Những giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học quận 10, tp hồ chí minh

Một trong những giải pháp đó là: “Đổimới mục tiêu đào tạo, đổi mới phương pháp dạy và học …”Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng địnhmục tiêu tổng quát của chiến lược phát triể

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Hữu Cát

TP Hồ Chí Minh - 2010

LỜI CÁM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn, tácgiả đã nhận được sự động viên quý báu, giúp đỡ chân tình và tạođiều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, thầy cô giáo, bạn bè, ngườithân và gia đình

Tác giả xin trân trọng cảm ơn: Hội đồng Khoa học và Đào tạotrường Đại học Vinh, các Thầy Cô giảng dạy, Sở Giáo dục và Đàotạo TP Hồ Chí Minh, phòng Giáo dục và Đào tạo Quận 10, đội ngũcán bộ quản lý và các thầy cô của các trường TH trong quận 10 cùngđông đảo đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi

về cơ sở thực tế, đóng góp những ý kiến quý báu cho việc nghiêncứu thực hiện và hoàn thành đề tài Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòngbiết ơn sâu sắc đến PGS.TS Trần Hữu Cát – người hướng dẫn khoahọc đã tận tình bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu, nănglực tư duy và trực tiếp giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này

Trong quá trình thực hiện, mặc dù có nhiều cố gắng, nhưngkhông sao tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận đượcnhững lời chỉ dẫn ân cần của các thầy cô giáo, góp ý của quý đồngnghiệp để luận văn này được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 8 năm 2010

CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

1 PPDH Phương pháp dạy học

2 TH Tiểu học

3 GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

4 CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

MỤC LỤC

Mở đầu 1

Chương I: Cơ sở lý luận của đề tài 9

1.1 Tổng quan chủ trương đổi mới phương pháp dạy học ở trường TH 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản 17

1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục 17

1.2.2 Quản lý nhà trường và quản lý quá trình dạy học 20

1.2.3 Khái niệm phương pháp dạy học 25

1.2.4 Đổi mới phương pháp dạy học 26

1.2.5 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 28

1.3 Một số đặc điểm của hoạt động dạy học và yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong trường TH 28

1.3.1 Đặc điểm của hoạt động dạy học trong trường TH 28

1.3.2 Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường TH 29

1.4 Các phương pháp dạy học mới, hiện đại thực hiện được hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh 32

1.5 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình dạy học 43

1.5.1 Định hướng chung 43

1.5.2 Định hướng về thiết bị dạy học 48

1.5.3 Định hướng về kiểm tra đánh giá 48

1.5.4 Định hướng về công tác quản lý việc hoạt động đổi

mới PPDH 51 1.5.5 Quy trình quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy

học 52

Chương II: Cơ sở thực tiễn của đề tài 55

2.1 Khái quát về Giáo dục – Đào tạo quận 10 TP.Hồ Chí Minh 552.2 Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu

học quận 10 56 2.2.1 Thực trạng đội ngũ 57 2.2.2 Nhận thức của lãnh đạo và giáo viên về đổi mới PPDH

58 2.2.3 Các phương pháp dạy học được sử dụng trong các

trường tiểu học quận 10 TP Hồ Chí Minh 62 2.2.4 Đánh giá chung về thực trạng đổi mới phương pháp

giáo dục của các trường TH ở Quận 10 Thành phố Hồ Chí

Minh 65 2.2.5 Thực trạng việc quản lý hoạt động đổi mới phương

pháp dạy học 69 2.3 Đánh giá thực trạng 74

Chương III: Đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới

phương pháp dạy học ở các trường tiểu học quận 10 TP.Hồ Chí

Minh 78

3.1 Một số luận điểm có tính nguyên tắc để đề xuất giải pháp 783.2 Các giải pháp được đề xuất 79 3.2.1 Nâng cao nhận thức của CBQL và GV về đổi mới

PPDH ở TH 79

3.2.2 Giải pháp xây dựng qui trình quản lý hoạt động đổi

mới PPDH trong trường TH 82

3.2.3 Giải pháp quản lý việc xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH 83

3.2.4 Giải pháp quản lý việc tổ chức thực hiện kế hoạch đổi mới PPDH 84

3.2.5 Giải pháp quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi mới PPDH 88

3.2.6 Giải pháp xây dựng CSVC, thiết bị dạy học, sách – tài liệu phục vụ đổi mới PPDH 92

3.3 Khảo nghiệm về tính khả thi của các giải pháp 95

3.4 Các điều kiện cần có để đảm bảo việc thực hiện các giải pháp được đề xuất 98

Kết luận và kiến nghị 99

1 Kết luận 99

2 Một số kiến nghị 101

Danh mục tài liệu tham khảo 103

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1.Giáo dục là động lực quan trọng quyết định sự phát triển của

xã hội như nghị quyết TW II khóa VIII của Đảng Cộng sảnViệt Nam đã khẳng định: “Muốn tiến hành CNH – HĐHthắng lợi, phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huynguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh vàbền vững” 20 Để giáo dục có thể phát huy được vai trò vàđáp ứng được với những yêu cầu do nhu cầu phát triển của xãhội đặt ra, Đảng và Nhà nước ta xác định các giải pháp đểphát triển giáo dục Một trong những giải pháp đó là: “Đổimới mục tiêu đào tạo, đổi mới phương pháp dạy và học …”Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng địnhmục tiêu tổng quát của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

2001 – 2010 là: “Đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng kém phát

triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất văn hóa, tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp hóa theo hướng hiện đại hóa…

…Con đường công nghiệp hóa – hiện đại hóa của nước ta cần

và có thể rút ngắn thời gian so với các nước đi trước, vừa có những bước tuần tự, vừa có những bước nhảy vọt…”18

Để đạt được mục tiêu nêu trên, giáo dục và khoa học –công nghệ có vai trò quyết định, nhu cầu phát triển giáo dục làrất bức thiết

Nghị quyết của Hội nghị lần thứ hai của Ban chấp hànhTrung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa VIII) cũng đã đề

ra những yêu cầu mới đối với hệ thống giáo dục như sau:

“Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xâydựng những con người và thế hệ trẻ thiết tha gắn bó với lýtưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trongsáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thựchiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; giữ gìn và pháthuy các giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinhhoa văn hóa nhân loại; phát huy tiềm năng của dân tộc và conngười Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tíchcực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiệnđại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tácphong công nghiệp có tính tổ chức và kỹ luật, có sức khỏe, lànhững người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”vừa “chuyên” như lời căn dặn của Bác Hồ 20

Đại hội đại biểu toàn quốc toàn quốc lần thứ X ĐảngCông sản Việt Nam (4/2006) tiếp tục đưa ra định hướng pháttriển giáo dục là: “ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chấtlượng dạy và học Đổi mới chương trình nội dung, phươngpháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên vàtăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năngsáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên…”19,28-29

Chỉ thị 15 của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ: “Đổi mớiphương pháp giảng dạy và học tập là nhiệm vụ quan trọng củatừng trường (khoa) sư phạm, từng bộ môn, của mỗi giảng viên

và mỗi sinh viên, học sinh sư phạm, trong đó đi đầu phải làgiảng viên các bộ môn phương pháp giảng dạy, bộ môn tâm lýgiáo dục học”.

Như vậy, cùng với những thay đổi về nội dung, cần cónhững đổi mới căn bản về phương pháp dạy học Phải thừanhận rằng trong tình hình hiện nay, việc dạy học theo kiểuthuyết trình tràn lan vẫn đang phổ biến Nhiều giáo viên vẫnchưa từ bỏ lối dạy học cũ: thầy nói thao thao bất tuyệt màkhông kiểm soát được việc học của trò, làm cho trò trở thành

bị động, hoàn toàn lệ thuộc người thầy trong quá trình học tập.1.2.Đổi mới giáo dục đang diễn ra trên qui mô toàn cầu Trongbối cảnh đó, đứng trước nhiều cơ hội và thách thức mới, nềngiáo dục Việt Nam đã và đang tạo nên những thay đổi sâu sắc

từ quan niệm về chất lượng giáo dục, xây dựng nhân cáchngười học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục.Nhà trường từ chỗ khép kín dần chuyển sang nhà trường mở,thực hiện đối thoại với xã hội, gắn bó chặt chẽ với nghiên cứukhoa học – công nghệ và ứng dụng Người thầy thay vì chỉtruyền đạt tri thức một chiều, nay trở thành người tổ chức,điều khiển, cố vấn và cung cấp cho người học phương phápthu thập thông tin một cách có hệ thống, có tư duy phân tíchtổng hợp

Đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổthông đã được đề cập trong chủ trương (Nghị quyết của Đảng),trong pháp luật của Nhà nước (Luật giáo dục), chiến lược pháttriển giáo dục 2001 – 2010 (Chính phủ) và đã đưa ra được cácgiải pháp để đổi mới phương pháp giảng dạy và học trong nhà

trường nói chung, trường TH nói riêng vẫn chưa thực sự cóhiệu quả, chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu do nhucầu phát triển nội tại của giáo dục đặt ra.

Như vậy, đứng trước những mâu thuẫn giữa yêu cầu đàotạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóavới thực trạng lạc hậu của phương pháp dạy học đã làm nảysinh và thúc đẩy một cuộc vận động đổi mới phương pháp dạyhọc ở tất cả các cấp trong ngành giáo dục Tuy nhiên, công tácđổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường nói chung vàtrường TH nói riêng còn gặp rất nhiều khó khăn Có nhiềunguyên nhân chủ quan và khách quan của sự chậm trễ, kémhiệu quả của quá trình đổi mới phương pháp dạy học ở nhàtrường phổ thông (trong đó có trường TH) và có nhiều ý kiếnkhác nhau đã tập trung phân tích những nguyên nhân này Đó

là một phức hợp các nguyên nhân Một trong những nguyênnhân được nói đến ở đây là sự chỉ đạo của các cấp quản lý, đặcbiệt là cấp quản lý trực tiếp (Ban giám hiệu) ở các nhà trường

về vấn đề này còn nhiều hạn chế và bất cập

1.3.Quận 10 là một quận lớn của Thành phố Hồ Chí Minh vớimật độ dân số đông, kinh tế - xã hội của quận phát triển rấtnhanh trong những năm qua Trên địa bàn quận có nhiều tầnglớp dân cư sinh sống Thực hiện luật giáo dục và kế hoạchphổ cập giáo dục TH của ngành giáo dục thành phố, trẻ emtrong độ tuổi đều được đến trường Tỷ lệ nhập học TH tăngnhanh hằng năm Hiện nay trên địa bàn quận 10 có 17 trường

TH với 15.603 học sinh Trong nhiều năm qua, các trường THcủa quận đã kiên trì phấn đấu cho mục tiêu chất lượng giáo

dục toàn diện Hoạt động dạy học của các trường có nhiều sựthay đổi theo xu hướng đổi mới dạy học nói chung của quốcgia, của thành phố với nhiều nội dung cụ thể, thiết thực trong

đó có nội dung đổi mới phương pháp dạy học

Quá trình đổi mới phương pháp dạy học trong cáctrường TH ở quận 10 trong thời gian qua đã thu được nhiềuthành tích đáng kể, tuy nhiên trong quá trình đổi mới phươngpháp dạy học trong các trường cũng bộc lộ nhiều vấn đề cầngiải quyết như: tính đồng bộ trong đổi mới phương pháp dạyhọc (nhiều yếu tố liên quan đến phương pháp dạy học do đókhông chỉ thuần túy quan tâm đến riêng phương pháp khimuốn đổi mới nó), thái độ của giáo viên và học sinh khi tiếpcận với các phương pháp dạy học mới, điều kiện đảm bảo chođổi mới phương pháp dạy học… Những vấn đề nêu trên đềutrực tiếp hoặc gián tiếp có liên quan đến công tác lãnh đạo, chỉđạo của đội ngũ cán bộ quản lý của nhà trường Nói cách khác,công tác chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường có ảnh hưởnglớn đến quy mô và hiệu quả quá trình đổi mới phương phápdạy học hiện nay trong các trường TH trên địa bàn quận 10thành phố Hồ Chí Minh

1.4.Bản thân tác giả đã có nhiều năm công tác trong ngành GD –

ĐT tại quận 10 thành phố Hồ Chí Minh, đã kinh qua công tácdạy học, công tác quản lý và lãnh đạo nhà trường Do đó tácgiả hiểu biết rõ tình hình hoạt động của ngành giáo dục quận

10 Cho tới nay, tại quận 10 thành phố Hồ Chí Minh, chưa có

ai nghiên cứu đầy đủ về đổi mới phương pháp dạy học ở các

trường TH Vì vậy đề tài nghiên cứu luận văn tốt nghiệp caohọc được lựa chọn là:

“Những giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học quận 10 thành phố Hồ Chí Minh”.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các giải pháp quản lý hoạt đông đổi mới phương phápdạy học ở các trường TH của quận 10, nhằm hiện thực hóa chủtrương đổi mới phương pháp dạy học của ngành và nâng cao chấtlượng giáo dục ở các trường TH trên địa bàn quận 10

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu:

Quá trình đổi mới phương pháp dạy học ở các trường TH

Đối tượng nghiên cứu:

- Các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và quản lý hoạtđộng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường TH trongquận 10 thành phố Hồ Chí Minh

- Các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

ở cấp học TH Quận 10 thành phố Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THQuận 10 thành phố Hồ Chí Minh đạt được hiệu quả, do đó nâng caochất lượng giáo dục – dạy học ở cấp học tiểu học, nếu như đề xuấtđược các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

ở các trường TH Quận 10 có luận cứ khoa học, thực tiễn và mangtính khả thi cao

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề đổi mới phương pháp dạyhọc và quản lý đổi mới phương pháp dạy học

- Phân tích thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương phápdạy học trong các trường TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạyhọc trong các trường TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh

Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài được triển khai trên 10 trường TH quận 10 thành phố

Hồ Chí Minh, được thực hiện với:

- Giáo viên chủ nhiệm lớp : 200 người

- Cán bộ quản lý : 30 người

Với nội dung đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THquận 10 và quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thốnghóa tư liệu để xây dựng khung lý luận và các luận cứ lý luậncho vấn đề nghiên cứu

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

6.2.1 Phương pháp quan sát:

Dự giờ của giáo viên, quan sát các hoạt động quản lýcủa Ban giám hiệu trường TH trong công tác đổi mới phươngpháp dạy học

6.2.2 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Tổng kết kinh nghiệm hoạt động quản lý đổi mớiphương pháp dạy học trong giai đoạn vừa qua của các trường

TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh

6.2.3 Phương pháp điều tra:

Sử dụng bảng hỏi nhằm thu thập thông tin về nguyênnhân của thực trạng đổi mới phương pháp dạy học, thực trạnghoạt động quản lý đổi mới phương pháp dạy học của cáctrường trong giai đoạn vừa qua Phương pháp này còn được sửdụng để đánh giá về tính khả thi của các biện pháp được đềxuất

6.2.4 Phương pháp chuyên gia:

Được sử dụng để trưng cầu ý kiến của các chuyên giatrong việc đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới phương phápdạy học trong các trường TH trên địa bàn quận 10 thành phố

Hồ Chí Minh

6.3 Phương pháp bổ trợ:

Phương pháp phân tích đánh giá định tính và định lượngcác kết quả thu được

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, luậnvăn có ba chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài.

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của đề tài.

Chương 3: Những giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở

các trường TH quận 10 thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan chủ trương đổi mới phương pháp dạy học ở trường TH.

Nền tảng của chủ trương đổi mới phương pháp dạy học và họctập trong các trường học là tư tưởng Hồ Chí Minh về việc học

“Học phải đi đôi với hành… ” Khi chỉ thị về cách học tập trong

việc huấn luyện cán bộ, Người đã nói “Lấy tự học làm cốt Có

thảo luận và chỉ đạo giúp vào” Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dạy

“Cách học tập, lấy tự học làm cốt” và “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học, không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa Phải biết tự động học tập… ” 10-18

Như vậy, tự học là một tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về dạy học Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tự học

có thể khái quát thành các vấn đề sau:

- Học tập và xây dựng động cơ học tập đúng đắn

- Phải tự mình lao động để tạo điều kiện cho việc tự học suốtđời

- Phải có kế hoạch sắp xếp thời gian học tập

- Phải triệt để tận dụng mọi hoàn cảnh, mọi phương tiện, mọihình thức để tự học

- Học đến đâu ra sức luyện tập, thực hành đến đó

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp tham gia dạy học từ trườngDục Thanh đến các lớp huấn luyện chính trị tại Quảng Châu –Trung Quốc Một phương châm giáo dục lớn, có tính cách mạng

đã được Người vận dụng một cách có hiệu quả chính là nhàtrường gắn liền với xã hội, học đi đôi với hành Hiệu quả trongviệc dạy học thể hiện ở chỗ thầy dạy làm sao để cuối cùng trò tựhọc được những tri thức của nhân loại Người học nhờ có việcdạy của thầy có thể tự tổ chức việc học cho bản thân trong cảcuộc đời mình.

Tại hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện vàhọc tập, khai mạc ngày 6 tháng 5 năm 1950, Chủ tịch Hồ ChíMinh nhắc nhở: “Phải thiết thực chu đáo trong công việc huấnluyện, phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học, một khuyết điểmcần sửa chữa ngay trong việc huấn luyện là lớp quá đông và mởlớp lung tung” 10- 99

Về phương pháp giáo dục Tuy Chủ tịch Hồ Chí Minh không

để lại cho chúng ta một tác phẩm, một hệ thống lý luận vềphương pháp giáo dục, nhưng những việc làm thiết thực, nhữngbài viết ngắn gọn, súc tích của Người đã hàm chứa các phươngpháp giáo dục mẫu mực Người lấy nguyên tắc thống nhất giữa lýluận và thực tiễn làm nguyên tắc cơ bản cho việc xây dựng cácphương pháp về giáo dục Nguyên tắc này được Người sử dụngtrong việc giáo dục cán bộ, đảng viên, thanh thiếu niên, côngnhân, nông dân, bộ đội, trí thức, học sinh, sinh viên… Nó đượccoi như "kim chỉ nam" để lồng dẫn nhận thức, hành động và bồidưỡng tinh thần yêu nước cho tất cả mọi người Hơn nữa, nguyêntắc này có tính chất quyết định trong việc chuyển hướng giáo dục

và trở thành đặc trưng của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Ngườinhấn mạnh: "Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải

có thí nghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp vớinhau”.

Để nâng cao trình độ nhận thức của người lao động, Chủ tịch

Hồ Chí Minh cho rằng cần có quan điểm dân chủ, thẳng thắn,không nhồi sọ và cần có sự đối thoại trong quá trình học tập,nhận thức Người chỉ rõ: "Mọi người được hoàn toàn tự do phátbiểu ý kiến, dù đúng hoặc không đúng cũng vậy Song khôngđược nói gàn, nói vòng quanh" "Khi mọi người đã phát biểu ýkiến, đã tìm thấy chân lý, lúc đó quyền tự do tư tưởng hoá raquyền tự do phục tùng chân lý" Từ đó, Hồ Chí Minh kêu gọi cán

bộ, nhà giáo phải biết tôn trọng ý kiến người khác, không nên cóthành kiến đối với các ý kiến trái với ý kiến của mình

Trong khi viết và nói, Hồ Chí Minh luôn dùng các khái niệmgiản dị, dễ hiểu, nhưng văn phong vẫn trong sáng, ý tưởng phongphú Phong cách đó làm cho mọi tầng lớp, mọi người ở trình độkhác nhau đều hiểu Đối với Hồ Chí Minh, viết và nói là làm chongười khác hiểu, cho nên viết và nói phải biết cách Viết và nóiphải thiết thực, ngắn gọn, rõ ràng, dễ nhớ và phải xuất phát từngười đọc, người nghe

Trong giáo dục, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, cần có phươngpháp phù hợp với điều kiện giáo dục và đối tượng giáo dục Giáodục phải căn cứ vào "trình độ văn hoá, thói quen sinh hoạt, trình

độ giác ngộ, kinh nghiệm tranh đấu, lòng ham, ý muốn, tình hìnhthiết thực của quần chúng" Cần có phương pháp tổ chức giáodục sao cho bảo đảm được sự phù hợp giữa điều kiện, hoàn cảnhgiáo dục với đối tượng giáo dục Người viết: “công nhân, nôngdân bận làm ăn, nếu dạy không hợp với người học, với làm ăn,

bắt phải đến lớp có bàn có ghế là không ăn thua Phải tuý theohoàn cảnh làm ăn mà tổ chức học mới duy trì được lâu dài, mới

có kết quả tốt"

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc kết hợp các hìnhthức giáo dục, không tuyệt đối hoá bất cứ một hình thức giáo dụcnào Người viết: "Giáo dục dù trong nhà trường có tốt mấynhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quảcũng không hoàn toàn" Cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minhluôn là tấm gương sáng cho mọi người noi theo Trong cuộcsống, trong việc làm Hồ Chí Minh luôn là người đi đầu.Phương pháp làm gương là một biện pháp hữu hiệu nhất trongviệc thống nhất giữa lời nói và việc làm Người dạy: "Mình phảilàm gương, gắng làm gương trong anh em, và khi đi công tác,gắng làm gương cho dân Làm gương về cả ba mặt: tinh thần, vậtchất và văn hoá".Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tất cả cácphương pháp giáo dục như phương pháp đối thoại, phương pháphọc đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, phương pháp làmgương, phương pháp kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xãhội đều nhằm mục đích "nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và

tự do tư tưởng", nâng cao nhận thức, chất lượng và hiệu quả giáodục Các phương pháp này vừa mang tính truyền thống, lại vừahiện đại, vừa hệ thống, khoa học, lại vừa cụ thể, thiết thực, luôngắn với đời sống và thời đại

Nhận thức sâu sắc về vai trò của giáo dục, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã gắn bó cả cuộc đời mình với việc chăm lo, mở mang vàxây dựng một nền giáo dục mới, nền giáo dục xã hội chủ nghĩa -một nền giáo dục mà mọi người đều có cơ hội phát huy khả năng

sáng tạo, mọi người đều được học hành, không phân biệt giaicấp, tuổi tác, trình độ, giới tính

Kế tục và quyết tâm thực hiện thắng lợi sự nghiệp to lớn và cao

cả đó của Người, Văn kiện Hội nghị lần thứ hai BCH Trungương khoá VIII đã xác định nhiệm vụ và mục đích cơ bản củagiáo dục Việt Nam là "nhằm xây dựng những con người và thế

hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xãhội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, gìn giữ vàphát huy các giá trị văn hoá của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinhhoa văn hoá nhân loại phát huy tiềm năng của dân tộc và conngười Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cựccủa cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có

tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong côngnghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, có sức khoẻ, là những người

kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên" nhưlời căn dặn của Bác Hồ Và mới đây, tại Đại hội Đảng lần thứ IX,một lần nữa Đảng ta khẳng đinh: "Phát triển giáo dục và đào tạo

là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực conngười, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tếnhanh và bền vững" "Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thốngtrường lớp và hệ thống quản lý giáo dục, thực hiện chuẩn hoá,hiện đại hoá, xã hội hoá Phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ vàsáng tạo của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoànthiện học vấn và tay nghề, đẩy mạnh phong trào học tập trong

nhân dân bằng những hình thức giáo dục chính quy và khôngchính quy, thực hiện "giáo dục cho mọi người", "cả nước trởthành một xã hội học tập”, thực hiện phương châm "học đi đôivới hành", giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trườnggắn với xã hội.

Hơn 50 năm qua, tư tưởng Hồ Chí Minh về phương châm,chiến lược, mục đích, nội dung, phương pháp giáo dục - đào tạocon người luôn soi sáng sự nghiệp trồng người ở Việt Nam Tưtưởng đó không chỉ là cơ sở lý luận cho việc xác định chiến lượcđào tạo con người, chủ trương, đường lối chỉ đạo phát triển nềngiáo dục Việt Nam của Đảng ta qua các thời kỳ cách mạng, màcòn là những bài học, những kinh nghiệm thực tiễn giáo dục hếtsức sinh động, thiết thực và hiệu quả đối với người làm công tácgiáo dục nói riêng, ngành giáo dục nói chung hiện nay

Xuất phát từ tư tưởng Hồ Chí Minh về việc học, Đảng ta đã

đề ra phương châm, quan điểm, nguyên lý giáo dục: “học kết hợpvới hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liềnvới thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình

và giáo dục xã hội” Quán triệt nguyên lý giáo dục này, hơn nửathế kỷ qua nhà trường Việt Nam đã gặt hái được rất nhiều thànhquả tốt đẹp Nhờ có những chủ trương về đổi mới phương phápdạy học đúng đắn, nhà trường đã tạo nên một lớp người đáp ứngđược những yêu cầu và nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ khángchiến chống Mỹ cứu nước

Bước sang thời kỳ đổi mới, nước ta tiến hành cải cách giáodục (theo tinh thần nghị quyết 14 của Bộ chính trị Ban chấp hành

TW Đảng – Khóa VI – 1/1979 Từ sau Đại hội VI, cuộc cải cách

được điều chỉnh một bước theo đường lối đổi mới của Đảng thìgiáo dục có những chuyển biến mới và cũng có những khó khănmới và Nghị quyết TW 4 (Khóa VII) của Đảng đã đánh giá: “Hơn

10 năm qua mặc dù có những khó khăn sự nghiệp giáo dục đã cónhững tiến bộ và phát triển nhưng cũng có một số mặt giảm sút sovới trước” Một trong những yếu kém, giảm sút so với trước làphương pháp dạy học Vì vậy, cũng tại đây Nghị quyết TW 4 đãnhấn mạnh: “Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học,bậc học, kết hợp tốt học với hành, học tập với lao động sản xuất,thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn liền nhà trường với xãhội, áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡngcho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấnđề”

Trong những năm gần đây, tất cả các loại hình trường học ởnước ta đang hướng vào việc thực hiện:

- Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 của Ban chấp hành TW ĐảngCộng Sản Việt Nam (Khóa VIII, 24/12/1996) về việc “Đổimới mạnh mẽ phương pháp Giáo dục – Đào tạo, khắc phục lốitruyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo củangười học” Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến vàphương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện

và thời gian tự học Phát triển mạnh phong trào tự học, tự đàotạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanhniên Tại điều 4 và điều 36 của Luật giáo dục qui định phươngpháp giáo dục phải “…phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tựhọc, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”

- Chỉ thị số 15/1999 CT/Bộ GD&ĐT ngày 20 tháng 4 năm 1999của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc: “Đẩy mạnh đổi mớiphương pháp giảng dạy và học tập trong trường sư phạm”nhằm tác động đồng thời vào hai đối tượng người dạy vàngười học Mục đích của cuộc vận động này là tích cực hóahoạt động học tập, phát huy tính chủ động, sáng tạo và nănglực tự học, tự nghiên cứu của người học Người dạy giữ vai tròchỉ đạo trong việc tổ chức, điều khiển, định hướng quá trìnhdạy học Người học giữ vai trò chủ động trong quá trình họctập và tham gia nghiên cứu khoa học Đổi mới phương phápgiảng dạy và học tập là nhiệm vụ quan trọng của từng trường,của mỗi người dạy và mỗi người học.

Sơ đồ 1.1:

Sơ đồ hệ thống hóa những định hướng đổi mới phương pháp dạy

học.

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ DẠY HỌC

Nghị quyết 14 của Bộ chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IV (tháng 1/1979)

Nghị quyết 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng

khóa VII (tháng 1/1993)

Nghị quyết lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng

khóa VIII (tháng 12/1996)

Luật Giáo dục (tháng 12/1998)

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 2001)

Chiến lược phát triển giáo dục 2001 đến 2010, Thủ tướng chính

- Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú họctập cho học viên

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục.

- Quản lý:

Theo GS.TS Thái Duy Tuyên quản lý là một hoạt động laođộng tất yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, nó đượcbắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác lao động Sự cầnthiết của hoạt động quản lý được Mác khẳng định bằng ý tưởng độcđáo và đầy sức thuyết phục: “Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điềukhiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”.

Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo thì: Hoạt động quản lý gồm haiquá trình tích hợp vào nhau, quá trình “quản” gồm sự coi sóc giữ gìn

để duy trì tổ chức ở trạng thái ổn định, quá trình “lý” gồm sự sửasang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ vào phát triển” : như vậy quản lý chính

là hoạt động tạo ra sự ổn định và thúc đẩy sự phát triển của tổ chứcđến một trạng thái mới có chất lượng cao hơn

Do vậy, nếu nhà quản lý chỉ lo việc quản thì tổ chức dễ trì trệ,còn nếu chỉ lo lý thì sự phát triển của tổ chức sẽ không bền vững.Điều này cho thấy sự cần thiết phải đảm bảo sự thống nhất của cả haiquá trình quản và lý khi tác động đến tổ chức Nói cách khác, trongquản phải có lý, trong lý phải có quản để hệ thống (tổ chức) ở trạngthái cân bằng động nhờ đó mà vận động phù hợp với quy luật kháchquan, thích ứng và có hiệu quả trong môi trường tương tác giữa cácnhân tố bên trong và bên ngoài Mọi hoạt động của con người trongđời sống xã hội đều cần đến quản lý Quản lý vừa là một khoa họcvừa là một nghệ thuật trong việc điều khiển tổ chức với tư cách làmột hệ thống xã hội cả ở tầm vi mô và vĩ mô

Có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý Có thể nêu một sốđịnh nghĩa tiêu biểu như sau:

+ Quản lý là tác động có định hướng có chủ định của chủ thểquản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho

tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức

+ Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướngcủa chủ thể quản lý lên khách thể quản lý về các mặt chính trị,văn hóa, xã hội, kinh tế … bằng một hệ thống các luật lệ, cácchính sách nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thểnhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đốitượng

+ Quản lý là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đócác cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoànthành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định

+ Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cáchvận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉđạo và kiểm tra

Từ những định nghĩa nêu trên có thể nhận thấy, mặc dù

có những cách diễn đạt khác nhau về quản lý, nhưng nhữngđặc trưng chính của quản lý đều được các tác giả đề cập baogồm:

+ Quản lý tồn tại với tư cách là một hệ thống gồm nhiều yếu tốcấu thành Các yếu tố cơ bản của hệ thống quản lý là: chủ thểquản lý, đối tượng quản lý, mục tiêu quản lý và cơ chế quản lý.Yếu tố mục tiêu quản lý có ý nghĩa rất quan trọng Mục tiêu cóthể do chủ thể quản lý xác định hoặc có thể do xã hội đặt ra,hoặc do có sự cam kết, thỏa thuận giữa chủ thể và đối tượngquản lý từ đó làm nảy sinh quan hệ giữa chủ thể và đối tượngquản lý

+ Bản chất của hoạt động quản lý là cách thức tác động (tổchức, điều khiển, chỉ huy) hợp quy luật của chủ thể quản lý đốivới đối tượng quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chứcvận hành đạt hiệu quả mong muốn và đạt mục tiêu đề ra.

- Quản lý giáo dục.

Giáo dục là một hiện tượng xã hội, là một chức năngcủa xã hội và còn là một hoạt động thể hiện cao độ tính tự giáccủa con người trong sự hình thành và phát triển nhân cách.Cũng giống như mọi hoạt động khác của xã hội loài người,giáo dục cũng cần phải được quản lý Quản lý giáo dục là mộtloại hình của quản lý xã hội

Cũng như quản lý, quản lý giáo dục cũng có những cáchhiểu khác nhau:

- Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lýtới khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệthống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn một cách có hiệuquả nhất

- Quản lý giáo dục là một quá trình tác động có ý thức, đượcđịnh hướng của chủ thể quản lý lên các thành tố của hoạt độnggiáo dục nhằm thực hiện mục tiêu của giáo dục một cách cóhiệu quả

Tuy có nhiều cách hiểu khác nhau nhưng tựu trung cóthể hiểu quản lý giáo dục là quá trình vận dụng những nguyên

lý, phương pháp, khái niệm của khoa học quản lý vào một lĩnhvực hoạt động cụ thể, một ngành chuyên biệt, đó là ngành giáodục Hệ thống quản lý giáo dục bao gồm các thành tố:

- Chủ thể quản lý giáo dục: là hệ thống quản lý giáo dục các cấp

từ trung ương đến địa phương

- Đối tượng quản lý giáo dục: bao gồm nhiều loại khác nhau

như điều kiện cơ sở vật chất, nguồn lực của giáo dục (Vật);quá trình giáo dục (Việc); con người tham gia hoạt động giáodục

- Cơ chế quản lý giáo dục: Những quy định có tác dụng điều tiết

mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng quản lý Cơ chế quản lý

là phương thức vận động của hệ thống quản lý Cơ chế quản lýbao gồm cơ chế hình thức và cơ chế phi hình thức Cơ chếhình thức là những quy định đã thành văn của tổ chức nhưpháp luật, chính sách, có tác dụng duy trì và vận hành mốiquan hệ giữa chủ thể và khách thể do Bộ Giáo dục và Đào tạo

và các cơ quan chức năng có thẩm quyền được Bộ ủy quyềnban hành Cơ chế phi hình thức là những quy định khôngthành văn nhưng được sử dụng nhằm duy trì quan hệ giữa chủthể và khách thể quản lý được mọi thành viên trong hệ thốngquản lý thừa nhận và tôn trọng

- Mục tiêu của quản lý giáo dục: Những kết quả dự kiến trong

tương lai của giáo dục mà hoạt động quản lý hướng đến vàhoàn toàn có khả năng đạt được Quản lý giáo dục trong giaiđoạn hiện nay là nhằm làm cho giáo dục thực hiện được mụctiêu “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài,hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, cónăng lực thực hành, tự chủ năng động và sáng tạo, có đạo đứccách mạng, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội”

Quản lý nói chung, quản lý giáo dục nói riêng có vai trò đặcbiệt quan trọng với sự tiến bộ và phát triển xã hội, phát triển giáodục Quản lý giáo dục là yếu tố quan trọng để tạo nội lực chongành trong điều kiện đất nước còn nghèo.

1.2.2 Quản lý nhà trường và quản lý quá trình dạy học

- Quản lý nhà trường

Nhà trường là cơ quan giáo dục chuyên biệt thực hiện chứcnăng giáo dục của nhà nước, của cộng đồng và của xã hội Nhàtrường có nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ trở thành những con ngườiphát triển toàn diện về thể chất và tinh thần, những người có íchcho xã hội Vì lẽ đó, nhà trường là một tổ chức có tính nhân văncao Toàn bộ hoạt động của nhà trường đều hướng đến thực hiệnmục tiêu đào tạo, mà mục tiêu này thấm đượm tính nhân đạo xãhội chủ nghĩa

Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để đạt tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh.

Quản lý nhà trường thực chất là quản lý giáo dục trên tất cảcác mặt, các khía cạnh khác nhau có liên quan đến hoạt động giáodục trong phạm vi nhà trường Đó là một hệ thống những hoạtđộng có mục đích có kế hoạch, hợp quy luật khách quan của chủthể quản lý giáo dục nhằm làm cho nhà trường vận hành theonguyên lý giáo dục nhờ đó mà đạt đến mục tiêu giáo dục đặt racho ngành giáo dục trong từng giai đoạn phát triển của đất nước

Tiêu điểm của giáo dục trong phạm vi nhà trường là hoạt độngdạy học và giáo dục.

Quản lý nhà trường bao gồm:

+ Quản lý chương trình dạy học và giáo dục của nhà trường.+ Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh

+ Quản lý giáo viên và phát triển nghề nghiệp của người dạyhọc

+ Quản lý thiết bị, cơ sở vật chất và những điều kiện khác đảmbảo cho các hoạt động của nhà trường đạt được mục tiêu đãđặt ra

- Quản lý quá trình dạy học

Hoạt động trung tâm của nhà trường là hoạt động sư phạm củathầy và hoạt động học tập rèn luyện của trò Những hoạt động nàychủ yếu diễn ra trong quá trình dạy học Vì lẽ đó, quản lý quátrình dạy học là một trong những nội dung quản lý cơ bản củaquản lý nhà trường Đây là một công việc rất khó khăn, phức tạp,đòi hỏi người hiệu trưởng phải am hiểu nghề quản lý, am hiểu nhàtrường do mình quản lý, từ đó mới có thể đưa ra những hướng điđúng đắn giúp đội ngũ giáo viên và học sinh thực hiện tốt cácnhiệm vụ, mục tiêu của mình

Quản lý quá trình dạy học còn là quản lý quá trình chấp hànhnhững quy định, quy chế về giảng dạy của giáo viên và hoạt độnghọc tập của học sinh Quản lý tốt nội dung này sẽ giúp cho hoạtđộng của cả thầy và trò được thực hiên một cách nghiêm túc nhờ

đó mà đạt được chất lượng, hiệu quả

Vậy, quản lý quá trình dạy học được thực hiện qua cácchức năng quản lý Có nhiều quan niệm khác nhau về chức năngquản lý, đặc biệt là việc phân loại các chức năng quản lý

+ Henri Fayol (1841 – 1925) xuất phát từ các loại hình hoạt độngquản lý đã phân loại các chức năng quản lý thành 5 loại Năm loạichức năng quản lý cơ bản là: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ huy, phốihợp và kiểm tra

+ Viện sĩ V.G Afanaxiep – một nhà lý luận quản lý xã hội có uytín của Liên Xô cũ đã nêu 5 chức năng quản lý cơ bản là: Xử lý

và thông qua quyết định, tổ chức, điều chỉnh, sửa chữa, kiểm kê

và kiểm tra

+ Theo PGS.TS Trần Hữu Cát và TS Đoàn Minh Duệ thì “Chứcnăng quản lý là loại hình đặc biệt của hoạt động điều hành, là sảnphẩm của tiến trình phân công lao động và chuyên môn hóa quátrình quản lý”

Nói cách khác: Đó là những nội dung và phương thức hoạt

động cơ bản Nhờ đó, chủ thể quản lý tác động đến đối tượng quản lýtrong quá trình quản lý, nhằm thực hiện mục tiêu quản lý

Quan niệm phổ biến hiện nay cho rằng quản lý giáo dục gồm 4chức năng sau: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

+ Lập kế hoạch: Chủ thể quản lý xây dựng kế hoạch, đề ra mục

tiêu, dự kiến phân công giảng dạy, đề xuất những cách thức để đạttới mục đích dạy học Giáo viên các lớp phải dạy theo đúng kếhoạch chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Chủ thểquản lý chỉ làm nhiệm vụ: phân công giáo viên có đủ năng lực đểđứng lớp, lập thời khóa biểu, duyệt kế hoạch giảng dạy của cánhân…

+ Tổ chức: Thiết lập cơ cấu và cơ chế hoạt động, với các nội

dung sau: phân công phó hiệu trưởng tập trung nhiệm vụ chỉ đạochuyên môn, đây là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường nhẳmthực hiện “dạy tốt, học tốt”, chỉ định các tổ khối trưởng chuyênmôn, xây dựng các màng lưới cốt cán chuyên môn, phối hợp chặtchẽ với các tổ chức đoàn thể tạo ra cơ chế đồng bộ, hoạt độngnhịp nhàng góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, hoàn thiệncác tổ chức hội cha mẹ học sinh

+ Chỉ đạo: Theo tự điển Tiếng Việt – NXB Đà Nẵng (1997): Chỉ

đạo là hướng dẫn cụ thể, theo một đường lối, chủ trương nhấtđịnh

Do đó, chỉ đạo vừa có nghĩa là ra chỉ thị để điều hành, vừa làtác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ (ảnh hưởng tới qui trìnhhình thành động cơ làm việc) của mọi thành viên trong toàn bộ hệthống, trên cơ sở sử dụng đúng đắn các quyền lực của người quản

lý Như vậy, chỉ đạo cần thực hiện quyền chỉ huy (giao việc) vàhướng dẫn triển khai các nhiệm vụ cũng như tác động ảnh hưởngtới khả năng và trình độ của từng thành viên trong tổ chức haytrong nhà trường Là hướng dẫn công việc, biết liên kết, liên hệ,động viên các bộ phận và cá nhân trong nhà trường thực hiện mụctiêu Chỉ đạo thực hiện nghiêm các văn bản pháp quy, quy chếcủa nhà nước và của ngành giáo dục về nề nếp dạy học: chỉ đạoxây dựng và thực hiện các nội quy của nhà trường về nề nếp dạyhọc, chỉ đạo thực hiện các kế hoạch về dạy học đã được xây dựng,thực hiện chương trình kế hoạch các môn học, thời khóa biểu lênlớp, nề nếp ra vào lớp của thầy và trò, chỉ đạo thực hiện các loại

hồ sơ, sổ sách chuyên môn, tổ chức chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn

có chất lượng

+ Kiểm tra: Là công việc đo lường và điều chỉnh các hoạt động

của cá nhân và các bộ phận thuộc quyền quản lý để xác định côngviệc và các hoạt động tiến hành có phù hợp với kế hoạch và mụctiêu dạy học hay không Chỉ ra những lệch lạc và đưa ra nhữngtác động điều chỉnh, uốn nắn, đảm bảo hoàn thành kế hoạch.Ngoài chức năng chính là quản lý quá trình dạy học, luật giáodục đã quy định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của quản

lý nhà trường như sau:

+ Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động khác theo mụctiêu, chương trình giáo dục

+ Quản lý nhà giáo, cán bộ, nhân viên

+ Tuyển sinh và quản lý người học

+ Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở trang thiết bị và tài chínhtheo quy định của pháp luật

+ Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân trong hoạtđộng giáo dục

+ Tổ chức cho nhà giáo, cán bộ nhân viên và người học tham giacác hoạt động xã hội

+ Các nhiêm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

1.2.3 Khái niệm phương pháp dạy học

- Phương pháp

Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp làmethodos, theo nghĩa thông thường dùng để chỉ những cách thức,thủ đoạn nhất định, được chủ thể hành động sử dụng để thực hiệnmục đích đã vạch ra Còn theo nghĩa chặt chẽ và khoa học,

phương pháp là hệ thống những nguyên tắc được rút ra từ tri thức

về các quy luật khách quan để điều chỉnh hoạt động nhận thức vàthực tiễn nhằm thực hiện mục đích nhất định

Phương pháp là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức củacon người, phản ánh hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễncủa con người Do đó phương pháp là một trong những yếu tốquyết định thành công hay thất bại trong hoạt động nhận thức vàcải tạo hiện thực Trên cơ sở những điều kiện khách quan đã có,phương pháp càng đúng đắn thì kết quả đạt được càng cao, vàngược lại

Tóm lại, chúng ta có thể hiểu phương pháp là con đường, làcách thức để đạt những mục đích nhất định

- Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học liên hệ mật thiết với quá trình dạy họcbởi nó là một thành tố quan trọng của quá trình này Quá trình dạyhọc là một quá trình có tính hai mặt Nói quá trình này có tính haimặt, điều đó có nghĩa quá trình này bao gồm hai hoạt động: hoạtđộng dạy của thầy và hoạt động học của trò, trong đó thầy giữ vaitrò chủ đạo, còn trò là chủ thể của quá trình học tập – chủ thể nàyhoạt động tự giác

Như vậy, phương pháp dạy học là những cách thức hoạt động

và ứng xử của thầy để gây nên những hoạt động và giao lưu cầnthiết của trò trong quá trình dạy học nhằm đạt được các mục đíchdạy học Hay ta có thể hiểu phương pháp dạy học là cách thứchoạt động của giáo viên trong việc chỉ đạo tổ chức các hoạt độngcủa người học nhằm giúp họ tự giác, chủ động đạt được các mụctiêu dạy học

Nói cách khác, phương pháp dạy học là một hệ thống nhữnghành động có chủ đích theo một trình tự nhất định của giáo viênnhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành củahọc sinh để đảm bảo cho họ lĩnh hội nội dung dạy học và nhờ đó

mà đạt được mục đích dạy học

1.2.4 Đổi mới phương pháp dạy học

- Đổi mới

“Đổi mới là sự thay đổi hoặc làm thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn

so với trước” (Tự điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Văn hóa thôngtin, 1998)

Theo tự điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1997: Đổimới là sự thay đổi cho khác hẳn với trước, tiến bộ hơn, khắc phụctình trạng lạc hậu trì trệ và đáp ứng yêu cầu của sự phát triển.Trong giáo dục khái niệm này được hiểu là thường xuyên đưacái mới vào giáo dục để tạo ra sự phát triển, nâng cao hiệu quảđào tạo mà vẫn giữ được thế ổn định

- Đổi mới phương pháp dạy học

Có nhiều cách hiểu khác nhau về phương pháp dạy học Trongmỗi cách hiểu nhấn mạnh một vài khía cạnh nào đó, phản ánh sựphát triển nhận thức về bản chất của phương pháp dạy học ở mộtthời kỳ xác định

Trong bối cảnh hiện nay, toàn ngành giáo dục đang nỗ lực đổimới phương pháp dạy học theo hướng “Phát huy tính tích cực tựgiác, chủ động, sáng tạo của học sinh”

Do phương pháp dạy học là thành tố có mối quan hệ với nhiềuthành tố khác của quá trình dạy học cho nên đổi mới phương phápdạy học phải được hiểu ở nhiều cấp độ khác nhau và phải được

thực hiện một cách đồng bộ với sự đổi mới những thành tố kháccủa quá trình dạy học.

Đổi mới phương pháp dạy học trước hết là do yêu cầu của đổimới mục tiêu giáo dục, mục tiêu dạy học trong nhà trường Saunữa những đổi mới về nội dung dạy học buộc phải có những thayđổi về phương pháp dạy học Trong những mối quan hệ nêu trên,quan hệ giữa mục tiêu và phương pháp là quan hệ cơ bản Nóicách khác, chính sự đổi mới về mục tiêu dạy học và giáo dục mà

có những thay đổi về nội dung và phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng của đổi mới vềmục tiêu giáo dục hiện nay về bản chất là sự đổi mới cách thức tổchức dạy học theo quan điểm lấy hoạt động của người học làmtrung tâm Đổi mới sao cho người học thực sự trở thành chủ thểtích cực, tự giác trong hoạt động của chính mình – hoạt động học.Đây là cấp độ khái quát của đổi mới phương pháp dạy học – đổimới ở cấp độ tư tưởng

Đổi mới phương pháp dạy học còn được hiểu là đổi mới chiếnlược tổ chức quá trình dạy học theo định hướng mới của quanđiểm chỉ đạo quá trình dạy học Theo đó nhiều chiến lược dạy họckhác nhau sẽ được thực thi làm cho quá trình dạy học trong nhàtrường ngày càng trở nên sinh động, vai trò của người học ngàycàng được đề cao Đây là cấp độ chiến lược của đổi mới phươngpháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học còn là đổi mới kỹ thuật thựchiện các phương pháp dạy học hiện đang sử dụng trong nhàtrường hoặc sử dụng những phương pháp dạy học hiện chưa được

sử dụng trong từng nhà trường cụ thể Đây là đổi mới phươngpháp dạy học ở cấp độ phương pháp và kỹ thuật cụ thể.

Tóm lại đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách thứclàm việc của giáo viên và học sinh nhằm đáp ứng các yêu cầu củađổi mới mục tiêu dạy học và giáo dục trong nhà trường

Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu và thực thi ở những cấp

1.3.1 Đặc điểm của hoạt động dạy học trong trường TH

Dạy học trong trường TH, bảo đảm không dạy quá bảy tiếtmột ngày đối với trường, lớp dạy 2 buổi/ngày Bộ GD&ĐT cũnglưu ý, đối với những vùng khó khăn, vùng có đông học sinh dântộc thiểu số, việc tổ chức dạy học 2 buổi/ ngày nhằm tăng thêmthời lượng học tập, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh đạt chuẩnkiến thức, kĩ năng các môn học, chủ yếu để củng cố kiến thức, kĩnăng môn Tiếng Việt, Toán hoặc tăng cường tiếng Việt

Đối với thành phố, những vùng có điều kiện kinh tế - xãhội phát triển, ngoài việc củng cố, ôn luyện kiến thức, kĩ năngcần tăng thời lượng cho việc bồi dưỡng học sinh có năng khiếu;

tổ chức hoạt động ngoại khoá, hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp, câu lạc bộ…nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện

Có thể tổ chức các hoạt động giáo dục một cách linh hoạttheo khả năng và nhu cầu của học sinh: nhóm củng cố kiến thức;nhóm phát triển kĩ năng cơ bản; các câu lạc bộ năng khiếu, sởthích (nghệ thuật, thể chất, giao tiếp )

Khuyến khích tổ chức bán trú cho học sinh Ở những vùngdân tộc, miền núi cần nhân rộng mô hình trường phổ thông dântộc bán trú với sự kết hợp đầu tư từ ngân sách, sự đóng góp củagia đình và sự hỗ trợ từ các lực lượng xã hội Nhà trường cầntăng cường kiểm tra vệ sinh, an toàn thực phẩm để đảm bảo sứckhoẻ học sinh

Thực hiện kế hoạch giáo dục, đối với các trường, lớp dạyhọc 1 buổi/ngày, nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp(4 tiết/tháng) được thực hiện tích hợp vào các môn Âm nhạc, Mĩthuật, Thủ công/Kĩ thuật, theo hướng dạy học phù hợp điều kiệnthực tế địa phương và nhà trường

Về triển khai đề án dạy học ngoại ngữ, các trường tiểu học đượcchọn thí điểm chương trình Tiếng Anh tiểu học mới của Bộ (thờilượng 4 tiết/tuần) thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các yêu cầu đặt

ra, rút kinh nghiệm cho việc triển khai đại trà

Các trường khác chủ động, linh hoạt trong việc lựa chọnnội dung, chương trình, tài liệu dạy học trên cơ sở phù hợp điềukiện thực tế và nhu cầu chính đáng của học sinh:

Thực hiện dạy học ngoại ngữ tự chọn từ lớp 3, thời lượng

2 tiết/ tuần, hoặc nhiều hơn 2 tiết/tuần Khuyến khích triển khaicác chương trình tiếng Anh tăng cường và làm quen tiếng Anhbắt đầu từ lớp 1 ở những nơi có điều kiện và có nhu cầu của họcsinh

Giáo viên cần hướng dẫn sử dụng sách, vở hàng ngày đểhọc sinh không phải mang theo nhiều sách, vở khi tới trường.Những trường dạy học 2 buổi/ngày có thể tổ chức cho học sinh

để sách, vở và đồ dùng học tập tại lớp

Ở trường TH, một giáo viên là chủ nhiệm của một lớp và phụtrách giảng dạy tất cả môn học của lớp đó Có một số trường cógiáo viên bộ môn riêng như âm nhạc, thể dục, mĩ thuật

1.3.2 Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học trong

trường TH

Luật giáo dục đã xác định các yêu cầu về phương pháp

và nội dung dạy học ở bậc TH Về phương pháp dạy học vàgiáo dục điều 24 Luật giáo dục – 1998 đã khẳng định:

“Phương pháp giáo dục TH phải phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.

Đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới phương phápdạy học nói riêng là quy luật phát triển tất yếu của thời đại,của mỗi quốc gia trên bước đường phát triển xã hội của giáodục và chính bản thân người làm công tác giáo dục trong điều

kiện mới Đồng thời trong quá trình đổi mới phải đảm bảođược những yêu cầu như:

- Đổi mới không phải chỉ là thay cái cũ bằng cái mới Nó là sự

kế thừa và sử dụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thốngphương pháp giáo dục truyền thống hiện còn có giá trị, tíchcực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kỹ năng kinhnghiệm và phát triển thái độ tích cực đối với người học

- Đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi phải kiên quyết loại bỏphương pháp dạy học lạc hậu, truyền thụ một chiều, biến họcsinh thành người thụ động trong học tập, mất dần khả năngsáng tạo vốn có của người học

- Phải quyết tâm, mạnh dạn chiếm lĩnh những thành tựu mới củakhoa học, kỹ thuật công nghệ, tin học …, có khả năng ứngdụng trong quá trình dạy học nhằm góp phần nâng cao chấtlượng dạy học

- Đổi mới phương pháp dạy học phải được tổ chức một cách có

hệ thống, có khoa học, đồng bộ, có điều kiện khả thi, nhưngkhông cầu toàn thụ động, phải mạnh dạn vừa làm vừa rút kinhnghiệm

- Đổi mới phương pháp dạy học phải thực sự góp phần nâng caochất lượng dạy học

Yêu cầu cụ thể của việc đổi mới phương pháp dạy học nhằmphát huy tính tự giác, chủ động, tích cực của học sinh nghĩa là:+ Giúp học sinh tự tìm tòi, khám phá những khía cạnh củanội dung bài học

+ Giúp học sinh biết cách sử dụng các dụng cụ học tập vàphương tiện kỹ thuật để tìm hiểu bài học

+ Giúp học sinh phát hiện vấn đề và giải quyết bằng phương

án tối ưu trong các bài tập củng cố kiến thức, rèn luyện kỹnăng, kỹ xảo

+ Giúp học sinh rèn luyện và thể hiện hành vi, thái độ, pháthuy năng lực, sở trường

+ Giúp học sinh xây dựng niềm tin và hứng thú tìm tòi,nghiên cứu những vấn đề của khoa học và đời sống

1.4 Các phương pháp dạy học mới, hiện đại thực hiện được hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh.

Các PPDH mới, hiện đại thực hiện được hướng tích cựchóa hoạt động nhận thức của học sinh hay gọi là PPDH tích cựcđược dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục,dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động , sáng tạocủa người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tíchcực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trungvào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tậptrung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạyhọc theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều sovới dạy theo phương pháp thụ động

Phương pháp dạy học tích cực gồm có:

- Phương pháp nêu vấn đề

- Phương pháp Orittic: tìm tòi giải quyết từng phần

- Phương pháp tập dượt nghiên cứu khoa học

- Phương pháp sư phạm hợp tác (hay phương pháp dạy học hợptác) gồm có các phương pháp: đối thoại, trao đổi nhóm,xêmina với tình huống có vấn đề