Một số đặc điểm nổi bật trong nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện lỗ tấn

Với những ý nghĩa lớn lao đó, cùng với sự yêu quý, ngỡng mộ nhà văn, nhà cách mạng Lỗ Tấn, chúng tôi quyết tâm đi vào tìm hiểu Một số đặc điểm“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trun

Lời cảm ơn

Hoàn thành khóa luận này ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôicòn nhận đợc sự hớng dẫn tận tình, chu đáo và có phơng pháp của thầygiáo TS Lê Thời Tân, sự góp ý chân thành của các thầy cô trong tổ Vănhọc nớc ngoài, khoa Ngữ Văn, trờng Đại học Vinh cùng sự động viên, giúp

đỡ quý báu của gia đình, bạn bè và ngời thân

Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến các thầy cô giáo, đặcbiệt là thầy Lê Thời Tân – ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi

4.Đối tợng và phạm vi khảo sát của đề tài 6

Chơng 2: Đặt nhân vật vào những hoàn cảnh điển hình 32

2.1.Nhân vật nông dân trong bối cảnh nông thôn Trung Quốc tối tăm,

A.Phađêep đánh giá về ông: Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

Quốc và đồng thời cũng là nhân vật nổi tiếng của văn học thế giới”[10,91].

Sự nghiệp văn học mà Lỗ Tấn để lại vô cùng phong phú, đa dạng Ôngsáng tác nhiều thể loại nh: truyện, thơ, tạp văn, khảo cứu, phê bình, Và ở lĩnhvực nào ông cũng có những thành công nhất định Về sự nghiệp văn học của

ông, GS Lơng Duy Thứ đã khẳng định: Lỗ Tấn là một di sản đồ sộ, không“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

phải chỉ toàn tập 20 tập, mỗi tập gần nghìn trang mà vì mỗi truyện, mỗi bài tạp văn, mỗi bài thơ đều lấp lánh một âm thanh, một màu sắc riêng , 34 truyện mỗi truyện một kiểu viết, 650 bài tạp văn mỗi bài một t tởng, hơn 50 bài thơ mỗi bài một cách điệu Cái vĩ đại của Lỗ Tấn chính là ở sự đa dạng về

phong cách Chung quy cái di sản đồ sộ của Lỗ Tấn không chỉ là đồ sộ về khối lợng mà là sự giàu có về chất lợng”[17,52 - 53].

Mối quan hệ giữa Lỗ Tấn với Việt Nam bắt đầu bằng việc nhà cách

mạng trẻ tuổi Nguyễn ái Quốc đọc Lỗ Tấn ở Quảng Châu Trong Những mẩu

chuyện về cuộc đời hoạt động của Hồ chủ tịch, Trần Dân Tiên có viết: Ông“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

Nguyễn thích đọc Lỗ Tấn bằng tiếng Trung Quốc, cũng nh thích đọc Sexpia

và Đicken bằng tiếng Anh, V.Huygo, E.Zola, A.France bằng tiếng Pháp, L.Tolxtoi bằng tiếng Nga”[22,11].

Giáo s Đặng Thai Mai là ngời đầu tiên nghiên cứu về Lỗ Tấn ở Việt

Nam Vào năm 1944, với Lỗ Tấn “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung – thân thế và sự nghiệp”, thân thế và sự nghiệp ,” tạp văn và nhữngtác phẩm nổi tiếng của Lỗ Tấn lần đầu tiên đợc giới thiệu Ông nhận xét về Lỗ

Tấn nh sau: Lỗ là ng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời Trung Quốc 100%, nhng tâm hồn, t tởng, tài nghệ của Lỗ đã vợt hẳn ra ngoài giới hạn của chủng tộc, quốc gia, đã thành một phần trong kho tàng chung của t tởng và nghệ thuật thế giới”[12,150 - 151].

Giáo s Lơng Duy Thứ cũng đã khẳng định: Lỗ Tấn là ngọn cờ đầu của“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

nền văn học mới Trung Quốc thế kỷ XX”, theo ông Thế kỷ văn học này“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

(TKXX) gắn bó chặt chẽ với t tởng và tác phẩm của văn hào vĩ đại Lỗ Tấn”[17,43].

Tiếp sau GS Đặng Thai Mai, ở Việt Nam đã hình thành một đội ngũdịch thuật, phê bình và nghiên cứu Lỗ Tấn Có thể nói cho đến nay Lỗ Tấn làmột trong những nhà văn nớc ngoài có ảnh hởng và đợc yêu quý nhất ở ViệtNam

Lỗ Tấn thành công trên nhiều lĩnh vực, tài năng trác tuyệt của ông in

đậm trên từng thể loại, song cái làm nên “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungâm vang Lỗ Tấn”, đem đến cho ôngnhiều thành công hơn cả là truyện

Truyện Lỗ Tấn gồm 3 tập: Gào thét (Nột hám), Bàng hoàng, và Chuyện

cũ viết lại (Cố sự tân biên) Tuy nhiên, hai tập truyện đầu đợc lu ý hơn cả vì

nó tiêu biểu cho khuynh hớng sáng tác hiện thực chủ nghĩa của nhà văn

Truyện Lỗ Tấn đã mang đến cho nền văn học Trung Quốc một luồnggió mới, đa đến những quan niệm mới mẻ về cuộc đời và con ngời cũng nhphơng thức thể hiện nhân vật

Với những ý nghĩa lớn lao đó, cùng với sự yêu quý, ngỡng mộ nhà văn,

nhà cách mạng Lỗ Tấn, chúng tôi quyết tâm đi vào tìm hiểu Một số đặc điểm“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

nổi bật trong nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện Lỗ Tấn”.

Nghiên cứu đề tài này sẽ giúp chúng tôi củng cố kiến thức về lí luận vănhọc, thi pháp học, đồng thời vận dụng những kết quả nghiên cứu vào việc học

tập, giảng dạy văn học Trung Quốc hiện đại nói chung và sáng tác truyện LỗTấn nói riêng ở các trờng Đại học, Cao đẳng, Trung học phổ thông.

2 Lịch sử vấn đề

Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về Lỗ Tấn Theohiểu biết của chúng tôi có các công trình sau:

- Lợc sử văn học Trung Quốc (Nxb Sự thật, H, 1958), ở tập 1, chơng Lỗ

Tấn với tiểu thuyết bạch thoại, GS Đặng Thai Mai chỉ mới đề cập nghệ thuật

xây dựng nhân vật ở mức khái quát, sơ lợc nhất

- Hai giáo trình Lịch sử văn học hiện đại Trung Quốc (Đờng Thao chủ

biên, ngời dịch: Lê Huy Tiêu, Lu Đức Trung, Nguyễn Đức Sâm, Phạm Văn

Các, Nguyễn Trung Hiền, Luyện Trung Thu, NxbGD, H, 1999) và Lịch sử

văn học Trung Quốc, tập 2 (Nguyễn Khắc Phi chủ biên, Lu Đức Trung, Trần

Lê Bảo, NxbĐHSP, H, 2002), bàn về nghệ thuật xây dựng nhân vật trongtruyện ngắn thời kỳ đầu Lỗ Tấn ở thủ pháp “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungvẽ đôi mắt tả linh hồn”, ngôn ngữnhân vật

Ngoài ra còn có các cuốn sách viết về sự nghiệp, thân thế, nhữngchuyên luận riêng về ông nh:

- Lỗ Tấn – thân thế và sự nghiệp”, thân thế, t tởng, sáng tác (Lý Hà Lâm, ngời dịch: Hà Văn

Tấn và Hồng Dân Hoa, NxbGD, H, 1960)

- Lỗ Tấn (Trơng Chính, NxbVăn hóa, H, 1977)

- Lỗ Tấn – thân thế và sự nghiệp”, tác phẩm và t liệu (Lơng Duy Thứ, NxbGD, H, 1997)

- Lỗ Tấn lịch sử nghiên cứu và hiện trạng (Vơng Phú Nhân, ngời dịch:

Nguyễn Thị Mai Hơng, Lơng Duy Thứ, NxbThống kê, HCM, 2004)

Mới đây, GS Lơng Duy Thứ cho xuất bản công trình nghiên cứu Lỗ Tấn

phân tích tác phẩm

– thân thế và sự nghiệp”, (NxbGD, H, 2004) Tuy nhiên cuốn sách này về phơngdiện nghệ thuật xây dựng nhân vật cũng không có gì mới mẻ so với giáo trình

Văn học Trung Quốc nói ở trên.

Các công trình nghiên cứu về Lỗ Tấn cũng nh các tác phẩm của ông

đều đợc quan tâm nhng các tác giả chủ yếu quan tâm đến hình tợng nhân vậtchứ cha chú ý đến những đặc điểm trong nghệ thuật xây dựng nhân vật củatruyện Lỗ Tấn Tuy nhiên, các công trình trên đã hỗ trợ đắc lực, góp phần h-ớng dẫn chúng tôi thực hiện đề tài này

Trên cơ sở tiếp thu những thành quả của bậc thầy đi trớc, chúng tôi sẽ

nghiên cứu một cách độc lập, toàn diện và sâu sắc hơn về “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungMột số đặc điểm

nổi bật trong nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện Lỗ Tấn ”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của đề tài là tìm hiểu Một số đặc điểm nổi bật trong nghệ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

thuật xây dựng nhân vật truyện Lỗ Tấn” Cụ thể là phân tích làm rõ sự kế thừa

và cách tân của truyện Lỗ Tấn ở phơng diện xây dựng nhân vật so với tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tợng

Đối tợng khảo sát chủ yếu là thế giới nhân vật trong truyện Lỗ Tấn

4.2 Phạm vi

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi chủ yếu khảo sát 2 tập truyện:

Gào thét (Nột hám), gồm 14 truyện, viết trong thời gian từ 1918

-1922

- Bàng hoàng, gồm 11 truyện, viết trong thời gian từ 1924-1925

Cả 2 tập truyện đợc Trơng Chính dịch và in trong Truyện ngắn Lỗ Tấn,

Ngoài phần “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungMở đầu” và “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungKết luận”, luận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1: Các loại hình nhân vật trong sáng tác Lỗ Tấn

Chơng 2: Đặt nhân vật vào những hoàn cảnh điển hình

Chơng 3: Hệ thống ngôn ngữ miêu tả tâm lí nhân vật

B nội dung

Chơng 1: Các loại hình nhân vật trong sáng tác Lỗ Tấn

1.1 Con ngời của đời sống thờng nhật

Con ngời là đối tợng trung tâm của văn học Ngay từ thời xa xa con

ng-ời đã đợc nhắc đến (trong các truyện cổ tích, thần thoại ) Tuy nhiên thng-ời đócon ngời đợc quan niệm nh một năng lực, một sức mạnh nào đó của thiên

nhiên hay con ngời đợc lí tởng hóa, mang vẻ đẹp lí tởng, đại diện cho cộng

đồng

Văn học Trung Quốc trớc Lỗ Tấn mà đặc biệt là văn học cổ điển TrungQuốc đã đề cập khá nhiều đến con ngời, nhng nó lại là con ngời loại hình Cácnhân vật đợc nhắc đến thờng là các trang hảo hán, hay những ngời có địa vị

trong xã hội, ví dụ nh trong Tam quốc diễn nghĩa, La Quán Trung đã xây

dựng 4 nhân vật tiêu biểu, mà sau này ngời đời xếp vào hạng “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtứ tuyệt”: TàoTháo tuyệt gian, Lu Bị tuyệt nhân, Quan Công tuyệt nghĩa, Khổng Minh tuyệttrí Thế nhng các nhân vật này đợc xây dựng cách xa với con ngời thực tế vềtài năng, phẩm chất

Đến Hồng lâu mộng, Tào Tuyết Cần đã đa con ngời thờng nhật vào tác

phẩm nhng họ cũng không vợt khỏi nhân vật loại hình, là các tiểu th khuê các,công tử quyền quý, ông bà chủ có địa vị trong gia đình danh giá, quý tộc đầyrẫy khuyết nhợc điểm Cuộc sống của những nhân vật này không đợc gần gũivới cuộc sống của những ngời dân bình thờng và nó chỉ bó hẹp trong phạm vihai phủ Vinh - Ninh quốc

Truyện của Lỗ Tấn đã có một bớc đột phá mới trong quan niệm về conngời, con ngời trong truyện của ông là con ngời của đời sống thờng nhật Ông

đi sâu miêu tả nhiều số phận, nhiều nhân vật, thuộc đủ hạng ngời: trẻ em, phụnữ, trí thức, nông dân, thậm chí cả những ngời điên Đọc và cảm thụ tácphẩm của ông, ta nhận thấy nhân vật trong truyện thờng là những ngời có sốphận bất hạnh, cay đắng, đầy rẫy những khuyết nhợc điểm bị cuộc sống xô

đẩy đến tha hóa Con ngời trong truyện của ông đợc đặt trong nhiều mối quan

hệ, với đời sống phức tạp, muôn màu muôn vẻ, là con ngời của đời sống thờngnhật

1.1.1 Những ngời nông dân và thị dân

Trong truyện Lỗ Tấn, lớp ngời này chiếm số lợng không ít, có 10/25truyện (chiếm 40% tổng số truyện) viết về nông dân và thị dân tiêu biểu là

các truyện : AQ chính truyện, Lễ cầu phúc, Cố hơng, Ly hôn, Ngày mai

Nhân vật nông dân trong truyện Lỗ Tấn là những cố nông đói cơm,

rách áo, phải sống kiếp nô lệ, làm thuê nh AQ, cu Dê, Vơng Râu Xồm (AQ

chính truyện) hoặc rơi vào những cảnh ngộ bất hạnh chết chồng, chết con, bị

ép buộc phải đi bớc nữa nh Tờng Lâm đến thân phận nô lệ cũng không đợc

làm (Lễ cầu phúc) hoặc đã dám đấu tranh không cho kẻ làm chồng bội bạc

đ-ợc ly hôn nh cô ái (Ly hôn)

Lỗ Tấn đã miêu tả những ngời nông dân này trong chính cuộc sống đờithờng của họ, với bao toan tính kiếm sống, với những căn bệnh tinh thần,những bất hạnh.

AQ trong AQ chính truyện là nhân vật điển hình cho ngời dân trong xã

hội Trung Quốc lúc bấy giờ: nghèo khổ về vật chất và tổn thơng nghiêm trọng

về tinh thần

AQ sống một cuộc sống nghèo khổ, ngay cả một chốn nơng thân cũng

không có AQ không hề có nhà cửa mà ngụ ở đền Thổ Cốc“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”[19,116], sống

hôm nay không biết đến ngày mai ai thuê gặt lúa thì gặt lúa, ai thuê giã gạo“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

thì giã gạo, ai thuê chống thuyền thì chống thuyền”[19,116] AQ phải làm mọi

việc để kiếm sống kể cả ăn trộm

Sống giữa loài ngời, ở ngay trong làng Mùi nhng AQ hoàn toàn cô độc,không ai biết rõ về y, về quê quán, tên tuổi, tất cả chỉ là sự đại khái, là đoán

biết mà thôi: AQ không những tên, họ, quê quán đều mập mờ, cho đến hành“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

trạng trớc kia ra sao cũng không rõ ràng nốt”[19,115] Dân làng Mùi chỉ xem

AQ là vật tiêu khiển, trong cái nhìn của dân làng Mùi AQ đợc xem là điểnhình cho ngời nông dân Trung Quốc thời bấy giờ: nghèo khổ, túng thiếu, camchịu Tuy nhiên, ở AQ Lỗ Tấn đã khắc họa cho nhân vật này một nét tínhcách, tiêu biểu cho căn bệnh “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungthắng lợi tinh thần”, thực chất nó là sự dối mình,lừa ngời của những kẻ không có thực lực Nhng cũng chính nhờ mang trongmình căn bệnh này mà AQ mới tồn tại và sống sót đợc trong xã hội cũ hay nóikhác đi nó là phơng thức tồn tại của y

Không nhà cửa, không quá khứ, không tơng lai nhng AQ vẫn luôn tự

hào và tuyên bố: Nhà tao x“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung a kia có bề thế bằng mấy mày kia! Thứ mày thấm vào đâu!”[19,116] Rồi khi thấy nhà cụ Cố họ Tiền và họ Triệu đã giàu lại có

hai cậu con đỗ tú tài, cả làng khâm phục, chỉ có AQ nghĩ Con tớ ngày sau lại“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

không làm nên, to bằng năm bằng mời lũ ấy à!”[19,117] Hay khi bị ngời khác

đánh thì lại cho là con đánh bố“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” và không thèm chấp Đến khi không đánh

đ-ợc ngời ta thì tự tát vào mặt mình và xem nh mình đang đánh ngời ta Thế là yhả hê, mừng rỡ Thấy trên huyện có cách rán cá khác ở làng hay ngời ta gọi

ghế dài

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” là tràng kỷ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” thì AQ bảo thế là sai, là đáng c“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời!”[19,117].

Qua nhân vật AQ, Lỗ Tấn làm nổi rõ lên vấn đề của ngời dân TrungQuốc: bị áp bức, bóc lột về sức lao động, chìm trong u mê, tăm tối về mặt tinhthần

Chị Tờng Lâm trong Lễ cầu phúc lại là ngời phụ nữ tiêu biểu cho căn

bệnh mê tín của xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ Căn bệnh mê tín đã ăn sâu

vào tiềm thức của cả ngời dân làng Lỗ – thân thế và sự nghiệp”, Trấn Vì nó mà chị từ một ngời phụ

nữ nhanh nhẹn, tháo vát, làm việc không thua gì đàn ông, lúc nào trên môi“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

thoáng thấy nụ cời ” thành một ngời mụ mẫm, đờ đẫn, mất hết khả năng lao

động khuôn mặt hốc hác, n“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ớc da vàng sạm chỉ có đôi tròng con mắt lau láu đa đi đa lại mới chứng tỏ rằng thím còn là một con ngời đang sống mà thôi”[19,241].

Thím Tờng Lâm đợc đặt trong quan hệ với mẹ chồng, với chồng, với gia

đình địa chủ T, với những ngời dân Lỗ – thân thế và sự nghiệp”, Trấn Có thể nói bi kịch của thím làmuốn làm nô lệ mà không đợc Thím đã bị bó buộc bởi sợi dây chính quyền,thần quyền, tộc quyền và phụ quyền trong xã hội phong kiến Vì mê tín màngời ta đẩy thím đến một cuốc sống luôn bị dày vò, day dứt bởi ý nghĩ bịDiêm vơng trừng phạt vì lấy hai đời chồng Cũng vì mê tín mà ngời ta cớp đicuộc sống của một kẻ can tâm làm nô lệ, đẩy thím ra đờng làm một kẻ ăn xin

mà không một chút cảm thông, thơng xót Họ coi thím nh một tội đồ, nh một

sự ô uế, tội lỗi

Cuộc đời của thím là tiếng kêu thảm thiết đòi quyền sống, quyền làmngời dới ách áp bức dã man, tàn khốc của giáo lí và chế độ phong kiến

Cũng viết về căn bệnh mê tín nhng ở Thuốc, Lỗ Tấn lại đặt ngời nông

dân vào bi kịch khác: ăn, uống chính máu của đồng bào mình Vì muốn chữabệnh cho con mà ông bà Thuyên nghe lời khuyên đi mua bánh bao tẩm máungời cho con trai mắc bệnh lao ăn với hy vọng con sẽ khỏi Không chỉ có ông

bà Thuyên, mà những ngời đi mua bánh rầm rập trong đêm khuya và tất cảmọi ngời trong quán trà đều tin nh thế Trớ trêu thay, đau đớn thay, máu trongchiếc bánh họ mua lại chính là máu của những ngời chiến sĩ đã vì họ mà ngãxuống, ngời chiến sĩ ấy hy sinh vì muốn một cuộc sống tốt đẹp hơn, tơi sánghơn cho những ngời đang chìm trong u mê, lầm lạc Chính căn bệnh mê tín đãgiết chết ngời dân một cách nhanh hơn, dễ dàng hơn

ở Cố hơng, nhân vật lại đợc đặt trong hoàn cảnh xa cách hai mơi nămvới “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” Sau hai mơi năm gặp lại, họ (Nhuận Thổ, Hai Dơng) đã biến đổi cảnhân tính lẫn nhân hình

Nhuận Thổ từ một cậu bé có khuôn mặt tròn trĩnh, n“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ớc da bánh mật,

đầu đội mũ lông chiên bé tí tẹo, cổ đeo vòng bạc sáng loáng”[19,96] thành

một anh nông dân cao gấp hai lần tr“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ớc, khuôn mặt tròn trĩnh, nớc da bánh mật trớc kia đổi thành vàng xạm, lại có thêm những nếp răn sâu hóm anh

đội cái mũ lông chiên rách tơm, một chiếc áo bông mỏng dính bàn tay thì vừa thô kệch, vừa nặng nề, nứt nẻ nh vỏ cây thông chứ không phải bàn tay

hồng hào, lanh lẹn, mập mạp và cứng rắn”[19,102] Giọng điệu thân mật, gần

gũi ngày xa nhờng chỗ cho thái độ cung kính, lễ phép, khuất phục : ông – thân thế và sự nghiệp”,con

Thím Hai Dơng, ngời đợc mệnh danh là nàng Tây Thi đậu phụ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” thì

nay thành một ngời đàn bà l “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ỡng quyền nhô ra, hai tay chống nạnh, không

buộc thắt lng, chân đứng dạng ra, giống hệt cái compa trong bộ đồ vẽ, có 2 chân bé tý”[19,99] tính cách thì chua ngoa, đanh đá, nanh độc.

Chị T Thiền (Ngày mai) lại đợc tác giả miêu tả với t cách là một ngời

mẹ đầy những lo toan, đớn đau quanh đứa con nhỏ từ khi ốm cho đến khi qua

đời Với chị thằng Báu không những là con, mà còn là một vật báu trên đời, làngời thân thiết và có ý nghĩa nhất với chị Chị sẵn sàng đánh đổi tất cả, mất tấtcả chỉ để có nó, giữ đợc nó bên mình Thế nhng, cuộc đời, số phận không mỉmcời với chị, mà giáng xuống chị một nỗi đau không ai bù đắp đợc: thằng Báumất Chị sụp đổ, cô độc và không tin vào những gì đang diễn ra Bởi mới hômqua chị còn bế nó, ru nó, nịnh nó, đa nó đi khám bệnh vậy mà tất cả với chị

nh một giấc chiêm bao Nhng rồi chị tỉnh giấc, chị phải đối mặt với sự thật,thằng Báu đã ra đi mãi mãi Có nỗi khổ đau nào hơn khi mẹ phải xa lìa con,một lần nữa chị rơi vào trạng thái trống rỗng, cô quạnh Nhng lúc này đây,trong chị lại bừng lên một tia hy vọng, chị hy vọng trong giấc ngủ, chị sẽ đợc

gặp lại con, gặp lại cuộc sống của mình : Báu ơi! Hồn con vất v“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ởng đâu đây thì con hiện lên trong chiêm bao cho mẹ đợc gặp mặt con, con ơi!”[19,66 -

67]

Những câu chuyện trên, tác giả tập trung miêu tả về những con ngời cụ

thể Còn trong Thị chúng, tác giả không tập trung vào đối tợng nào cụ thể mà

ông miêu tả đủ mọi loại ngời, hạng ngời, từ anh phu xe, em bé mập mạp, tuầncảnh sát, vú em, ông áo xanh, ông đội mũ cói Tất cả họ đều đổ ra đờng đểthỏa mãn trí tò mò của mình: xem cảnh sát dắt một ngời đi “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungthị chúng” Họchen lấn, xô đẩy, chửi bới nhau để xem với một cặp mắt tò mò, lạnh lùng,không một chút thơng xót, cảm thông, dù đó là một ngời đồng loại của họ Tấtcả nh mất đi phần nhân tính của mình

Tuy nhiên, không phải trong truyện của mình, Lỗ Tấn chỉ miêu tảnhững khuyết – thân thế và sự nghiệp”, nhợc điểm của những ngời nông dân và thị dân, mà tác giảcòn khai thác những vẻ đẹp của ngời nông dân ấy là sự trong sáng, hồn nhiêncủa một tình bạn đầy thắm thiết, ân tình giữa tôi – thân thế và sự nghiệp”, Nhuận Thổ, Hoằng – thân thế và sự nghiệp”,

Thủy Sinh trong Cố hơng, giữa Tấn và các bạn bè cùng trang lứa ở quê ngoại trong Hát tuồng ngày rớc thần.

Tác giả cũng ngợi ca tinh thần phản kháng tự phát không kém phần

quyết liệt của cô ái (Li hôn) Tuy là một phụ nữ sống trong xã hội phong kiến,

thân phận, địa vị thấp hèn, phụ thuộc , luôn bị khinh thờng, coi rẻ, nhng cô đãdám chống đối chồng và gia đình chồng khi có ý ruồng rẫy mình Cô quyếttâm đi kiện chồng đến tận huyện, tận phủ, dù có phải khuynh gia bại sản Tinhthần phản kháng của cô đáng đợc trân trọng

Trong Một mẩu chuyện nhỏ, ta lại thấy một biểu hiện khắc vô cùng đẹp

đẽ của những ngời thị dân nghèo, nét đẹp về nhân cách, về hành vi c xử caothợng, về một tấm lòng đáng quý Anh phu xe tuy trình độ học thức kém cỏi,

địa vị thấp hèn nhng lại giàu lòng nhân ái, dám chịu trách nhiệm về việc mìnhlàm, săn sóc cụ già, trình báo với cảnh sát Anh đã khiến cho “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” – thân thế và sự nghiệp”, một tríthức, một kẻ có địa vị trong xã hội thành một kẻ nhỏ bé, tự xỉ mình, bởi “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi”thấy mình quá nhỏ bé, quá ích kỷ so với anh phu xe

Tất cả họ, những con ngời bình thờng, giản dị ấy đã đi vào truyện LỗTấn, làm nên một cái nhìn mới của ông về một kiểu con ngời khác hẳn conngời trong văn học trớc đó Ta có thể bắt gặp họ ở bất cứ đâu, ở bất cứ hoàncảnh nào, bởi số phận và hành động, suy nghĩ của họ chẳng có gì khác thờng,

xa lạ

1.1.2 Những ngời trí thức

Bên cạnh ngời nông dân và thị dân, truyện Lỗ Tấn còn viết về ngời tríthức với số lợng khá nhiều 12/25 truyện (chiếm 48% tổng số truyện)

Trí thức là lực lợng tiên tiến nhất trong mọi thời đại, là những ngời đi

đầu trong mọi lĩnh vực, họ rất nhạy bén với sự đổi thay của xã hội Tuy nhiêntrong hoàn cảnh xã hội Trung Quốc bấy giờ đứng giữa nền văn minh á - âulẫn lộn, những ngời trí thức cha nhận thức đợc con đờng đi cho mình Trớctình trạng bấp bênh nh vậy, t tởng của họ có phần bị giao động, và dễ thỏahiệp Vì vậy ta thấy rõ trong truyện ngắn của mình, Lỗ Tấn chủ yếu đề cập

đến hai loại trí thức chủ yếu: hoặc là con đẻ của nền giáo dục cuối mùa, hoặc

là sản phẩm của nền giáo dục mới

Tầng lớp trí thức cũ là con đẻ của xã hội phong kiến, họ bị lây nhiễm,

đầu độc bởi chế độ này, vì thế ở họ có vô số những khuyết tật

Khổng ất Kỷ trong truyện ngắn cùng tên, là một nho sĩ cuối mùa,không chịu hòa nhập vào thời cuộc, vào hoàn cảnh xã hội mới, vì thế anh ta bị

bỏ rơi, bị lạc lõng ngay trong xã hội loài ngời ở Khổng ất Kỷ, giấc mộngcông danh đã ăn sâu vào tiềm thức, anh ta luôn mang trong mình t tởng:

Vạn ban giai hạ phẩm

Duy hữu độc th cao

Khổng ất Kỷ đợc miêu tả là ngời duy nhất mặc áo dài đứng trớc quầy

r-ợu, chiếc áo dài anh ta mặc vừa bẩn, vừa rách, hình nh“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung hơn mời năm nay cha

hề vá mà cũng cha hề giặt ”[19,35] Chỉ qua vài nét phác thảo về ngoại hình,

tác giả cho ta thấy anh ta đã bị xã hội làm cho méo mó, tê liệt, suốt đời chỉbiết ôm mộng khoa cử mà không biết hòa nhập vào xu hớng mới, thời đại mới.Anh ta không biết lao động, không biết tự nuôi sống bản thân, để rồi phải đi

ăn cắp, ăn trộm, bị đánh cho què chân mà vẫn không nhận ra sự lạc hậu, trì trệtrong nhận thức của mình Kết quả cuối cùng mà Khổng ất Kỷ nhận đợc khi

cố bám vào xã hội cũ là một cái chết lặng lẽ, không ai biết, không ai hay, cóchăng chỉ có ông chủ quán hay nhắc vì Khổng ất Kỷ còn nợ ông ta 19 đồngchinh tiền rợu Cuộc đời Khổng ất Kỷ chẳng có ý nghĩa gì: sống để thiên hạgièm pha, mua vui, chết trong cô đơn, lặng lẽ

Cao Cán Đình (Cao phu tử) là một trí thức có học vấn tầm thờng thế

nh-ng lại luôn khoe khoanh-ng, vênh váo, ônh-ng ta tự ví mính với đại văn hào nớc Nga

là Marxime Gorki và tự đổi tên mình thành Cao Nhĩ Sở

Là một kẻ ngu dốt, yếu kém về năng lực nhng ông ta không ý thức đợc

điều đó Ông ta luôn đổ lỗi cho hoàn cảnh: Ông ta thuộc nhất là lịch sử đời“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

Tam Quốc Nào là Đào viên kết nghĩa, Khổng Minh tá tiễn, Tam khí Chu Du, Hoàng Trung định Quân sơn trảm Hạ Hầu Uyên, đoạn nào chả thuộc lòng

nh cháo, giảng một học kỳ cũng cha hết Sang đến đời Đờng, thì lại có những việc nh Tần Quỳnh bán ngựa, cũng là những việc ông ta biết rõ lắm Ai có ngờ hôm này lại phải giảng về Đông Tấn! Ông ta thở dài oán giận, rồi kéo cuốn Liễu Phàm cơng giám lại xem”[19,340], hay khi ông ta đứng trớc học sinh, do

mất tự tin nên luôn nghĩ có ai đó đang cời mình Cho đến khi ra khỏi lớp, về

đến nhà ông ta vẫn còn phảng phất nghe thấy tiếng cời đâu đó để rồi phải tìm

cách từ chối không đi dạy nữa Tối đến sẽ viết th“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung cho bà hiệu trởng họ Hà Chỉ cần nói vì mình đau chân không đi dạy đợc là ổn Nhng giá bà ta đến cố kéo thì làm thế nào? Cũng không nhận Trờng nữ học quả không biết còn làm cho phong hóa suy đồi đến nớc nào nữa, tội gì mình lại đi nhập bọn với họ”[19,352] và quay trở về đánh mạt chợc với Hoàng Tam.

Có thể nói Cao Cán Đình là kẻ đại diện cho bọn nho sĩ ngu dốt nhng lại

sỉ diện, không tự nhận thức đợc bản thân mình

Viết về những ngời trí thức cũ còn có Trần Sỹ Thành (Luồng ánh sáng).

Bi kịch của anh ta là thi mãi mà không đậu tú tài, thừa nhận sự thất bại của t ởng công danh nhng lại không đứng lên sống một cuộc sống mới mà lại hyvọng vào sự cầu may

t-Tứ Minh (Miếng xà phòng) lại là một kẻ đạo đức giả, một kẻ ti tiện.

Ông ta luôn rao giảng đạo hiếu cho các con để chứng tỏ mình nhng qua đó lạicàng thấy rõ bản chất con ngời thật của ông ta

Trơng Bái Quân (Anh em) cũng lại là một kẻ đạo đức giả, bề ngoài đợc

xem nh là một ngời anh tốt, chăm lo đến em, xem tình nghĩa là trên hết, vậtchất là tầm thờng, không coi trọng Ông ta đợc mọi ngời nể phục và là tấm g-

ơng để các gia đình khác noi theo Thế nhng, ẩn sâu bên trong con ngời ông ta

lại là một kẻ tính toán, vụ lợi: Ông ta hình nh“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung chắc chắn rằng bệnh của ông Tĩnh Phủ nhất định là bệnh tinh hồng nhiệt và khó lòng chạy chữa cho khỏi Nếu quả nh vậy thì trong nhà sẽ ăn tiêu nh thế nào cho đủ đợc Chỉ nhờ cậy vào mình thôi ? Tuy ở tỉnh nhỏ nhng cái gì cũng đắt mình cũng có những 3

đứa con ”[19,430] Ông ta lo lắng cho cuộc sống của mình khi phải nuôi

thêm một ngời ốm, ông ta nghĩ đến việc làm sao cho đỡ tốn kém, gọn nhẹ nhất

nếu em trai ông có ra đi đựng vào một cái ve thủy tinh thật sạch, ngoài đề tên“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

họ”[18,431] Rõ ràng, ông ta rất khéo léo khi che đậy bản chất giả dối của

mình bằng một vỏ bọc tình nghĩa hoàn hảo

Còn Phơng Huyền Xớc (Tết đoan ngọ) lại là một ngời sống theo chủ

nghĩa tạm tạm Có một thời, anh ta cũng hăng hái tham gia cách mạng, nhngsau khi lăn lộn với thực tế, đối mặt với những khó khăn thì lại có một phơng

châm sống một chín, một m“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời” Ông ta chính là đại diện cho thái độ thờ ơ với

cuộc sống, với chính bản thân mình Sống một cuộc sống vô nghĩa, không lý ởng, không mục đích

t-Nhìn chung các phần tử trên là những con ngời cổ hủ và lạc hậu, họthích cải cách nhng lại không dám đấu tranh, không dám đối mặt với hiệnthực Họ giãy dụa cố tìm một lối thoát nhng hòan toàn bất lực

Bên cạnh việc xây dựng tầng lớp trí thức cũ, Lỗ Tấn còn xây dựngnhững ngời trí thức mới, xuất hiện trong thời kỳ cách mạng Tân Hợi và Ngũ

Tứ Họ là những ngời trí thức có ớc mơ, có nhiệt huyết cải tạo xã hội nhng thấtbại vì xa rời quần chúng Lỗ Tấn cảm thông với họ nhng đồng thời ông cũngphê phán họ bởi họ cha biết dựa vào quần chúng, cha tin vào sức mạnh quần

chúng Tầng lớp trí thức này là Lã Vi Phủ (Trong quán rợu), Ngụy Liên Thù

(Con ngời cô độc), Quyên Sinh và Tử Quân (Tiếc thơng những ngày đã mất).

Lã Vi Phủ lúc đầu là ngời thích cải cách, hô hào một cách hăng hái

nh-ng khi khônh-ng thực hiện đợc ớc mơ, lí tởnh-ng của mình thì nản chí, buônh-ng xuôi

Tôi còn nhớ những lúc chúng mình rủ nhau đến đền Thành hoàng nhổ râu

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

các ông tớng ở đấy, rồi bàn hết ngày này sang ngày khác phơng pháp cải cách

nớc Trung Quốc, hăng đến nỗi có thể đánh nhau đợc Nhng bây giờ thì tôi ra thế này đấy Cái gì cũng muốn qua loa xong chuyện thì thôi”[19,274] Lã Vi

Phủ sống một cuộc sống không mục đích, không biết đến tơng lai

Tử Quân và Quyên Sinh, hai trí thức trẻ, họ yêu nhau say đắm, mối tìnhcủa họ thật đẹp và trên hết là họ gặp nhau ở lý tởng cải cách, đổi mới Họ đãcùng nhau đấu tranh, cùng nhau loại bỏ mọi trở ngại để đến với nhau, đến với

tiếng gọi con tim Tử Quân đã từng nói Đời em là của em, không ai có quyền“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

quyết định”[19,393] Cô đã từ bỏ gia đình cũng chính là từ bỏ những t tởng lạc

hậu, bảo thủ để đến với Quyên Sinh, sống một cuộc sống nh cô mong muốn.Thế nhng, tình yêu lí tởng, cuộc sống vui vẻ, hạnh phúc đã dần mất đi khi cảhai chìm vào cuộc sống gia đình với bao lo toan, bộn bề Đối mặt với thực tếkhó khăn, Quyên Sinh quên đi lý tởng ban đầu, còn Tử Quân suốt ngày bậnrộn với bếp núc, với đàn gà, con chó, với tiền nong Dần dần tình yêu tan vỡ,mỗi ngời lại trở về nơi họ quyết tâm từ bỏ ra đi Tử Quân trở về với gia đình,

nơi mà nàng biết rằng từ nay về sau, nàng chỉ còn việc là chịu đựng cái uy“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

nghiêm gay gắt nh mặt trời của ông bố – thân thế và sự nghiệp”, ng ời chủ nợ của con cái – thân thế và sự nghiệp”, và cái khinh bỉ lạnh lùng, lạnh lùng hơn cả băng giá của ngời xung quanh”[19,416],

còn Quyên Sinh lại trở về với hội quán S Để rồi sau đó Tử Quân ra đi, cònQuyên Sinh sống trong sự day dứt, dằn vặt Họ đã có một tình yêu đẹp nhngkết cục lại bi thảm

Ngụy Liên Thù (Con ngời cô độc), là một ngời sống khép kín, cô độc.

Do anh ta sống khác mọi ngời nên những việc anh ta làm đều đợc để ý, bàntán Anh là ngời làm đầu câu chuyện cho thiên hạ

Ngụy Liên Thù cố gắng sống theo mục đích của mình, không làmphiền, không đố kỵ với ai nhng ngay một cuộc sống êm ả, bình dị nh anhmong muốn cũng không thể thực hiện đợc Ngời ta đuổi việc anh, khinh rẻanh khi anh thiếu thốn, khó khăn Anh đầu hàng xã hội, sống một cuộc sống

nh họ mong muốn và may mắn đến với anh, anh tăng tiến, anh đợc trọng

vọng, trong nhà kẻ vào ngời ra tấp nập, anh có kẻ đa ngời đón, có những ông“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

khách mới, có những lễ lạt mới, những lời tâng bốc mới, những sự chạy chọt

mới, những cái cúi đầu khom lng mới ”[19,379] Thế nhng cuộc sống mà anh

đang hởng thụ, lại đem đến cho anh cảm giác thất bại thực sự Bởi anh đãquay lng lại với lý tởng, với mục đích sống của mình Vì miếng cơm, manh

áo, anh đầu hàng số phận, sống trong sự no đủ, trong sự kính nể nhng lại mất

đi quyền tự do, mất đi bản chất của mình Anh nhận ra, cuộc sống nghèo khổ

trớc kia mới thực sự là cuộc sống bởi lúc đó anh là ngời tự do, anh đợc làchính anh.

Với Một gia đình hạnh phúc, Lỗ Tấn lại đa đến cho độc giả hình ảnh

một nhà văn mang trong mình bi kịch của một con ngời bất lực trớc hiện thựccuộc sống

Ngời trí thức trong Một mẩu chuyện nhỏ cho chúng ta thấy hình ảnh

của ngời nông dân nghèo nhng bản chất vô cùng tốt đẹp Tác giả thể hiện họvới niềm trân trọng và sự khâm phục

Trong truyện Lỗ Tấn, ta thấy ngời trí thức đợc đặt trong tất cả các mốiquan hệ đời thờng, họ cũng phải lo cho cuộc sống gia đình, cũng phải đối mặtvới hiện thực khắc nghiệt Ta có thể bắt gặp họ ở bất cứ đâu trong cuộc sốnghàng ngày

1.1.3 Nhân vật ngời điên

Lỗ Tấn có 2/25 truyện viết về ngời điên: Nhật ký ngời điên và Trờng

minh đăng (chiếm 8% tổng số truyện).

Nhân vật ngời điên trong truyện Lỗ Tấn có sức ám ảnh, day dứt bạn

đọc, bởi nó là một dụng ý nghệ thuật của nhà văn, qua nhân vật này nhà vănbộc lộ t tởng, tình cảm của mình

Nhật ký ngời điên đăng năm 1918, là tác phẩm đầu tiên trong lịch sử

văn học Trung Quốc lên tiếng đả kích chế độ phong kiến một cách sâu sắc

Truyện miêu tả một ngời mắc bệnh bức hại cuồng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” (một thứ bệnh điên, ngờibệnh lúc nào cũng thấy ngời ta bức hại mình) Mỗi câu nói của ngời điên nói

ra đều là những câu điên rồ, nhng ẩn sâu nó lại là những câu hàm chứa nhữngtriết lí sâu xa

Ngời điên qua sự quan sát của mình, cảm nhận đợc từ ánh mắt kỳ quặccủa ông Triệu đến những ngời ngoài đờng chụm đầu thì thầm với nhau, haynhững đứa trẻ gặp ngoài đờng, ngời đàn bà ngoài phố vừa đánh con vừa chửi:

Đồ ranh con! Tao có ăn đ

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ợc thịt mày một miếng mới hả giận!”[19,18], khiến

anh ta liên tởng đến chuyện ăn thịt ngời ở bên thôn Lang Sói, rồi tự nghĩ rằng:

Họ đã ăn đ

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ợc thịt ngời thì vị tất lại không ăn đợc thịt mình”[19,19].

Anh trai mời thầy thuốc về bắt mạch, anh ta lại nghĩ họ đang đoán“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

xem gầy hay béo” để làm thịt Hay khi thấy thuốc nói nên cho uống thuốc

ngay thì anh ta nghĩ họ chuẩn bị uống máu mình Từ những điều nhìn thấy, tựnhững việc đợc chứng kiến, qua suy nghĩ của mình anh ta suy ra đây là xã hội

ăn thịt ng

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời : Việc gì cũng phải suy nghĩ mới vỡ lẽ Cổ lai việc ăn thịt ng” “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời thờng lắm, mình cũng còn nhớ, nhng không đợc rõ Liền giở sách lịch sử ra

tra cứu Lịch sử không đề niên đại, có điều trang nào cũng có mấy chữ nhân,“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

nghĩa, đạo đức viết lung tung tí mẹt Trằn trọc không sao ngủ đ” ợc, đành cầm

đọc cho kỹ, mãi đến khuya mới thấy từ đầu chí cuối, ở giữa các hàng ba chữ:

Ăn thịt

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ngời””[19,19- 20].

Ngời điên chính là nhân vật phát ngôn t tởng cho tác giả, là sự tố cáo,phanh phui bản chất giả dối của xã hội phong kiến Trung Quốc tồn tại 4000

năm qua Cái xã hội hung ác nh“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung s tử, khiếp nhợc nh thỏ, giảo quyệt nh hồ ly”[19,24].

Ngời điên trong Cây trờng minh đăng là nhân vật tiếp tục tinh thần của ngời điên trong Nhật ký ngời điên.

Nếu ngời điên trong Nhật ký ngời điên mới chỉ dừng lại ở mức độ nhận biết đợc đó là xã hội “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungăn thịt ngời” và chỉ biết kêu lên Hãy cứu lấy các em“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”

thì ở đây cấp độ đấu tranh đã tăng lên rất nhiều Ngời điên trong Cây trờng

minh đăng ra sức thổi mãi ngọn đèn không tắt“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” đợc thắp từ thời Lơng Võ Đế

xa xa Anh ta đã có hành động cụ thể đó là tìm mọi cách để thổi tắt cây đènnày đi Với mọi ngời việc cây đèn sáng mãi từ đời này sang đời khác là mộtchuyện đơng nhiên, tất yếu, vì thế họ hoảng sợ khi có ngời muốn thổi tắt nó đi

Thổi tắt cây đèn đi thì cái thôn Cát Quang nhà ta còn có phải là thôn Cát

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

Quang nữa đâu? Nh thế không phải là sẽ đi đời à? Các ông già bà lão chẳng nói là gì: Cây đèn ấy là do vua Lơng Võ Đế thắp lên đấy, cứ thế truyền lại đời nay, cha bao giờ tắt Cái hồi loạn Trờng Mao cũng không tắt Anh nhìn xem Chậc! Không phải là các ngọn đèn nó cứ xanh lè lè đó đi à? Ai đi qua cũng muốn nhìn một tý và tấm tắc khen Chậc! Đẹp thật! Bây giờ nó phá hoẵng đi

nh thế là nghĩa thế nào?”[19,315] Cây đèn tợng trng cho sức mạnh của xã hội

phong kiến, cái xã hội kìm hãm sự phát triển của con ngời, dẫn con ngời ta

đến trạng thái tê liệt về tâm hồn, về ý thức Chỉ biết sống trong u mê, tăm tối,phục tùng

Ngời điên quyết tâm bằng mọi cách thổi tắt cây đèn không chỉ là việckiên quyết đào tận gốc rễ của chế độ phong kiến tồn tại hơn 4000 năm mà còn

có một ý nghĩa khác, đó là cứu lấy những tâm hồn trẻ thơ, những em bé vớitâm hồn trong sáng, thánh thiện, những mầm non của đất nớc cha chịu ảnh h-ởng của chế độ xã hội hà khắc này Cuối tác phẩm, tác giả đã thổi vào mộtniềm hy vọng mới, hy vọng về một thế hệ, một tơng lai tơi sáng, tốt đẹp.Chính các em sẽ là ngời thổi tắt ngọn đèn, và chính các em cất cao tiếng hát

để đạp bỏ chế độ phong kiến suy tàn:

Mui thuyền trắng phau

Đến nơi thì nghỉ

Thổi tắt đi thôi

Để tôi thổi tắt Hát một câu tuồng

Ta châm lửa đốt Ha!Ha!Ha!

Lửa, lửa, lửa

Ăn chút điểm tâm Hát một câu tuồng

[19,330]

Ngời điên trong hai tác phẩm chính là những ngời đi tr“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ớc buổi bình minh”, là những ngời không còn ngủ mê trong ngôi nhà bằng sắt không có“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

cửa sổ ,” thế nhng ở họ cũng mới chỉ dừng lại việc ý thức đợc phải phá bỏ chế

độ còn lý tởng cách mạng, con đờng cách mạng để phá bỏ đi chế độ ấy thì cha

Thằng Báu (Ngày mai) và thằng Thuyên (Thuốc), là những đứa trẻ bất

hạnh, chỉ sống đợc một cuộc sống ngắn ngủi do sự mê tín, lạc hậu của cha mẹ

Cả Thuận (Trong quán rợu), một cô bé ngoan hiền, đảm đang lại chết vì sự

dèm pha của ngời khác

Đọc truyện ông ta còn bắt gặp những đứa trẻ không chết về mặt thể xácnhng lại chết về mặt tâm hồn

Nhuận Thổ (Cố hơng), hai mơi năm trớc là một đứa bé nhanh nhẹn, xinh xắn, dễ thơng, tay lăm lăm chiếc đinh ba , cổ đeo vòng bạc sáng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ” “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

loáng”[19,96], tuy còn nhỏ nhng biết đủ thứ chuyện khiến “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” phải khâm

phục, kính nể Thế nhng hai mơi năm sau, khi gặp lại Nhuận Thổ, “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” khôngkhỏi bàng hoàng, sửng sốt, bởi đứa bé ngày nào đã thành một anh nông dânchậm chạp, khắc khổ, nghèo đói Sự thân mật, gần gũi trớc kia nhờng chỗ cho

sự e dè, cung kính

Có thể nói Nhuận Thổ đã bị thuế má, cờng hào làm cho tê liệt, trở thànhmột con ngời gỗ không hồn.

Những đứa bé trong Hát tuồng ngày rớc thần là những đứa trẻ hồn

nhiên, vô t Chúng chơi với nhau bằng một tình bạn trong sáng, không có sựphân biệt ranh giới, đẳng cấp Thế nhng, cái xã hội phong kiến cổ hủ, lạc hậulại không chấp nhận điều đó Cùng là những đứa trẻ nhng anh Tấn lại đợc nhìnnhận bằng con mắt khác, đợc yêu quý, đợc kính nể vì Tấn là ngời thành phố,

là ngời có học Còn những đứa trẻ nông thôn bị khinh rẻ, coi thờng ng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời có học, có hành với lại ngời thành phố về có khác ngời nhà quê chẳng biết đếch gì cả”[19,236].

Buổi tối đi xem hát về muộn, cả bọn đi ăn trộm đậu, thế nhng lũ trẻ ởquê thì bị dọa nạt, chửi mắng, còn “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” thì lại đợc khen ngợi, tặng quà Quatác phẩm này, tác giả muốn cảnh báo về sự phân biệt, đối xử ở nông thônTrung Quốc Chính sự phân biệt, đối xử này góp phần làm cho những tâm hồntrong sáng trẻ thơ “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungchết” một cách nhanh hơn

Xã hội Trung Quốc tởng chừng nh có một sự thay đổi lớn khi cáchmạng Tân Hợi nổ ra Bao nhiêu ngời tin tởng vào nó, thế nhng rốt cuộc, cuộccách mạng ấy chỉ là một cuộc cách mạng nửa vời, “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungkhông tới nơi” Chính vìtính chất không triệt để mà nó để lại khá nhiều hậu quả Lỗ Tấn cũng đã phản

ánh nó trong các truyện của mình Tiêu biểu nhất, rõ rệt nhất là hình ảnh con

bé Sáu cân (Sóng gió) hay thằng Trình (Miếng xà phòng) Tất cả những gì

thằng Trình học đợc là sự trống rỗng, giả dối của nhà trờng kiểu mới

Tệ hại hơn trong Một gia đình hạnh phúc, ngời mẹ vì phải lo toan cho

cuộc sống, bị gánh nặng cơm áo đè nặng trên vai, vì giận đời, giận chồng mà

đánh con Bà xem con bé nh một cách để giải tỏa nỗi bực dọc, bức bách Tấtcả dồn xuống tâm hồn bé bỏng, tội nghiệp, đáng thơng, con bé phải chịunhững cái tát, những trận đòn mà không hiểu lí do

Con ngời ta khi sinh ra ai cũng thánh thiện, đẹp đẽ, thế nhng nếu không

đợc nuôi dỡng trong vòng tay yêu thơng, trong những lời dạy bảo nhẹ nhàngthì chúng dù không biểu hiện ra nhng ngay từ thủa ấu thơ đã chết đi phần tâmhồn trong sáng bởi với chúng tất cả đọng lại chỉ là những tiếng chửi, nhữngtrận đòn vô cớ từ cha mẹ

Viết về trẻ em, Lỗ Tấn còn cho độc giả thấy sự bất hạnh, khốn khổ củanhững em bé bị bóc lột sức lao động

Em bé trong Khổng ất Kỷ bị bóc lột sức lao động từ hồi 12 tuổi Xa gia

đình, đến làm việc tại quán rợu Hàm Hanh, không đợc đón nhận một sự cảm

thông, chia sẻ mà trái lại luôn bị chê bai, bị bắt làm hết việc này sang việckhác Ngay từ nhỏ đã phải sống trong thân phận một kẻ đi ở, một kẻ làm việcthuê và phải tiếp xúc với những lọc lừa, toan tính của ngời lớn (pha nớc lã vàorợu để buôn bán có lời) Cuộc sống buồn tẻ của em cứ tiếp diễn, hết ngày nàysang ngày khác và ngày nào cũng một công việc : trông coi việc hâm rợu.Không biết đến ngày nào em thoát khỏi cảnh cơ cực, tìm cho mình một tơnglai tơi sáng.

Cùng cảnh ngộ với em bé trong Khổng ất Kỷ là những em bé đi bán rao dới cái nắng oi bức của mùa hè trong Thị chúng Giữa cái nắng nh thiêu nh đốt

chúng phải lang thang, phải gào thét để kiếm sống Chúng phải tự lo cho mình

ở cái tuổi lẽ ra phải đợc chăm sóc, yêu thơng, phải sống trong sự đùm bọc,sum vầy của gia đình

Tất cả các nhân vật của Lỗ Tấn đều hiện lên thật sinh động, rõ nét để lạinhững ấn tợng, những cảm xúc khó phai trong lòng bạn đọc

1.2 Con ngời tâm trạng

Trong tiểu thuyết cổ điển, do hoàn cảnh lịch sử- xã hội, sự chi phối của

t tởng Nho gia, Phật giáo con ngời không có điều kiện để bộc lộ và phát triểncá nhân Hay nói cách khác con ngời cá nhân bị thủ tiêu chỉ còn lại con ngờicủa nghĩa vụ- trách nhiệm Mặt khác tính cách, đặc điểm của con ngời đợc thểhiện trong tiểu thuyết chủ yếu thông qua hành động, họ hành động để làm trònvai trò, nghĩa vụ của mình Khi vai trò hết thì dĩ nhiên họ cũng sẽ bị loại rakhỏi cốt truyện và đợc thay thế bằng một nhân vật khác với vai trò mới.Những nhân vật ấy, họ hành động không phải vì bản thân mình, mà hành độngvì quyền lợi của tập đoàn của gia tộc

Dĩ nhiên trong tiểu thuyết cổ điển cũng đã xuất hiện con ngời tâm trạngnhng còn mờ nhạt, các tác giả cha quan tâm đến miêu tả tâm trạng nhân vật

mà chỉ chú ý đên ngôn ngữ và hành động của họ Trong Hồng lâu mộng nhân

vật Lâm Đại Ngọc đợc miêu tả là một cô gái đa sầu đa cảm, thoắt buồn, thoắt

vui, nhìn thấy cánh hoa rơi lại nghĩ đến thân phận mình, rồi có lúc đang yên“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

lành không hiểu sao bỗng rơm rơm nớc mắt”[2,T2- 109] Sự đa sầu, đa cảm

mới chỉ đợc điểm xuyết, đợc đề cập ở mức độ sơ sài nhất, cha chú trọng đi sâuvào khám phá nội tâm nhân vật

Cuộc chiến tranh thuốc phiện đã mở đờng cho Trung Quốc phát triển,không chỉ về mặt kinh tế mà cả về văn hóa, t tởng Nét đặc biệt của phơng

Đông đó là ngời ta sống thiên về cộng đồng còn phơng Tây lại thiên về ý thứccá nhân vì thế khi các nớc phơng Tây kéo vào Trung Quốc, đem theo lối sống

văn hóa của họ, phần nào đã góp phần thức tỉnh con ngời cá nhân trong mỗingời dân Trung Quốc.

Từ đây văn học Trung Quốc có bớc ngoặt mới, cái “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” trong văn họcxuất hiện, các nhà văn bắt đầu đi sâu vào khám phá nội tâm trong con ngời.Ngời giữ vai trò mở đờng cho văn học Trung Quốc hiện đại là Lỗ Tấn và từ

đây xuất hiện con ngời tâm trạng trong văn học hiện đại Trung Quốc

Lỗ Tấn viết văn với mục đích thứ tỉnh ngời dân Trung Quốc, chủ trơngdùng văn học để cải tạo xã hội, cải tạo nhân sinh mà trớc hết là chữa bệnh tinhthần cho quốc dân Trung Hoa nên ông đã dồn hết tâm huyết phanh phui, mổ

xẻ đời sống tinh thần của họ, phơi bày mọi khuyết- nhợc điểm và giúp họ tìmcách chạy chữa

Hai tập truyện của Lỗ Tấn đều chú trọng miêu tả tâm trạng, đời sốngnội tâm của nhân vật vì thế còn đợc gọi là “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungnhân vật tâm trạng” Có khi tâmtrạng của họ đợc miêu tả trong suốt cuộc đời nh căn bệnh tinh thần song hànhcùng AQ tận lúc kết thúc cuộc đời nhng cũng có khi tác giả chỉ chớp lấy mộtkhoảnh khắc, một nhát cắt thoảng qua trong cuộc đời

Thím Tờng Lâm (Lễ cầu phúc) là ngời phụ nữ đợc miêu tả ở nhiều cung

bậc, sắc thái của tâm trạng khác nhau Khi đến ở nhà địa chủ T lần đầu thím

an phận với t cách là một nô lệ, thím nhanh nhẹn, siêng năng, làm việc hơn“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

cả đàn ông” Một mình thím đảm đơng hết mọi việc trong nhà, từ quét dọn,

lau nền nhà đến giết gà, mổ ngỗng chuẩn bị đồ lễ cho ngày tết, cúng gia

tiên Tuy công việc vất vả nhng trên môi thím thoáng thấy nụ c“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời”, mặt mũi

càng ngày càng béo trắng ra Có thể nói thím hài lòng với thân phận của mình

Nhng lần thứ hai đến ở cho địa chủ T, thím đã khác hẳn Đến ở đ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ợc hai, ba hôm thì chú thím T thấy thím tay chân không đợc lanh lợi nh trớc nữa, lại dặn gì quên nấy, mặt cứ đờ đẫn ra nh mặt ngời chết, cả ngày không đợc một tiếng cời”[19,256] Lần này đến ở nhà địa chủ T với tâm trạng khổ đau vì mất mát:

mất chồng, mất con, cũng là mất đi chỗ dựa về tình cảm nên thím trở nên đờ

đẫn, nh ngời mất hồn Thêm vào đó, là sự gièm pha, trêu chọc của mọi ngời,niềm tin mù quáng vào thần thánh, sức mạnh lễ giáo phong kiến đã làm thímngày càng tê liệt cả về thể xác lẫn tâm hồn

Từ khi về thôn Lỗ Trấn, thím Tờng Lâm luôn mang câu chuyện bithảm về cái chết của thằng Mao ra kể Lúc đầu, thím còn tìm đợc sự cảm

thông, chia sẻ, Bọn đàn ông nghe kể đến đó th“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ờng thờng là thôi không cời nũa, tiu nghỉu bỏ đi Còn đàn bà con gái thì không những có kẻ tha thứ cho tím về chỗ thím đi bớc nữa, mà cũng bỏ ngay thái độ khinh bỉ lúc đầu, lại còn

khóc cho thím nữa là khác đến khi thím khóc nức lên thì những giọt nớc mắt

ở khóe mắt các bà cũng rơi xuống”[19,259] Nhng nhiều lần họ nghe phát

chán và bắt đầu đem ra chế nhạo, trêu chọc thím Tâm hồn thím nh có thêmmột vết thơng, đó là sự lạnh lùng tàn nhẫn giữa những con ngời với nhau, họcời trên nỗi đau của ngời khác Nhớ chồng, thơng con, dằn vặt mình về cáichết của con, thím thấy mình cô độc ngay giữa xã hội loài ngời Thím hy vọngvào sự cảm thông, an ủi, chở che của mọi ngời nhng bọn họ lại làm tâm hồn

thím nhức buốt hơn Nhiều nụ c“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời của họ, thím hình nh cũng thấy đó là một

nụ cời vừa lạnh lùng, vừa chế giễu”[19,260].

Đã không chia sẻ, cảm thông với số phận của thím, những ngời trongthôn còn khắc sâu vào tâm trí thím về một nỗi ám ảnh: bị Diêm vơng trừngphạt vì lấy hai đời chồng Thím đã tìm mọi cách để tránh khỏi sự trừng phạtcủa Diêm vơng, bao nhiêu tiền dành dụm đợc thím đem cúng một cái bậc cửavào miếu thành hoàng với hy vọng mình sẽ đợc xá tội Hy vọng ấy đã toát lên

ở sắc mặt tơi tắn của thím, thím nh trút đi một gánh nặng Nhng sự vui mừngcủa thím bị dập tắt bởi sự đối xử của gia đình địa chủ T Vì mê tín, lạc hậu màgia đình này đã đẩy thím tới vực thẳm, tới ngỡng cửa cuối cùng của sự sống

Có thể nói cuộc đời thím Tờng Lâm đã bị chính quyền, thần quyền, tộcquyền, phu quyền đày đọa Cho đến khi chết, thím vẫn chịu một sự dày vò

đau đớn, một nỗi lo sợ luôn đè nặng trong tâm hồn thím Thím chết giữa lúcmọi nhà đang cầu phúc Cái chết của thím không một ai cảm thơng, chia sẻ

Số phận của thím là số phận của một kẻ cam chịu thân phận nô lệ mà không

đợc chấp nhận

Chị T Thiền (Ngày mai), lại luôn sống trong tâm trạng lo lắng bất an vì

đứa con của chị – thân thế và sự nghiệp”, thằng Báu, ốm đau quanh năm Nó là ngời thân duy nhấtcủa chị, là động lực để chị vơn lên trong cuộc sống khốn khó, cùng cực Vìvậy, con ốm với chị là một nỗi lo khôn xiết, chị tìm mọi cách để chữa chạy

cho con Xăm cũng đã xin rồi, cầu nguyện cũng đã cầu nguyện rồi, thuốc“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

cũng đã cho uống rồi vần không hiệu quả thì làm thế nào? Chỉ còn cách đến nhà Cụ Hồ Tiểu Tiên nhờ cụ bắt mạch xem sao”[19,59] Bệnh thằng Báu ngày

càng nặng, chị chỉ mong trời chóng sáng để đa con đi khám Thời gian chờ đọi

cứ dài đằng đẵng thằng Báu thở ra thở vào đ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ợc một cái chị thấy dài hơn một năm”[19,59].

Đa con đi khám bệnh, cầm đơn thuốc đi mua, nhng nhìn thằng Báu giơ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

tay lên, nắm lấy đầu tóc rối bù của nó mà bứt lấy bứt để, cha bao giờ lại nh thế này! Chị T sợ ngẩn ngời”[19,61] Từ nhà cụ Hồ về chị T luôn mang trong

mình một hy vọng: thằng Báu khỏi bệnh Thế nhng, khi vừa uống thuốc xong,ngủ một lát bỗng thằng Báu tắt thở Mới đầu chị không tin, rồi chị không kìm

lòng, khóc nức nở rồi gào thét lên Chị không biết chuyện gì vừa xảy ra mình“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

chiêm bao chăng?”[19,64], tất cả với chị nh một giấc mơ kinh hoàng Chị

trống rỗng, cô độc, chị nhận ra mình đã mất con thật sự bây giờ chị mới chắc“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

chắn thằng Báu của chị đã chết thật rồi”[19,66].

Cuộc sống trớc mắt chị là cả một màn đêm đen kín, tất cả nh sụp đổ Sốphận đã quá khắc nghiệt khi cớp đi của ngời mẹ một đứa con cũng là cớp đicuộc sống, ớc mơ, hy vọng vào một tơng lai tơi sáng

Đời sống nội tâm của nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn đợc miêu tảthật đa dạng, mang nhiều dáng vẻ khác nhau ở AQ là căn bệnh “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungthắng lợitinh thần”

AQ không họ tên, không nhà cửa, không họ hàng thân thích vậy mà y

luôn mang trong mình một ý nghĩ nhà tao x“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung a kia có bề thế bằng mấy nhà mày kia! Thứ mày thấm vào đâu!”[19,116] Hay khi bị ngời ta đánh không

đánh lại đợc thì y nghĩ: nó đánh mình khác gì nó đánh bố nó“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”[19,120] Với

suy nghĩ ấy, y lại tiếp tục vênh váo, lại nh cha có chuyện gì xảy ra Giỏi nhịnnhục là thành tích của y, y đã tự nhận mình là sâu, y không cảm thấy hổ thẹn

về điều đó , mà trái lại y nhận thấy mình là ngời giỏi nhịn nhục, là bậc nhất“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”

và y tự hào về điều đó bởi trạng nguyên cũng chỉ là ng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời bậc nhất mà“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”

thôi”[19,121].

Lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất, AQ cảm thấy mình thất bại và có

tâm trạng buồn bực là bị cớp tiền hôm đánh bạc Rõ ràng một đống bạc trắng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

xóa lên đó, mà lại là của mình, thế mà bây giờ biến đâu mất! Cứ cho là con“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

nó cớp của bố đi và tự mắng mình là đồ con sâu cũng vẫn không khuây đ” “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”

-ợc Lần ấy, AQ mới hơi cảm thấy nỗi đau khổ của một cuộc bại trận thật tình”[19,123] Nhng nỗi khổ đau ấy cũng chỉ tồn tại trong y ít phút rồi y tự tìm

niềm vui cho mình bằng cách tự tát vào mặt, và tởng tợng rằng y đang đánhngời nào đó

Từ đầu đến cuối ta thấy rõ căn bệnh “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungthắng lợi tinh thần” luôn hiện hữutrong y, thậm chí cho đến khi gần chết y vẫn mang trong mình căn bệnh đó

Lỗ Tấn không chỉ tinh tế, sâu sắc khi đi vào miêu tả tâm trạng củanhững ngời nông dân, những ngời thuộc tầng lớp dới của xã hội mà hơn ai hết,

ông còn hiểu rõ nỗi đau thầm kín, sâu thẳm trong tâm hồn ngời trí thức Ngờitrí thức trong truyện của ông là những ngời mang đầy tâm trạng Họ không chỉ

lo lắng về cuộc sống, về cơm áo, gạo tiền mà họ còn lo cho sự nghiệp, cho

t-ơng lai, cho sĩ diện của mình

Trần Sỹ Thành (Luồng ánh sáng) luôn sống trong tâm trạng lo âu, hồi

hộp trong những lần đi xem kết quả thi Lần thứ 16, khi biết mình lại tr ợt, ông

ta cảm thấy choáng váng mặt ông ta càng tái nhợt; cặp mắt s“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ng húp, đỏ mọng, mệt mỏi, sáng lên một cách cổ quái”[19,199] Lúc này ông ta lại nghĩ

đến việc mình thi đậu tú tài rồi theo đó mà thăng quan, tiến chức, có kẻ hầu

ngời hạ, sẽ sống một cuộc sống vơng giả đỗ tú tài rồi lên tỉnh thi h“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ơng, cứ thế một mạch mà thăng quan tiến chức chẳng những kẻ giàu sang tìm trăm phơng ngàn kế làm thân mà ai ai cũng phải kính sợ ông nh thần thánh Ông

sẽ xây một tòa nhà mới tinh, trớc cửa treo cờ xí, hoành phi, câu

đối ”[19,200].

Nhng những giấc mộng đó không bao giờ có thể thành hiện thực bởiTrần Sỹ Thành không có tên trong bảng vàng 16 lần đi thi là 16 lần hỏng thi,

ông ta chán chờng, tuyệt vọng, sự khổ đau lên đến tận điểm bởi tr “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ớc mắt ông

ta cái tơng lai tơi sáng ấy đã đổ nhào chỉ còn trơ lại từng mảnh vụn”[19,200].

Trần Sỹ Thành là kẻ bị đè nặng bởi giấc mộng khoa cử, là kẻ không nhận thức

đợc sự yếu kém của mình Lúc nào trong con ngời ông ta cũng chỉ nghĩ đến

tr-ờng thi Sụp đổ, xấu hổ, ông ta luôn nghe văng vẳng bên tai âm thanh lần này“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

lại hỏng ,” những từ ngữ ấy cứ ám ảnh, đeo đuổi ông đến nỗi ông ta cũng tựmình thốt lên câu đó và cảm tởng nh đàn gà cũng đang cời nhạo mình

Viết về Trần Sỹ Thành, Lỗ Tấn muốn lên án chế độ thi cử x a đồng thờicũng lên án những kẻ có học thức nh Trần Sỹ Thành: suốt đời ôm mộng côngdanh để rồi cuối cùng chết vì nó, không làm đợc gì có ý nghĩa cho cuộc đời,cho bản thân

Khác với Trần Sỹ Thành, Cao Cán Đình (Cao phu tử) lại có tâm trạng

của một kẻ bẽ bàng vì tính tự cao tự đại về vốn hiểu biết và sự thông minh,uyên bác của mình Tất cả những gì ông ta thể hiện đều cho ta thấy rõ sự trốngrỗng, yếu kém về học vấn và năng lực Nói khác đi, ông ta là đại diện cho tầnglớp trí thức cũ “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trunghữu danh vô thực”

Sự yếu kém về năng lực thể hiện ngay khi ông ta xem sách Thứ đến“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

cuốn Trung Quốc lịch sử giáo khoa th Ngời biên soạn quả thật không chú ý biên soạn cho giáo viên dùng Sách tuy có nhiều đoạn gần khớp với cuốn Liễu Phàm cơng giám, nhng phần lớn thì lại khác hẳn Chỗ giống, chỗ không giống

nh thế làm cho ngời ta khi giảng bài không biết làm thế nào dùng tài liệu ở cả hai cuốn và soạn giáo án ông ta thuộc nhất là lịch sử đời Trung Quốc ai” “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

cuốn Liễu Phàm cơng giám lại xem”[19,340] Khi đến trờng nữ học Hiền

L-ơng giảng bài, ngồi nói chuyện với ông Phố mà ông ta lo lắng, đau khổ vì bàisắp giảng chuẩn bị cha đợc kỹ mà lại quên đi ít nhiều Nghe tiếng chuông hết

giờ lại giật nẩy mình Đứng trên giảng đờng thì tim đập thình thịch“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”[19,348],

mắt nhìn lên trần nhà không dám nhìn xuống Chính vì sự ngu dốt, yếu kémcủa mình nên lúc nào ông ta cũng cảm tởng nh có ai đang cời trộm mình, lúc

đó ông ta thấy mặt nóng bừng bừng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”[19,349] sau đó thì không biết mình“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

đang nói gì”[19,349].

Xấu hổ về trình độ của mình, không đủ tự tin khi giảng bài Cao Phu Tử

đã quyết định thôi dạy học với mọi lí do và quay trở về đánh mạt chợc vớiHoàng Tam

Cuộc cách mạng Tân Hợi và phong trào Ngũ Tứ đã đem đến sự xáo trộntrong t tởng của mọi ngời dân Trung Quốc, nó có ảnh hởng không nhỏ tớicuộc sống của họ Và hơn ai hết những ngời trí thức mới trong giai đoạn nàylại là những ngời chịu ảnh hởng nhiều nhất vì thế tâm trạng của họ vô cùng đadạng và phức tạp

Lã Vi Phủ (Trong quán rợu) là một trí thức không dám theo đuổi ớc mơ, mục đích sống của mình Anh ta buông xuôi, chán nản mọi việc tôi bây“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

giờ không biết một cái gì, ngày mai đây làm gì cũng không biết, phút sắp đến cũng thế”[19,281] Khác hẳn với một Lã Vi Phủ nhanh nhẹn, hoạt bát, nhiệt

tình tham gia cách mạng trớc đây là một Lã Vi Phủ chậm chạp, tiều tụy, cái“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

gì cũng muốn qua loa xong chuyện”[19,274] Lã Vi Phủ sống trong tâm trạng

của một kẻ không quan tâm, hờ hững với cuộc đời và với cả số phận mình

Trong Một gia đình hạnh phúc, nhân vật nhà văn lại có tâm trạng bất

lực trớc cuộc sống hiện thực Để trốn tránh nó, anh mơ về một gia đình hạnhphúc nơi chỉ có sự vui vẻ, đầy đủ, nơi mà ngời ta không phải tính toán từngthanh củi, từng cái bắp cải để lo cho cuộc sống thờng nhật

Ngụy Liên Thù (Con ngời cô độc) lại là một con ngời hoàn toàn lạc

lõng giữa cuộc đời Từ đầu đến cuối Ngụy Liên Thù luôn sống trong tâm trạngbuồn thảm, chán nản, không một ai hiểu anh ta Cuộc sống có ý nghĩa nhất vớianh ta là khi anh bị mọi ngời xa lánh, rời bỏ, lúc đó tuy buồn nhng anh lại đợcsống theo mục đích, theo suy nghĩ của mình và anh thấy mình đã chiến thắngxã hội Thế nhng cuộc sống mà anh chọn đã hoàn toàn thất bại bởi nó không

đem đến cho anh sự no đủ về vật chất và sự gần gũi, yêu quý của mọi ngời.Anh đã đầu hàng xã hội, và anh có tất cả: tiền bạc, bạn bè, những lời xu nịnh,những kẻ kính trọng, mang ơn Lúc này anh thấy mình hoàn toàn thất bại, bởi

tất cả những cái gì x

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung a kia tôi thù ghét , phản đối, bây giờ tôi làm hết Tất cả những gì xa kia tôi sùng bái, chủ trơng, bây giờ tôi bỏ hết ”[19,379]

Ngụy Liên Thù thực ra đã lấy cái ồn ào, xa hoa của cuộc sống giả dối

để che đậy sự bất mãn của bản thân mình với xã hội, với thực tại mà thôi

Trong Tiếc thơng những ngày đã mất ta bắt gặp tâm trạng khổ đau, hối

hận của Quyên Sinh khi hoài niệm về những tháng ngày chung sống với TửQuân và cùng cô đấu tranh cho mục đích lớn lao

Tử Quân và Quyên Sinh bất chấp d luận, bất chấp sự phản đối của gia

đình đã đến với nhau theo tiếng gọi của con tim Họ đã có những tháng ngàyvui vẻ và hạnh phúc, thế nhng cuộc sống trên thiên đờng chỉ tồn tại hơn nửanăm, lúc này đây họ phải đối mặt với cuộc sống hiện thực, với bao lo toan, vấtvả và đó cũng là lí do đẩy hai ngời ngày càng xa nhau Tử Quân suốt ngày bậnrộn với cuộc sống gia đình còn Quyên Sinh cũng đã quên đi mục đích sống

của mình, anh chỉ còn thói quen mỗi tuần lễ 6 ngày, ngày nào cũng từ nhà“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

đến sở, rồi lại từ sở về nhà ”[19,399], họ không còn thói quen cùng nhau trò

chuyện, hăng hái đấu tranh bảo vệ ý kiến của mình cho quá trình cải cách, đổimới, không còn cùng nhau bình luận về vấn đề nóng hổi của xã hội Dần dầnkhoảng cách của họ đợc nới dần ra, cùng sống trong một nhà mà cảm thấy cô

đơn, lạnh lẽo và buồn bực để rồi cả hai đều có kết cục buồn thảm

Tử Quân và Quyên Sinh đã biết đấu tranh cho lý tởng, cho quan niệm tự

do trong tình yêu nhng họ lại không biết gắn kết nó vào với xã hội, tự thumình, tách mình thành một ốc đảo cô độc Đó cũng là bài học cho những ngờitrí thức mới sau này

Trong truyện Lỗ Tấn ta không chỉ bắt gặp tâm trạng của những ngờinông dân, những ngời trí thức mà còn bắt gặp một nhân vật mang đầy tâmtrạng đó là tâm trạng của nhân vật ngời kể chuyện xng “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi”

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” trong Lễ cầu phúc là ngời có mối đồng cảm sâu xa với số phận

của thím Tờng Lâm “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” xót xa cho cuộc đời thím, “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” không dám trả lời

khi thím hỏi về ng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời chết rồi còn có linh hồn không?”[19,241] rồi sau đó lại

day dứt, hối hận về câu trả lời nửa chừng của mình có thể làm thím buồn hơn,

đau khổ hơn Chỉ có “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” thấy thơng xót cho cái chết của thím, cho ngời phụnữ chịu nhiều bất hạnh

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” trong Cố hơng lại mang tâm trạng của một ngời xa quê sau hai

m-ơi năm mới trở lại “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” thấy quê mình vẫn không có gì đổi khác, có chăng

là nó không đẹp bằng quê cũ trong hồi ức của “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi”

Gặp lại ngời bạn cũ Nhuận Thổ và thím Hai Dơng, “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” vừa xót xa,thông cảm với số phận của họ lại vừa phẫn nộ trớc bức tờng ngăn cách tìnhcảm giữa ngời với ngời do chế độ phong kiến tạo ra Đồng thời “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” cũng h-ớng đến ngày mai, hớng đến một tơng lai con cháu mình sẽ đạp đổ bức tờng

kia và hy vọng về cuộc sống tốt đẹp nơi cố hơng bởi con đ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ờng là do chính con ngời tạo ra ”

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” trong Trong quán rợu và Ng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời cô độc” lại có ý trách móc, ngạc

nhiên trớc sự thay đổi của bạn mình Đồng thời cũng cảm thơng cho số phận,cho cuộc sống mà họ buộc phải lựa chọn Chính xã hội, chính hoàn cảnh sống

đã biến đổi họ khiến họ trở thành những ngời đáng thơng, có số phận hẩm hiu

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungTôi” trong Một việc nhỏ qua sự chứng kiến việc làm của anh phu xe đã

trực tiếp bộc bạch lòng cảm phục, sự kính mến đối với những ngời lao động vàcũng cho độc giả thấy cái nhỏ nhen, ích kỷ trong bản thân mình, của kẻ có

học thức Lúc bấy giờ, tôi vụt có một cảm giác rất lạ: cái bóng của anh xe,“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

ngời đầy cát bụi kia, nhìn từ phía sau, bỗng to dần ra Anh càng bớc tới, cái bóng càng to thêm, phải ngớc lên mới thấy đợc và dần dần cơ hồ biến thành một sức nặng đè lên ngời tôi đến nỗi làm cho cái thằng tôi nhỏ nhen , che“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ”

giấu dới lần áo da, nh muốn lòi ra ngoài”[19,70] Cũng qua đó, “Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trungtôi” quyết

tâm tự cải tạo mình, phấn đấu theo tiêu chí đạo đức của ngời lao động

Những nhân vật của Lỗ Tấn dù là những ngời bình thờng hay những

ng-ời trí thức đều có đng-ời sống nội tâm phong phú và sâu sắc Mỗi ngng-ời một suynghĩ, một nỗi lo, một hoàn cảnh khác nhau nhng họ đều là nạn nhân của chế

độ phong kiến cũ kỹ, lạc hậu Qua đó Lỗ Tấn muốn lên án, tố cáo xã hội đó

đồng thời cũng thức tỉnh ngời dân Trung Quốc phải thức dậy để phá tan ngôinhà bằng sắt không cửa sổ đi Bởi có phá tan nó mới hy vọng, mới hớng tớimột cuộc sống hạnh phúc, tự do và bình đẳng

Ta thấy đến Lỗ Tấn hệ thống nhân vật trở nên đa dạng, phong phú vàhiện thực hơn so với tiểu thuyết cổ điển Ông đã quan tâm đến những hầu hếtcác loại ngời trong xã hội, đặc biệt trong sáng tác của ông có hai loại tơng đối

đặc sắc là con ngời tâm trạng và nhân vật ngời điên

Chơng 2: Đặt nhân vật vào những hoàn cảnh điển hình

Hiện thực là nơi xuất phát và cũng là nơi vơn tới của nghệ thuật Cuộcsống chính là mảnh đất màu mỡ nuôi dỡng nghệ thuật phát triển Do đó có thểnói rằng tính chân thực là thuộc tính tất yếu của văn nghệ nói chung và vănhọc nói riêng

Yêu cầu số một của văn học hiện thực chủ nghĩa là phải luôn hớng tới

sự miêu tả chân thực cuộc sống và con ngời Tuy nhiên nó không phải là sựghi chép thụ động, dửng dng mà với thức chủ động, sáng tạo Và một yêu cầunữa cũng vô cùng quan trọng đối với các nhà văn hiện thực là xây dựng đợcnhững nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình Ph.Ăngghen cho rằng:

Chủ nghĩa hiện thực đòi hỏi bên cạnh tính chân thực của các chi tiết-tái hiện

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

chân thực những tính cách điển hình trong những hoàn cảnh điển hình”

[1,77]

Theo Thuật ngữ văn học, nhân vật điển hình là: Hình t“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ợng nghệ thuật

đặc sắc, độc đáo đợc miêu tả sinh động, hấp dẫn, khái quát đợc những nét bản chất nhất, quan trọng nhấtd của con ngời và đời sống Nói cách khái quát, điển hình nghệ thuật là sự thống nhất cao độ, hoàn mĩ giữa tính khái quát tập trung và tính cá thể sinh động”[7, 98-99].

Còn hoàn cảnh điển hình theo tác giả cuốn Lí luận văn học: Đó là“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

những hoàn cảnh của nhân vật tái hiện vào trong tác phẩm, phản ánh đợc bản chất của một vài khía cạnh bản chất trong những tình thế xã hội với một quan hệ giai cấp nhất định”

Giữa tính cách và hoàn cảnh có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tínhcách chính là con đẻ của hoàn cảnh, đợc giải thích bởi hoàn cảnh Mối quan

hệ giữa tính cách và hoàn cảnh cũng là một trong những nguyên lí của chủ

nghĩa duy vật biện chứng lịch sử Trong Luận cơng về Phơ-bach, C.Mác khẳng định: Trong tính chân thực của nó, bản chất con ng“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung ời là tổng hòa tất cả những mối quan hệ xã hội” Triết học Mác cũng khẳng định mối quan hệ

giữa con ngời và hoàn cảnh trong Hệ t tởng Đức, Mác và Ph.Ăngghen nói:

“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học TrungCon ngời tạo ra hoàn cảnh, hoàn cảnh cũng tạo ra con ngời”.

Đến chủ nghĩa hiện thực, mối quan hệ giữa tính cách và hoàn cảnh đãtrở thành một nguyên tắc quan trọng trong sáng tạo nghệ thuật Vì thế, nhânvật trong tác phẩm của các nhà văn hiện thực luôn đợc đặt trong hoàn cảnh,gắn bó với hoàn cảnh, chịu sự tác động, chi phối của hoàn cảnh Và tính cách

điển hình của một nhân vật nào đó là do hoàn cảnh điển hình tạo nên Cho nên

để xây dựng nhân vật điển hình, ngoài việc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyêntắc điển hình hóa nhà văn còn cần phải đặt nhân vật của mình vào hoàn cảnh

điển hình

Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, các nhân vật đợc miêu tả tách rờinhững sự kiện lịch sử hoặc biến cố lịch sử, có quan hệ mật thiết đến sự nghiệpchung của quốc gia, với từng thời kỳ lịch sử cụ thể

Các nhân vật trong Tam quốc diễn nghĩa: Tào Tháo, Lu Bị, Tôn Quyền,

Khổng Minh, Chu Du, Trơng Phi, Quan Công gắn với thời kỳ lịch sử TrungQuốc, thời kỳ ba nớc Ngụy-Thục-Ngô tiến hành cuộc tranh giành quyền lực

Họ đợc tác giả đặt vào những hoàn cảnh mang tính ớc lệ, gắn với các mốiquan hệ: vua-tôi, thầy-trò, huynh-đệ Còn những quan hệ đời t của cuốc sốngthờng nhật thì dờng nh không có và nếu có cũng chỉ làm nổi rõ lên nhữngquan hệ trên mà thôi

Đến Tào Tuyết Cần với tác phẩm Hồng lâu mộng, đợc xem là đỉnh cao

của chủ nghĩa hiện thực, ông cũng đã bắt đầu đặt nhân vật vào cuộc sống đờithờng để miêu tả Tuy nhiên các nhân vật của ông đợc giới hạn trong khônggian sinh hoạt bó hẹp là hai phủ Vinh-Ninh quốc Vì thế, hoàn cảnh ở đâycũng cha thể xem là hoàn cảnh điển hình theo đúng nghĩa của nó

Là một nhà văn hiện thực chủ nghĩa, Lỗ Tấn đặc biệt chú ý vấn đề xâydựng nhân vật điển hình, nhiệm vụ số một của chủ nghĩa hiện thực Và ông đã

rất thành công trong nhiệm vụ này Ông đợc đánh giá là nhà văn có tài xây“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

dựng hình tợng điển hình ” [16,210]; Những nhân vật do Lỗ Tấn sáng tạo ra“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

đều là những nhân vật có thật, là những con ngời có xơng có thịt giống hệt ở ngoài đời” [16,211] Pha-đê-ép cũng đánh giá rất cao tài năng Lỗ Tấn: Lỗ“Lỗ Tấn là niềm vinh dự của nền văn học Trung

Tấn là danh thủ về truyện ngắn, ông giỏi biểu đạt một t tởng trong một vài hình tợng một cách ngắn gọn và rõ ràng, chỉ một đoạn xen kẽ cũng có thể thể hiện đợc một sự kiện trọng đại, qua một nhân vật cá biệt nào đó cũng thể hiện

đợc một điển hình” [16,211]

Hình tợng điển hình trong truyện ngắn Lỗ Tấn rất đa dạng, sinh động vàgieo ấn tợng sâu sắc với bạn đọc Mỗi nhân vật trong truyện tiêu biểu cho một

tầng lớp, hay một loại ngời nào đó trong xã hội: Ngời điên trong Nhật ký ngời

điên và Ngọn đèn sáng mãi, Hạ Du trong Thuốc là hình tợng những kẻ phản

nghịch và cách mạng; AQ AQ chính truyện, Nhuận Thổ Cố hơng, Tờng Lâm

Lễ cầu phúc, T Thiền Ngày mai, Cô ái Li hôn là hình tợng nhân dân lao động

bị áp bức, bị lăng nhục trong xã hội cũ; Khổng ất Kỷ trong truyện ngắn cùng

tên, Trần Sĩ Thành Luồng ánh sáng là trí thức cũ trong quá trình sụp đổ của xã hội phong kiến; Lã Vi Phủ Trong quán rợu, Ngụy Liên Thù Con ngời cô độc

là trí thức phản nghịch và chiến bại; Còn Tử Quân và Quyên Sinh Tiếc thơng

những ngày đã mất là những trí thức tân thời xuất hiện sau Ngũ Tứ Hình tợng

những kẻ thống trị trong truyện ngắn Lỗ Tấn tuy không đợc tập trung miêu tả

nhng cũng hiện lên rõ ràng, sắc nét, cụ Triệu trong Nhật ký ngời điên, cụ Triệu, cụ Tiền, cụ Cử trong AQ chính truyện, cụ Cử Đinh trong Khổng ất Kỷ,