Nước đông timor quá trình hình thành và phát triển

Vì vậy tài liệu tham khảo còn rất hạn chế vàkhả năng có hạn nên trong đề tài này tôi chỉ dừng lại ở chỗ tìm hiểu mộtcách khái quát cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân Đông Timorcũn

Lời cảm ơn

Trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành đợc đề tài này, ngoài sự cố gắng của bản thân tôi còn nhận đợc sự giúp đỡ nhiệt tình của các Thầy giáo, Cô giáo và các bạn sinh viên trong khoa, trong lớp; đặc biệt là sự hớng dẫn tận tình của thầy giáo PGS TS Nguyễn Công Khanh Qua đây em xin đợc gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc của mình đến tất cả những sự giúp đỡ quý báu đó.

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Hồng Duyên

Mục lục

T rang

độc lập đến nay (cuối năm 2003)

2.1 Sự ra đời của nớc Cộng hoà dân chủ Đông Timor 2.2 Những hoạt động chính của Đông Timor từ khigiành đợc độc lập đến nay (cuối năm 2003)

2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn trớc mắt 2.2.2 Những biện pháp chủ yếu

Phần C : Kết luận

Tài liệu tham khảo

một số từ viết tắt

ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á

APODETI Hiệp hội dân chủ Đông Timor

FRETILIN Mặt trận cách mạng giành độc lập cho Đông

Timor

INTERFET Lực lợng quân đội đa quốc gia

MPR Hội nghị Hiệp thơng nhân dân Inđônêxia

Phần A : Dẫn luận

1 Lý do chọn đề tài :

Trong xu thế khu vực hoá và quốc tế hoá nh hiện nay rất nhiều quốcgia đã thành lập nên các tổ chức khu vực riêng của mình nh : Liên đoàn ảRập (1950), Tổ chức các nớc Trung Mỹ (1951), Thị trờng chung châu Âu(1957), Tổ chức đoàn kết châu Phi (1963) …Trong bối cảnh chung đó, ởTrong bối cảnh chung đó, ởvùng Đông Nam của châu á có một khu vực đợc rất nhiều nhà nghiên cứutập trung chú ý Trớc đây, ngời Trung Quốc gọi khu vực này là Nam D-

ơng, ngời Nhật gọi khu vực này là Nam To (khu vực trù phú, tốt tơi).Những ngời ả Rập đầu tiên gọi khu vực này là Zabag, còn ngời ấn Độ gọivùng Đông Nam á hải đảo là Suvarnadvipa (Đảo Vàng) và vùng ĐôngNam á lục địa là Sunvarnadhumi (Đất Vàng) Còn một số nhà nghiên cứukhác lại gọi đây là khu vực bán đảo Indo - China Nhng thuật ngữ ĐôngNam á chính thức đợc đa ra trong Hội nghị Quebec vào tháng 8 năm

1943 do Tổng thống Mỹ Rudơven và Thủ tớng Anh Sơcsin thoả thuậnthành lập một bộ chỉ huy Đông Nam á do tớng Luis Mounbatten đứng

đầu và nó bắt đầu đợc sử dụng rộng rãi trong thời gian Chiến tranh thếgiới thứ II

Theo Giáo s sử học D.R.Sardesai thì Xri Lanca lúc đó cũng đợc đặtdới sự kiểm soát của Mounbatten vì ông cho rằng nó "có liên quan chặtchẽ với quần đảo Mã Lai" Trong khi đó, Giáo s D.G.E.Hall lại đặtPhilippin ra ngoài khu vực Đông Nam á với lý do là nớc này "nằm ngoàidòng phát triển lịch sử chủ yếu của vùng này" Trải qua một quá trình tìmhiểu, nghiên cứu lâu dài, khu vực Đông Nam á từ rất lâu đã đợc thừa nhận

là có 10 nớc gồm Đông Nam á lục địa : Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái

Lan, Mianma và Đông Nam á hải đảo : Malaixia, Xingapo, Philippin,Brunây, Inđônêxia với diện tích rộng khoảng 40 triệu km2 Đông Nam átrải rộng từ 920 đến 1400 kinh Đông và kéo dài từ 280 vĩ Bắc vợt qua xích

đạo đến 150 vĩ Nam Điều này đã đợc công nhận trong một thời gian dài.Nhng cho đến ngày 20-5-2002, trên bản đồ thế giới xuất hiện quốc gia

độc lập thứ 192, còn khu vực Đông Nam á chào đón thành viên thứ 11

Đó là nớc Cộng hoà dân chủ Đông Timor

Tuy nhiên, để đạt đợc cái đích độc lập nh ngày hôm nay ĐôngTimor đã phải trải qua một quá trình đấu tranh liên tục và gian khổ, lúcsôi sục, khi âm ỷ kéo dài trong hơn 4 thế kỷ

Vậy, con đờng đấu tranh giành độc lập của Đông Timor trong suốtthời gian qua diễn ra nh thế nào ? Nhà nớc non trẻ này sẽ đối phó ra saovới những tình hình khó khăn hiện nay ? Mối quan hệ giữa Đông Timorvới các nớc khác, đặc biệt là với nớc láng giềng Inđonêxia sẽ nh thế nào ? Đây là những vấn đề đang lôi cuốn rất nhiều ng

…Trong bối cảnh chung đó, ở ời quan tâm, nhng dớigóc độ là một sinh viên khoa Lịch sử, bớc đầu tập nghiên cứu khoa học,tôi muốn tìm hiểu tình hình Đông Timor để phần nào làm sáng tỏ nhữngvấn đề trên

Việc tìm hiểu cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ĐôngTimor cũng nh những thuận lợi, khó khăn sau khi giành đợc độc lập sẽgiúp chúng ta thấy rõ hơn vai trò của tổ chức ASEAN đối với an ninh khuvực cũng nh vai trò của Liên Hợp Quốc Từ đó sẽ giúp những ai quan tâm

có cái nhìn toàn diện hơn về những diễn biến phức tạp của các vấn đềquốc tế, góp phần thiết thực trong công tác giảng dạy lịch sử thế giới hiện

đại ở trờng phổ thông trung học, đặc biệt về phần lịch sử hiện đại khu vực

Đông Nam á Đồng thời bớc đầu rút ra những bài học bổ ích đối với việcgiữ gìn, bảo vệ trật tự an ninh quốc gia Hơn nữa, Đông Timor là quốc giamới nhất trên thế giới do đó việc tìm hiểu về đất nớc này cũng cha đợcnhiều ngời quan tâm, vì vậy tôi hy vọng sẽ phần nào giúp các bạn hiểuthêm về quốc gia trẻ nhất thế giới này

Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài tốt nghiệp

của mình là "Nớc Đông Timor - Quá trình hình thành và phát triển".

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Đông Timor là một quốc gia non trẻ mới chỉ giành đợc độc lập từngày 20-5-2002 đến nay nên việc tìm hiểu về đất nớc và con ngời ở đây làmột vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc Tuy nhiên đây cũng

là một vấn đề hết sức khó khăn vì cho đến nay những tài liệu về ĐôngTimor vô cùng hiếm hoi Nhng trong điều kiện cho phép, cộng với sự cốgắng không biết mệt mỏi của bản thân, tôi cũng đã tiếp cận đợc một số bàiviết, các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nớc nh:D.G.E.Hall "Lịch sử Đông Nam á" Clivej.Christie " Lịch sử Đông Nam

á hiện đại" - NXb chính trị quốc gia, 2000 ở nớc ta, hầu hết các phơngtiện thông tin đại chúng đều đăng tin về tình hình Đông Timor nh báoNhân dân, báo Quốc tế, báo An ninh thế giới…Trong bối cảnh chung đó, ở đặc biệt là trong các tạpchí chủ yếu là Tạp chí nghiên cứu Quốc tế, Nghiên cứu Đông Nam á, tliệu Thông tấn xã Việt Nam…Trong bối cảnh chung đó, ở

Tuy nhiên các tài liệu này chỉ mang tính cung cấp tin tức, thời sự,các bài bình luận mới chỉ đề cập đến một vài khía cạnh nào đó chứ cha cómột công trình chuyên khảo nào nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ về

đất nớc này Thậm chí đã có những sinh viên khoá trớc cũng đề cập đến

vấn đề Đông Timor, chẳng hạn nh khoá luận tốt nghiệp của anh NguyễnQuốc Tuấn với đề tài "Bớc đầu tìm hiểu cuộc đấu tranh giành độc lập củanhân dân Đông Timor từ 1976 đến nay (tháng 4-2002)" Tuy nhiên đề tàinày mới chỉ dừng lại ở quá trình đòi độc lập của Đông Timor cho đếntháng 4-2002 Nhng lịch sử là một dòng chảy, vì vậy luôn luôn có sự kếtiếp nên trong đề tài này tôi muốn đi sâu nghiên cứu vào tình hình đất nớc

Đông Timor từ sau khi giành độc lập đến nay (cuối năm 2003) Do đó,việc nghiên cứu các tài liệu gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp Hơn nữa dotrình độ và kinh nghiệm còn ít ỏi, nên trong quá trình tìm hiểu và nghiêncứu chắc chắn sẽ không tránh khỏi khiếm khuyết nên rất mong đợc sự góp

ý chỉ bảo của các Thầy, Cô giáo, bạn bè và những ngời quan tâm đến vấn

đề này

3 Giới hạn đề tài:

Tìm hiểu về đất nớc Đông Timor kể từ khi giành đợc độc lập đếnnay (đến 2003) là một vấn đề hoàn toàn mới mẻ cha đợc các nhà nghiêncứu đi sâu khai thác tìm hiểu Vì vậy tài liệu tham khảo còn rất hạn chế vàkhả năng có hạn nên trong đề tài này tôi chỉ dừng lại ở chỗ tìm hiểu mộtcách khái quát cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân Đông Timorcũng nh những biện pháp mà các nhà lãnh đạo Đông Timor thực hiện kể

từ khi giành đợc độc lập đến nay để giữ vững nền độc lập đó và đa đất nớcphát triển

4 Phơng pháp nghiên cứu.

Đây là một đề tài lịch sử, thuộc lĩnh vực khoa học xã hội cho nênphơng pháp nghiên cứu chủ yếu là sử dụng phơng pháp lịch sử và phơng

pháp lôgic để phân tích, so sánh, khái quát vấn đề và đi đến những kếtluận cụ thể.

5 Bố cục đề tài.

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung đề tài gồm có 2 chơng Chơng 1: Quá trình đấu tranh giành độc lập của nhân dân ĐôngTimor

1.1 Vài nét khái quát về đất nớc Đông Timor

1.2 Cuộc đấu tranh đòi độc lập của nhân dân Đông Timor

Chơng 2: Tình hình đất nớc Đông Timor kể từ sau ngày giành độc lập

2.1 Sự ra đời của nớc Cộng hoà dân chủ Đông Timor

2.2 Những hoạt động chính của Đông Timor từ khi giành đợc độclập

đến nay (cuối năm 2003)

2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn trớc mắt

2.2.2 Những biện pháp chủ yếu

Phần B : Nội dung

Chơng 1 Quá trình đấu tranh giành độc lập của nhân

dân

Đông Timor.

1.1 Vài nét khái quát về đất nớc Đông Timor

Đông Timor là một vùng đất nằm ở phía đông đảo Timor - Mộthòn đảo lớn trong số 17.000 hòn đảo ở Inđônêxia Đảo Timor có diện tíchkhoảng 34.000km2, chiều dài hơn 470 km và rộng hơn 70 km Đảo Timornằm giữa vùng biển ấn Độ Dơng và Thái Bình Dơng đầy sóng gió, do đó

có vị trí chiến lợc khá quan trọng, vừa là cửa ngõ phiá Đông để tiến vàoInđônêxia nói riêng và Đông Nam á nói chung, vừa là cửa ngõ phiá Bắccủa Ôxtrâylia

Về mặt địa hình, Đông Timor có địa hình rất phức tạp, có nhiều núinon và thung lũng Vùng núi cao tập trung ở phía Tây với ngọn núi caonhất là Tatamailan (2946 km), ở phía Đông địa hình thoải dần và xuấthiện một số đồng bằng

Về mặt khí hậu, Đông Timor cũng giống nh hầu hết các nớc trongkhu vực Đông Nam á có khí hậu nhiệt đới gió mùa Trong năm có haimùa rõ rệt, mùa khô và mùa ma Do đó thích hợp với một số loại câytrồng nhiệt đới nh cà phê, bông, quế…Trong bối cảnh chung đó, ở

Về tài nguyên thiên nhiên, Đông Timor là một vùng tơng đối nghèotài nguyên thiên nhiên và không có vai trò gì đáng kể đối với nền kinh tế

Đông Timor, ngoại trừ nguồn dầu mỏ cùng các tài nguyên biển Nguồn

sống của ngời dân Đông Timor chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp,

đánh bắt hải sản, xuất khẩu cà phê, cao su cùng một phần ngân sách củachính phủ

Dân số của Đông Timor hiện nay có khoảng 800.000 ngời với nhiềutôn giáo và sắc tộc khá nhau Nơi đây có khá nhiều nhóm ngời khác nhauvới những thứ ngôn ngữ khác nhau Các dân tộc c trú ở Đông Timor gồm

có ngời Antônô, ngời Bêlốt, ngời Phicaclốt…Trong bối cảnh chung đó, ởvà có tới hai mơi thứ ngônngữ và thổ ngữ Bên cạnh đó, Đông Timor còn có rất nhiều tôn giáo nh:Cơ đốc giáo chiếm phần lớn c dân Đông Timor, 91,4% theo Công giáo LaMã, 2,6% c dân theo đạo Tin lành, còn Hồi giáo chỉ chiếm 1,7%, Hindu0,3%, Phật giáo 0,1%

Về mặt lịch sử, có thể nói Đông Timor gắn liền với sự xâm lợc vàquá trình thống trị của thực dân Bồ Đào Nha Trong một thời gian dài lịch

sử Đông Timor gắn liền với lịch sử Inđônêxia

Inđônêxia là một đất nớc bao gồm rất nhiều hòn đảo lớn nhỏ khácnhau và các đảo này tồn tại tơng đối độc lập với nhau Do vậy mà vào cuốithế kỷ XV đầu thế kỷ XVI, ở Inđônêxia chế độ phong kiến đã bớc vào giai

đoạn khủng hoảng và suy tàn thì trong khi đó ở một số hòn đảo khác vẫncòn ở thời kỳ thị tộc bộ lạc Đây chính là điều kiện thuận lợi cho thực dânphơng Tây dễ dàng xâm nhập vào vùng đất này

Bồ Đào Nha là nớc thực dân đầu tiên đặt chân đến Inđônêxia[3;384 - 386] Năm 1509, sau khi chiếm Malắcca ở Tây Malaixia và các

đảo khác ở Inđônêxia, các chiến thuyền của thực dân Bồ Đào Nha bắt đầuxuất hiện ở biển Timor Năm 1586, họ tiến hành xâm lợc đảo Timor, đếnnăm 1642 Timor chính thức trở thành thuộc địa của Bồ Đào Nha

Trong lúc đó, thực dân Hà Lan là kẻ đến sau đã không ngừng tiếnhành chiến tranh xâm lợc, mở rộng sự bành trớng của mình ở khắp quần

đảo Inđônêxia Chính vì thế trong thời gian này, ở đây đã xảy ra các cuộctranh chấp quyết liệt giữa thực dân Hà Lan với thực dân Bồ Đào Nha.Cuộc tranh chấp hòn đảo này diễn ra trong nhiều năm sau giữa hai nớc.Cuối cùng, biên giới phân chia Đông và Tây Timor đã đợc hoạch địnhtheo các hiệp ớc năm 1859, 1893 và 1904

Nh vậy việc chia cắt giữa Đông và Tây Timor chính là hậu quả của

sự xâm lợc chủ nghĩa thực dân phơng Tây ở các thế kỷ trớc Kể từ năm

1642 đến 1975, gần 4 thế kỷ trôi qua, mảnh đất này đã bị chủ nghĩa thựcdân phơng Tây biến thành một ốc đảo Thiên chúa giáo trong khu vực màHồi giáo đợc xem nh là tôn giáo lớn nhất Cũng nh những tên thực dânkhác, suốt hơn 300 năm áp bức, đô hộ, thực dân Bồ Đào Nha đã bóc lộtnhân dân Đông Timor, vơ vét ở mảnh đất này cho đến xơ xác, kiệt quệ.Bởi thế lịch sử hơn 300 năm bị đô hộ cũng là lịch sử của biết bao thế hệ ở

Đông Timor đã vùng lên đấu tranh chống lại sự cai trị hà khắc, tàn bạocủa chính quyền thực dân Bồ Đào Nha, mặc dù những cuộc đấu tranh đó

đều bị đàn áp dã man

Khi cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ II nổ ra, cùng với các nớc

Đông Nam á khác, ngời dân Đông Timor cũng vùng lên đấu tranh đểgiành lại độc lập Nhng đã bị chính quyền thực dân Bồ Đào Nha đàn áp vàdìm cuộc đấu tranh của họ trong biển máu Nh vậy, sau bao nhiêu năm

đấu tranh dới ách thống trị của thực dân, ngời dân Đông Timor mới có cơhội giải phóng, song cơ hội đó lại bị tuột khỏi tầm tay, họ không thể biến

nó thành hiện thực đợc Mãi cho đến 30 năm sau, một cơ hội khác lại đến

với họ đó là nhân lúc ở Bồ Đào Nha diễn ra cuộc cách mạng " Hoa CẩmChớng" vào tháng 4/1974 Những ngời tiến bộ ở Bồ Đào Nha đã đứng dậylãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc đấu tranh lật đổ chế độ độc tài phát xítXalađa Kaêtanô và lên nắm chính quyền ở Bồ Đào Nha Chính quyền mới

đã ban hành và thực hiện các chính sách tiến bộ nh : tuyên bố trao trả cácquyền dân chủ cho ngời dân và khẳng định sẽ thay đổi chính sách đối vớicác thuộc địa Các quyền dân chủ sẽ đợc ban bố rộng rãi và công bằng đốivới ngời dân ở hải ngoại trong đó có cả Đông Timor [33;5]

Trớc sự đấu tranh mạnh mẽ của ngời dân Đông Timor và trào lutiến bộ của thế giới, chính quyền Bồ Đào Nha đã buộc phải tuyên bố traotrả độc lập cho Đông Timor Ngày 28-5-1974, chính quyền Bồ Đào Nhatuyên bố cho phép Đông Timor đợc thành lập các đảng phái chính trị đểquyết định tơng lai của họ trong cuộc trng cầu dân ý dự định sẽ tổ chứcngày 13-7-1975 Theo đó, đến cuối năm 1975 Bồ Đào Nha đã rút khỏi

Đông Timor sau hơn 300 năm cai trị Ngày 28-11-1975 tại thủ phủ Dili,

Đông Timor đã tuyên bố độc lập với tên gọi Cộng hoà dân chủ ĐôngTimor và tiến hành hoàn chỉnh các cơ cấu tổ chức bộ máy Nhà nớc nh :Lập ra Quốc hội, đề ra hiến pháp, cử ra Chính phủ do ông Xaviê làm Tổngthống, ông Lôbatô làm Thủ tớng

Sau khi tuyến bố độc lập, hàng loạt các đảng phái chính trị đã đợcthành lập ở Đông Timor với tôn chỉ, mục đích khác nhau nh: Mặt trậncách mạng giành độc lập cho Đông Timor (FRETILIN), Liên minh dânchủ Timor (UDT), Hiệp hội dân chủ Timor (APODETI); Đảng lao động,Kôta…Trong bối cảnh chung đó, ở Tuy nhiên, nớc Cộng hoà dân chủ Đông Timor chỉ tồn tại vẻn vẹntrong vòng 9 ngày thì Ngoại trởng Inđônêxia - ông Adam Malik lấy lý do

là bốn đảng ở Đông Timor gồm UDT, APODETI, KOTA và Đảng lao

động đề nghị Inđônêxia giúp đỡ về kinh tế và quân sự nên đã ra tuyên bố

về việc sáp nhập vùng lãnh thổ Đông Timor thành tỉnh thứ 27 của quốcgia hùng mạnh Inđônêxia láng giềng Đến ngày 4-12-1975, Chính phủInđônêxia ra tuyên bố bác bỏ tuyên bố độc lập trớc đó một tuần (ngày 28-11-1975) của FRETILIN cho rằng tuyên bố này đã phớt lờ nguyện vọngcủa đa số nhân dân Đông Timor và 4 đảng khác, đồng thời đánh giá caotuyên bố của bốn đảng về việc sáp nhập Đông Timor vào Inđônêxia Ngày7-12-1975, quân đội Inđônêxia tiến vào Đông Timor bắt đầu công cuộcsáp nhập

Việc sáp nhập Đông Timor thành tỉnh thứ 27 của Inđônêxia đã gâynên những phản ứng khác nhau từ phía các quốc gia để phục vụ cho ý đồriêng của mình cũng nh sự phản ứng của các tổ chức quốc tế

Ngay sau khi Inđônêxia đa ra tuyên bố sáp nhập thì Bồ Đào Nha vàLiên Hợp Quốc đã lên tiếng phản đối gay gắt hành động này củaInđônêxia Liên Hợp Quốc đã thông qua các Nghị quyết số 384/1975 và389/1976 kêu gọi toàn vẹn lãnh thổ và quyền tự quyết của nhân dân ĐôngTimor Suốt trong 8 năm liên tục, từ 1976 - 1983, vấn đề Đông Timor đợc

đa ra thảo luận thờng xuyên tại các diễn đàn Liên Hợp Quốc nhng vẫnkhông đi đến kết quả Do đó, từ năm 1983, vấn đề này không đợc đa rathảo luận tại Liên Hợp Quốc nữa mà tiến hành đàm phán song phơng giữaInđônêxia và Bồ Đào Nha do Liên Hợp Quốc làm trung gian

Trong khi đó một số nớc phơng Tây lại có thái độ khác Điển hình

nh Ôtrâylia là nớc hăng hái nhất, công khai thừa nhận hành động sáp nhập

Đông Timor của Inđônêxia Vì Ôxtrâylia cho rằng Inđônêxia là nớc láng

giềng thân thiện của Ôxtrâylia và sẽ là một bức tờng thành ngăn cản lànsóng cách mạng của chủ nghĩa cộng sản sẽ tràn xuống đất nớc họ Bởi vìlúc này lực lợng cầm quyền ở Inđônêxia là lực lợng quân đội do tớngXuhactô làm tổng đại diện cho quyền lợi của giai cấp t sản, chính quyền

đó đã thi hành chính sách thân phơng Tây và chống Cộng triệt để Vì vậy,thiết lập mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp với Inđônêxia sẽ đem lại cho

Ôtrâylia một đồng minh chống cộng đắc lực Hơn nữa, Ôtrâylia đang rấtmuốn gia nhập ASEAN mà Inđônêxia lại là một trong những trụ cột sánglập ra tổ chức này Do đó, Ôtrâylia muốn tranh thủ Inđônêxia bằng việcủng hộ nớc này Nh vậy, với những toan tính, mu đồ chính trị riêng,

Ôtrâylia đã quay lng lại với Đông Timor - nớc mà đã cùng với Ôtrâyliachiến đấu chống phát xít Nhật trong những năm Chiến tranh thế giới lầnthứ II - để ủng hộ cho hành động sai trái của Inđônêxia

Một nớc khác cũng rất tích cực trong việc ủng hộ hành động củaInđônêxia đó là Mỹ Mặc dù không công khai nh Ôtrâylia nhng Mỹ ngầm

đồng tình với hành động của Inđônêxia bởi lý do rất đơn giản : chủ nghĩacộng sản là kẻ thù số một của Mỹ Thất bại cay đắng trên chiến trờng

Đông Dơng khiến cho Mỹ lồng lộn, cay cú, chống Cộng ráo riết hơn vàmầm mống cộng sản ở Đông Timor là đối tợng cần phải loại trừ của Mỹ.Vì vậy, Washington đã bật đèn xanh cho quân đội Inđônêxia tiến vào

Đông Timor chỉ một ngày sau khi Tổng thống Mỹ J Ford và Ngoại trởng

Mỹ Henri Kissinger kết thúc chuyến thăm Giacacta Mỹ ngầm ủng hộXuhacto xâm chiếm Đông Timor cũng là một phần trong cơ cấu chiếntranh lạnh Bởi vì mối quan tâm hàng đầu của Nhà Trắng lúc này là làmsao lôi kéo đợc càng nhiều đồng minh đi theo đờng lối của Mỹ, chống lại

Liên Xô và các nớc XHCN càng tốt Vì vậy đối với Inđônêxia, một quốcgia có diện tích gần 2 triệu km2, dân số khoảng 200 triệu ngời, với nguồntài nguyên thiên nhiên giàu có thì Mỹ cần quan hệ hơn là đối với ĐôngTimor, một vùng đất nghèo nàn, xơ xác sau bao nhiêu năm phục vụ chủnghĩa thực dân

Đối với tổ chức khu vực ASEAN lúc bấy giờ mới chỉ có 5 nớc làThái Lan, Malaixia, Xingapo, Philippin và Inđônêxia với nguyên tắckhông can thiệp vào công việc nội bộ của nhau nên hầu nh không tỏ thái

độ gì đối với hành động của Inđônêxia Hơn nữa, Inđônêxia vốn là thànhviên cơ bản, trụ cột trong tổ chức ASEAN bởi Inđônêxia là một quốc gialớn nhất trong khu vực về lãnh thổ lẫn dân c, sức mạnh của cả quốc gianày có ảnh hởng rất lớn đến sự phát triển chung của cả tổ chức Do đó nếuASEAN lên tiếng can thiệp thì không chỉ gây mất đoàn kết, chia rẽ nội bộtrong tổ chức mà còn gây ra sự căng thẳng trong quan hệ với Inđônêxia,làm cho tình hình khu vực sẽ trở nên phức tạp

Nh vậy, mặc dù biết hành động sáp nhập Đông Timor củaInđônêxia là vi phạm luật pháp quốc tế, song với những mu toan chính trị,cũng nh theo đuổi các lợi ích khác nhau, một số nớc lớn và tổ chức đãhùa vào hoặc lờ đi hành động của Inđônêxia Số phận của Đông Timornhỏ bé nghèo nàn đã bị đánh đổi bởi tham vọng của các nớc lớn Chỉ có

Bồ Đào Nha lên tiếng phản đối, còn sự can thiệp của Liên Hợp Quốcchẳng qua cũng cho có lệ mà thôi Kết quả là Đông Timor đã bị Inđônêxiasáp nhập Giacacta hy vọng rằng với thế mạnh, với truyền thống văn hoácủa đất nớc, theo thời gian những chính sách của chính quyền trung ơng

sẽ dần biến Đông Timor thành mảnh đất gắn bó với Inđônêxia về mọi mặt

nhanh chóng hoà nhập vào Inđônêxia rộng lớn, thống nhất và hùngmạnh…Trong bối cảnh chung đó, ở

Hành động sáp nhập Đông Timor của Inđônêxia đồng nghĩa vớiviệc Inđônêxia sẽ phải chịu trách nhiệm về sự phát triển kinh tế cũng nh

ổn định chính trị ở mảnh đất này Kể từ năm 1976, Đông Timor là tỉnhnhận đợc sự phân phối tài chính từ chính phủ Trung ơng nhiều nhất so vớicác tỉnh khác của Inđônêxia Trong suốt 24 năm kiểm soát Đông Timor,chính quyền Inđônêxia đã cố gắng thực hiện những biện pháp để có thểlàm cho nhân dân Đông Timor quên đi việc đấu tranh đòi độc lập, hay nóicách khác là làm nguội lạnh tinh thần đấu tranh của ngời dân ĐôngTimor Mặc dù, chính quyền Inđônêxia đã phải nỗ lực rất nhiều nhng kếtquả đạt đợc chẳng đáng là bao, đời sống của ngời dân Đông Timor vẫn rấtthấp kém so với các vùng khác ở Inđônêxia và gần nh thấp nhất thế giới.Nạn đói thờng xuyên xẩy ra đe doạ mạng sống của ngời dân Đông Timor

Từ chỗ đói kém bệnh tật, đời sống bị o ép đã gây nên những phản ứng gaygắt của ngời dân Đông Timor Mâu thuẫn xã hội chủ yếu là mâu thuẫngiữa những ngời mới nhập c từ Inđônêxia đến với ngời gốc Đông Timor,mâu thuẫn giữa những ngời chủ trơng giành độc lập với những ngời thânchính quyền Trung ơng Chính vì vậy trong suốt thời gian 24 năm dới sựquản lý của chính quyền Inđônêxia Những mâu thuẫn, xung đột liên tiếpdiễn ra làm cho cục diện Đông Timor vốn đã phức tạp càng trở nên phứctạp hơn

Từ năm 1976 đến 1999, các vụ bạo động, xung đột và đói kém,dịch bệnh đã cớp đi sinh mạng của hơn 200.000 ngời dân Đông Timor[33;5] Bình quân cứ 3 ngời thì có 1 ngời bị giết hoặc bị chết đói Riêng

nạn đói năm 1982 đã cớp đi sinh mạng của hàng chục ngàn ngời Năm

1991, quân đội Inđônêxia đã dùng súng bắn vào đoàn ngời biểu tình taykhông ở nghĩa trang Santasruz làm 271 ngời chết, 382 ngời bị thơng, hơn

250 ngời bị mất tích [33;5] Điều này càng làm dấy lên phong trào đấutranh đòi ly khai khỏi chính quyền Trung ơng

1.2 Cuộc đấu tranh đòi độc lập của nhân dân Đông Timor.

Kể từ năm 1976, Đông Timor trở thành tỉnh thứ 27 của Inđônêxiathì mọi hoạt động của Đông Timor đều nằm dới quyền kiểm soát củachính quyền Inđônêxia Inđônêxia mặc dù đã cố gắng thực hiện nhữngbiện pháp để có thể làm cho nhân dân Đông Timor quên đi việc đấu tranh

đòi độc lập Tuy nhiên, trong suốt 24 năm bị sáp nhập vào Inđônêxia (từ

1976 - 1999) thì đời sống của ngời dân Đông Timor vẫn rất thấp kém sovới các vùng khác ở Inđônêxia, nạn đói thờng xuyên xẩy ra Các vụ bạo

động, xung đột đã cớp đi sinh mạng của nhiều ngời dân Đông Timor Bêncạnh đó là những chính sách ngợc đãi cùng với sự vơ vét, bóc lột, làm giàubất chính của lực lợng quân đội Inđônêxia đóng ở Đông Timor và việcGiacacta trang bị vũ khí cho những ngời dân trung thành với chế độ của

họ đã khơi sâu thêm mối thù hận giữa những ngời dân địa phơng vớinhững ngời đang tìm cách thống trị họ Tất cả những điều này đã khiếncho mâu thuẫn giữa ngời dân Đông Timor với chính quyền Inđônêxia trởnên hết sức phức tạp và kết quả là trong suốt 24 năm nhân dân ĐôngTimor đã liên tiếp tiến hành những cuộc đấu tranh để giành lại quyền độclập tự do cho mình

Tuy nhiên, cuộc đấu tranh này không chỉ diễn ra giữa đa số nhândân Đông Timor muốn độc lập với chính quyền Inđônêxia mà còn là cuộc

đấu tranh nội bộ giữa các đảng phái thân chính quyền với các đảng phảiủng hộ độc lập Cuộc đấu tranh đó diễn ra khi gay gắt quyến liệt, khi trầmlắng, khi chỉ đơn phơng nhân dân Đông Timor đấu tranh, khi đợc các lựclợng quốc tế giúp đỡ Theo thời gian cuộc đấu tranh đã vợt ra khỏi phạm

vi là một cuộc đấu tranh giữa nhân dân Đông Timor với chính quyềnInđônêxia, không còn là công việc nội bộ của Inđônêxia mà trở thành mộtvấn đề quốc tế nóng bỏng Liên Hợp Quốc, Mỹ và phơng Tây đã can thiệpmạnh mẽ vào Đông Timor Cuối cùng với nỗ lực đấu tranh của những ng-

ời dân chủ trơng giành độc lập, cũng nh sự giúp đỡ của các lực lợng quốc

tế, nhân dân Đông Timor đã cơ bản giành đợc độc lập, khi cuộc trng cầudân ý đợc tổ chức vào ngày 30-8-1999

Trong cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân Đông Timor đã

có một tổ chức đóng vai trò rất tích cực Đó là FRETILIN với ngời lãnh

đạo Nicolaulobato - ngời có khuynh hớng Mác xít Dới sự lãnh đạo củaFRETILIN, những ngời Đông Timor yêu nớc đã tập hợp lại, tiến hành xâydựng căn cứ, chiến khu, dựa vào rừng núi để chiến đấu với chính quyềnInđônêxia Cuộc chiến đấu diễn ra mạnh mẽ đặc biệt trong những năm

1977 - 1982 họ đã gây không ít khó khăn thiệt hại cho Inđônêxia Từ rừngnúi, họ thờng xuyên tổ chức các cuộc tiến công đánh vào những khu vựcquan trọng của chính quyền, tiêu diệt chặn đánh các lực lợng quân đội rồisau đó nhanh chóng rút về chiến khu Ngày 28-2-1980, một nhóm du kíchquân FRETILIN đợc trang bị vũ khí đã tiến công vào chính quyềnInđônêxia ở Cairu làm thiệt hại một số nhân viên ngời Inđônêxia làm việc

ở đây Sau sự kiện này, chính quyền Inđônêxia đã tăng cờng quân đội, tiếnsâu vào rừng núi nhằm truy quét và tiêu diệt tận đại bản doanh

FRETILIN Khoảng 1 năm sau sự kiện này, lãnh tụ Lobato bị ám sát Kể

từ khi ông Lobato hy sinh, phong trào đấu tranh du kích đã tạm lắngxuống trong một thời gian dài, từ năm 1982 đến những năm 90 mới pháttriển trở lại

Bên cạnh cuộc đấu tranh của những ngời chủ trơng độc lập vớichính quyền Trung ơng là cuộc đấu tranh trong nội bộ Đông Timor, giữanhững đảng phái thân chính quyền Trung ơng với các đảng phái chủ trơng

độc lập Chính vì thế trong thời kỳ đầu liên tục diễn ra các cuộc xung đột,bạo động, làm cho tình hình Đông Timor hết sức căng thẳng và phức tạp.Tuy nhiên, quá trình đấu tranh của nhân dân Đông Timor trong nhữngnăm 1976 - 1990 diễn ra không liên tục và không có hệ thống, nó chỉmang tính chất là những hành động bột phát chống phá chính quyềnTrung ơng Mãi cho đến đầu những năm 1990 khi bối cảnh quốc tế thay

đổi, các lực lợng quốc tế đã "quan tâm" nhiều hơn đến số phận của nhândân Đông Timor thì họ mới có cơ hội vùng lên và tổ chức đấu tranh có hệthống, có đờng lối rõ ràng với sự lãnh đạo của vị thủ lĩnh Xanana Gusmao

Xanana Gusmao vừa là thi sỹ, hoạ sĩ vừa là nhà báo, nhà hoạt độngchính trị Ông chính là biểu tợng của cuộc đấu tranh cho một Nhà nớc

Đông Timor độc lập Sinh ngày 30-6-1946 tại thị trấn Manatuto (cáchphía Đông của thủ phủ Dili 50km) ông Gusmao là con thứ 2 trong gia

đình có 9 anh em, tính tình hiền hậu, ôn hoà, ông từng theo học 4 năm tạichủng viện Dòng Tên Công giáo Darê nằm trên đỉnh đồi nhìn xuống thànhphố cảng Dili Năm 1962, ông thoát li gia đình lên thủ phủ Dili học và trởthành nhà báo

Tháng 10-1969, Gusmao lập gia đình lần đầu tiên, sau đó vợ và haicon ông chuyển đến sinh sống tại miền Nam thành phố Meloourne(Ôxtrâylia) Năm 1974, ông Gusmao chuyển sang Ôtrâylia và tham giaMặt trận cách mạng giành độc lập cho Đông Timor (gọi là phong tràoFRETILIN).

Tháng 8-1975 sau cuộc đảo chính quân sự ở Lixbon, Bồ Đào Nharút khỏi Đông Timor, chấm dứt 400 năm đô hộ lãnh thổ này ChínhGusmao trực tiếp chứng kiến cảnh quân đội Bồ Đào Nha rời khỏi ĐôngTimor năm 1975

Sau đó, trớc việc Đông Timor trở thành tỉnh thứ 27 của Inđônêxia,

ông Gusmao tham gia vào phong trào đòi độc lập cho Đông Timor, trởthành chỉ huy cao cấp của cánh vũ trang FRETILIN mang tên là Falintil(lực lợng vũ trang giải phóng Đông Timor) Năm 1982, ông trở thành lãnh

tụ của du kích Đông Timor Năm 1987, ông trở thành Chủ tịch Hội đồngquốc gia kháng chiến của ngời Maubere (CNRM), tập hợp và thống nhất

đợc các xu hớng đòi độc lập cho Đông Timor Xanana Gusmao đợc ngời

Đông Timor coi là "Ngời của nhân dân", "Biểu tợng của độc lập" Đếntháng 11-1992, ông bị nhà chức trách Inđônêxia bắt tại một ngôi nhà cơ

sở của quân du kích tại thủ phủ Dili Chính trong thời gian bị giam dữ,

ông Gusmao đã gặp bà Alexan Sword (một phụ nữ ngời Ôxtrâylia có cảmtình với cuộc đấu tranh giành độc lập Đông Timor) Bà Alexan tìnhnguyện giúp ông Gusmao giữ liên lạc, chuyển tin tức, chỉ thị của ông từtrong tù ra bên ngoài

Tháng 2-1999, án tù Gusmao đợc chuyển thành chế độ quản thúc ởGiacacta Trong thời gian này, ông đợc một số nhà lãnh đạo công đoàn và

phe đối lập ở Inđônêxia, một số khách nớc ngoài đến thăm, đặc biệt có cảTổng thống Nam Phi Nenson Mandela Đến ngày 15-9-1999, ông Gusmao

đợc trả tự do, trở về quê hơng Đông Timor và tại đây ông đã kết hôn với

bà Alexan Xanana Gusmao rất tích cực tham gia công việc chuẩn bị chocuộc trng cầu dân ý, yêu cầu bảo đảm ân xá đối với những ngời Inđônêxia

đã vấy tay nhúng máu ở Đông Timor Ông không a tiếng khua vũ khí, trừtrờng hợp cần thiết nên đợc nhiều ngời quý trọng ở tấm lòng kết hợp sựkhoan dung, độ lợng lẫn sự công bằng

Cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ ở châu á trong những năm

1997 - 1998 đã để lại những hậu quả vô cùng nghiêm trọng trên tất cảcác lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội của các nớc ASEAN Trong đóInđônêxia là một trong những nớc phải chịu hậu quả nặng nề nhất

Cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ đã tàn phá đất nớc Inđônêxiamột cách nghiêm trọng Từ những khó khăn về kinh tế đã dẫn đến việckhủng hoảng về chính trị , xu hớng li khai tăng lên, mâu thuẫn xung độtgiữa các tôn giáo, tộc ngời trở nên gay gắt Các cuộc đấu tranh của quầnchúng nhân dân diễn ra thờng xuyên Hệ quả là dẫn tới việc ngày 21-5-

1998, Xuhactô đã phải tuyên bố từ chức, chấm dứt 32 năm cầm quyền ởInđônêxia, ông Habibie lên thay Tuy nhiên sự thay thế này cũng khônglàm cho tình hình sáng sủa hơn Cách điều hành đất nớc thay đổi, cơ chếvốn đã từng mang lại cho Inđônêxia sự phát triển mạnh mẽ trong nhữngnăm trớc đã bị phá vỡ ra từng mảng, làm nảy sinh những căn bệnh tiêu cựckéo dài Cuộc bầu cử Quốc hội ngày 7-6-1999 và bầu cử Tổng thống ngày20-10-1999 đã quyết định lực lợng chính trị lên nắm chính quyền, nhngtình hình Inđônêxia vẫn rất phức tạp Ngời dân Đông Timor nhận thấy đây

là cơ hội tốt cho việc giành độc lập của dân tộc, các cuộc đấu tranh đòi

Về phía Mỹ, ngay từ những năm 1950 Mỹ đã đầu t hàng trăm triệuUSD viện trợ các trang thiết bị và huấn luyện cho các lực lợng vũ trangInđônêxia, lực lợng luôn đợc coi là thể chế có thể trông cậy để chống lại

sự lật đổ đợc cho là của cộng sản trên hòn đảo này và bảo vệ quyền lợicủa Mỹ ở đó Oasintơn không muốn có một quốc gia cộng sản ra đời ở

Đông Timor nên lúc đầu đã ngầm ủng hộ Inđônêxia để loại trừ mầmmống cộng sản đó ngay sau khi Bồ Đào Nha rút khỏi vùng lãnh thổ nàyvào cuối năm 1975 Bất chấp những báo cáo liên tiếp về sự vi phạm nhânquyền nghiêm trọng của lực lợng vũ trang Inđônêxia đóng ở Đông Timor,

Mỹ vẫn bênh vực cho lực lợng này, tiếp tục cung cấp hơn 1 tỷ USD việntrợ quân sự, huấn luyện và bán vũ khí cho lực lợng vũ trang Inđônêxia.Thế nhng cho đến khi cuộc chiến tranh lạnh kết thúc cũng đồng nghĩa với

việc lôi kéo đồng minh của Mỹ không còn cần thiết nh trớc nữa và sựquan tâm của Mỹ đối với Inđônêxia cũng giảm xuống Mỹ lại quay sang

sử dụng chiêu bài "nhân quyền" để can thiệp sâu vào công việc nội bộ cácnớc trong đó có cả Inđônêxia Vì vậy khi cuộc khủng hoảng tài chính -tiền tệ nổ ra ở các nớc Đông Nam á, Mỹ đã tận dụng cơ hội này để vận

động, gây sức ép tối đa với các tổ chức chính trị, tài chính quốc tế nh Quỹtiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triểnchâu á (ADB) Buộc Inđônêxia phải thực hiện những điều khoản gây mất

ổn định về chính trị thông qua khủng hoảng kinh tế Kể từ năm 1991,Quốc hội Mỹ đã hạn chế viện trợ quân sự, cấm Inđônêxia tham gia vàochơng trình huấn luyện và giáo dục quân sự quốc tế

Nh vậy, trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến tranh lạnh, Mỹ đãủng hộ chính quyền của Tổng thống Xuhacto một cách tích cực, bất chấpchính quyền này đã gây ra những gì đối với Đông Timor Nhng bây giờ

Mỹ lại quay sang ủng hộ cuộc đấu tranh đòi độc lập cho Đông Timor Bởivì Mỹ cho rằng sẽ dễ dàng khống chế đợc khu vực này vì can thiệp vào n-

ớc nhỏ sẽ thuận lợi hơn so với nớc lớn Vì thế nếu Đông Timor độc lập,

Mỹ có thể nhảy vào Đông Timor tạo chỗ dựa vững chắc ở đây để từ đó

v-ơn "chiếc vòi bạch tuộc" của mình ra các vùng khác ở khu vực Đông Nam

á và Châu á - thái Bình Dơng Việc làm này không đơn giản nhng nónằm trong khả năng của Mỹ Nh vậy với những âm mu, toan tính riêngcho lợi ích nớc Mỹ, Mỹ đã hoàn toàn thay đổi lập trờng đối với vấn đề

Đông Timor

Bên cạnh Mỹ, nh đã nói, Ôxtrâylia cũng là một nớc rất tích cựctrong việc ủng hộ phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân Đông

Timor, dù hơn 20 năm trớc Ôxtrâylia là nớc đầu tiên công khai ủng hộhành động sáp nhập của Inđônêxia.

Ôxtrâylia vốn là đồng minh tích cực của Mỹ nên đã thống nhất với

Mỹ hầu hết các đánh giá về vấn đề an ninh khu vực và toàn cầu Mặc dù

Ôxtrâylia là nớc sớm công nhận chủ quyền của Inđônêxia ở Đông Timornăm 1976, đã có hiệp định song phơng với Inđônêxia và mặc dù vị trí củaInđônêxia có tầm quan trọng về thơng mại và an ninh đối với Ôxtrâylia,nhng trớc diễn biến khu vực, Ôxtrâylia đã đứng hẳn về phía Mỹ, đi đầutrong việc can thiệp vào Đông Timor

Sở dĩ Ôxtrâylia can thiệp vào Đông Timor vì lợi ích lớn nhất mà

Ôxtrâylia có thể đạt đợc ở Đông Timor đó là nguồn dầu lửa Giữa haiquốc gia và vùng lãnh thổ này đã từng ký một hiệp ớc về dầu mỏ vào năm

1989 Theo hiệp ớc này, các Công ty dầu mỏ của Ôxtrâylia đợc quyềnkhai thác và chia lợi nhuận đối với nguồn dầu mỏ trên biển Timor giữa hainớc Khu vực này có trữ lợng dầu mỏ lớn, mang lại cho Ôxtrâylia nhiềulợi nhuận Theo các số liệu thăm dò cho thấy, riêng khu vực nằm tronghiệp ớc tay đôi này có trữ lợng hơi đốt trị giá khoảng 19 tỷ USD, cha kểcác vùng lân cận Chính vùng biển này đang là đối tợng nhòm ngó củanhiều nớc khác, bởi vậy Công Đảng Ôxtrâylia đã đòi đàm phán lại hiệp ớcbiển Timor, muốn chính phủ Inđônêxia trao quyền chia sẻ quyền lợi chochính phủ tự trị Đông Timor mà với điều đó thì lợi nhuận trớc mắt của

Ôxtrâylia có thể tăng lên 150 triệu USD/năm, lợi ích các công ty dầu của

Ôxtrâylia tại biển Timor đang ngày càng phình ra Chính vì vậy mà việc

Ôxtrâylia quay sang ủng hộ độc lập cho Đông Timor cũng không phải là

điều bất ngờ

Còn Bồ Đào Nha, nớc mẹ bảo hộ Đông Timor trớc đây, tuyên bố sẽviện trợ cho Đông Timor 350 triệu USD để giúp Đông Timor phát triểnkinh tế, xây dựng đất nớc.

Ngoài ra, Liên Hợp Quốc là tổ chức mà ngay từ đầu đã lên tiếngphản đối hành động sáp nhập Đông Timor của Inđônêxia, vì vậy mà hàngnăm vấn đề Đông Timor vẫn luôn đợc đa ra thảo luận tại các diễn đàn của

tổ chức này Ngời dân Đông Timor đã tận dụng đợc điều này và coi đóchính là cơ sở pháp lý cho cuộc đấu tranh của mình

Nh vậy, với nỗ lực đấu tranh không mệt mỏi của những ngời dân

Đông Timor chủ trơng giành độc lập, cùng với sự can thiệp, giúp đỡ củacác thế lực phơng Tây, Inđônêxia đã phải tổ chức cuộc trng cầu dân ý doLiên Hợp Quốc bảo trợ, để quyết định số phận cho vùng lãnh thổ này.Ngày 24-7-1998, Inđônêxia buộc phải thông báo chơng trình rút quânkhỏi Đông Timor Đến ngày 28-7-1998, các binh sỹ Inđônêxia rút khỏiDili

Ngày 11-2-1999, Tổng thống Inđônêxia, ông Habibie tuyên bố sẽtrao trả độc lập cho Đông Timor từ ngày 1-1-2000 và trút bỏ gánh nặngcủa vấn đề này Tuy nhiên chính phủ sẽ giành quyền quyết định cho hộinghị hiệp thơng nhân dân Inđônêxia (MPR) vì việc sáp nhập Đông Timorvào Inđônêxia là do MRP quyết định năm 1976 Có thể nói những quyết

định nhợng bộ liên tiếp của Inđônêxia với Đông Timor là những bớc đi táobạo của Giacacta nhằm giải quyết những vấn đề xung đột đang diễn raquyết liệt trên vùng đất này

Ngày 11- 6- 1999, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã thông quanghị quyết về việc thành lập phái bộ của Liên Hợp Quốc ở Đông Timor,

gọi tắt là UNAMET, để tổ chức cuộc trng cầu dân ý Theo tinh thần nghịquyết này, Liên Hợp Quốc sẽ tổ chức một lực lợng cảnh sát gồm 200thành viên để đảm bảo an ninh cho cuộc bỏ phiếu và 50 sỹ quan quân độinhng không đợc vũ trang, hoạt động nh các sỹ quan liên lạc với quân độiInđônêxia.

Ngày 18- 6-1999 các phe phái thù địch tại Đông Timor đã ký thoảthuận về giải giáp vũ khí Ngày 28- 6-1999, tại Giacacta, đã chính thứckhai mạc cuộc tiếp xúc giữa hai bên đối lập của Đông Timor Tham dự có

30 ngời mỗi phái và một số đại biểu của Liên Hợp Quốc, của phíaInđônêxia, Bồ Đào Nha và Đại sứ các nớc Hoa Kỳ, Ôxtrâylia, Italia, Pháp,Anh và đại diện EU tại Inđônêxia Cuộc tiếp xúc diễn ra trên tinh thầnthẳng thắn và xây dựng Hai bên nhất trí với thoả thuận về giải giáp vũ khíngày 18- 6-1999

Kết thúc cuộc tiếp xúc, các bên đã ký một tuyên bố chung gồm 16

điểm liên quan đến vấn đề chính trị, an ninh, trng cầu dân ý và hoà hợpcho tơng lai của Đông Timor, cam kết tôn trọng và tiếp nhận bất cứ kếtquả nào của cuộc trng cầu dân ý [35; 27 - 29]

Ngày 21- 6-1999, 41 trong tổng số 270 cảnh sát dân sự quốc tế đã

đến Đông Timor để làm nhiệm vụ giám sát Đây là một bộ phận cấu thànhlực lợng quốc tế làm nhiệm vụ bảo vệ an ninh cho cuộc trng cầu dân ý vềnền độc lập của nhân dân Đông Timor do Liên Hợp Quốc bảo trợ vàongày 8- 8-1999 [7; 8] Đến cuối tháng 7-1999, lực lợng này đã có mặt đầy

đủ ở Đông Timor, sẵn sàng làm nhiệm vụ Tuy nhiên, trong khi tất cả đãhoàn tất thì Tổng th ký Liên Hợp Quốc bất ngờ tuyên bố trì hoãn cuộc tr-

ng cầu dân ý vào ngày 8 - 8 và sẽ thực hiện vào ngày 21 - 8, sau đó lại lui

tiếp vào ngày 30-8-1999, với lý do an ninh không đảm bảo Thực chất của

sự trì hoãn này là kéo dài thời gian để tiến hành vận động cho xu hớnggiành độc lập ở Đông Timor

Sau hai lần trì hoãn, Tổng th ký Liên Hợp Quốc Côphi Annan đã ấn

định thời hạn chính thức cuộc bỏ phiếu có ý nghĩa quyết định số phận của

Đông Timor vào ngày 30-8-1999 Việc đăng ký cử tri đợc tiến hành trong

20 ngày (từ ngày 16-7 đến ngày 4-8-1999) diễn ra suôn sẻ và đạt kết quả

nh mong muốn Khoảng 450.000 cử tri Đông Timor đã đăng ký tại 200

điểm bỏ phiếu, trong đó có khoảng 60.000 ngời (chiếm 15%) lánh nạn ởcác đảo lân cận trở về đăng ký tham gia bỏ phiếu

Nh vậy, các việc chuẩn bị cho cuộc trng cầu dân ý về nền độc lậpcủa Đông Timor đã đợc hoàn tất Ngày 30-8-1999 đánh một dấu mốctrong lịch sử Đông Timor, hơn 90% trong tổng số 450.000 cử tri ĐôngTimor thực hiện quyền dân chủ của mình tại cuộc trng cầu dân ý do LiênHợp Quốc đã tổ chức để xác định tơng lai chính trị của vùng lãnh thổ này.Chính phủ Inđônêxia coi đây là biểu hiện của "tự do và bình đẳng" Việc

bỏ phiếu tại hầu hết các điểm bỏ phiếu diễn ra trật tự an toàn, chỉ có mộtvài sự cố nhỏ xẩy ra, có 3 ngời trong tổng số 4000 ngời địa phơng làmviệc cho phái đoàn Liên Hợp Quốc tại Đông Timor (UNAMET) bị thiệtmạng trên đờng về nhà, sau khi hoàn thành công việc tại trung tâm bỏphiếu, công việc kiểm phiếu bắt đầu vào ngày 1-9-1999 tại Dili, thủ phủcủa Đông Timor

Năm ngày chờ đợi kết quả chính thức là những ngày căng thẳng.Dân quân thờng xuyên tấn công Dili và các địa điểm khác trên lãnh thổ

Ngày 4/9/1999, vào lúc 9 giờ Đông Timor, tức 8 giờ Hà Nội, IanMarlin, Chủ tịch Phái đoàn Trợ giúp Đông Timor của Liên Hợp Quốccông bố kết quả cuộc trng cầu dân ý Kết quả có 344.580 cử tri (chiếm78,5%) ủng hộ Đông Timor độc lập, trong khi đó chỉ có 94.388 cử tri(chiếm 21,5%) chấp nhận Đông Timor trở thành một tỉnh tự trị dới sự lãnh

đạo của Inđônêxia Hội nghị hiệp thơng nhân dân của Inđônêxia đã phêchuẩn kết quả trng cầu dân ý, trao quyền độc lập cho Đông Timor

Nh vậy, đa số ngời dân Đông Timor, hay nói đúng hơn là 3/4 dân số

Đông Timor mong muốn độc lập hoàn toàn với Bồ Đào Nha, vớiInđônêxia với tất cả các nớc khác Thực tế này bắt buộc Inđônêxia phảithực hiện các biện pháp hợp pháp, trả lại cho Đông Timor quy chế nh trớcngày 17-7-1976, khi vùng lãnh thổ này cha bị sáp nhập vào Inđônêxia.Liên Hợp Quốc sẽ tiến hành các hoạt động hoà bình để chuyển giao quyềnhạn của Đông Timor cho Liên Hợp Quốc, cơ quan quốc tế này sẽ thựchiện thêm các công đoạn tiến tới độc lập ở Đông Timor

Kết quả của cuộc trng cầu dân ý này là một đòn đau đớn đối vớimột bộ phận ngời dân Inđônêxia cũng nh một bộ phận ngời Đông Timorgốc Inđônêxia đã từng gắn bó, chịu nhiều hy sinh mất mát ở mảnh đất bénhỏ này, nên họ không muốn Đông Timor tuột khỏi tay một cách dễ dàng.Còn riêng đối với nhân dân Đông Timor thì kết quả cuộc trng cầu dân ýlại thực sự là một phần thởng ngọt ngào cho những nỗ lực đấu tranh khôngmệt mỏi suốt 24 năm qua, không uổng công những thế hệ đã hy sinh cho

sự nghiệp đấu tranh giành độc lập ở vùng đất này Kết quả đó cho thấy dùvới diện tích khiêm tốn, dân số ít ỏi nhng tinh thần khát khao độc lập của

họ mãnh liệt tới mức nào Nguyện vọng chân chính đó chính là động lựcthôi thúc ngời dân nơi đây đấu tranh bền bỉ.

Ngay sau khi kết quả cuộc bỏ phiếu đợc công bố, Tổng thốngInđônêxia đã tuyên bố, Inđônêxia sẵn sàng tôn trọng quyết định của đa sốnhân dân Đông Timor và kêu gọi toàn thể cộng đồng Inđônêxia chấp nhậnthực tế này một cách chân thành, kiên nhẫn, đàng hoàng và độ lợng Cùngngày, tại Giacacta thủ lĩnh phong trào đấu tranh giành độc lập ở ĐôngTimor đang bị quản thúc, ông Xanana Gusmao lên tiếng yêu cầu Hội

đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đa ngay lực lợng gìn giữ hoà bình của LiênHợp Quốc đến Đông Timor nhằm giữ gìn an ninh trật tự cho Đông Timor[7;8]

Cuộc trng cầu dân ý ngày 30-8-1999 diễn ra tơng đối suôn sẻ không

có bạo động và nhìn chung là tốt đẹp Tuy nhiên những ngày sau đó, vùnglãnh thổ này lại rơi vào tình trạng căng thẳng và nóng bỏng về an ninh.Nhiều vụ bạo động đã xẩy ra khi kiểm phiếu bắt đầu các băng nhóm dukích bị thất bại đã dìm Đông Timor trong khói lửa Nhiều hãng truyềnhình trên thế giới phát đi những hình ảnh chỉ thấy trong chiến tranh - tiếngsúng tự động nổ chói tai, nhà cửa bị đốt phá, thờng dân vô tội chạy tìm nơi

c trú trong trờng học, nhà thờ và các dãy núi gần đó Đêm 4-9-1999 đã có

25 ngời chết trong các vụ bạo động, sau công bố kết quả bỏ phiếu [8;8].Ngọn lửa bạo lực lan rộng trên toàn vùng lãnh thổ Đông Timor Các cuộcxung đột ác liệt đã xẩy ra giữa những ngời ủng hộ độc lập và lực lợngchống đối lại việc tách Đông Timor ra khỏi Inđônêxia Tình hình ĐôngTimor xấu đi nghiêm trọng, hàng ngày tiếng súng vang vọng khắp thủ phủDili Những cuộc xung đột, bắn giết, đốt phá liên tiếp diễn ra tại các khu