Một số vấn đề về lịch sử tân kỳ trong giai đoạn (1963 1975)

Lịch sử vấn đề: Là một huyện miền núi thành lập muộn, tài liệu viết về Tân Kỳ chanhiều, trớc hết đó là các bản báo cáo đề nghị phong tặng danh hiệu anh hùnglực lợng vũ trang nhân dân Tân

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận này, trớc hết tôi xin chân thành

cảm ơn thầy giáo Nguyễn Đôn Quế cùng với các thầy cô trong tổ

Lịch sử Việt Nam Xin cảm ơn các đơn vị và cá nhân trên địa bànhuyện Tân Kỳ đ giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này.ã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này.

Đề tài này đợc tiến hành trong một thời gian có hạn với khảnăng còn hạn chế của bản thân và nguồn tài liệu khó tìm, do vậykhông tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Tôi rất mong nhận đợc

sự góp ý của thầy cô và các bạn sinh viên

Vinh, tháng 5 năm 2005

Tác giả

Lê Thị Hồng Thủy

Mục lục Trang Mở đầu 3

Nội dung 6

Chơng I: Vị trí địa lý, truyền thống yêu nớc và cách mạng 6

1.1 Vị trí địa lý 6

1.2 Truyền thống yêu nớc và cách mạng 14

Chơng II: Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng CNXH và kháng chiến chống Mỹ cứu nớc (1963 - 1975) 29

2.1 Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa và làm nhiệm vụ hậu phơng cho tiền tuyến 30

2.2 Tân Kỳ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ bảo vệ quê hơng 46

Kết luận 58

Phụ lục 60

Tài liệu tham khảo 62

Hơn nữa bản thân đợc sinh ra và lớn lên trên quê hơng Tân Kỳ, tôimuốn đóng góp cho quê hơng bằng việc giới thiệu quê hơng mình cho mọi ng-

ời đợc biết về một huyện thuộc miền núi của tỉnh Nghệ An, mới thành lậpcách đây hơn 40 năm So với nhiều huyện trong tỉnh thì thời gian đó còn quá

ít Tuy vậy Tân Kỳ vẫn rất tự hào và có quyền tự hào với truyền thống lịch sửhào hùng nh bao huyện khác trong tỉnh và trong cả nớc

Truyền thống đó là từ các xã, bởi vì đó là những xã đã có từ lâu đời củacác huyện Anh Sơn, Đô Lơng, Nghĩa Đàn và huyện Yên Thành tách ra đểthành lập huyện Tân Kỳ Do vậy Tân Kỳ còn có nét khác biệt đó là mangnhiều sắc thái và phong phú hơn

Tân Kỳ cũng rất tự hào rằng tuy mới đợc thành lập nhng đã có những

đóng góp không nhỏ của mình vào công cuộc xây dựng CNXH và khángchiến chống Mỹ giành đợc toàn thắng của cả toàn dân tộc đủ để viết đợc mộtcuốn lịch sử của huyện

Với những lý do trên, khi đợc thầy giáo hớng dẫn gợi ý tôi đã mạnh dạn

chọn đề tài: Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

” để nghiên cứu và biên soạn làm khoá luận tốt nghiệp chuyên ngành lịch sửViệt Nam (khoá 2000 - 2005 ) của mình

Tôi hy vọng với đề tài của mình sẽ góp một phần nhỏ cho việc học tập

và nghiên cứu lịch sử địa phơng Đồng thời là một tài liệu góp phần giúp nhândân Tân Kỳ sẽ thấy đợc mảnh đất quê hơng của mình một cách đầy đủ và toàndiện hơn

2 Lịch sử vấn đề:

Là một huyện miền núi thành lập muộn, tài liệu viết về Tân Kỳ chanhiều, trớc hết đó là các bản báo cáo đề nghị phong tặng danh hiệu anh hùnglực lợng vũ trang nhân dân Tân Kỳ trong cuộc kháng chiến chống mỹ cứu nớcnhng trong đó cũng chỉ đề cập đến một cách tóm tắt những thành tích củanhân dân Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng CNXH và kháng chiến chống Mỹ(1963 - 1975)

Cuốn “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)Nghệ An trong kháng chiến chống Mỹ (1954 - 1975) ” cũng đềcập đến những đóng góp của Tân Kỳ, nhng còn rất hạn chế

Đặc biệt là cuốn “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) Tân Kỳ truyền thống và làng xã” của Ninh Viết Giao,

đây là một trong những cuốn sách quan trọng của huyện Tân Kỳ đã khái quáttruyền thống yêu nớc và cách mạng của nhân dân Tân Kỳ qua các thời kỳ lịch

sử, nhng cha đợc đầy đủ, nhất là những đóng góp của nhân dân Tân Kỳ trongcuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc (1963 - 1975)

Gần đây nhất trong luận văn tốt nghiệp của anh Nguyễn Quang Lợi với

đề tài Tân Kỳ trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” cũng đề cập

đến một số đóng góp của nhân dân Tân Kỳ trong cuộc kháng chiến chống Mỹcứu nớc, nhng cha thể làm rõ một cách đầy đủ những vấn đề lịch sử của huyệntrong một giai đoạn lịch sử (1963 - 1975) Vì vậy đề tài này mong muốn củatác giả trên cơ sở nghiên cứu của mình để trình bày tơng đối đầy đủ và có hệthống những vấn đề lịch sử của huyện Tân Kỳ trong giai đoạn đặc biệt quantrọng này

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Để nghiên cứu đề tài Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

1963 -1975).

Đối tợng nghiên cứu:

Là các vấn đề kinh tế - Chính trị - Quân sự - Văn hoá - Xã hội

Phạm vi nghiên cứu:

Là những vấn đề thuộc địa bàn của một huyện thời gian từ (1963 - 1975)

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu:

Để nghiên cứu đề tài Một số vấn đề lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

1963 -1975” chúng tôi sử dụng nhiều nguồn tài liệu khác nhau, các văn bản

báo cáo của Huyện đội, các tài liệu của nhà nghiên cứu, các tập chí của huyện

Và chúng tôi cũng đã tiếp cận một số di tích nh Km “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)0” của tuyến đờng HồChí Minh

Để hoàn thành đề tài này chúng tôi đã sử dụng các phơng pháp nghiêncứu sau đây:

Phơng pháp lịch sử, phơng pháp lô gíc là chủ yếu đồng thời kết hợp vớicác phơng pháp chuyên ngành, phơng pháp so sánh đối chiếu, kết hợp t liệuthành văn, t liệu điền dã để xử lý các số liệu

5 Bố cục của đề tài:

ơng II : Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng CNXH và kháng chiến

chống Mỹ cứu nớc (1963 - 1975)2.1 Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng CNXH và là hậuphơng quan trọng cho tiền tuyến

2.2 Tân Kỳ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của ĐếQuốc Mỹ bảo vệ quê hơng

Phần kết luận

Tài liệu tham khảo

Nội dung

Ch ơng I:

Vị trí địa lý, truyền thống yêu nớc và cách mạng

1.1 Vị trí địa lý:

1.1.1 Địa hình:

Tân Kỳ là một huyện mới đợc thành lập 19/04/1963 dựa trên cơ sở cắtmột số xã của các huyện: Anh Sơn, Yên Thành, Nghĩa Đàn cộng thêm nhândân từ miền xuôi lên làm ăn kinh tế và nhân dân Vĩnh Linh sơ tán trong nhữngnăm kháng chiến ác liệt Là một trong 18 huyện, thành của tỉnh Nghệ An, Tân

Kỳ là một huyện vừa trung du vừa miền núi:

Phía Bắc: Giáp Nghĩa Đàn và Quỳ Hợp, ranh giới từ Cầu Mật trên đờng15B, chạy theo dãy Liên Tân Thịnh rồi dãy Lèn Đán

Phía Nam: Giáp Đô Lơng, Anh Sơn ranh giới chạy từ đỉnh TruôngDong lên đến thợng nguồn đập Mộ Da, rồi theo đờng phân thủy chạy dài tổ

đông đá Thợng Long

Phía Đông và Đông Bắc: Giáp 2 huyện Yên Thành và Quỳnh lu, ranhgiới đợc phân bổ dãy núi Bồ Đồ

Phía Tây và Tây Nam: Giáp Anh Sơn và Quỳ Hợp, ranh giới đợc phân

là dãy Pù Loi Dãy này chạy từ Pù Loi xuống đến Pha Lỗ, cắt qua đ ờng TrạiLạt, Cây Chanh sang đồi Hang Ba, qua đồi Nho Học rồi đến đồi Độc Lập ởTiên Kỳ

Nh vậy, Tân Kỳ nằm từ kinh độ 1050,2 đến 1050,5 về phía Đông từ

180,58 đến 190,22 vĩ độ Bắc Diện tích đất tự nhiên là 70.860 ha nhng diện tíchcanh tác lại không đợc bao nhiêu, trớc đây không lâu phần lớn diện tích đất

Tân Kỳ chủ yếu là rừng núi chỉ có một số cánh đồng hẹp lại bậc thang nằm

ven Sông Con, 2/3 các xã trong huyện đều nằm ven Sông Con, con sông nàyduy nhất chạy theo hớng Đông Bắc - Tây Nam của huyện

Địa hình Tân Kỳ thấp dần về phía Sông Con và nếu nhìn bao quát cảbốn phía ta thấy Tân Kỳ nh lòng chảo, vùng cao nhất là các xã: Tân Hợp, TânXuân, Giai Xuân Vùng thấp nhất là các xã nằm dọc theo Sông Con

Núi cao nhất là: - Pù Loi 1.100 m

- Pù Hà 490 m

- Bồ Đồ 472 m Ngoài ra núi lô nhô nằm ngổn ngang khắp các địa bàn huyện Nh vậyqua tìm hiểu ta thấy Tân Kỳ có các dạng địa hình sau:

1, Dạng địa hình tơng đối bằng phẳng gồm các xã: Nghĩa Đồng, NghĩaHoàn, Nghĩa Thái vùng này đất đai màu mỡ thuận tiện cho việc trồng cácloại cây nh: Lúa, ngô, sắn, đậu, lạc và chăn nuôi

2, Dạng địa hình nghiêng hẳn về một phía, tức là từ chân núi Bồ Đồ tớiSông Con, chạy từ Bắc chí Nam gồm các xã: Nghĩa Bình, Nghĩa Hợp, NghĩaDũng, Kỳ Sơn, Kỳ Tân Vùng nay đất đai canh tác hẹp, đồi núi nhiều

3, Dạng địa hình đồi núi bát úp, sát sát kề nhau, cái cao, cái thấp gồmcác xã: Nghĩa Hành, Hơng Sơn, và Phú Sơn vùng này tơng đối bằng phẳng đểcanh tác

4, Dạng địa hình vừa có đồi núi bát úp vừa có thung lũng nằm giữa các

đồi núi, gần các xã Nghĩa Phúc, Đồng văn và Tiên Kỳ

5, Dạng địa hình cao hơn cả, đồi núi thấp nhỏ, trong đó có nhiều lèn đá,những dốc đèo hiểm trở gồm các xã: Giai Xuân, Tân Xuân, Tân Hợp vùng này

đất canh tác ít nhng là đất phân tằm màu mỡ

Tuy địa hình Tân Kỳ phức tạp nhng thiên nhiên cũng không quá bạcbẽo với con ngời Tân Kỳ, một phần diện tích của huyện Tân Kỳ thuộc đất đỏ

Ba zan Tuy đất màu mỡ có bị mòn trôi, song hàng năm lợng phù sa do SôngCon bồi đắp cho đồng ruộng hai triền sông mặc dù ít những phần nào nó cũnggiúp cho nhân dân Tân Kỳ đỡ chật vật trong việc tranh đoạt với thiên nhiên

1.1.2 Khí hậu:

Do đặc điểm địa hình phức tạp nên khí hậu cũng không kém phần phứctạp Trên địa bàn huyện, nhiệt độ và lợng ma giữa các vùng không đều nhau,vùng Giai Xuân, Tân Xuân lợng ma thấp hơn các vùng Nghĩa Đồng, NghĩaThái

Tân Kỳ đợc xếp vào vùng khí hậu chung với các huyện Nghĩa Đàn, QuỳHợp và một phần Anh Sơn

Hàng năm 3 tháng 6, 7, 8 đặc biệt là tháng 7 những tháng nóng nhất cónhiệt độ trung bình 28, 20c Lợng ma ở Tân Kỳ cũng tơng đối hơn, ma to giólớn thờng gây ra lũ lụt vào các tháng 8, 9, 10 nhất là tháng 9

Ba tháng 4, 5, 6 khô hạn, nóng bức, thờng có gió mùa Tây nam thổithâu ngày, thâu đêm gây ra hạn hán

Theo số liệu tổng hợp 3 năm 1973, 1974, 1975 của Trạm khí tợng Phủquỳ thì trung bình lợng ma và nhiệt độ đợc ghi nh sau theo từng tháng

Tháng

Nhiệt độ ( 0 C) 16,9 17,5 20,2 23,8 26,8 27,9 28,2 27,8 28,5 23,4 20,6 Lợng ma

1.1.3 Giao thông:

Tân Kỳ ở vào một vị trí không thuận lợi về mặt lu thông: Đờng sắt, ờng bộ rải nhựa đã cha có, đờng sông chỉ có Sông Con với độ dài 72 km chảydài trên đất Tân Kỳ nhng sông này độ sâu không đồng đều, quanh co nên chỉthuyền bè nhẹ chở vài ba tấn mới đi lại đợc

đ-Các con đờng khác trên đất Tân Kỳ:

- Đờng 71 tức đờng mòn Hồ Chí Minh mà Km “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)0” ở thị trấn Lạt, có độdài tại huyện 21 km đi qua các xã Kỳ sơn, Nghĩa Hành Con đờng lịch sử này

có tầm quan trọng đặc biệt của quốc gia, trong những năm chống Mỹ cứu nớc,nhng đối với Tân Kỳ nó cũng góp phần khá lớn cho việc giao lu kinh tế, chínhtrị và văn hoá Đây cũng là một trong những đặc điểm của Tân Kỳ, đây là nơixuất phát đầu tiên của con đờng Hồ Chí Minh lịch sử Do vậy mà Tân Kỳ cómột vị trí giao thông hết sức quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹcứu nớc

Trong kháng chiến chống Mỹ do có đờng giao thông quan trọng này mà

đế quốc Mỹ ngày đêm bắn phá hết sức giữ dội nhằm cắt đứt sự liên lạc, cắt đứtmạng lới giao thông của miền Bắc đối với miền Nam ruột thịt

- Đờng Trại Lạt - Cây Chanh có độ dài 22 km đi qua thị trấn Lạt quacác xã Hơng Sơn, Nông trờng An Ngãi lên Đồng văn, Tiên Kỳ Đờng này nốiliền 2 huyện Anh Sơn, Con Cuông với Tân Kỳ

- Đờng Bến vệ - Sông Con có độ dài 22 km đi qua các xã Nghĩa Phúc,Nghĩa Hoàn, Nông trờng Sông Con rồi Nghĩa Thái, Nghĩa Đồng

Ngoài những con đờng trên, còn có đờng xuống huyện Yên Thành, ờng qua huyện Quỳ Hợp và đờng liên hơng đi từ xã nọ tới xã kia Song do địahình phức tạp nên đờng giao thông vẫn còn nhiều cản trở

tiểu chủng Nam Mông - Gôlôidô (thờng gọi là Nam á) hoặc các ngành Anh

đơ - nê - điêng, tức là một hỗn chủng giữa ngời da đen với ngời da vàng

Các c dân ở Nghệ Tĩnh, đặc biệt là nhóm Việt - Mờng, dù ở trong mộtmảnh đất nhỏ nhoi nh Tân Kỳ cũng không thoát khỏi quy luật đó, họ là nhữngthổ dân ở đây từ xa xa

Số đông ngời Việt (kinh) hiện sinh sống ở Tân Kỳ là di duệ trực tiếphoặc gián tiếp của những con ngời làm chủ các thời văn hoá nh văn hoá đồ

Về ngời Thổ: Là một nhóm Việt - Mờng c trú lâu đời tại địa phơng này,

họ là thổ dân là ngời bản địa Mặt khác họ là những ngời ở những đồng bằngNghệ An nh Diễn Châu, Quỳnh lu lập nghiệp dần dần hình thành cộng đồngngời mới tên là Thổ

2 Nhóm Thái:

Khoảng thế kỷ XIII - XIV ngời Thái từ Tây Bắc tràn xuống lu Sông Mãqua Lào hay Hoà bình, Thanh Hóa vào Nghệ Tĩnh Đến đầu thế kỷ XV đã cóngời Thái ở Đồng văn, Tiên Kỳ, còn ngời Thái ở Nghĩa Hoàn, Nghĩa Thái,Nghĩa dũng đến chậm hơn nhất là đầu thế kỷ XIX

Ngời Thái chiếm gần 10 % dân số toàn huyện, ngời Thái ở Tân Kỳ cóhai nhóm:

- Tày Chiềng ( Bà con thờng gọi là Hoàng Tổng)

- Mãn thanh ( hay còn gọi là Tày Thanh )

Bên cạnh đó còn có ngời Thổ ở Tân Hợp, tuy ngời Thổ có sống đônghơn, còn ở Tiên Kỳ ngời Thái tập trung đông hơn, cho nên ngời dân tộc nàybiết thêm ngôn ngữ của dân tộc khác là phổ biến

Ngời đặt chân đến Nghệ Tĩnh nói chung, Tân Kỳ nói riêng cũng thấysắc thái riêng biệt của nó

Hiện nay toàn huyện Tân Kỳ có 13,1 vạn dân, gồm Kinh, Thanh, Thái,Thổ trong đó dân tộc ít ngời 4.280 hộ và 19.845 khẩu, chiếm 14,5% dân sốcủa huyện, ngời Kinh chiếm nhiều nhất hơn 80% dân số

ở Tân Kỳ giao thông vận tải đi lại gặp nhiều khó khăn, đờng chủ yếu

là đờng đất, ma lũ thì lầy lội, đờng dốc quanh do đó rất khó khăn cho việc vậnchuyển hàng hoá Nên 2 bữa ăn của bà con Tân Kỳ trớc đây ngô thay cơm làchủ yếu

Bên cạn trồng ngô thì bà con Tân Kỳ cũng trồng lúa, chủ yếu là lúa Lốccằn và Lốc dành và lúa nơng Tuy nhiên trồng lúa lúc đầu cũng gặp không ítkhó khăn, giống tốt thì hiếm do vậy mà đời sống của bà con Tân Kỳ gặp rấtnhiều khó khăn Đến bây giờ nhờ khoa học, kỷ thuật đợc cải tiến, giao thông

đợc mở mang đi lại làm cho đời sống của bà con Tân Kỳ có nhiều thay đổi

đáng kể

Ngoài ra bà con Tân Kỳ cũng trồng các loại lơng thực khác nh khoai,sắn, đậu Bên cạnh trồng trọt, bà con Tân Kỳ còn sống bằng nghề rừng, trồngtre, mét, khai thác gỗ Tân Kỳ là một vùng rừng núi có nguồn gỗ phong phú vàqúy hiếm và có giá trị khai thác, có nhiều động thực vật quý hiếm có giá trịcao

Đất lâm nghiệp Tân Kỳ có tới 35.266 ha bằng phẳng, nửa diện tích tựnhiên toàn huyện, trong đó dất rừng khoảng 17.000 ha Bên cạnh đó bà conTân Kỳ còn sống bằng nghề hái măng, rau các loại và hoa quả khác, săn bắtthú rừng Rừng ở Tân Kỳ cũng có nhiều dợc liệu quý để làm thuốc phục vụcho công tác khám, chữa bệnh chăm lo sức khoẻ cho nhân dân

1.2 Truyền thống yêu nớc và cách mạng:

Tuy mới thành lập năm 1963 nhng Tân Kỳ đã có truyền thống yêu nớc

và cách mạng qua nhiều thời kỳ của nhiều địa phơng lập thành Tân Kỳ ngàynay Trải qua những bớc thăng trầm lịch sử của dân tộc, nhân dân Tân Kỳcũng nh nhân dân các địa phơng khác trong cả nớc nơi đây đã có nôi văn hoá

và truyền thống dân tộc, truyền thống cách mạng đầy tự hào

1.2.1 Nghĩa quân Lam Sơn trên địa bàn của Tân Kỳ ngày này:

Nghe lời tâu của Nguyễn Chích: Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

ngời đông Tôi đã từng qua lại Nghệ An nên rất thông thạo đờng đất Nay ta trớc hãy đánh lấy Trà Long chiếm giữ cho đợc Nghệ An để làm chỗ đứng chân, rồi rồi dựa vào nhân lực, tài lực đất ấy mà quay cờ tiến ra Đông đô thì

có thể tính xong đợc việc dẹp yên thiên hạ” 2; 1

Lê Lợi thấy đó là một ý kiến có tầm quan trọng chiến lợc vô cùng sángsuốt, nên ngay sau đó quyết định mở cuộc hành quân vào Nghệ An để xâydựng căn cứ địa

Sau trận thắng Đa Căng ở Thọ Xuân (Thanh Hóa) nghĩa quân Lam Sơntheo đờng núi vào đất Nghệ An là Bồ Đằng nay thuộc xã Châu nga huyện Quỳ

châu làm nên: “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)Trận Bồ đằng sấm vang chớp giật” (Nguyễn Trãi - Bình Ngô

Tại vùng rừng núi này của Tân Kỳ Lê Lợi đã thiết lập hành dinh tạmthời để đánh tan đạo quân của S hu tại Trang Trinh Sơn bên kia Sông Con vàchỉ huy việc bao vây thành Trà Long

Tại Tân Kỳ nhân dân 2 xã Tiên Kỳ và Đồng văn đã theo Trơng Hán một

tù trởng ngời Thái ở Khe trăng (trớc thuộc Tiên Kỳ hay thuộc xã Thọ sơn Anh Sơn) gia nhập nghĩa quân Trơng Hán cùng 2 em ruột là Trơng Tâm vàTrơng Tham đã đem voi, ngựa, trâu, bò, gà, vịt và lơng thực giúp đỡ nghĩaquân Chính Trơng Hán đã dẫn đờng cho nghĩa quân tiến vây thành Trà Long

Tam bách đỉnh sơn

“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” để làm địa phận của xã

ở bãi Chông thuộc vùng Khe Lòa (Đồng văn) một tớng của Lê Lợi đi

do xét tình hình đến trú tại một nhà họ Lơng, nhà họ Lơng này đã đem toàn bộgia sản ủng hộ nghĩa quân

Hạ đợc thành Trà Long lại đợc nhân dân Nghệ Tĩnh nói chung và nhândân Tân Kỳ nói riêng một lòng ủng hộ, nghĩa quân Lam Sơn từ yếu chuyểnsang mạnh Tại mảnh đất sát ngay huyện Tân Kỳ, Lê Lợi đã đem quân maiphục đánh thắng trận Khả Lu (ở Vĩnh Sơn và Long sơn hiện tại) diệt hơn 1 vạntên giặc, rồi trận Bồ ải (ở Đức sơn - Anh Sơn) giết chết tớng Hoàng Thành, bắt

sống tớng Chu Kiệt làm một khúc Sông lam: Quân giặc bị chết không biết“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

bao nhiêu mà kể, thuyền giặc ngổn ngang, thây chết đuối tắc cả sông, khí giới

bỏ lại chồng chất khắp núi ” 6

ở Tân Kỳ hiện tại còn có nhiều tên đất nh Bãi tập mã, Bãi Lơi Lơi,

Đồng voi, Núi đồn nh mãi còn lu những ngày hào hùng của nghĩa quân LamSơn trên đất Tân Kỳ

Sau khi thắng lợi trọn vẹn của cuộc chiến tranh giải phóng vĩ đại Lê Lợilên ngôi hoàng đế, sáng lập ra triều Lê, một trong những triều đại lớn của lịch

sử nớc nhà, tạo ra một bớc ngoặt lớn của lịch sử dân tộc Khi đánh giá vềnguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, một trong những nhân

tố chủ yếu làm nên thắng lợi là sức mạnh đoàn kết toàn dân Đây là điều màkhông có ý kiến nào phản bác đợc vì nó thể hiện rõ và xuyên suốt trong quátrình khởi nghĩa Một truyền thống tốt đẹp của nhân dân Việt Nam đợc thểhiện trong khởi nghĩa Lam Sơn nhiều khía cạnh, trong đó không thể khôngnhắc đến nhân dân Tân Kỳ với truyền thống vẻ vang đầy tự hào đó, nhân dânTân Kỳ đã góp một phần không nhỏ cho khởi nghĩa giành thắng lợi, để tỏ rõlòng biết ơn và những kỷ niệm sâu sắc về một thời chiến đấu oanh liệt trờngphổ thông cơ sở ở thị trấn Tân Kỳ mang tên Nguyễn Trãi, trờng trung học phổthông mang tên Lê lợi Đó là những đóng góp của nhân dân Tân Kỳ trongkhởi nghĩa Lam Sơn

1.2.2 Nghĩa quân Lê Duy Mật trên đất Tân Kỳ:

Vào thế kỷ XVIII do chế độ phong kiến Việt Nam đã đi đến chỗ suyyếu một phong trào nông dân đã nổi lên khởi nghĩa rầm rộ khắp nơi

ở ngoài Bắc chúng ta thấy nào Vũ Tác Danh, Nguyễn Tuyến, Nguyễn

Cừ khởi nghĩa ở Hải hng

Nguyễn Danh Phơng, Hoàng Công Chất nổi dậy ở Tây Sơn

Nguyễn Hữu Cầu và các bộ tớng của ông tung hoành ở miền Hải hng,Thái bình, Kiến an rồi Nghệ Tĩnh các cuộc khởi nghĩa ấy tuy mạnh mẽ nhngchỉ đợc một thời gian ngắn Cuộc khởi nghĩa Lê Duy Mật vừa có quy mô lớn,vừa lâu dài hơn cả

Trong 31 năm (1738 - 1769) Lê Duy Mật đã vùng vẫy từ Tây Bắc đếnThanh Nghệ Tĩnh Tuy bị thất bại nhng nó đã ảnh hởng to lớn và gần nh trựctiếp đến phong trào Tây Sơn ngay sau đó để lại trên đất Tân Kỳ Nghệ Annhiều dấu vết khó phai

Giờ đây bà con Tân Kỳ còn truyền tụng nhiều về Lê Duy Mật nhân dânmiền xuôi goi ông là Hoàng Mật (gọi tắt là hoàng tử Lê Duy Mật) đồng bào

miền núi gọi ông là Vua áo đỏ“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” Lê Duy Mật cũng xng Vua nhng lại là Vuacủa nông dân bị áp bức đang chiến đấu sôi sục chống lại Vua áo vàng (tức là

bè lũ vua chúa đang ngự trị ở Thăng long)

Năm 1737 “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ở Nghệ Tĩnh đói to, một trăm đồng không mua đợc bữa ăn

no đã thế bọn thống trị vẫn bòn rút của dân chính lệnh hà khắc nhũng“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

nhiều lòng dân mong sao cho chống nổi lên loạn lạc ” “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” 3

Trong bao năm trời hoạt động ở miền núi và trung du Thanh Hóa phongtrào Lê Duy Mật cùng với các phong trào khác nh Vũ Tác Oanh, Hoàng CôngChất đánh huyện nọ, thành kia, lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo, làmcho họ Trịnh nhiều phen khốn đốn

Năm 1758 nghĩ đến Chỗ đứng chân “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” của tổ tiên mình ngày trớc là LêLợi, Lê Duy Mật kéo quân vào Nghệ An, ông lập doanh đô ở Trình Quang tạiphủ Trấn Ninh (tây Nghệ An) với đầy đủ triều đờng, thành luỹ rồi đặt thể chếkhông khác gì một triều đình vua chúa ở Thăng long, ngoài thành TrìnhQuang còn có 16 đồn trại đóng giữ

ở Tân Kỳ có thành Hoàng Mật (ở Giai Xuân - Tân Kỳ) thành đợc xâydựng trên một ngọn núi về phía đông làng Vinh (thuộc xã Giai Xuân cũ) chialàm 3 khu đứng sừng sửng trên 3 chóp núi, liên lạc với nhau bằng một con đ -ờng lát đá rất bằng phẳng

Vậy trong 18 năm trời 1751 đến 1769 Lê Duy Mật đã biến vùng Tân

Kỳ và cả miền Trấn ninh, Phủ quỳ, Tơng dơng thành một căn cứ khá vữngchắc

Về mặt chính trị: Ông dựa vào nông dân thuộc các dân tộc khác nhau

nh Thái, Thổ, Kinh, Thanh xây dựng một lực lợng khá mạnh để mu đồ cuộcchống đối lâu dài

Về mặt kinh tế xã hội: Thực hiện nhiều biện pháp nhằm cải thiện đờisống cho nhân dân Vì vậy nhân dân Tân Kỳ, nhân dân Nghệ Tĩnh càng hởngứng tích cực, càng củng cố, đoàn kết dới cờ khởi nghĩa của Lê Duy Mật.Không hững thế ông còn xoá số nợ cho dân nghèo Gia phả họ Nguyễn ở Tân

Kỳ có câu: Ai đi theo ( Lê Duy Mật) đ“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ợc miễn trả nợ, bọn chủ nợ lấy làm

đau ”

Cũng theo truyền thuyết ở vùng Giai Xuân, Tân Hợp Lê Duy Mật còn

cấp ruộng Binh khố“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” cho dân và quân cày cấy, ruộng này có đợc là do binh

sỹ khẩn hoang nơi mình đóng quân Ngoài ra Lê Duy Mật còn chủ trơng didân, lập ấp, đào nông giang đa nớc vào ruộng, rèn đúc nông cụ lập chợ buônbán Những vùng đất đai bằng phẳng màu mỡ, đặc biệt là những nơi quanh

đồn nghĩa quân đóng Lê Duy Mật kêu gọi ngời ở đồng bằng và những dânphiêu tán về lập thành trại ấp để tính kế lâu dài Chính vì vậy mà bà con Tân

Kỳ nói riêng, Nghệ Tĩnh nói chung rất hởng ứng lời kêu gọi của Lê Duy Mật,nghĩa quân tập hợp dới ngọn cờ của ông

Đàn áp xong cuộc khởi nghĩa ở ngoài Bắc, tập đoàn thống trị Lê Trịnhkéo quân vào Nghệ An để dẹp phong trào Lê Duy Mật, với ý đồ nhanh chóng

ổn định vùng Nghệ Tĩnh Tháng 7 năm 1769 Trịnh Sâm phong Bùi Thế Đạtlàm Đại tớng quân đem 3 đạo quân lớn tiến theo 3 đờng:

- Đạo từ Hng hoá kéo xuống do Binh Nhung, Hoàng Đình dẫn đầu

- Đạo từ Thanh Hóa do Phan Thái Hầu, Nguyễn Phan dẫn đầu

- Đạo quân từ cửa Sông lam tiến lên do đích thân Bùi Thế Đạt chỉ huy.Tháng 9 năm 1769 đạo quân Nghệ An đã hội quân với đạo quân ThanhHóa để tìm đờng tiến đánh Trình Quang Trên đờng đi bọn chúng làm cỏ cáccăn c khác ở miền núi Nghệ Tĩnh trong đó có thành Hoàng Mật ở Giai XuânTân Kỳ

Gia phả nhiều gia đình ở Giai Xuân Tân Kỳ cho rằng: Khi thành Giai“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

Xuân bị mất, dân chúng gồm trai gái, già trẻ đều rút về thành Trình Quang

ở Trấn ninh ”

Trớc sức mạnh và sự dã man của quân triều đình, Lê Duy Mật không

địch nổi, mặc dù nhân dân vẫn một lòng hết sức ủng hộ, một tớng của Lê DuyMật làm phản cho Lê Văn Bản mở cổng thành cho quân Trịnh kéo vào, xongkhông thể nhìn cái chết bi thảm sắp diễn ra Lê Duy Mật hội dân quan lại nói:

Từ lâu các ng

“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ơi ghét họ Trịnh, thơng làng bản, đã đi theo ta, trăm trận xông pha, không hề do dự Nay trời không cho ta giết đợc bọn phản nghịch, cứu đợc các ngời, các ngời hãy trở về quê hơng, làm ăn sinh sống, giữ lấy khí tiết, đợi vận trời có lúc hng thịnh ”

Phong trào nông dân khởi nghĩa do Lê Duy Mật lãnh đạo bị đàn áp

trong bể máu Vua áo đỏ“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” không còn, nhng máu đỏ của nhân dân miền núiNghệ Tĩnh vẫn muôn đời tơi thắm, lòng dân vẫn hớng về Lê Duy Mật, ở Tân

Kỳ bà con huyện vẫn lu giữ những kỷ niệm khó phai ngời anh hùng Lê DuyMật

1.2.3 Nghĩa quân Cần Vơng trên đất Tân Kỳ:

Năm 1858 thực dân Pháp nổ súng xâm lợc nớc ta, với đối sách đầu

hàng, triều đình nhà Nguyễn thực hiện kế sách Nh“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ợng bộ” bằng việc ký liên

tiếp các hiệp ớc dâng đất đai, chủ quyền nớc ta cho giặc

Tháng 6/1884 triều đình Huế ký hoà ớc Pate-Nôtre chịu dới sự bảo hộ,dâng toàn cõi Việt Nam cho thực dân Pháp Một số quan lại chủ chiến đứng

đầu là Tôn Thất Thuyết sau vụ đánh úp kinh đô Huế đêm 5/7/1885 khôngthành đem Hàm Nghi cùng toàn bộ lực lợng có thể có đợc ra Bắc, định dùngThanh Nghệ Tĩnh làm căn cứ chống Pháp

Tại sơn phòng Phú gia (Hà tĩnh) Hàm Nghi xuống chiếu Cần V“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ơng”

lần thứ 2 kể tội bọn cớp nớc và hô hào sĩ phu cùng nhân dân toàn quốc đứnglên kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc

Hởng ứng chiếu Cần Vơng của Hàm Nghi các sỹ phu yêu nớc Phan

Đình Phùng, Nguyễn Xuân Ôn, Lê Doãn Nhã, Nguyễn NguYên Thành đãvùng dậy chiêu mộ nghĩa quân để đánh Pháp

Chúng ta vô cùng tự hào truyền thống cứu nớc và ý chí kiên cờng bấtkhuất của nhân dân ta, nhng vì phong trào mang nặng tính cục bộ, tính địa ph-

ơng, tính tự phát thiếu sự lãnh đạo thống nhất nên sớm muộn đều bị thực dânPháp dìm trong bể máu Tại Tân Kỳ không có sỹ phu nào dùng Tân Kỳ làmcăn cứ địa đầu tiên của cuộc khởi nghĩa Cần Vơng, chỉ có một số ngời gầnAnh Sơn ở các xã Hơng Sơn, Phú Sơn, Tiên Kỳ đứng dới cờ của nghĩa quân

Lê Doãn Nhã tại đồn Mục hoặc cờ nghĩa quân của quân Bông tại Con Cuông

Phía Tây Bắc cũng có một số ngời ở xã Nghĩa Đồng, Nghĩa bình, NghĩaHợp đứng dới cờ nghĩa quân Nguyễn Xuân Ôn tại Lơng Điền - Diễn Châu.Song cũng có một số làng nh: Làng Sen, Làng Sẻ (này là xã Nghĩa Đồng)vùng lên Tại Làng Sen những ngày trống mõ Cần Vơng rầm rập để mu đồkhôi phục nớc Việt Nam cũng nh toàn quốc, nhân dân với lòng yêu nớc thiếttha, trớc sau sẵn sàng hy sinh tài sản và cả tính mạng để cứu nớc nhng họthiếu lực lợng lãnh đạo có năng lực để tổ chức

Sau một thời gian chuẩn bị về lực lợng về căn cứ địa từ giữa năm 1886,nghĩa quân bắt đầu mở những cuộc tấn công, những trận đánh lớn trận Đồngmờm, trận Phủ lý - Diễn Châu, trận đồn Tràng thành, trận Cồn vôi (Minhthành) trong những trận đánh này không thể không kể đến sự đóng góp sứcngời, sức của của nhân dân Tân Kỳ với tinh thần chiến đấu kiên cờng, dũngcảm của nhân dân đã làm cho bọn Pháp và tay sai hoảng Sẻ Nhng kết quả dolực lợng quá chênh lệch nên nghĩa quân bị đàn áp

Những ngày tàn cục của phong trào Cần Vơng, một số lãnh tụ đã dựavào địa thế hiểm trở của Tân Kỳ để tạm lãnh sự càn quét của thực dân Pháp

mà nuôi dỡng lực lợng

Tại ngọn Phợng Kỳ thuộc lèn Rỏi, sau khi Nguyễn Xuân Ôn bị bắt, thếcô, Trần Quang Diệm (một bạn chiến đấu và đồng hơng Nguyễn Xuân Ôn) lúcnày năm 1888 đợc hành tại Nghệ Tĩnh Bố chánh xử Kiệm An Tĩnh, quân thứ

ly tán, quân vụ đã cùng với Đề Cốc, Đề Kiều kéo một số quân tới chặt tre, nứalàm lều dựng trại để tính kế lâu dài

Bà con dân địa phơng đã giúp đỡ nghĩa quân về lơng thực, thực phẩmnhng một tên phản bội lập mu bắt Trần Quang Diệm dâng cho Pháp, chủ bịbắt nghĩa quân tan tác Giờ đây trong các hang, động ở ngọn Phợng Kỳ (thuộclèn Rỏi) thỉnh thoảng bà con tìm thấy một số gơm, giáo rỉ nát qua hình dạng,kích thớc có thể đoán định rằng là của nghĩa quân Trần Quang Diệm

Tại vùng Khe mài (thuộc xã Nghĩa bình bây giờ) Phan Bá Niên (NgờiQuỳnh tam, Quỳnh lu) sau những ngày cùng Dơng Thế Phổ (Quỳnh đôi) hởngứng chiếu Cần Vơng mộ đợc hơn 300 quan đã kiểm soát đợc một dải dài từQuỳnh lu đến Nghĩa Đàn

Phan Bá Niên là một tớng của Nguyễn Xuân Ôn khi Nguyễn Xuân Ôn

bị thực dân Pháp bắt, ông cũng đa một số nghĩa quân thân tín về đây vừa xâydựng sào huyệt vừa củng cố lực lợng Ông muốn dựa vào rừng núi Tân Kỳ,Nghĩa Đàn và cả tây Quỳnh lu để làm kế lâu dài Ông đợc bà con ủng hộ, sau

đó hay tin khởi nghĩa của Phan Đình Phùng đang trên đà phát triển thì đã gianhập vào nghĩa quân Phan Đình Phùng

Nh vậy trong những năm cuối thế kỷ XIX đất nớc Tân Kỳ, con ngời Tân

Kỳ đã góp một phần không nhỏ vào phong trào cứu nớc dới các sỹ phu Cần

V-ơng điều đó thể hiện tình yêu quê hV-ơng đất nớc của nhân dân Tân Kỳ

Trong những năm cuối của thế kỷ XIX nhân dân Tân Kỳ, cùng với nhândân cả nớc nói chung, nhân dân Nghệ An nói riêng rất tự hào với truyền thốngyêu nớc và ý chí kiên cờng, bất khuất, ý chí chiến đấu đến cùng để khôi phụcgiang sơn của họ còn lu mãi trên những trang sử hào hùng và đợc con cháuphát huy mạnh mẽ, rạng rỡ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ góp phần quantrọng để thống nhất đất nớc

1.2.4 Tân Kỳ trong những năm 1930 - 1945:

Trong thời gian từ 1930 - 1945 Tân Kỳ cha phải là một khu vực hànhchính độc lập mà dân số nhiều lắm cũng chỉ trên dới 1 vạn ngời Không có tổchức tiền bối của Đảng và khi Đảng ra đời Tân Kỳ cũng không có một tổ chứcnào là cơ sở của Đảng, mặc dù Tân Kỳ ngoài diện nông thôn còn có 2 đồn

điền là Vực Rồng và Đào Nguyên Mãi đến gần cuối phong trào Xô Viết NghệTĩnh ảnh hởng cách mạng mới tới Tân Kỳ

Tuy cha có tổ chức Đảng lãnh đạo nhng những năm 1930 - 1931 lànsóng đấu tranh cao của công nhân Vinh - Bến Thủy và công nhân khắp nơitrên đất Nghệ Tĩnh đã dội vào các đồn điền trong đó có Vực Rồng và ĐàoNguyên ở Tân Kỳ Tuy cha có phong trào tăng lơng, giảm giờ làm hay phản

đối chính sách hà khắc của bọn địa chủ nh các đồn điền khác, song công nhân

Vực Rồng, Đào Nguyên đã lãn công ngầm và Quần tam tụ ngũ“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” bàn

chuyện Cộng sản, chuyện Xã hội“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” chuyện ruộng đất, chuyện đấu tranh

Ngày 3/2/1930 Đảng cộng sản Việt Nam đợc thành lập, với cơng lĩnh

đ-ợc xác định một cách rõ ràng, tổ chức đđ-ợc thống nhất dới sự lãnh đạo của chủtịch Hồ Chí Minh nên lực lợng của Đảng ngày càng mạnh Trong khi đó ở các

làng nông thôn cũng đã rộn rực trớc Làn sóng đỏ“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” từ các huyện miền xuôidội tới Tại vùng Tổng Cự Lâm có ông giáo Hoè dạy hơng trờng làng Tri Chỉvốn là ngời yêu nớc Thấy phong trào cách mạng nổi lên, ông về huyện DiễnChâu tìm nơi bắt mối rồi hai ông Phan Đình Lại và Phạm Đình Liên cũng đợccác đồng chí cách mạng tìm đến giác ngộ

ít lâu sau, Tổng Cự Lâm đã có một chi bộ Đảng cộng sản địa phơngcuối tháng 2 - 1931, khi huyện uỷ Nghĩa Đàn đợc thành lập thì tại các làng

Yên Hòa ( Nghĩa bình) Tri Chỉ, Tri Lễ ( Nghĩa Đồng) đã có tổ chức cơ sở và

tổ và tổ chức quần chúng của Đảng, lúc này, cao trào 1930 - 1931 đang bịPháp dìm trong bể máu nhng những đồng chí nòng cốt của Đảng vẫn truyền

đơn Cộng sản“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” vận động quần chúng đấu tranh lấy của nhà giàu để cứu đóicho dân nghèo

Trong thời gian 1930 - 1945 dới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã

đứng dậy đấu tranh một cách kiên cờng bất khuất Cách mạng Việt Nam đãtrải qua 3 cuộc tổng diễn tập 1930 - 1931, 1936 - 1939, 1939 - 1945 để làmnên thắng lợi cách mạng tháng tám Mặc dù một vùng đất xa xôi, hẻo lánh củaNghệ Tĩnh nhng trong suốt thời gian này Tân Kỳ đã có đóng góp to lớn chothắng lợi của cách mạng tháng Tám

Tháng 4-1931 để tránh sự truy nã, khủng bố gắt gao của bọn thống trịmột số cán bộ vùng xuôi lên tạm lánh lên vùng Cự lâm để hoạt động khôngmay bị lộ, tri huyện Nghĩa Đàn cùng đại lý ngời Pháp đem lính Khố xanh vềlùng bắt Một số đồng chí bị bắt và xử tử, phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh ởTân Kỳ mới nhóm lên đã bị khủng bố giữ dội

Trong thời kỳ mặt trận dân chủ (1936 - 1939) khi mặt trận bình dân ởPháp lên nắm chính quyền Đảng Đông Dơng đại hội thu thập nguyện vọngcủa quần chúng để trao cho phái đoàn Gôđa do Chính phủ mặt trận nhân dânPháp cử sang, một tổ chức quần chúng cách mạng ở các làng xã Tân Kỳ cũng

ra đời

Tại Tri Lễ, Tri Chỉ, Yên Hòa, Yên Thái đều có hội tơng kế, tơng ái

nh hội hiếu, hội hộ sản, hội truyền bá quốc ngữ

Còn trong các đồn điền phải đến tháng 8 năm 1938 sau đại hội Đảng bộtỉnh Nghệ An, một số đảng viên có kinh nghiệm mới đợc cử vào hoạt động ởcác đồn điền Đồng chí Lê Văn Tiến ngời Đô Lơng đợc cử về gây cơ sở ở 2

đồn điền Vực Rồng và Đào Nguyên Vừa truyền đơn giác ngộ công nhân vừanhen nhóm đợc tổ chức ban đầu là hội Tán trợ cách mạng thì nguy cơ đạichiến thế giới thứ 2 bùng nổ, chính phủ của mặt trận nhân dân Pháp ngả vềphía hữu, việc hoạt động của đồng chí Lê Văn Tiến gặp nhiều khó khăn

Nhng công nhân đồn điền với tình cảm giai cấp, với lòng căm thù giặcsâu sắc đã đấu tranh bằng phá hoại sản xuất lãn công

Đến năm 1923 theo Tập san kinh tế Đông D“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ơng ” thì Nghệ An lúcnày có tới 32 đồn điền, phần lớn nằm tại Phủ quỳ, đáng chú ý nhất là các đồn

điền Cát Mộng, Cao Trai, Tiên Sinh, Đông Hiếu, Nghĩa Hng còn Tân Kỳ có

2 đồn điền Vực Rồng và Đào Nguyên Đồn điền Vực Rồng thuộc địa phận xã

Ngày 22/9/1940 phát xít Nhật vào Đông Dơng, toàn quyền Đơ gôn đầuhàng, dâng Đông Dơng cho Nhật, nhân dân ta phải chịu thêm một ách áp bứcnữa, làm cho đời sống nhân dân hết sức khổ cực, nhân dân nhiều vùng đã nổidậy đấu tranh.

Tại Tân Kỳ vào những năm 1943 - 1945 chúng bắt nhân dân phá hoamàu để trồng đay, làm cho cuối năm 1944 đầu năm 1945 nạn đói diễn rakhủng khiếp Tại các đồn điền, tại các Làng Sen, Sẻ , Ga và Giai Xuân, TiênKỳ điều có ngời chết đói

Ngày 09/03/1945 sự kiện Nhật đảo chính Pháp đã tạo điều kiện thuậnlợi cho chúng ta giành chính quyền, lúc này ở Châu âu hồng quân Liên Xô

đang ồ ạt tiến công phát xít Đức, còn trong nớc Việt minh đã hoạt động ởnhiều nơi

Ngày 15/5/1945 Việt minh liên tỉnh Nghệ An, Hà tĩnh đợc thành lậpsau đó ít ngày ban vận động Việt minh của các huyện cũng ra đời, rồi các cơ

sở Việt minh, các đội tự vệ ở các làng, xã nh Tri Chỉ, Yên Hòa, Yên Thái, Tri

Lễ, Phợng Kỳ đợc nhen nhóm

Ngày 15/8/1945 phát xít Nhật đầu hàng đồng minh không điều kiện,Việt minh liên tỉnh phát lệnh khởi nghĩa, ngày 23/8/1945 hàng nghìn quânchúng thuộc Tổng Cự Lâm đã theo cờ đỏ sao vàng của Việt minh lên huyệnNghĩa Đàn giành đợc chính quyền Cách mạng là ngày hội lớn của quầnchúng, mấy ngày trớc đó Tân Kỳ còn chìm trong rừng núi âm u, chìm trong

đói khổ chết chóc, còn quằn quại dới con roi của phát xít Nhật và bọn tay saithế mà những ngày đầu cách mạng khắp Tân Kỳ chỗ nào cũng rộn rã Mặc dùcòn đói, còn rét nhng ngời nào cũng hớn hở vui tơi, cũng ngời lên một luồngsáng mới

Qua cái mốc lớn là tổng khởi nghĩa mùa xuân năm 1975, cách mạngViệt Nam còn có nhiều thời kỳ và giai đoạn đầy khó khăn thử thách nữa Hoàmình vào cộng đồng dân tộc và nhân dân Việt Nam anh hùng, các thế hệ conngời trên mảnh đất Tân Kỳ tiếp tục phấn đấu vợt qua mọi khó khăn và thửthách, giành đợc những thắng lợi tiếp theo, với lòng yêu quê hơng, đất nớc sẵn

sàng hy sinh vì tổ quốc, nhân dân Tân Kỳ đã đạt đợc những thành tựu to lớntrong cách mạng tháng 8 giành thắng lợi

1.2.5 Tân Kỳ cách mạng tháng 8 -1945 đến 1963:

Cách mạng tháng 8 - 1945 thành công, nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà

ra đời, đất nớc sang trang một kỷ nguyên mới trong lịch sử, bao nhiệm vụ cấpbách mà chính quyền và cách mạng phải giải quyết, đó là chống giặc đói, giặcdốt và ngoại xâm

Từ năm 1945 đến năm 1963 khi huyện Tân Kỳ có trên bản đồ tổ quốc,nhân dân Tân Kỳ đã trung thành với chế độ mới đi theo Đảng tiên phong, tích

cực thực hiện lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh là Tăng gia sản xuất!“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975)

Tăng gia sản xuất ngay! Tăng gia sản xuất mới” để cứu đói, cứu bản làng no

ấm, chỉ trong một thời gian ngắn đời sống của bà con Tân Kỳ đã đợc ổn định.Rồi công cuộc vận động xây dựng văn hoá mới, đời sống mới bà con Tân Kỳcũng nô nức hởng ứng Việc quan trọng là cho mọi ngời biết chữ Kinh, Thổ,Thái ở Tân Kỳ già, trẻ, trai, gái đều hăng hái đến các lớp học chữ quốc ngữ vàbài trừ các hủ tục của chế độ cũ nh đánh bạc, nghiện rợu, bói toán, mê tín dị

đoan đợc tiến hành, chính quyền dân chủ nhân dân đang đứng trớc một nhiệm

vụ nặng nề vô cùng khẩn trơng là lãnh đạo nhân dân chuẩn bị kháng chiến

Núp dới bóng đồng minh vào tớc vũ khí của phát xít Nhật Ngoài Bắcquân Tởng kéo sang, trong Nam quân Anh kéo tới rồi thực dân Pháp lăm le trở

lại, có thể nói nớc ta trong tình trạng Ngàn cân treo Sẻ i tóc“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” khó khăn vôcùng

Nhân dân các địa phơng cũng nh nhân dân cả nớc trong đó có Tân Kỳhởng ứng nhiệt tình cùng cả nớc để bảo vệ thành quả cách mạng tháng 8, bảo

vệ chính quyền non trẻ

Tại địa bàn Tân Kỳ, bà con cũng hăng hái bỏ ra hàng nghìn ngày công

để sửa chữa con đờng chiến lợc 15 A, 15 B để cho các đơn vị bộ đội, các đoàndân công nhanh chóng thuận lợi phục vụ chiến đấu

Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, thúc đẩy sự phát triển mạnh

mẽ nhân dân Nghệ An lên một trình độ cao hơn bất cứ thời kỳ nào trong lịch

sử trớc đó Lòng yêu nớc chân chính, ý chí tự lực, tự cờng, t tởng cách mạngtiến công, tinh thần quốc tế XHCN càng thấm sâu vào t tởng của nhân dânNghệ An nói chung, Tân Kỳ nói riêng

Ngày 7/5/1954 chiến dịch Điện biên phủ kết thúc thắng lợi hoàn toànnhân dân Tân Kỳ từ bản mơng ở Tân Kỳ, Tân Hợp đến các xóm làng ở Nghĩa

Đồng, Nghĩa dũng, Kỳ sơn đâu cũng phấn khởi hoan nghênh ai cũng thấymình có phần đóng góp trong đó Khi hoà bình lập lại nhân dân Tân Kỳ cùngcả nớc bắt tay vào việc thực hiện những nhiệm vụ trọng đại của cách mạngtrong giai đoạn mới Từ nay miền Bắc căn bản hoàn thành cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân, chuyển sang thời kỳ cách mạng XHCN Miền Nam trớc âm

mu xảo quyệt của đế quốc Mỹ - Ngụy vẫn phải tiếp tục cuộc cách mạng dântộc dân chủ nhân dân

Nh vậy mặc dù thực dân Pháp thất bại, nhng sự nghiệp giải phóng dântộc và thống nhất tổ quốc cha hoàn thành Đế quốc Mỹ tên hung nô thời đạithay chân Pháp, nhân dân miền Nam còn bị áp bức dới chế độ thực dân kiểumới, cả miền Nam trở thành căn cứ quân sự của Mỹ, kẻ thù đã thay đổi, ý đồthâm độc của chúng không chỉ dừng lại vĩ tuyến 17 mà còn xã hơn với tham

vọng Bắc tiến lấp sông Bến hải“Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” “Một số vấn đề về lịch sử Tân Kỳ trong giai đoạn (1963 - 1975) ” cả nớc một lòng tiến tới phải giải phóngmiền Nam, chấp nhận cuộc đụng đầu lịch sử với kẻ thu xâm lợc mới hung tànnhất, xảo quyết và tàn bạo nhất trong cả mấy ngàn năm chống ngoại xâm củadân tộc Việt Nam

Nghệ An lúc này lại đứng trớc sứ mệnh mới, có thời cơ và thuận lợi mới

đồng thời cũng có không ít những khó khăn và thử thách mới cha hề có tiền lệvới vị trí của mình, hơn bao giờ hết Nghệ An phải làm trọn nghĩa vụ hậu ph-

ơng trực tiếp của tiền tuyến lớn miền Nam và tiền tuyến của hậu phơng lớnmiền Bắc, đồng thời làm tốt nhiệm vụ quốc tế giúp nớc bạn Lào Nghệ An trởthành một trong những trọng điểm phải đơng đầu với nhiều âm mu chiến lợc

và thủ đoạn của kẻ thù

Việc đầu tiên nhân dân Tân Kỳ phải làm là hàn gắn vết thơng chiếntranh, phục hồi và đẩy mạnh sản xuất, bắt tay vào việc cải cách ruộng đất vàcải cách dân chủ ở tất cả các xã Tiếp theo đó là cuộc vận động hợp tác hoánông nghiệp để xoá bỏ quan hệ sản xuất cũ lạc hậu, xây dựng quan hệ sảnxuất mới

Đối với miền Nam ruột thịt từ năm 1955 Tân Kỳ đã ân cần tiếp cán bộ,

bộ đội và đồng bào tập kết ra bắc tại nông trờng Sông Con, lo cho họ sớm ổn

định việc làm và đời sống Nhân dân Tân Kỳ tích cực hởng ứng các phongtrào, các cuộc đấu tranh nh đòi thống nhất đất nớc, đòi lập lại quan hệ bình th-ờng giữa hai miền Nam, Bắc Nhân dân Tân Kỳ đã sát cánh với Tổ quốc để

đấu tranh giành độc lập cho nớc nhà

Chỉ là một mảnh đất nhỏ của Tổ quốc, giữa núi rừng âm u nhng con

ng-ời Tân Kỳ đã có những truyền thống yêu nớc thiết tha, truyền thống cách

mạng từ bao đời xa xa Một mảnh đất Tân Kỳ nhng chính đó cũng là cái nơiyêu thơng, là một bộ phận gắn bó hữu cơ của Tổ quốc để mỗi ngời gửi gắmniềm tin sức mạnh và tự hào

Từ năm 1954 - 1964 xây dựng và củng cố tiềm lực của hậu phơng xãhội chủ nghĩa, tăng cờng chi viện chiến trờng miền Nam, góp phần đập tancuộc tập kích đầu tiền của không quân Mỹ Là huyện miền núi lại thành lậpmuộn mãi 19/4/1963 Tân Kỳ mới có tên trên bản đồ Tổ quốc nhng nhân dânTân Kỳ cùng nhân dân Nghệ An và nhân dân cả nớc chiến đấu sẵn sàng hysinh để thắng giặc Mỹ xâm lợc miền Nam Việt Nam thống nhất đất nớc Làmột huyện nhỏ bé thành lập muộn nhng Tân Kỳ có đóng góp rất to lớn trongcuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân ta

Ch ơng II:

Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng CNXH và kháng chiến

chống Mỹ cứu nớc (1963 - 1975)

Huyện Tân Kỳ đợc thành lập ngày 19/4/1963 Sau một thời gian ổn

định về mọi mặt chính trị, kinh tế, xã hội, ngày 09/11/1963 Đảng bộ Tân Kỳ

đã triệu tập đại hội lần thứ nhất nhiệm kỳ (1963 -1964)

Đại hội trên cơ sở đánh giá tình hình của huyện trong thời gian 8 thángsau khi thành lập, phân tích đặc điểm, khó khăn thuận lợi của một huyện vừamới đợc thành lập để đề ra nghị quyết phù hợp nhất Đặc biệt là đại hội xác

định phải nhanh chóng hoàn thiện về tổ chức, ổn định tình hình kinh tế xã hội,

ổn định đời sống của nhân dân Đại hội xác định nhiệm vụ trớc mắt là lãnh

đạo khắc phục hậu quả của lũ lụt, thu hoạch mùa chuẩn bị cho vụ chiêm

Về tổ chức phải nhanh chóng ổn định đợc đội ngũ cán bộ, tập trung xâydựng Đảng bộ vững mạnh làm tốt công tác xây dựng Đảng, phát huy vai tròtiên phong gơng mẫu của Đảng viên trong mọi lĩnh vực để làm gơng cho quầnchúng

Thực hiện Nghị quyết đại hội lần thứ I của huyện Đảng bộ, Tân Kỳ đã

ổn định đợc về tổ chức và xây dựng kinh tế - xã hội, ổn định đời sống nhândân, tình hình an ninh chính trị, trật tự xã hội vững mạnh

Từ tháng 2/1965 chiến tranh lan ra cả nớc, đế quốc Mỹ đã dùng khôngquân và hải quân đánh phá miền Bắc Việt Nam Vì vậy, Tân Kỳ cũng nh tất cảcác địa phơng khác trên miền Bắc phải cùng một lúc làm 2 nhiệm vụ xây dựngCNXH và kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, vừa đánh Mỹ để bảo vệ quê hơngvừa phải chi viện cho miền Nam đánh thắng cuộc chiến tranh xâm lợc thựcdân mới của Mỹ để giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc thực hiện hoàbình thống nhất đất nớc

2.1 Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa và làm nhiệm vụ hậu phơng cho tiền tuyến:

Tuy vừa mới đợc thành lập nhng khi chiến tranh mở rộng ra cả nớc Tân

Kỳ cũng nh tất cả các địa phơng khác đều phải thực hiện chủ trơng chuyển ớng xây dựng CNXH của Đảng Lao động Việt Nam đề ra Vừa phải tiếp tụcsản xuất, vừa phải chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đểbảo vệ quê hơng và làm nhiệm vụ hậu phơng của tiền tuyến

h-2.1.1 Tân Kỳ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội:

Để triển khai thực hiện nghị quyết Đại hội lần thứ III của Đảng Đảng

bộ Nghệ An đã triệu tập đại hội Đảng bộ từ ngày 20/3/1961 nhằm thực hiện 2nhiệm vụ chiến lợc cách mạng mà Đại hội lần thứ III đã đề ra Đặc biệt là thựchiện nhiệm vụ xây dựng CNXH để góp phần xây dựng miền Bắc giàu mạnhlàm căn cứ địa cách mạng cả nớc và hậu thuận cho cách mạng miền Nam

Tháng 4/1963 Tân Kỳ đợc thành lập Vì vậy Đảng bộ huyện xác định làphải dựa vào nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh ngày 20/3/1961 để tiến hànhnhiệm vụ xây dựng CNXH trên quê hơng Tân Kỳ Tháng 11/1963 Đại hộihuyện Đảng bộ lần thứ I đã có nghị quyết cụ thể cho Tân Kỳ Nhng khi chiếntranh lan rộng ra cả nớc, đế quốc Mỹ đã dùng không quân và hải quân tấncông đánh phá miền Bắc, trong đó có Tân Kỳ, hết sức ác liệt, Đảng bộ đã kịpthời có nghị quyết bổ sung cho phù hợp

Chiến tranh làm cho công cuộc xây dựng CNXH gặp muôn vàn khókhăn với âm mu dùng bom đạn để đa miền Bắc Việt Nam trở lại thời kỳ đồ đáhòng làm mất ý chí chiến đấu của nhân dân ta buộc nhân dân ta phải đầuhàng Nên chiến tranh phá hoại ác liệt của đế quốc Mỹ đã gây cho ta nhiều tổnthất nặng nề, kinh tế bị đảo lộn, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn

Trong khi đó nhiệm vụ cơ bản đặt ra là phải đánh thắng chiến tranhxâm lợc của đế quốc Mỹ để bảo vệ độc lập chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của