 2buổi/ngày ta thấy rất phù hợp với tâmsinh lý học sinh THCS Bởi lẽ học sinh được phát triển một cách toàn diện,kiến thức được cung cấp đều ở hai buổi học, lượng thời gian học tăng lên, thờigian học giản ra, đồng thời các em được tham gia các sinh hoạt tập thể, sinhhoạt ngoại khóa nên các em bớt căng thẳng sau những giờ học

Hình thức dạy và học hai buổi/ngày, ngoài mục tiêu nâng chất lượng,giảm cường độ làm việc, học tập căng thẳng của giáo viên và học sinh mà còngóp phần tạo điều kiện để một bộ phận cán bộ giáo viên, công nhân viên cóthêm thu nhập chính đáng từ việc trực tiếp tham gia vào hoạt động dạy và học

2 buổi/ngày tại trường, song song đó chúng ta cũng thấy ngày nay các giađình thường có ít con, cha mẹ đi làm cả ngày nhưng vẫn muốn con mình cóđược môi trường giáo dục có chất lượng để quản lý, dạy dỗ trẻ Bởi lẽ, cácbậc phụ huynh cũng đã nhận thức được ý nghĩa của hình thức học 2buổi/ngày

và quan tâm đến môi trường giáo dục hiện nay Chính nơi đây các em đượctiếp xúc với lượng thời gian khá nhiều với thầy cô, bạn bè được sống trongvòng yêu thương của thầy cô và bạn bè Các em cũng hạn chế một phần khitiếp xúc với những thành phần tiêu cực của xã hội đặc biệt trong giai đoạnhiện nay nếu các em chỉ học một buổi mà gia đình không có người quản lý thìrất dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội

Vì thế, hình thức dạy và học 2buổi/ngày cũng góp phần giải quyết mongmuốn chính đáng của cha mẹ học sinh, ở buổi 2, giáo viên có cơ hội tốt nhất đểthực hiện việc dạy phân hoá HS, có thời gian bù đắp lỗ hổng kiến thức cho HSyếu, có điều kiện tốt nhất để phát triển năng lực tư duy cho HS khá giỏi

Hiện nay việc tổ chức dạy học 2buổi/ngày mặc dù đã có những văn bảnchỉ đạo từ Bộ, từ Sở Giáo dục Đào tạo, tuy nhiên mỗi nơi có cách hiểu, cáchlàm, cách tổ chức, mô hình dạy và học có nhiều điểm khác nhau từ đó dẫn đếnhiệu quả, chất lượng cũng khác nhau Do vậy việc tìm hiểu thực trạng tổ chứcdạy và học 2 buổi/ngày tại các trường trung học cơ sở là điều cần thiết đểchúng ta cùng xem lại chủ trương ấy, hình thức ấy khi thực hiện trong thực tế

có những thuận lợi, khó khăn gì, có thực sự là giải pháp khả thi nhằm nâng caochất lượng giảng dạy, tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh làm việc, học tậpnhẹ nhàng nhưng hiệu quả hay không? Việc dạy và học 2 buổi/ngày có phải làbiến tướng của việc dạy thêm, học thêm hay như nhiều người nghĩ hay không?

Chính vì lẽ đó tôi muốn tìm hiểu "Thực trạng hoạt động dạy và học 2buổi/ngày ở các trường trung học cơ sở Quận 7 và từ đó đề ra một số giảipháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng từ đó đề ra một số giải pháp quản lý nhằm nângcao hiệu quả hoạt động dạy học hai buổi/ngày góp phần hoàn thành mục tiêugiáo dục toàn diện nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cúu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề quản lý hoạt động dạy học hai buổi /ngày ở các trường Trunghọc cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy họchai buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở Quận 7, Thành phố Hồ ChíMinh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện được các giải pháp quản lý có tính khoa học,khả thi thì có thể nâng cao hiệu quả quản lý của hoạt động dạy học haibuổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở trong Quận 7

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý tổ chức thực hiện hoạt động

dạy học hai buổi/ngày

5.2 Thực trạng việc tổ chức dạy học hai buổi/ngày ở các trường trung

học cơ sở Quận 7

5.3 Các giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả việc tổ chức dạy

học hai buổi/ngày nhằm hoàn thành mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.3 Phương pháp thống kê toán học

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động hai buổi/ngày ở các trườngTrung học cơ sở Quận 7

Chương 3: Một số giải pháp quản lý nâng cao hiệu quả hoạt độngdạy học hai buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở Quận 7, Thành phố

Hồ Chí Minh

8 Những đóng góp của luận văn

- Về lý thuyết: Đánh giá và hệ thống lý luận về công tác quản lý tronghoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở các trường THCS

- Về thực tiễn: Đánh giá thực trạng và xây dựng một số giải phápquản lý nâng cao hoạt động dạy học 2 buổi /ngày ở các trường THCS Quận 7,Thành phố Hồ Chí Minh.

PHẦN NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu

Trong lịch sử xã hội, ở bất kỳ thời đại nào, quản lý luôn giữ một vị trí

vô cùng quan trọng đối với việc vận hành và phát triển xã hội Ở lĩnh vựcgiáo dục và đào tạo, quản lý là nhân tố giữ vai trò then chốt trong việcđảm bảo chất lượng giáo dục, trong đó các biện pháp quản lý hoạt độngdạy học luôn là vấn đề đáng được quan tâm, nghiên cứu và khảo nghiệm.Thực tiễn đã có rất nhiều công trình khoa học, nhiều ý tưởng cập nhật vềquản lý hoạt động dạy học được các nhà khoa học quan tâm

Dạy học và quản lý hoạt động dạy học được hình thành và pháttriển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế xãhội Ngược dòng lịch sử ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học đã được nhiềunhà triết học đồng thời là nhà giáo dục cả phương đông và phương tâyquan tâm đề cập đến: từ Khổng tử (551 - 479 Tr.CN), Socrates (469 - 399Tr.CN), đến Plato (427 - 348 Tr.CN),… đều đã khẳng định được vai trò tấtyếu của giáo dục trong xã hội và tính quyết định của chính trị đối với giáodục

Chủ nghĩa tư bản xuất hiện cuối thế kỷ XIV với những thay đổi mạnh

mẽ về khoa học kỹ thuật, đòi hỏi con người phải có những am hiểu về kỹthuật, lúc này vấn đề dạy học và quản lý dạy học đã được nhiều nhà giáodục quan tâm, tiêu biểu là J A Com xki (1652-1670), ông đã đưa ra cácnguyên tắc dạy học trực quan, nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học,tính hệ thống Ông nhấn mạnh hiệu quả dạy học có liên quan rất lớn đếnchất lượng người dạy trong việc vận dụng các nguyên tắc dạy học Tácphẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời đã thực sự định hướng

cho hoạt động giáo dục là các qui luật về “sự hình thành cá nhân conngười”, “tính quy định về kinh tế xã hội đối với giáo dục”,… Các quy định

đó đặt ra các yêu cầu đối với quản lý giáo dục và tính ưu việt của xã hội đốivới việc tạo ra phương tiện điều kiện cần thiết cho giáo dục

Khoa học quản lý giáo dục ở Việt Nam được hình thành và phát triển,trước hết phải nói đến quan điểm giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969) Trên cơ sở kế thừa những tinh hoa của các tư tưởng giáo dục tiên tiến vàvận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã để lại cho chúng ta nhữngnền tảng lý luận về: Vai trò của giáo dục, định hướng phát triển giáo dục, mụcđích dạy học, vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục Hệ thống tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục có giá trị rất cao trong quá trình phát triển lý luận dạyhọc, lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam

Bằng sự tổng hoà các tri thức quản lý giáo dục, giáo dục học, tâm lýhọc, xã hội học, kinh tế học,…; trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã nêu ra các vấn

đề về khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý hoạtđộng dạy học, cùng các chức năng, nguyên tắc, phương pháp quản lý,…Trên thực tế có hàng loạt các công trình nghiên cứu, giáo trình, bài giảng

về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học của các tác giảnhư: Nguyễn Lân, Nguyễn Cảnh Toàn, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị MỹLộc, Nguyễn Quốc Chí,… Những công trình đó làm phong phú thêm lýluận quản lý nói chung và lý luận quản lý hoạt động dạy học nói riêng.Việc vận dụng lý luận quản lý giáo dục vào trong thực tiễn ở mỗi địa phương,mỗi cơ sở giáo dục đang là vấn đề mà mỗi cơ sở giáo dục và xã hội cần phải quantâm, nhất là trong điều kiện đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

1.2 Quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước và Bộ Giáo dục

và Đào tạo về dạy học hai buổi/ngày

Dạy học hai buổi/ngày là chủ trương đúng đắn, phù hợp với kinh tế

xã hội hiện nay, khi mà đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hoá,hiện đại hoá Dạy học hai buổi/ngày sẽ là điều kiện đảm bảo dạy học đủthời gian, chất lượng học tập các môn bắt buộc sẽ tốt hơn Học sinh cóđiều kiện cân đối việc học tập, rèn luyện và tăng cường các hoạt động giáodục sức khoẻ, thẩm mỹ, thể chất Đồng thời học thêm các môn năng khiếu,tăng cường phát triển năng lực qua các môn tự chọn, góp phần hình thànhnhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh.

Đối với bậc Trung học cơ sở nói riêng, dạy - học hai buổi/ngày đãtrở thành mục tiêu của giáo dục trung học để góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo Vănkiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định:

Tăng ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo theo nhịp độ tăngtrưởng kinh tế Hiện đại hoá một số trường dạy nghề, tăng nhanh tỷ lệ laođộng được đào tạo trong toàn bộ lao động xã hội, khuyến khích phát triển

hệ thống trường lớp dạy nghề dân lập và tư thục, trang bị cho thanh niênnhững kiến thức sản xuất, kỹ năng lao động và năng lực tiếp thu công nghệmới để tự tạo việc làm, chủ động tìm kiếm cơ hội lập nghiệp

Dạy học hai buổi/ngày không chỉ đáp ứng nhu cầu của một số bậccha mẹ học sinh muốn gửi con ở trường cả ngày để an tâm công tác, tránhnhững tác hại ảnh hưởng xấu đến trẻ khi không có sự hướng dẫn của giađình và nhà trường đồng thời còn nhằm vào mục đích lớn của giáo dục Đó

là thực hiện mục tiêu giáo dục: đào tạo con người Việt Nam phát triển toàndiện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thànhvới lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Hình thành và bồi dưỡngnhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc.” (Điều 2 - Luật Giáo dục).

Việc dạy - học hai buổi/ngày nhằm tạo điều kiện để:

- Học - dạy đủ thời gian và có chất lượng các môn học bắt buộc,tránh được việc dạy thêm, học thêm tràn lan, tiếp thu và chiếm lĩnh tri thức

có hiệu quả cao, giảm bớt thời gian học bài và làm bài ở nhà

- Tăng cường các hoạt động giáo dục sức khoẻ, thẩm mỹ, lối sống,môi trường và phát triển các môn học năng khiếu Tăng cường phát triểnnăng lực qua các môn tự chọn và qua hoạt động giáo dục ngoài giờ

- Tạo ra cho học sinh ý thức tự lập, tự rèn luyện, biết cách chungsống, hình thành thái độ, giá trị đích thực, nhân cách của học sinh, đáp ứngnhu cầu chăm sóc, giáo dục trẻ em của gia đình và cộng đồng

Việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày ở trường tạo điều kiện để thựchiện mục tiêu giáo dục toàn diện, đảm bảo chất lượng của bậc học, tạo chotrẻ môi trường học tập và vui chơi lành mạnh, đồng thời thời gian tăngthêm so với kế hoạch dạy 5 buổi/tuần chủ yếu dành cho việc tổ chức cáchoạt động (trong và ngoài lớp) về thực hành và rèn luyện kỹ năng, tự học

và phát triển thể lực, năng khiếu về nghệ thuật, tác động đến tình cảm,đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh, không yêu cầu học sinhlàm bài tập ở nhà

Chủ trương dạy - học hai buổi/ngày đã được thể chế hoá và mangtính pháp lý:

- Điều lệ trường Trung học có ghi rõ: “Trường trung học có thể tổchức nội trú hoặc bán trú một phần hoặc toàn thể học sinh, tuỳ theo yêucầu và khả năng của trường, của cha mẹ học sinh và của địa phương…” và

“…ở những nơi có điều kiện, có thể tổ chức cho học sinh học tập hai buổi/ngày” (theo quyết định số 3257/GDĐT ngày 8/11/1994 của Bộ Giáo dục &Đào tạo)

- Ngày 01 tháng 11 năm 2010 Bộ Giáo dục Số: GDTrH về việc hướng dẫn dạy học 2 buổi/ngày đối với các trường trunghọc

7291/BGDĐT Trong chỉ thị của Bộ Trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo về việc dạythêm ngoài giờ số 17/GD ngày 31/8/1995 có viết: “Riêng ở bậc Trung học,khuyến khích các trường Trung học cơ sở có điều kiện tổ chức dạy haibuổi/ngày hoặc tổ chức bán trú ngay trong trường” và chỉ thị số15/2000/CT- BGD&ĐT ngày 17/5/2000 về các biện pháp cấp bách tăngcường quản lý dạy thêm, học thêm có hướng dẫn “Tổ chức tốt để thu húttối đa học sinh vào các lớp học hai buổi/ngày theo nguyện vọng của giađình học sinh.”

- Trong chỉ thị của Thủ Tướng Chính phủ về việc đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông thực hiện Nghị Quyết số 40/2000/QH10 củaQuốc hội khóa X có viết: “Cân đối ngân sách địa phương, khai thác và huyđộng thêm các nguồn ngoài ngân sách bảo đảm kinh phí cho việc nângcấp và xây dựng trường, khắc phục tình trạng học ba ca, thực hiện kiên cốhoá trường lớp, tạo điều kiện từng bước chuyển sang dạy học haibuổi/ngày, đồng thời tăng cường cung cấp thiết bị và đồ dùng dạy học chonhà trường theo chuẩn do Bộ Giáo dục & Đào tạo quy định.”

Trước yêu cầu nhiệm vụ giai đoạn mới, từ năm 2000, chủ trươngdạy học 2 buổi/ngày đã được Bộ GD-ĐT khuyến khích triển khai TrongChỉ thị về nhiệm vụ năm học 2012-2013, Bộ GD-ĐT chỉ đạo các địaphương "mở rộng diện HS được học 2 buổi/ngày, nhất là ở cấp tiểu học vàTHCS" Trong văn bản hướng dẫn nhiệm vụ năm học cấp tiểu học, THCS,

Bộ GD-ĐT quy định: Việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày nhằm tăng cườngcác hoạt động thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Thời gian học buổithứ 2 là dành cho việc tự học của HS, song có sự hướng dẫn, định hướng

của giáo viên Ngoài ra, HS được tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa,hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, câu lạc bộ… nhằm rèn luyện sứckhỏe, sinh hoạt nhóm theo sở thích Với việc học cả ngày ở trường, cáckiến thức HS cần tiếp nhận sẽ được rải ra, làm tăng khả năng tiếp nhận vàhạn chế được tình trạng quá tải Đây là mô hình trường học tương lai -theo lời của Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh số lượng trường tổ chức dạy và học 2buổi ở TP.HCM ngày càng tăng (bậc tiểu học hơn 70%, bậc THCS là 41%,THPT có 12 trường đang thí điểm mô hình này) Các trường đều phấn khởivới chất lượng, hiệu quả của dạy 2 buổi mang lại qua tỷ lệ HS khá giỏihằng năm

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Hoạt động dạy học

Trên cơ sở lý luận của triết học Mác - Lênin về hoạt động nhậnthức của con người, các nhà khoa học đã tiếp nhận công nghệ dạy họcbằng sự xem xét mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hoạt độngdạy học để lý giải các thành tố cấu trúc đó từ những góc độ khoa họckhác nhau

Dưới góc độ của giáo dục học: “Hoạt động dạy học là hoạt động đặctrưng cho bất cứ loại hình nhà trường nào và xét theo quan điểm tổng thể,dạy học chính là con đường giáo dục tiêu biểu nhất, với nội dung và tínhchất của nó, dạy học luôn được xem là con đường hợp lý, thuận lợi nhấtgiúp cho học sinh với tư cách là chủ thể nhận thức, có thể lĩnh hội đượcmột hệ thống tri thức và kỹ năng hành động, chuyển thành phẩm chất,năng lực, trí tuệ của bản thân” “cá nhân người học vừa là chủ thể vừa làmục đích cuối cùng của quá trình đó” ở góc độ xã hội học giáo dục: “Dạyhọc được xem như là một diễn tiến vị thế xã hội của con người vì qua đó,

con người luôn hoạt động và phát triển trong sự tiếp thu, lĩnh hội và chuyểnhoá theo mục tiêu xác định của giáo dục phù hợp với sự phát triển của lứatuổi và diễn ra trong suốt cuộc đời của mỗi người”.

Dạy học là một bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cáchtoàn vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh để thựchiện các mục tiêu và nhiệm vụ dạy học (truyền thụ và lĩnh hội tri thức, kỹnăng kỹ xảo; trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lựcsáng tạo và xây dựng các phẩm chất, nhân cách người học) Như vậy, dạyhọc là khái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và người học Dạyhọc bao gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học củatrò Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau

1.2.2 Dạy học 2 buổi/ngày

- Dạy học 2 buổi/ngày: Là dạy học không quá 06 ngày/tuần (mỗi ngàydạy hai buổi: sáng không quá 4 tiết - chiều không quá 3 tiết), nội dung dạyhọc gồm toàn bộ nội dung của dạy học 1 buổi/ngày và thêm một số nội dung:thực hành kiến thức đã học; phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi;dạy học các môn tự chọn; hướng dẫn tự học và tổ chức các hoạt động giáodục ngoại khóa;…Nhằm tăng thời lượng học tập và rèn luyện các kĩ năng cho học sinh trên một đơn vị kiến thức, tránh được tình trạng quá tải trong họctập, làm cho việc dạy học trở nên nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn và tránh hiệntượng dạy thêm, học thêm

- Việc tổ chức dạy học các môn tự chọn, phụ đạo học sinh yếu kém, bồidưỡng học sinh giỏi, học sinh có năng khiếu và tổ chức các hoạt động trongdạy học 2 buổi/ngày nhằm giúp nhà trường thực hiện hiệu quả mục tiêu giáodục toàn diện, giáo dục phân hóa nhằm can thiệp sớm quá trình hình thành vàphát triển nhân cách trẻ

- Hoạt động này chỉ thực hiện ở những nơi có điều kiện và thực hiện

cho nhiều lớp, cho một số khối lớp hoặc cho cả trường Với hình thức này họcsinh có thể ăn trưa tại trường hoặc không ăn trưa tại trường vẫn phải đến lớphọc vào buổi chiều như nhau.

1.2.3 Quản lý

Quản lý là một yếu tố cấu thành sự tồn tại của xã hội loài người Ngàynay, quản lý đã trở thành một khoa học, một nghệ thuật, một nghề phức tạpnhất trong xã hội hiện đại Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý từ nhiềugóc độ khác nhau Theo góc độ tổ chức thì quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnhđạo, kiểm tra Dưới góc độ điều khiển học thì quản lý là điều hành, điềukhiển, chỉ huy Dưới góc độ của lý thuyết hệ thống thì quản lý là sự tác độngcủa chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (hay đối tượng quản lý) nhằm tổchức phối hợp hoạt động của con người trong các quá trình sản xuất - xã hội

để đạt được mục đích đã định

Theo Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô - 1977 - “quản lý là chức năngcủa những hệ thống có tổ chức với những bản chất khác nhau (xã hội, sinhvật, kỹ thuật) Nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạtđộng, thực hiện những chương trình mục đích hoạt động”

Theo F.W.Taylor: “Quản lý là biết được điều bạn muốn người kháclàm và sau đó thấy được rằng họ hoàn thành công việc một cách tốt nhất và

rẻ nhất”

Theo Koontz, O Donnell và Weihrich: “Quản lý là một hoạt động thiếtyếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đíchcủa nhóm Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường màtrong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiềnbạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất Với tư cách thực hành thì cách quản

lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học”

Theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định

hướng, quá trình có mục tiêu Quản lý một hệ thống là quá trình tác động đến

hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưngcho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn”

Theo Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trongviệc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồnlực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) mộtcách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”

Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là những tác động có định hướng,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vậnhành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định”

Tuy có nhiều cách tiếp cận và diễn đạt khác nhau song các khái niệmquản lý đều mang dấu hiệu chung có thể khái quát: Quản lý là sự tác động có

tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạtmục tiêu đề ra

Chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động “Ai quản lý?” đó là chủthể quản lý (chủ thể quản lý chỉ có thể là một cá nhân, hoặc một tổ chức docon người cụ thể lập nên) Còn “quản lý ai?”, “quản lý sự việc gì?” đó là đốitượng quản lý Bản chất của hoạt động quản lý là việc phát huy được nhân tốcon người trong tổ chức Hoạt động quản lý có những yêu cầu khách quan,phổ biến đối với những người làm quản lý, đó là những chức năng chung và

cơ bản của hoạt động quản lý

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày

Quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày trong nhà trường là quản lýtoàn bộ việc giảng dạy, giáo dục của thầy, việc học tập của trò theo nội dunggiáo dục toàn diện nhằm thực hiện mục tiêu và đường lối giáo dục của Đảng

Do đó, những tác động của nó lên hệ thống phải là những tác động kép, tácđộng lên hoạt động dạy, đồng thời phải chuyển hoá hoạt động đó thành hoạt

động học để đạt tới mục tiêu giáo dục Và chính trong quá trình thực hiện sựchuyển hoá đó sẽ phải có sự điều hành, phối hợp tác động của các lực lượngkhác, nhằm tạo ra một sức mạnh tổng hợp tác động đến hoạt động dạy học.

Quá trình quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày trong nhà trườngphải lưu ý các điều kiện phục vụ cho dạy học như là:

- Quản lý toàn bộ cơ sở vật chất và thiết bị nhà trường nhằm vào mụcđích phục vụ tốt nhất cho việc giảng dạy, học tập, hoạt động ngoại khóa vàgiáo dục học sinh Quản lý tốt cơ sở vật chất và thiết bị nhà trường không chỉđơn thuần là bảo quản tốt mà phải phát huy tốt năng lực của chúng cho hoạtđộng dạy học, đồng thời còn làm sao để có thể thường xuyên bổ sung thêmnhững thiết bị mới và có giá trị cao

Đặc điểm của quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày là điều khiển,điều chỉnh hoạt động này vận hành một cách có kế hoạch, có tổ chức và đượcchỉ đạo, kiểm tra giám sát thường xuyên, nhằm từng bước hướng vào thựchiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho học sinh

1.2.5 Hiệu quả

Hiệu quả là một tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mụctiêu đã được xác định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó

1.2.6 Hiệu quả quản lý dạy học hai buổi/ngày

Hiệu quả quản lý dạy học hai buổi/ngày là kết quả đạt được của quátrình quản lý hoạt động dạy học 2buổi/ngày tại các trường Trung học cơ sở

1.2.7 Giải pháp quản lý hoạt động 2 buổi/ngày

Khái niệm giải pháp có thể được hiểu theo những cấp độ nghĩa khác nhau.Trong quan hệ với phương pháp, giải pháp là cách thức thực hiệnnhững hành động cấu thành phương pháp để đạt được mục tiêu của hoạt động

Trong quan hệ với mục tiêu của hoạt động, giải pháp là cách thức, conđường để giải quyết một vấn đề cụ thể nhằm đạt mục tiêu xác định

Trong khuôn khổ của luận văn, khái niệm giải pháp được hiểu theonghĩa thứ hai, đó là cách thức con đường cụ thể để hiệu trưởng nhà trườngthực hiện các nội dung quản lý hoạt động dạy học của mình.

Quản lý hoạt động dạy trong nhà trường bao gồm quản lý toàn bộ hoạtđộng dạy của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu đường lối giáo dục củaĐảng Mục tiêu của quản lý hoạt động dạy trong nhà trường là nhằm đảm bảochất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học

Giải pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi / ngày là cách thức màngười Hiệu trưởng cần cụ thể hoá và hiện thực hóa để thực hiện các chứcnăng quản lý về hoạt động dạy và học hai buổi/ ngày

1.3 Vấn đề hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường trung học cơ sở

- Việc dạy học 2 buổi/ngày ở các trường trung học nhằm thực hiện mụctiêu giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục; đáp ứng nhucầu của gia đình và xã hội trong việc quản lý, giáo dục học sinh; hạn chế tìnhtrạng dạy thêm - học thêm không đúng quy định ở các nhà trường; tăng cườnggiáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh

- Việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày chỉ được thực hiện ở những nơi họcsinh có nhu cầu, cha mẹ học sinh tự nguyện cho con em tham gia học tập;được sự đồng ý của cấp trên có thẩm quyền quản lý trực tiếp của ngành giáodục và địa phương

- Chỉ được tổ chức vào các ngày trong tuần (từ thứ 2 đến thứ 7); khônggây “quá tải” đối với học sinh

- Các trường trung học tổ chức dạy học 2 buổi/ngày phải đảm bảo hoànthành kế hoạch giáo dục được giao, đảm bảo chất lượng và hiệu quả

- Có tối thiểu số lượng giáo viên theo quy định tại Thông tư số35/2006/TTLT-BGDĐT-BNV (đảm bảo tỉ lệ giáo viên trên lớp 1,90 đối với

cấp THCS và 2,25 đối với cấp THPT) kể cả giáo viên tình nguyện dạy thêmgiờ, giáo viên thỉnh giảng Đối với các trường chưa đủ giáo viên một số mônhọc có thể hợp đồng giáo viên ngoài biên chế hoặc mời cán bộ của các câu lạc

bộ, trung tâm ngoại ngữ, tin học theo đúng quy định hiện hành

- Khuyến khích tổ chức bán trú cho học sinh, đặc biệt đối với cáctrường vùng dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo với sự đóng góp của gia đìnhtheo thỏa thuận và các nguồn hỗ trợ khác

- Trường phải có đủ phòng thông thường, phòng học bộ môn, thư viện,sân chơi, bãi tập đáp ứng cho các hoạt động dạy và học, hoạt động giáo dụckhác theo hướng trường đạt chuẩn quốc gia

- Phải đảm bảo công khai, minh bạch trong thu, chi để phục vụ cho bữa

ăn, yêu cầu phát triển năng khiếu, điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho việc tổchức học tập (quạt, điện, nước uống, phương tiện, tổ chức câu lạc bộ ….)

- Về nội dung dạy học 2 buổi/ngày đối với các trường trung học thựchiện theo định hướng sau:

+ Bám sát nội dung chương trình quy định tại Quyết định số16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 05/5/2006; đảm bảo yêu cầu tối thiểu về chuẩnkiến thức, kỹ năng và thái độ của Chương trình giáo dục phổ thông

+ Thực hiện các giải pháp tăng thời gian dạy học các nội dung khó, họcsinh tự học có hướng dẫn của giáo viên; tổ chức phụ đạo học sinh yếu, bồidưỡng học sinh giỏi phù hợp từng đối tượng học sinh; dạy học các môn tựchọn và phát huy khả năng của học sinh theo các nội dung tự chọn

+ Thực hiện các hoạt động giáo dục như: giáo dục hướng nghiệp; giáodục ngoài giờ lên lớp; giáo dục nghề phổ thông; giáo dục giá trị sống và kỹnăng sống; hoạt động tập thể, văn nghệ, thể thao… theo quy định của kếhoạch giáo dục, kế hoạch thời gian năm học; phát triển năng khiếu cá nhân,tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương

- Về kế hoạch dạy học

Đối với cấp THCS: Buổi sáng dạy không quá 4 tiết, buổi chiều khôngquá 3 tiết, mỗi tuần học không quá 6 ngày Các trường THCS báo cáo vớiPhòng GDĐT xây dựng phân phối chương trình, nội dung dạy học và hoạtđộng giáo dục phù hợp với đặc điểm địa phương và điều kiện cơ sở vật chất,đội ngũ của nhà trường Ưu tiên bố trí các tiết học theo lớp vào buổi sáng, cáctiết dạy học tự chọn, phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi và cáchoạt động giáo dục theo các nhóm đối tượng học sinh vào buổi chiều

+ Phụ đạo, củng cố và ôn tập kiến thức:

Trên cơ sở nắm chắc chất lượng học sinh, giáo viên chủ nhiệm phốihợp với giáo viên bộ môn lập danh sách học sinh theo nhóm học lực yếu kémhoặc học sinh giỏi của từng môn học, báo cáo hiệu trưởng để tổng hợp tổchức lớp, phân công giáo viên phụ đạo học sinh yếu kém hoặc bồi dưỡng họcsinh giỏi

+ Dạy học tự chọn

Căn cứ vào các văn bản hướng dẫn của Bộ GDĐT, tổ chức học sinh cócùng nguyện vọng, nhu cầu học tập các môn tự chọn phù hợp với điều kiệnthực tế của trường thành các lớp học tự chọn:

Học sinh lớp tự chọn có cùng nguyện vọng học Ngoại ngữ 2, Giáo dụcnghề phổ thông, tin học có thể cùng hoặc không cùng khối, lớp

Học sinh các bộ môn nghệ thuật, năng khiếu theo cách trên để tổ chứcthành lớp, nhóm học tập

- Về kinh phí thực hiện

Các trường trung học có thể huy động sự hỗ trợ của ngân sách, sự đónggóp tự nguyện của cha mẹ học sinh để tăng cường cơ sở vật chất hoặc trả tiềndạy thêm giờ, dạy thỉnh giảng

Việc thu và sử dụng kinh phí phải đảm bảo các nguyên tắc thu bù chi

và các qui định về quản lý tài chính hiện hành; tổ chức thực hiện theo đúnghướng dẫn tại Công văn số 6890/BGDĐT-KHTC ngày 18/10/2010 của BộGiáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn quản lý, sử dụng các khoản đóng góp

tự nguyện cho các cơ sở giáo dục và đào tạo

1.4 Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở trường Trung học cơ sở

- Hiệu trưởng các trường chịu trách nhiệm trước Sở/Phòng GDĐT vềviệc xây dựng kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày, quản lý nội dung và chất lượngdạy học và các hoạt động giáo dục, đảm bảo không vi phạm các quy định vềdạy thêm - học thêm của Bộ GDĐT và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố

- Tổ chức, chỉ đạo các tổ chuyên môn phân công giáo viên và nhân viênhợp lý để thực hiện kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày, đảm bảo đúng tinh thần;đảm bảo các hoạt động chung của nhà trường đúng với mục tiêu giáo dục củacấp học; huy động các tổ chức đoàn thể trong nhà trường và ngoài xã hộicùng tham gia hỗ trợ thực hiện kế hoạch

- Định kỳ báo cáo với Sở GDĐT/phòng GDĐT về việc thực hiện kếhoạch giáo dục và kế hoạch giảng dạy của nhà trường

tổ chức hoạt động dạy học hai buổi/ngày ở các trường Trung học cơ sở hiệnnay, công tác quản lí của hiệu trưởng đối với hoạt động dạy hai buổi/ngàytrong nhà trường phải đảm bảo chú trọng những nội dung sau:

- Lập kế hoạch trong công tác quản lí hoạt động dạy;

- Xây dựng quy chế, kỷ luật dạy;

- Xây dựng đội ngũ;

- Công tác tuyển sinh;

- Chỉ đạo và kiểm tra việc sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học;

- Việc đổi mới phương pháp dạy học;

- Xây dựng tiêu chuẩn kiểm tra, đánh giá;

- Chú trọng công tác thi đua và công tác xã hội hoá giáo dục

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

2.1 Khái quát tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục cấp trung học cơ sở tại Quận 7

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên - vị trí địa lý

Quận 7 được hình thành từ 05 xã phía Bắc và một phần Thị trấn huyệnNhà Bè cũ với tổng diện tích tự nhiên là 3576 ha nằm về phía Đông namThành phố

- Phía Bắc giáp quận 4 và quận 2; ranh giới là kênh Tẻ và sông Sài Gòn

- Phía Nam giáp huyện Nhà Bè; ranh giới là rạch Đĩa, sông Phú Xuân

- Phía Đông giáp quận 2, Đồng Nai; ranh giới là sông Sài Gòn và sôngNhà Bè

- Phía Tây giáp quận 8 và huyện Bình Chánh; ranh giới là rạch Ông Lớn.Quận 7 có vị trí địa lý khá quan trọng với vị trí chiến lược khai thácgiao thông thuỷ và bộ, là cửa ngõ phía Nam của Thành phố, là cầu nối mởhướng phát triển của Thành phố với biển Đông và thế giới Các trục giaothông lớn của Quận 7 như xa lộ Bắc Nam, đường cao tốc Nguyễn Văn Linh.Sông Sài Gòn bao bọc phía Đông với hệ thống cảng chuyên dụng, trungchuyển hàng hoá đi nước ngoài và ngược lại, rất thuận lợi cho việc phát triểnthương mại và vận tải hàng hoá cũng như hành khách đi các vùng lân cận

Về địa hình thổ nhưỡng: Địa hình Quận 7 tương đối bằng phẳng, độcao địa hình thay đổi không lớn, trung bình 0,6m đến 1,5m Thổ nhưỡng củaQuận 7 thuộc loại đất phèn mặn

Nguồn nước chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều, một nữa nămngọt, một nữa năm mặn, độ mặn tăng cao và kéo dài ngay cả trong mùa mưạ

Hệ thống sông rạch chính của Quận 7 bao gồm sông Sài Gòn, sông Nhà Bè,sông Phú Xuân, rạch Đĩa, rạch Ông Lớn, kênh Tẻ và nhiều rạch nhỏ

Hệ thống giao thông: Tổng diện tích đường bộ trên địa bàn quậnkhoảng 38 ha, chiếm 1,86% diện tích tự nhiên Trong đó các cầu Tân Thuận

1, Tân Thuận 2, Kinh tẻ và Rạch Ông kết nối giữa Quận 7 với nội thành, gópphần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của quận

Quận có khoảng 1.020 ha sông rạch, chiếm 28,38% diện tích tự nhiên.Các cảng sông: Trên địa bàn Quận 7 có 3 cảng lớn là Cảng Bến Nghé,Cảng Last Tân Thuận Động, Cảng Bông Sen và một số cảng chuyên dùngphục vụ cho nội bộ như Cảng Rau quả, Cảng Dầu thực vật

Về khí hậu: Trung bình hàng năm nhiệt độ là 270C, lượng mưa là 330

mm, độ ẩm trong năm 80%

Tổ chức hành chính: Với tổng diện tích tự nhiên là 3576 ha, quận phânchia thành 10 phường: Phú Mỹ, Phú Thuận, Tân Phú, Tân Thuận Đông, BìnhThuận, Tân Thuận Tây, Tân Kiểng, Tân Quy, Tân Phong, Tân Hưng; phường

có diện tích lớn nhất là phường Phú Thuận là 829 ha, phường có diện tích nhỏnhất là phường Tân Quy là 86 ha

2.1.2 Đặc điểm tình hình dân cư

Kể từ khi được thành lập (4/1997) với dân số là 90.920 nhân khẩu,nhưng chỉ sau gần 1 năm (12/1997) theo thống kê của quận, dân số đã tănglên 97.806 người, tăng 7,57% và tính đến ngày 01/04/2001 dân số của quận

đã lên đến 115.024 người, tốc độ tăng dân số đã lên đến 8,38% so với năm

1997 Xét cơ cấu dân số theo độ tuổi, tỷ lệ dân số trong độ tuổi từ 15-34 tuổichiếm 42,3% tổng dân số của quận Tình trạng dân cư đang xáo trộn rất mạnh

và phân bố không đều, mật độ dân số bình quân là 3.220 ngưới/km2 Tỷ lệdân số có hộ khẩu tại quận chiếm 72% số hộ và 74% số nhân khẩụ Tỷ lệ sốdân ở diện KT2, KT3, KT4 chiếm 34% số hộ và 33% số nhân khẩụ

Các di tích lịch sử văn hoá: Đình Tân Quy Đông, Đình thờ thân ThànhHoàng bổn cảnh, có sắc phong của vua Tự Đức; di tích Lịch sử Gò Ô Môi,nhà tưởng niệm Bác Hồ, nghĩa trang liệt sỹ Nhà Bè

Toàn quận chia thành 4 khu dân cư, được bố trí như sau:

Khu 1: Vị trí nằm ở phía Tây Bắc của quận, gồm các phường TânHưng, Tân Quy, Tân Kiểng, một phần phường Tân Thuận Tây và BìnhThuận; Là khu vực có nhiều dân cư hiện hữu, giải pháp chính là cải tạo, chỉnhtrang, xây chen các dự án có quy mô vừa và nhỏ; diện tích tự nhiên 584 ha, sốdân dự trù khoảng 85.000 người, mật độ xây dựng bình quân trong khu ở37%, công trình phúc lợi công cộng lớn có trường phổ thông trung học và cáccông trình công cộng khác

Khu 2: Vị trí nằm phía Bắc của quận, gồm một phần các phườngTân Thuận Tây, Tân Thuận Đông, Bình Thuận, Tân Phú và Phú Thuận;

Là khu vực có nhiều dân cư hiện hữu, giải pháp chính là cải tạo các khuvực dọc tỉnh lộ 15 và thực hiện các dự án mới trên đường Bình Thuậntheo dạng tổ hợp từng nhóm công trình cao và thấp tầng Diện tích tựnhiên 255 ha, số dân dự trù khoảng 40.000 người, mật độ xây dựng bìnhquân trong khu ở 35%, công trình phúc lợi công cộng lớn có trường phổthông trung học, bệnh viện, trung tâm hành chánh quận, các công trìnhcông cộng khác

Khu 3: Vị trí nằm phía Tây Nam của quận gồm phường Tân Phú vàTân Phong gồm khu A - Nam Sàigòn và khu đại học phía Đông (dự kiến), đây

là khu xây dựng mới, kiến trúc cao tầng, hiện đại; diện tích tự nhiên 692 ha,

số dân dự trù khoảng 140.000 người, mật độ xây dựng bình quân trong khu ở32%, công trình phúc lợi công cộng lớn có trường phổ thông trung học, bệnhviện, các công trình công cộng khác

Khu 4: Vị trí nằm phía Nam của quận, gồm các phường Phú Thuận vàPhú Mỹ; diện tích tự nhiên 1.342 ha, số dân dự trù khoảng 55.000 người, mật

độ xây dựng bình quân trong khu ở 23%, công trình phúc lợi công cộng lớn

có trường phổ thông trung học, các công trình công cộng khác

2.1.3 Tình hình giáo dục của Quận 7 từ năm 2009 đến nay

Quận 7 là một trong những quận có các công trình giáo dục phát triểnnhiều nhất cả về số lượng, cấp học và ngành học

- Phát triển về số lượng

 Mầm non: số trẻ trong độ tuổi mẫu giáo trên địa bàn quận là 12278

cháu (số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo) Cuối năm 2011 - 2012 có 8729

cháu mẫu giáo ra lớp học, chiếm tỉ lệ 69,24%

 Tiểu học: 100% số học sinh trong độ tuổi Tiểu học đến trường

 Trung học cơ sở: 100% số học sinh trong độ tuổi đến trường; trong

đó, tất cả học sinh lớp 5 hoàn thành chương trình bậc Tiểu học có hộ khẩuthường trú hay tạm trú trên địa bàn quận đều được vào học lớp 6 ở các trườngcông lập

Số lượng giáo viên (Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở) và học sinhQuận 7 trong 3 năm học (2009 - 2012) được thể hiện qua các bảng dưới đây:

Bảng 2.1 Số lượng giáo viên do Phòng Giáo dục & Đào tạo

(Nguồn: Phòng Giáo dục - Đào tạo Quận 7)

- Phân bố trường học trên địa bàn quận

+ Mầm non

100% phường trên địa bàn quận có trường Mầm non Mạng lưới trườngmầm non ở các phường của Quận 7 còn manh mún, phân tán nhiều điểm, gâykhó khăn trong quản lí và nâng cao chất lượng trong việc nuôi dạy Một số cơ

sở mầm non nằm ở vị trí bất lợi như gần các trục đường và giao lộ lớn, cáccông trình thương mại,…

Cơ sở vật chất các trường mầm non còn thấp so với yêu cầu chuẩn quốcgia Các cơ sở mầm non có cấu trúc nhà phố còn tồn tại nhiều, không thíchhợp cho việc sử dụng cơ sở làm trường mầm non Nhiều công trình đã đượcxây dựng lâu năm, có kết cấu bằng gạch, gỗ,… đang xuống cấp; không antoàn cho các cháu, cần được cải tạo và xây dựng mới Một số trường sử dụngdạng xen kẽ (đan xen với hộ dân); diện tích nhỏ, hẹp, thiếu sân chơi, khôngđáp ứng yêu cầu cho việc nuôi dạy và học tập cho các cháu

Do yếu tố lịch sử để lại, hiện một số trường trường mầm non vẫn cócác điểm phân hiệu với diện tích rất nhỏ so với quy định

Quận 7 có 1 trường Mầm non đạt chuẩn quốc gia: Trường Mầm non 19tháng 5

+ Trung học cơ sở

Mạng lưới các trường trung học cơ sở phân bố tương đối đồng đều,phát triển ổn định, đảm bảo đủ số lượng và diện tích đất trên địa bàn dân cư.Hầu hết các trường tập trung đều tại các phường của quận; tuy nhiên vẫn cònphường Phú Thuận, phường Tân Quy Đông chưa có trường trung học cơ sở

Năm học 2011 - 2012 vừa qua Ngành Giáo dục và Đào tạo Quận 7được thành phố công nhận Hoàn thành phổ cập Mầm non cho trẻ 5 tuổi.

+ Giáo dục tiểu học

Chất lượng giáo dục toàn diện được củng cố và nâng cao Duy trì vàphát triển tốt việc chỉ đạo học hai buổi/ngày (100% các trường tiểu học có tổchức hoạt động dạy học hai buổi/ngày cho học sinh)

Việc đổi mới giáo dục phổ thông được duy trì và thực hiện tốt, đảm bảoyêu cầu giáo dục tiểu học mới Trong nhiều năm qua, giáo dục tiểu học Quận

đã tập trung đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực,chủ động học tập của học sinh; đội ngũ cán bộ quản

lí, giáo viên quán triệt được nội dung chương trình sách giáo khoa từlớp 1 đến lớp 5 khi đưa vào giảng dạy phù hợp với xu thế phát triển chung của

xã hội hiện nay

+ Giáo dục Trung học cơ sở

Năm học 2011 - 2012, Quận 7 có 12 trường Trung học cơ sở, tổng sốhọc sinh bậc học là 9455 (8 trường công lập với 8450 em, 4 trường dân lập -

tư thục với 1005 em) So với năm trước tăng 606 học sinh, có 9455 học sinhđược học 2 buổi/ ngày đạt tỉ lệ 100% trong đó 2289 học sinh được học tăng

cường Tiếng Anh.

Thực hiện nghiêm túc quy chế chuyên môn, kết hợp hài hòa giữa dạychữ và dạy người và đặc biệt chú trọng các hoạt động ngoại khóa, xem đây làyếu tố quan trọng để giáo dục toàn diện cho học sinh, cụ thể chất lượng giáodục năm học 2012 - 2013 được thể hiện qua bảng số liệu sau:

Bảng 2.2 Thống kê chất lượng giáo dục THCS năm học 2011 - 2012

Nội dung Tỉ lệ đạt (%) Ghi chúHọc sinh lên lớp thẳng 98.31

Học sinh tốt nghiệp THCS 99.8

Học sinh bỏ học 0.69

Hiệu suất đào tạo 92.9

Học sinh giỏi cấp thành phố 59 em

(Nguồn: Giáo dục THCS Quận 7)

Đội ngũ giáo viên vững vàng trong quá trình lên lớp, tích cực thực hiệnviệc đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và

tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh Kết quả xếp loại giáo viên nămhọc 2012 - 2013 như sau:

Bảng 2.3 Trình độ giáo viên THCS năm học 2012 - 2013

Sốlượng

Tỉ lệ(%)

Sốlượng

Tỉ lệ(%) Không có

giáo viênchưa đạt chuẩn

(Nguồn: Giáo dục THCS Quận 7)

Trong nhiều năm qua, thực hiện đổi mới phương pháp từ phương pháptruyền thống sang dạy học lấy học sinh làm trung tâm,Ngành giáo dục Quận 7

đã quán triệt đầy đủ đến cán bộ giáo viên trong toàn quận thực hiện nghiêmtúc các nội dung chương trình theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo,đồng thời quán triệt đầy đủ nội dung các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, luậtGiáo dục, các chương trình hành động của Bộ Giáo dục & Đào tạo, Đảng bộThành phố, Quận 7,

Các trường học trên địa bàn quận đều đã thực hiện tốt yêu cầu đổi mớinội dung, chương trình, phương pháp dạy học, công tác kiểm tra, đánh giá,đầu tư trang thiết bị dạy học đáp ứng yêu cầu giáo dục trong tình hình mới

Trong nhiều năm liền, ngành giáo dục Quận 7 giữ vững chất lượngđào tạo, được đánh giá là một trong những lá cờ đầu của Ngành Giáo dụcthành phố

2.2 Thực trạng dạy học hai buổi/ngày ở các trường Trung học cơ sở Quận 7

2.2.1 Chất lượng giáo dục

Năm học 2012 - 2013, Quận 7 có 12 trường Trung học cơ sở; trong đó

có 8 trường công lập và 4 trường ngoài công lập,100% các trường đều tổ chứcdạy học 2 buổi/ ngày

Ngành giáo dục đã được Quận đầu tư nhiều về cơ sở vật chất, trườnglớp, nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức hoạt động dạy học hai buổi/ngày cho họcsinh Trong quá trình thực hiện chương trình dạy học hai buổi/ ngày, chấtlượng giáo dục ngày một nâng cao và giữ vững được sự ổn định Số lượnghọc sinh học chương trình hai buổi/ngày được tăng dần theo từng năm, đượcthể hiện cụ thể qua 3 năm 2009 - 2012 như sau:

Bảng 2.4 Thống kê số học sinh Trung học cơ sở được học chương trình

hai buổi/ngày trong 3 năm 2009 - 2012

Năm học

Trường, lớp Số học sinh

Tổngsố

(Nguồn: Phòng Giáo dục Quận 7)

Việc tổ chức hoạt động dạy học hai buổi/ngày đã mang lại nhiều kếtquả thiết thực, khả quan; đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của giáo dụcphổ thông, tạo được niềm tin trong lòng phụ huynh Tuy nhiên, việc tổ chức

và quản lí hoạt động dạy hai buổi/ngày gặp không ít những trở ngại, khókhăn Qua khảo sát, điều tra, phỏng vấn cho thấy có một số nguyên nhân sau:

- Nguyên nhân từ phía nhà trường

+ Nội dung dạy học: Chương trình học còn quá nặng đối với học sinh,một số nội dung kiến thức chưa phù hợp với lứa tuổi

+ Phương pháp dạy học và hình thức tổ chức lớp theo mô hình haibuổi/ngày: Phương pháp tổ chức các hoạt động trên lớp đã phát huy được tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

+ Sĩ số học sinh/lớp cao (có trường >50 em/ lớp) nên việc tổ chức cáchoạt động học tập chưa mang lại kết quả như mong muốn

+ Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dùng dạy học: một số cơ

sở phòng học chật hẹp, thiếu sân chơi, các phòng chức năng,… đồ dùng dạyhọc chưa đáp ứng được yêu cầu, môi trường chưa thật thoáng mát, sạch đẹp

- Nguyên nhân từ phía học sinh

+ Thời lượng học tập ở trường tăng thêm, một số học sinh chưa quen nềnếp, chưa chủ động trong học tập; ý thức học chưa cao, chán nãn, kết quả giáodục còn hạn chế

+ Một số học sinh thiếu hụt kiến thức, tạo nên sự yếu kém trongnhận thức

+ Một số em có điều kiện tiếp cận với những phương tiện hiện đại: vitính, internet, điện tử,… hoặc học tham gia vào các chương trình giáo dụckhác như Anh văn, Mĩ thuật, Âm nhạc, thể thao,… nên xao nhãng việc học

- Nguyên nhân từ phía giáo viên

+ Trước đây xuất phát từ quan niệm SGK, phân phối chương trình làpháp lệnh cho nên, trong quá trình dạy, giáo viên tập trung sao cho dạy chohết kiến thức, bài tập nên đưa nội dung phù hợp cho từng đối tượng là rất ít

+ Giáo viên hiểu buổi thứ hai chỉ là việc giải các bài tập trong sách giáokhoa cho nên không hướng dẫn cho học sinh tự học, tổ chức phụ đạo học sinhyếu, bồi dưỡng học sinh giỏi phù hợp từng đối tượng học sinh

+ Một số giáo viên năng lực sư phạm chưa cao, chưa tạo được niềm tin,hứng thú, nhu cầu đối với những học sinh yếu dẫn đến học sinh chán học

- Nguyên nhân từ phía gia đình và xã hội

+ Đa số phụ huynh ủng hộ chương trình dạy học hai buổi/ngày Tuynhiên, một số gia đình thiếu điều kiện kinh tế chưa quan tâm đúng mức việchọc của các em, phó thác cho nhà trường, hoặc phải làm việc phụ giúp giađình nên việc tham gia hoạt động học tập cả ngày trên trường gặp không ítkhó khăn

+ Một số ít gia đình quá yêu thương con, e ngại trẻ học vất vả nên chỉmuốn được học một buổi, thời gian còn lại để phụ huynh chăm sóc bé ở nhà

+ Cấp uỷ chính quyền địa phương một số nơi chưa thực sự quan tâmđến sự nghiệp giáo dục, việc huy động lực lượng các ban ngành, đoàn thể

tham gia vào công tác vận động học sinh đến trường, tham gia các hoạt độnggiáo dục chưa cao.

Bảng 2.5 Xếp loại hạnh kiểm năm học 2012 - 2013 của học sinh THCS

(Nguồn: Phòng Giáo dục - Đào tạo)

Thống kê tình hình hạnh kiểm và học lực của học sinh trong năm học2011- 2012 cho thấy:

Tỉ lệ học sinh khá, giỏi không ngừng tăng cao so với những năm họctrước, hạnh kiểm khá tốt chiếm tỉ lệ rất cao, chất lượng giáo dục học sinh