Sử dụng hinh thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài Sử dụng hình thức tổ chức dạy học“ ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn Giáo dục công dân ở trờng trung học phổ thông ” có ý nghĩa nhất định trong việc n

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

- -cao thị thắm Sử dụng hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn giáo dục công dân ở trờng trung học phổ thông Khoá luận tốt nghiệp đại học Chuyên Ngành giáo dục chính trị Vinh, tháng 5 năm 2009 Mục lục Trang Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Cơ sở và phơng pháp nghiên cứu 4

6 ý nghĩa của luận văn 5

7 Bố cục luận văn 5

Nội dung 6

Chơng 1: Lý luận chung về hình thức tổ chức dạy học 6

1.1 Quan niệm và đặc trng của hình thức tổ chức dạy học 6

1.1.1 Quan niệm về hình thức tổ chức dạy học 6

1.1.2 Một số hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD 9

1.1.3 Những đặc trng của hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp 21

1.2 Những yêu cầu đối với việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp 22

1.2.1 Đối với giáo viên 22

1.2.2 Đối với học sinh 23

1.2.3 Đối với nội dung chơng trình 23

Tiểu kết chơng 1 25

Chơng 2: Sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy các phần cụ thể trong chơng trình GDCD ở trờng THPT 26

2.1 Sự cần thiết phải sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy GDCD ở trờng THPT 26

2.1.1 Đặc điểm nội dung môn GDCD ở THPT 26

2.1.2 Ưu thế của việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ

lên lớp trong giảng dạy môn GDCD ở trờng THPT 29

2.1.3 Thực trạng của việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy GDCD ở trờng THPT 33

2.2 Sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong chơng trình GDCD 10, 11, 12 36

2.2.1 Yêu cầu chung của hoạt động ngoài giờ lên lớp 36

2.2.2 áp dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào chơng trình GDCD 10, 11, 12 37

2.3 Một số vấn đề có ý nghĩa phơng pháp luận rút ra khi nghiên cứu các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn GDCD ở tr -ờng THPT 53

Tiểu kết chơng 2 54

Kết luận 55

Danh mục tài liệu tham khảo 56

B¶ng danh môc c¸c tõ viÕt t¾t

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đang có những chuyểnbiến đáng kể, cùng với nội dung và phơng pháp dạy học thì các hình thức tổchức dạy học (HTTCDH) cũng đợc đặc biệt quan tâm Nghị quyết Đại hội Xnăm 2006 của Đảng đã nêu mục tiêu đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo,phát triển nguồn nhân lực chất lợng cao: “Chuyển dần mô hình giáo dục hiệnnay sang mô hình giáo dục mở - mô hình xã hội học tập với hệ thống học tậpsuốt đời… xây dựng và phát triển hệ thống học tập cho mọi ngời và nhữnghình thức học tập, thực hành linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập thờng xuyên,tạo nhiều cơ hội khác nhau cho ngời học.” [7, 95]

Sinh thời Bác Hồ kính yêu của chúng ta cũng đã nêu cách thức học tậpphải gắn lý luận với thực tiễn: Phải luôn gắn giáo dục với thực tiễn Việt Nam,học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học phải kết hợp vớilao động Có nh vậy giáo dục mới có tính hớng đích đúng đắn, rõ ràng, thiếtthực Ngời cũng chỉ rõ việc học phải đợc tiến hành ở mọi nơi, mọi lúc, học mọingời, học suốt đời, coi trọng việc tự học tự đào tạo và đào tạo lại Đối với mỗingời việc học ở trờng lớp chỉ là một phần, còn phần chủ yếu là phải học tronglao động, trong công tác và trong hoạt động thực tiễn

Nhng một thực tế giáo dục Việt Nam hiện nay còn nặng về lý thuyết, chakết hợp giữa lý thuyết và thực hành Điều đó đợc thể hiện qua HTTCDH củagiáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay chỉ chủ yếu nếu không nói toàn bộ ch-

ơng trình học chỉ đợc tiến hành trên lớp, học sinh tiếp nhận kiến thức thôngqua bài giảng trên lớp của giáo viên Thứ hai là đợc thể hiện ở số lợng học sinhsau khi tốt nghiệp mặc dù kiến thức và lý thuyết nắm rất vững nhng yếu ởkhâu thực hành, không áp dụng đợc lý thuyết đã học vào trong thực tiễn

HTTCDH ở trờng trung học phổ thông (THPT) hiện nay còn nhiều bấtcập nhất là ở môn Giáo dục công dân (GDCD) mà trớc đây gọi là môn Chínhtrị Trên tạp chí Cộng sản số 4 năm 1993, cố thủ tớng Phạm Văn Đồng đã nói:

“ Tôi muốn nói đến môn Giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức, giáo dục họcthuyết Mác- Lênin, T tởng Hồ Chí Minh Đối với chế độ ta, nớc ta, sự nghiệp

ta các môn giáo dục này chính là giáo dục t tởng tình cảm, giáo dục lòng yêunớc, yêu tổ quốc yêu dân tộc, yêu chủ nghĩa xã hội, giáo dục về những phẩm

chất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giáo dục về quyền con ngời, về quyền côngdân, giáo dục về nhà nớc và pháp luật… một môn học nh vậy bản thân nó làmột môn học hấp dẫn Nhng mấy năm gần đây… môn học này không đợc coitrọng Đây là một hiện tợng không bình thờng, không thể chấp nhận đợc Dứtkhoát các cơ quan có trách nhiệm về giáo dục và đào tạo trong hệ thống chínhtrị của chế độ ta phải xem xét lại vấn đề mà tôi cho là rất trọng yếu này” [9,6]

Vị trí môn GDCD rất quan trọng nhng thực tế ở trờng THPT trả lời rằng:môn nào thi tốt nghiệp thì môn đó quan trọng Chính vì đây là môn không thitốt nghiệp nên nhà trờng, gia đình và cả giáo viên dạy bộ môn này cũng khôngquan tâm đến việc đầu t đúng mức cho môn học

Hiện nay, Tài liệu Giáo dục công dân trớc kia đã đợc cải cách thành sáchgiáo khoa GDCD ở cả 3 lớp 10, 11,12 Phơng pháp giảng dạy cũng đợc quantâm nhng thiết nghĩ vẫn cha đủ, bởi điều quan trọng là phải có HTTCDH thíchhợp hơn, mang tính thực tiễn hơn

Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài Sử dụng hình thức tổ chức dạy học“

ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn Giáo dục công dân ở trờng trung học phổ thông ” có ý nghĩa nhất định trong việc nâng cao tính thực tiễn của bộmôn GDCD ở trờng THPT

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Môn GDCD ở trờng THPT có vai trò rất quan trọng trong việc hình thànhthế giới quan và phơng pháp luận cho học sinh Trong lịch sử nghiên cứu khoahọc giáo dục cũng có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về môn học, đặc biệt

là những ngời làm công tác giảng dạy môn học này Đã có rất nhiều bài viết,

đề tài liên quan, điển hình nh:

- Kỷ yếu hội thảo tháng 1 năm 1996 do Khoa Chính trị - luật ĐHSP Vinh

phối hợp với hai sở Giáo dục Đào tạo Nghệ An và Hà Tĩnh thực hiện, bàn vềgiảng dạy môn GDCD ở trờng THPT chuyên ban

- Năm 1999 nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội đã xuất bản cuốn Lý

luận dạy học môn Giáo dục công dân, do tác giả Phùng Văn Bộ chủ biên đã

nêu lên con đờng thực hiện môn GDCD thông qua các hoạt động xã hội

- Trong cuốn Phơng pháp giảng dạy Giáo dục công dân, tác giả Vơng Tất

Đạt cũng có đề cập đến một số hình thức dạy học khác của môn GDCD

- Năm 2001 khoa Giáo dục chính trị, trờng Đại học Vinh đã biên soạn

cuốn Góp phần dạy tốt môn Giáo dục công dân ở trờng Phổ thông trung học.

- Năm 2006 Bộ giáo dục và đào tạo đã có văn bản Hớng dẫn thực hiện

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu kĩ hơn về mặt lý luận các HTTCDHmôn GDCD Qua đó thấy đợc sự cần thiết phải áp dụng nhiều hơn nữa cáchình thức dạy học ngoài giờ lên lớp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học mônGDCD

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lý luận dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD ởtrờng THPT

- Vận dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạycác phần cụ thể trong chơng trình GDCD ở THPT

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tợng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp mônGDCD ở trờng THPT

- Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, t tởng Hồ Chí Minh

về mối quan hệ giữa lý luận và nhận thức

- Dựa trên lý luận về tâm lý học và giáo dục học

- Xuất phát từ thực trạng giảng dạy môn GDCD ở trờng THPT đề tàinghiên cứu sâu hơn về các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp.

5.2 Phơng pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các phơng pháp sau:

- Phơng pháp duy vật biện chứng kết hợp với logic và lịch sử

- Phơng pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

- Phơng pháp hỏi ý kiến chuyên gia

- Phơng pháp điều tra, phỏng vấn

- Phơng pháp nghiên cứu lý luận

6 ý nghĩa của luận văn

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm

có 2 chơng, 5 tiết

nội dung Chơng 1: Lý luận chung về hình thức tổ chức dạy học

1.1 Quan niệm và đặc trng của hình thức tổ chức dạy học

1.1.1 Quan niệm về hình thức tổ chức dạy học

HTTCDH là hình thức trong đó thể hiện cách thức làm việc của giáo viên

và học sinh nhằm đạt tới hiệu quả nhất của việc truyền thụ và lĩnh hội tri thức,thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục và giáo dỡng Thông qua các hình thức dạyhọc giáo viên vừa có thể truyền thụ, củng cố tri thức cho học sinh, vừa rènluyện cho học sinh thói quen vận dụng tri thức vào cuộc sống, phát triển t duylogic, khả năng độc lập sáng tạo trong học tập

Trong lịch sử loài ngời đã từng tồn tại nhiều hình thức dạy học khác nhau.Các hình thức dạy học đợc hình thành và phát triển trong lịch sử dới ảnh hởngcủa những biến đổi về mặt chính trị xã hội và khoa học công nghệ

Trong xã hội Cộng sản nguyên thủy, khi nền sản xuất còn ở trình độ thấpkém, việc truyền thụ kinh nghiệm của thế hệ trớc cho thế hệ sau có tính chấtthực tiễn - tự phát và hình thức truyền thụ mang tính cá nhân

Trong xã hội Chiếm hữu nô lệ, nhà trờng đã xuất hiện, việc dạy học đã

đ-ợc tổ chức có hệ thống Học sinh làm việc theo nhóm song giáo viên vẫntruyền thụ tri thức cho trò dới hình thức cá nhân

Thời Trung cổ, cả phơng Đông và phơng Tây, hình thức dạy học cá nhânvẫn còn tồn tại

Cuối thế kỉ XVI đầu thế kỉ XVII, ở châu Âu nền công thơng nghiệp pháttriển mạnh mẽ, đòi hỏi nhà trờng phải cung cấp cho xã hội hàng loạt ngời cóvăn hóa nhất định, phù hợp với nền sản xuất lúc bấy giờ Hình thức dạy học cánhân không đáp ứng đợc đòi hỏi của xã hội, phải tìm ra hình thức dạy họckhác tiến bộ hơn

Sau thời Phục hng, giáo dục phơng Tây đã hình thành hệ thống trờng lớptơng đối bài bản Học sinh đợc chia thành nhiều lớp, nhiều cấp học Nhà giáodục Tiệp Khắc vĩ đại - Comenxki (1592 - 1670) là ngời đầu tiên trong lịch sử

đã xây dựng hình thức lớp - bài còn gọi tắt là hình thức lên lớp, ông cũng làngời đầu tiên viết sách giáo khoa (theo đúng nghĩa của nó) Chơng trình gồmnhiều môn, mỗi môn gồm nhiều bài, học xong chơng trình có kiểm tra, đánh

giá và có các kỳ nghỉ ngơi… Từ thế kỉ XVIII, những lớp học của Rousseau đã

có phòng thí nghiệm hiện đại Petxtalodi (Thụy Sĩ) còn thiết kế loại trờng vừahọc vừa làm Học sinh đến trờng không chỉ học văn hóa mà còn học thêm cácnghề nh: mộc, nề, dệt, đan, sửa máy móc…để giúp gia đình và có tay nghềtrong tơng lai

Trong thế kỉ XX, loài ngời đã chứng kiến nhiều cuộc thay đổi lớn tronglĩnh vực giáo dục, khởi nguồn từ Liên Xô và đợc rất nhiều nớc áp dụng Ngời

ta không còn chủ trơng học để làm quen, để khoe chữ nghĩa mà học để làmngời lao động có ích Bởi vậy, dụng cụ học tập không chỉ có giấy, bút, sáchgiáo khoa… mà còn có cả búa, liềm, cuốc xẻng…Nơi học không chỉ diễn ratrong phòng ốc chật hẹp mà còn ở các công xởng, nông trờng… Thời giannghỉ hè chính là “học kì thứ ba”, tức là học kì lao động tập thể Nhà s phạmMakarenco chủ trơng phơng pháp “giáo dục tập thể” Nghĩa là học sinh khôngchỉ học ở thầy giáo, sách giáo khoa mà còn học ở tập thể cộng đồng, bởi vậy,các hình thức sinh hoạt tập thể rất đợc chú trọng

Hiện nay, trong nhà trờng phổ thông, hình thức lên lớp và các HTTCDHkhác đang đợc áp dụng rộng rãi dới nhiều cách thức khác nhau, nhằm đáp ứngvới mức độ cao nhất mục đích và nhiệm vụ dạy học

Việc giảng dạy môn GDCD cũng đợc tổ chức dới nhiều hình thức hoạt độngkhác nhau Đó là hình thức lên lớp và hình thức ngoài giờ lên lớp

Lên lớp là hình thức dạy học, trong đó giáo viên dùng lời nói và các thao tác

nghiệp vụ để truyền thụ tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh và học sinhlĩnh hội tri thức một cách tự giác, sáng tạo Hình thức dạy học lên lớp là hình thứcdạy học tổ chức cho học sinh thành các lớp với thành phần không đổi, với lứa tuổi

và hình thức nh nhau, với thời khóa biểu nhất định, đợc nghe giảng đồng thời vớinhau theo từng bài và cùng học với một mục đích nhất định

Hình thức lên lớp môn GDCD là HTTCDH cơ bản của giáo viên ở trờngphổ thông trung học, những bài học GDCD chủ yếu đợc tiến hành trên lớp dới

sự hớng dẫn của giáo viên Chất lợng giảng dạy và học tập trên lớp của giáoviên và học sinh phụ thuộc phần lớn vào các bài trên lớp Nếu giáo viên giảngbài tốt thì học sinh sẽ hiểu và nắm đợc tri thức và kĩ năng thực hành một cáchtích cực, năng động, sáng tạo, tức là hình thành, củng cố và phát triển phong

cách t duy khoa học cho học sinh Mặt khác trong điều kiện hiện nay, giờ lênlớp tốt còn có định hớng trong học tập bộ môn.

Hình thức lên lớp có những u điểm và nhợc điểm nhất định, đòi hỏi phải

sử dụng kết hợp với các HTTCDH khác để mang lại hiệu quả trong quá trìnhgiảng dạy bộ môn

Đối với bộ môn GDCD đây là hình thức dạy học cơ bản nhất Nó giúpcho giáo viên cùng một lúc có thể hớng dẫn tập thể học sinh học tập tri thứcmột cách có hệ thống, có trọng tâm, trọng điểm, tiếp thu tri thức cơ bản vàthiết thực Giảng dạy trên lớp là một khâu tơng đối hoàn chỉnh của quá trìnhdạy học Trong giờ giảng, giáo viên phải thể hiện và thực hiện tất cả nhữngyếu tố cơ bản của quá trình dạy học bộ môn Nếu giảng dạy trên lớp tốt sẽ tạocơ sở vững vàng cho học sinh biến tri thức thành niềm tin, có căn cứ khoa học,

tự rèn luyện kĩ năng, biến tri thức lĩnh hội đợc thành tri thức của bản thân, kíchthích, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của các em Hình thức lên lớpcòn có tác dụng to lớn trong việc giáo dục ý thức tập thể, tính tự giác và cácphẩm chất khác của học sinh

Tuy nhiên, hình thức lên lớp cũng có một số nhợc điểm nh: Do thời gianlên lớp của giáo viên tơng đối ngắn nên giáo viên chỉ có thể truyền thụ nhữngtri thức cơ bản nhất mà không thể đào sâu và mở rộng tri thức cho học sinh,không thể rèn luyện nhiều kĩ năng, kĩ xảo Mặt khác, với thời gian quy địnhgiáo viên không thể chú ý tới toàn bộ những đặc điểm riêng của từng loại họcsinh, mà chỉ có thể quan tâm đến những đặc điểm chung nhất của tập thể họcsinh Chính vì vậy, bên cạnh việc sử dụng hình thức lên lớp nh một hình thứccơ bản nhất, trong quá trình giảng dạy môn học giáo viên còn cần phải nắmvững và sử dụng có hiệu quả các HTTCDH ngoài giờ lên lớp nhằm nâng caohiệu quả dạy học bộ môn

Hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp là hình thức dạy học dới sự

chỉ đạo hoặc hiện diện của giáo viên, giáo viên giữ vai trò chủ đạo và đợc tiếnhành nhằm bổ sung tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh, hỗ trợ choquá trình dạy học trên lớp đợc hoàn chỉnh

Hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD ở trờng THPT làhình thức dạy học nhằm rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh dới sự hớngdẫn, chỉ đạo của giáo viên Học sinh vận dụng kiến thức đã học để luận giải,tìm hiểu những vấn đề của đời sống xã hội, hay những nơi các em đợc tham

quan… Thông qua hình thức này giúp học sinh hình thành và từng bớc pháttriển t duy logic, phơng pháp nghiên cứu, củng cố niềm tin vào lẽ phải, chốngnhững hành vi trái đạo đức, trái pháp luật, nâng dần ý thức chính trị, tính tíchcực xã hội, ý thức đạo đức và ý thức pháp luật

1.1.2 Một số hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD 1.1.2.1 Hình thức bài tập lớn (tiểu luận)

- Theo từ điển Tiếng Việt, năm 2001, nhà xuất bản Đà Nẵng, Bài tập là

hình thức bài ra cho học sinh làm để vận dụng những điều đã học Lớn là tính

từ chỉ sự vật, hiện tợng có kích thớc, số lợng, phạm vi, qui mô, hoặc giá trị có

ý nghĩa đáng kể hơn hẳn phần nhiều so với những cái khác cùng loại Nh vậy,bài tập lớn là hình thức bài ra cho học sinh với phạm vi và qui mô lớn hơn sovới bài tập bình thờng, nhằm vận dụng những điều đã học vào thực tiễn, manglại ý nghĩa to lớn

Bài tập lớn môn GDCD ở trờng THPT là hình thức mang tính tổng hợp,

đòi hỏi học sinh phải vận dụng toàn bộ tri thức đã học vào giải quyết vấn đề dogiáo viên nêu ra (những vấn đề mang tính thời sự, những vấn đề liên quan đến

địa phơng nơi trờng đóng, hoặc nơi học sinh ở) Hình thức này bớc đầu tạo chohọc sinh làm quen với phơng pháp nghiên cứu khoa học

- Các bớc tiến hành

* Lựa chọn đối tợng học sinh: Khi lựa chọn học sinh thực hiện bài tập

này cần chú ý những điểm sau:

+ Đây là dạng bài tập khó nên yêu cầu học sinh phải hiểu sâu kiến thức

và hiểu có hệ thống mới có thể áp dụng vào giải quyết những vấn đề của thựctiễn Bởi vậy khó có thể áp dụng cho đại trà vì không phải em nào cũng làm đ-

ợc, cần lựa chọn học sinh theo hai hình thức:

• Lựa chọn lớp khá đều về môn GDCD và hớng dẫn cho cả lớp cùng làm

• Lựa chọn mỗi lớp một số học sinh học khá môn này, hớng dẫn cho các

em làm bài

+ Thứ hai là môn GDCD trong nhà trờng phổ thông về mặt lý luận làquan trọng nhng thực tế lại không đợc sự quan tâm và ủng hộ của cha mẹ họcsinh, bản thân học sinh cũng không muốn dành nhiều thời gian cho môn họcnày mà dành thời gian để học thi tốt nghiệp và đại học Trong khi làm bài tậplớn lại đòi hỏi học sinh có sự đầu t về thời gian và công sức Bởi vậy, khi lựa

chọn cần chú ý những em học sinh yêu thích hoặc có tinh thần tích cực trongquá trình học tập.

* Lựa chọn nội dung thực hiện

+ Yêu cầu của bài tập lớn là vận dụng lý luận đã học vào luận giải một sốvấn đề nào đó của cuộc sống xã hội Thông qua bài tập học sinh trình bày suynghĩ, biểu lộ chính kiến của mình và có thể là cả hớng giải quyết vấn đề Bởivậy khi đa ra chủ đề giáo viên cần dựa trên cơ sở chơng trình bộ môn quy

định, bám sát đời sống xã hội nhất là thực tế địa phơng

+ Chủ đề đa ra không nên quá khó mà phải thiết thực, gần gũi với họcsinh, đảm bảo đợc tính vừa sức trong dạy học

* Đánh giá kết quả thực hiện

Trong quá trình đánh giá cần đảm bảo tính chính xác, khách quan để biết

đợc đúng khả năng tiếp thu bài và năng lực t duy của học sinh Tuy nhiên cần

có sự khuyến khích đối với học sinh làm bài tập lớn để tạo hứng thú học tập vànghiên cứu của các em Có thể lấy điểm cho điểm thi học kỳ nếu đợc sự đồng

ý của tổ bộ môn, nhằm nâng cao tính tích cực cho học sinh

- ý nghĩa của hình thức bài tập lớn ( tiểu luận)

Đối với học sinh:

+ Đây vừa là hình thức thực hành lại vừa là hình thức kiểm tra, không chỉ

đòi hỏi học sinh hiểu bài mà còn phải biết vận dụng trong cuộc sống, từ đógiúp cho học sinh khắc sâu kiến thức, sắp xếp tri thức theo một trình tự logichợp lý

+ Thông qua làm bài tập lớn, tạo điều kiện cho học sinh làm quen và rènluyện ngôn ngữ khoa học, định hớng gợi mở cho các em cách tiếp cận vấn đề,thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học sau này

Đối với giáo viên

Thông qua việc đánh giá kết quả của học sinh, giáo viên nắm đợc khảnăng tiếp thu kiến thức của học sinh mà từ đó có sự điều chỉnh về phơng pháp

và HTTCDH cho phù hợp

1.1.2.2 Nghiên cứu thực tế xã hội địa phơng

- Theo Từ điển Tiếng Việt, năm 2001, nhà xuất bản Đà Nẵng, Nghiên cứu

là xem xét, tìm hiểu kĩ lỡng để nắm vững những vấn đề, giải quyết vấn đề hay

để rút ra những hiểu biết mới Thực tế là tổng thể nói chung những gì đang tồn

tại, đang diễn ra trong tự nhiên và xã hội, về mặt có liên quan đến đời sốngcon ngời Nghiên cứu thực tế xã hội địa phơng là tìm hiểu kĩ lỡng về những gì

có liên quan đến con ngời ở một địa phơng nhất định, đang tồn tại, đang diễn

ra để thấy đợc xu hớng vận động và phát triển của sự vật hiện tợng từ đó rút ratri thức mới

Nghiên cứu thực tế xã hội địa phơng trong môn GDCD là hình thức bớc

đầu tập nghiên cứu khoa học theo chuyên đề hẹp trên cở sở thực tế địa phơng.Hình thức này giúp học sinh củng cố tri thức, tăng thêm niềm tin vào kiến thứckhoa học của môn học, gắn lý luận với thực tiễn xã hội ở địa phơng, bớc đầubiết phân tích, tổng hợp các dữ kiện, rút ra kết luận khái quát về tình hình địaphơng

- Các bớc tiến hành

* Chọn đề tài nghiên cứu: Thực tế ở các địa phơng có nhiều vấn đề có

thể dùng làm đề tài nghiên cứu Giáo viên cần chọn những đề tài vừa sức vớihọc sinh, tức là những đề tài tơng đối dễ tìm hiểu đối với học sinh và cán bộ

địa phơng cũng có khả năng cung cấp chính xác tài liệu Đối với những vấn đềmang tính phức tạp, giáo viên nên chia ra thành những đề tài nhỏ, tránh tìnhtrạng ôm đồm về mặt kiến thức

* Lập đề cơng nghiên cứu:

Đề cơng nghiên cứu cần nêu đợc:

+ Mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ nghiên cứu

+ Phơng pháp nghiên cứu: phỏng vấn, trao đổi ý kiến với cán bộ địa

ph-ơng, nhất là với cán bộ chủ chốt, với nhân dân (nếu có thể, nêu rõ đối tợng cụthể), tài liệu nghiên cứu (các báo cáo, tổng kết… của Đảng ủy, UBND, hợp tácxã…), số liệu thống kê cần thiết…

+ Kế hoạch trao đổi với lãnh đạo chủ chốt của địa phơng

+ Nội dung cần tìm hiểu, nghiên cứu

+ Kế hoạch hớng dẫn học sinh thực tập nghiên cứu Giáo viên cần phâncông nhiệm vụ cụ thể cho học sinh Mỗi học sinh đợc phân công tìm hiểu mộtvấn đề cụ thể Bồi dỡng cho học sinh cách thu thập tài liệu, cách trao đổi đểnắm thông tin.

* Tiến hành nghiên cứu:

+ Sau khi chuẩn bị kĩ, giáo viên giao cho học sinh nhiệm vụ nghiên cứugắn với thời gian cụ thể Nếu trong một lớp có học sinh ở các địa bàn khácnhau thì giáo viên cần phân nhóm học sinh theo địa bàn các em đang sống.Trong quá trình nghiên cứu, giáo viên luôn nhắc nhở, giám sát, hớng dẫn họcsinh để kịp thời bổ khuyết cho họ

+ Kết thúc việc thu thập tài liệu, giáo viên phải hớng dẫn và cùng họcsinh phân tích, tổng hợp kết quả đã thu đợc, rút ra nhận xét, kết luận về mộtvấn đề thực tế nào đó của địa phơng

+ Học sinh tự thực hiện trên cơ sở gợi ý của giáo viên

+ Giáo viên bổ sung

* Nghiệm thu kết quả nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu cần làm thành

bản báo cáo Trong báo cáo cần nêu rõ mục đích, yêu cầu, những nội dung tìmhiểu và kết quả cụ thể, kết luận rút ra từ việc nghiên cứu, những ý kiến đề xuấtvới lãnh đạo địa phơng nếu có

- ý nghĩa của hình thức nghiên cứu thực tế xã hội địa phơng:

Hình thức này nếu đợc tiến hành tốt sẽ làm cho học sinh thấy rõ giá trị lýluận và giá trị thực tiễn của môn học, kích thích sự hứng thú học tập bộ môncủa các em, góp phần làm cho nhà trờng trở thành trung tâm văn hóa, khoahọc ở địa phơng, góp phần vào việc xây dựng địa phơng và chắc chắn làm chomối quan hệ giữa nhà trờng và địa phơng gắn bó hơn

- Những khó khăn khi tổ chức thực hiện

+ Thực tế cho thấy vị trí của môn GDCD trong nhà trờng phổ thông hiệnnay cha đợc quan tâm đúng mức với tầm quan trọng của nó, cha đợc sự ủng hộcủa gia đình , nhà trờng… vì tất cả đều hớng cho con em mình mục tiêu trớcmắt duy nhất là đậu đại học

+ Thiếu điều kiện tổ chức cho học sinh tiến hành, hạn hẹp cả về mặt cơ

sở, điều kiện vật chất và cả về mặt thời gian Hơn nữa, học sinh phổ thông cha

có kĩ năng nghiên cứu độc lập, lại phải đầu t cho việc thi tốt nghiệp và đại học

+ Cha có động lực khuyến khích các em làm bài tập lớn và đầu t chonghiên cứu tình hình địa phơng vì cha có qui định thay thế cho điểm thi học

kỳ, còn nếu chỉ thay thế cho một bài kiểm tra thì không thể khuyến khích đợctính tích cực của học sinh

1.1.2.3 Nói chuyện chuyên đề

- Theo Từ điển Tiếng Việt, năm 2001, nhà xuất bản Đà Nẵng thì: Nói

chuyện là nói với nhau điều này hay điều khác một cách tự nhiên, là sự trình

bày vấn đề một cách có hệ thống trớc đông ngời Chuyên đề là vấn đề chuyên môn có giới hạn đợc nghiên cứu riêng Nh vậy, nói chuyện chuyên đề có nghĩa

là trao đổi với nhau về một vấn đề chuyên môn nào đó

Nói chuyện chuyên đề trong môn GDCD là hình thức nói chuyện do giáo

viên trực tiếp thực hiện hoặc mời ngời nói chuyện với học sinh trong nhữngngày lễ, ngày kỷ niệm lớn về những vấn đề có liên quan đến bài học

- Các bớc tiến hành:

* Chọn nội dung:

Giáo viên cần căn cứ vào chơng trình GDCD trong sách giáo khoa, căn cứvào nội dung chơng trình mà chọn nội dung nói chuyện cho phù hợp Buổi nóichuyện có thể tổ chức đúng vào dịp của các ngày lễ lớn trong năm nh: Kỷniệm cách mạng tháng Mời Nga, Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác, ngày Dân sốthế giới, ngày Môi trờng thế giới…

Việc lựa chọn nội dung cần chú ý đến kiến thức khoa học, thông tin khoahọc để học sinh có thể dựa vào đó để củng cố, mở rộng thêm kiến thức đã học

* Hình thức tổ chức:

+ Mục đích của hình thức nói chuyện chuyên đề là giúp học sinh hiểu sâuthêm kiến thức đã học bằng cách liên hệ với các vấn đề mang tính thời sự, bởivậy phải đợc thực hiện một cách nghiêm chỉnh, có tổ chức

+ Yêu cầu khi tổ chức phải đảm bảo đợc tính chính xác, khách quan, nhất

là khi nói về những vấn đề nhạy cảm, tránh cái nhìn chủ quan của ngời nói, vì

nh thế dễ làm cho học sinh hiểu sai vấn đề Ngời nói phải chuẩn bị kĩ nhữngvấn đề cần phải nhấn mạnh, nói ngắn gọn, súc tích, cách nói chuyện phải gầngũi, dễ hiểu với tâm sinh lý học sinh Thời gian nói chuyện phải hợp lý, tối đa

ở mức một giờ rỡi đến hai giờ

+ Ngời nói: Tùy vào từng buổi nói chuyện và điều kiện của trờng mà ngờinói có thể là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn GDCD hoặc mời ngời nói

+ Sau buổi nói chuyện về chuyên đề, giáo viên cần đa ra nội dung để họcsinh viết bài thu hoạch Giáo viên bộ môn GDCD cần quán triệt ngay từ đầuyêu cầu này, vừa để học sinh định hớng đợc nhiệm vụ phải làm để nắm bắtvấn đề; đồng thời để tạo sự nghiêm túc cho buổi nói chuyện, thu hút sự chú ýcủa học sinh.

- ý nghĩa của hình thức nói chuyện chuyên đề

+ Nội dung của buổi nói chuyện tập trung và ngắn gọn góp phần vào việc

bổ sung một mảng tri thức nhất định, góp phần nâng cao hiểu biết thực tiễn,bồi dỡng tình cảm và xác định giá trị cho học sinh Tạo cho học sinh thói quennghe và xử lý thông tin, các sự kiện thời sự…

+ Giúp đa dạng hóa hình thức dạy học môn GDCD, làm cho giờ họckhông bị nhàm chán

+ Giúp cho quá trình giảng dạy của nhà trờng gắn với các sự kiện kinh tế,chính trị xã hội trong nớc và thế giới, nó cũng đảm bảo đợc tính thời sự tronggiảng dạy môn GDCD ở phổ thông

1.1.2.4 Tham quan thực tế

- Tham quan thực tế là HTTCDH, tạo điều kiện cho học sinh trực tiếpquan sát và nghiên cứu sự vật hiện tợng thực tế, nhằm mở rộng, đào sâu trithức, nâng cao hứng thú học tập, phát triển óc quan sát

Có hai hình thức tham quan là tham quan cái đã qua nh các di tích lịch sử,viện bảo tàng… để học sinh thấy đợc những giá trị truyền thống cả về mặt vậtchất và tinh thần (thờng đợc sử dụng để phục vụ cho những bài về đạo đức).Tham quan những hoạt động đang diễn ra nh tham quan một cơ sở sản xuất,tham quan hội chợ (phục vụ cho những bài về kinh tế, về hình thái kinh tế xãhội), tham dự một phiên tòa (phục vụ cho mảng bài về pháp luật)…

- Các bớc tiến hành

* Trớc khi tổ chức thực hiện

Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh đi tham quan thực tế trớc khi học, trongkhi đang dạy bài học và cũng có thể tiến hành khi bài học đã kết thúc Nhng để tổchức cho học sinh đi tham quan giáo viên cần làm tốt các khâu sau:

+ Có quy hoạch và kế hoạch cụ thể dựa trên chơng trình bộ môn

+ Dự kiến nội dung và địa điểm phục vụ nội dung đã vạch ra

+ Yêu cầu nội dung cần trao đổi với các cơ sở dự kiến tham quan

+ Có kế hoạch phối hợp với các tổ chức trong nhà trờng nh: Đoàn Thanhniên Cộng sản Hồ Chí Minh, hội phụ huynh học sinh, các cơ sở đỡ đầu củanhà trờng…

+ Trớc khi đi tham quan, giáo viên cần nghiên cứu kĩ điều kiện tham quan

để quán triệt đối với học sinh về nội quy và công tác chuẩn bị

* Quá trình thực hiện

+ Báo cáo kế hoạch với nhà trờng, tổ bộ môn, hội phụ huynh học sinh…+ Liên hệ địa điểm tham quan, gặp gỡ trực tiếp với ngời quản lý nơi thamquan để nhờ sự giúp đỡ và thông qua nội dung của chuyến tham quan

+ Thông báo kế hoạch tham quan, tổ chức cho học sinh đăng ký thamquan, thống nhất thời gian, địa điểm tập trung học sinh

+ Dặn dò nội quy tham quan, nhắc nhở học sinh làm bài thu hoạch saukhi tham quan

* Đánh giá sau chuyến đi tham quan

+ Sau khi tham quan cần có sự đánh giá của giáo viên hớng dẫn đối vớihọc sinh thông qua bài thu hoạch của học sinh về địa điểm đợc tham quan,

đảm bảo sự đánh giá phải chính xác và khách quan, nghiêm túc để thấy đợc ýnghĩa của tham quan thực tế

+ Qua đánh giá giáo viên còn phải đánh giá về những mặt đợc và nhữnghạn chế còn tồn tại để rút kinh nghiệm cho năm sau

- ý nghĩa của hình thức tham quan thực tế

+ Giúp cho học sinh mở rộng và củng cố kiến thức đã học, thiết lập mốiquan hệ giữa lý luận và thực tiễn Học sinh có thể kiểm chứng lý thuyết đã họcvào trong thực tiễn, vận dụng vào lý giải những vấn đề của cuộc sống

+ Hình thức này tạo cho học sinh tâm lý thoải mái khi học môn GDCD,nhất là thay đổi suy nghĩ về tính chất của môn học mà từ trớc các em vẫn cho

là nhàm chán và khô khan Qua đó kích thích tính chủ động, sáng tạo trongviệc tìm hiểu tri thức, giúp cho các em có cách nhìn và cách đánh giá về các sựkiện lý luận

- Những khó khăn khi tổ chức thực hiện

Tham quan thực tế trong điều kiện hiện nay gặp không ít những khó khăn

về mọi mặt của giáo viên, học sinh, nhà trờng cũng nh các cơ sở kinh tế, chínhtrị xã hội… Hình thức này dờng nh bị lãng quên trong quá trình giảng dạy cácmôn học nói chung, môn GDCD nói riêng Để khôi phục và phát huy hình

thức này, giáo viên và nhà trờng cần nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của hìnhthức dạy học này và khắc phục những khó khăn, tạo ta những điều kiện cầnthiết cho hình thức này.

1.1.2.5 Hình thức ngoại khóa thực hành

- Ngoại khóa thực hành là hoạt động ngoài giờ chính khóa theo những

chủ đề nhất định, nhằm bồi dỡng nhận thức, t tởng, tình cảm cho học sinh; dới

sự hớng dẫn của giáo viên học sinh tự thiết kế tiết học

Ngoại khóa thực hành môn GDCD là hình thức tổ chức dạy học ngoài giờlên lớp theo những chủ đề có liên quan đến môn học, dới sự hớng dẫn, hiệndiện của giáo viên, học sinh tự thiết kế giờ học, bày tỏ suy nghĩ, quan điểm,hành động…Hình thức này giúp mang lại nhiều điều bổ ích trong nhận thức,bồi dỡng t tởng, tình cảm cho học sinh, tăng thêm hứng thú học tập môn học ởcác em

- Các bớc tiến hành

+ Báo cáo kế hoạch thực hiện với nhà trờng, kết hợp với các tổ chức đoàn

thể trong nhà trờng và các nhóm chuyên môn khác xây dựng chơng trình

+ Lựa chọn đối tợng học sinh: Đây là hình thức có thể áp dụng cho đa số

học sinh, nhằm thu hút các em vào các hoạt động ngoài giờ chính khóa, vì vậyviệc lựa chọn học sinh tham gia không mấy khó khăn Nếu trong các giờ ngoạikhóa thực hành môn học có tổ chức các trò chơi hay cuộc thi thì cần lựa chọn

ở mỗi lớp một số em tham gia thi Việc lựa chọn do tập thể lớp học sinh thựchiện

Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị những vật dụng cần thiếtcho giờ ngoại khóa

+ Lựa chọn nội dung: Có thể lựa chọn những nội dung chủ đề theo tháng

theo chơng trình của các hoạt động ngoài giờ lên lớp có liên quan đến bộ môn

+ Tổ chức thực hiện: Việc tổ chức thực hiện phải đảm bảo nghiêm túc

nh-ng cũnh-ng tạo đợc tâm lý thoải mái cho học sinh, nhằm nânh-ng cao hứnh-ng thú họctập bộ môn cho các em

Tùy theo mỗi trờng việc thực hiện có thể tiến hành vào đầu tuần (tháng)hoặc cuối tuần (tháng)

+ Đánh giá sau khi thực hiện: việc đánh giá nhằm ghi nhận kết quả hoạt

động của học sinh nên đòi hỏi phải khách quan, nghiêm túc, có động viên,khích lệ học sinh

- ý nghĩa của hình thức ngoại khóa thực hành

Hình thức ngoại khóa thực hành môn học giúp học sinh chủ động và sángtạo hơn trong việc tiếp nhận tri thức, các em đợc đặt vào những chủ đề thiếtthực, những tình huống cụ thể và đợc bày tỏ ý kiến, cách giải quyết vấn đềtheo lăng kính riêng của mình…

Hiện nay, ở trờng THPT, các hoạt động ngoài giờ lên lớp đã có khung

ch-ơng trình rõ ràng hơn trớc Thời gian thực hiện là 2 tiết/ tuần Hoạt động ngoàigiờ lên lớp đợc tích hợp với môn GDCD Vì vậy, việc tổ chức áp dụng hìnhthức ngoại khóa thực hành môn học sẽ có nhiều thuận lợi hơn

1.1.2.6 Tự học ở nhà

- Quan điểm giáo dục hiện đại không coi ngời học là một chủ thể thụ

động, mà ngời học là một chủ thể có cá tính độc lập, tích cực và tự giác đểbiến những yêu cầu khách quan trong quá trình học tập thành nhu cầu chủquan của việc tự rèn luyện, tự hoàn thiện bản thân Cùng với quá trình giáodục thì học sinh cũng ý thức và tiến hành đồng thời quá trình tự giáo dục đểhoàn thiện bản thân Trong học tập thì đó là quá trình học trên lớp dới sự hớngdẫn và yêu cầu của giáo viên và quá trình tự học của học sinh

Tự học ở nhà là hình thức tự học của học sinh dới sự định hớng, gợi mởcủa giáo viên; học sinh chuẩn bị bài trớc ở nhà và làm bài tập sau khi học

- Hình thức thực hiện

Tạo điều kiện để học sinh tiếp thu vấn đề trớc khi giáo viên giảng dạy,trong môn GDCD lại càng cần thiết hơn Giáo viên đa ra những yêu cầu nhẹnhàng, định hớng cho học sinh đọc trớc bài ở nhà, để học sinh nhắc lại nhữngphần chính của bài trong sách, hoặc học sinh nêu một vài ví dụ thực tế về vấn

đề đó, học sinh có thể nêu những thắc mắc khi tiếp cận tri thức bài học vớinhiều cách khác nhau: có thể hỏi về một khái niệm, hoặc nêu một ví dụ đối lậpvới cách hiểu vấn đề của bản thân Giáo viên hệ thống lại những câu hỏi củahọc sinh và lần lợt phân tích chứng minh để làm bật nội dung của bài học Saumỗi bài học giáo viên cần ra bài tập về nhà cho học sinh, chủ yếu là bài tậptrong sách giáo khoa và củng cố lại kiến thức

- Những yêu cầu đối với hình thức tự học

* Giáo viên phải giúp cho học sinh nắm đợc mục đích và nhiệm vụ học ởnhà

* Đảm bảo lợng bài tập ở nhà hợp lý, cần đảm bảo cho học sinh có đủthời gian cần thiết để học ở nhà.

* Cá biệt hóa bài tập về nhà cho phù hợp với năng lực của từng học sinh

* Bồi dỡng cho học sinh phơng pháp học ở nhà của môn GDCD

* Tạo cơ sở vật chất cho việc học tập ở nhà nh: giúp học sinh xây dựnggóc học tập, có những phơng tiện học tập tối thiểu

* Kiểm tra thờng xuyên việc học bài và làm bài ở nhà của học sinh

- ý nghĩa của hình thức tự học ở nhà đối với việc dạy và học môn GDCD:

* Mở rộng đào sâu, hệ thống hóa và khái quát hóa những điều đã học ởlớp

* Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, vận dụng những tri thức của mình vào cáctình huống, kể cả tình huống nảy sinh từ cuộc sống

* Chuẩn bị lĩnh hội tri thức mới bằng cách đọc trớc bài ở nhà, chuẩn bịnhững phơng tiện cần thiết phục vụ cho bài học

* Bồi dỡng tinh thần trách nhiệm, tính tự giác, tính độc lập, tính kế hoạch,tính tổ chức trong học tập

1.1.3 Những đặc trng của hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp

Qua nghiên cứu, tìm hiểu các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp,

có thể nhận thấy những đặc trng cơ bản của các hình thức này

Các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp góp phần rèn luyện kĩnăng, kĩ xảo cho học sinh Việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoàigiờ lên lớp vào giảng dạy môn GDCD góp phần thực hiện tốt hai chức nănggiáo dục và giáo dỡng của bộ môn Sau khi hình thành, bồi dỡng cho các em

hệ thống tri thức của các bộ môn khoa học Mác- Lênin, T tởng Hồ ChíMinh…các hình thức này còn giúp cho các em trau dồi kĩ năng, kĩ xảo, khảnăng vận dụng lý thuyết đã học vào phân tích một cách khoa học đời sống xãhội Giúp học sinh có khả năng đánh giá cái đúng, cái sai trong các hiện tợngxã hội, có thái độ ủng hộ cái mới, cái tiến bộ; đồng thời có thái độ phê pháncái xấu, cái lạc hậu, cái thấp hèn Từ đó, bồi dỡng niềm tin, lý tởng cao đẹp,không ngừng rèn luyện để phát triển lý tởng cách mạng

Trong quá trình sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp,giáo viên đóng vai trò chỉ đạo, hớng dẫn, tổ chức thực hiện; học sinh vận dụngkiến thức đã học để tự tìm hiểu, khám phá những vấn đề của đời sống xã hội

xung quanh Nh vậy, học sinh là chủ thể của hoạt động học, của các hình thứcdạy học, các em đợc đặt vào những nhiệm vụ cụ thể, đặt vào thực tế cuộc sống

để quan sát, suy nghĩ, tìm tòi, đúc rút

Các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp giúp học sinh củng cố trithức, mở rộng hiểu biết, gắn lý luận với thực tiễn cuộc sống Với thời gian qui

định trên lớp không đủ để học sinh nắm bắt sâu tri thức Vì vậy, các hình thứcdạy học ngoài giờ lên lớp giúp học sinh củng cố, bổ sung, khắc sâu tri thức.Thông qua các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp, học sinh sẽ gắn lýthuyết đã học về triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội, pháp luật, đạo

đức vào thực tiễn, phục vụ cuộc sống Ngợc lại, thực tiễn cuộc sống là cơ sở đểcác em kiểm nghiệm tri thức đã học, biến nó thành niềm tin khoa học Từ đógiúp các em hiểu đúng đắn đờng lối chính sách cách mạng của Đảng Cộng sảnViệt Nam Từ đó hình thành nhân sinh quan, bồi dỡng lý tởng cách mạng, khảnăng hoạt động, tham gia vào công cuộc xây dựng đất nớc

1.2 Những yêu cầu đối với việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp

Việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp, góp phầnnâng cao hiệu quả dạy và học môn GDCD ở trờng THPT đòi hỏi một số yêucầu về giáo viên, học sinh cũng nh nội dung chơng trình

1.2.1 Đối với giáo viên

Để sử dụng có hiệu quả các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp,

đòi hỏi giáo viên phải có trình độ lành nghề, có óc sáng tạo, biết tổ chức Vìthế, đội ngũ giáo viên phải đợc đào tạo bài bản, chu đáo, đúng chuyên môn

Đồng thời, giáo viên phải có trình độ tri thức liên môn sâu rộng, trình độ sphạm lành nghề, lòng nhiệt tình, yêu nghề, có khả năng giao tiếp tốt Giáoviên cần phải là nhà khoa học về dạy học, không ngừng tìm hiểu về các hìnhthức tổ chức dạy học nói chung, các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp nóiriêng Cần sử dụng phù hợp và sáng tạo các hình thức dạy học ngoài giờ lênlớp để tạo hứng thú học tập cho học sinh

Giáo viên phải căn cứ vào nội dung chơng trình, các phong trào chính trị xã hội ở địa phơng, chủ trơng, chính sách mới của Đảng và Nhà nớc để tổ chức

-và thực hiện các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp nhằm phục vụmục tiêu môn học

1.2.2 Đối với học sinh

Trong tâm lí học ngời ta định nghĩa tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển

từ lúc dậy thì và kết thúc khi bớc vào tuổi ngời lớn Học sinh THPT là nhữngthanh niên mới lớn, có hình dáng ngời lớn, có những nét của ngời lớn nhng ch-

a phải là ngời lớn ở các em, điều đáng ghi nhận là nghị lực và ý chí vơn lênrất mạnh mẽ Phần lớn các em ở độ tuổi 15- 18, vì vậy sự phát triển tự ý thức

là đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của các em ở các em, tínhcách tò mò, muốn khám phá thế giới xung quanh mình là nét nổi trội Vì vậy ,nếu sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào trong chơngtrình GDCD thì sẽ phát huy đợc năng lực tự học, tự khám phá, tự làm việc củacác em Nếu ngời thầy đợc xem là tác nhân, tổ chức, hớng dẫn, đạo diễn thì

đòi hỏi học sinh cũng phải dần dần hình thành những phẩm chất và năng lựcthích ứng để mang lại hiệu quả khi vận dụng các hình thức tổ chức dạy họcngoài giờ lên lớp trong chơng trình GDCD ở THPT Điều đó đòi hỏi học sinhphải tự nguyện, tự giác, tự tìm tòi, nghiên cứu Học sinh phải biết học ở mọilúc, mọi nơi, học ở mọi ngời, học trong mọi hoàn cảnh…

1.2.3 Đối với nội dung chơng trình

Nội dung của các phần trong chơng trình GDCD ở THPT phải có quan hệchặt chẽ với nhau, đồng thời phải kế thừa, phát triển kết quả dạy học, giáo dụccủa môn Đạo đức ở Tiểu học và môn GDCD ở THCS Mục tiêu, nội dung mônGDCD ở THPT phải góp phần củng cố, phát triển hệ thống giá trị đạo đức, vănhóa, pháp luật, t tởng chính trị, lối sống mà học sinh đã hình thành ở các bậchọc trớc đó Đồng thời, giúp học sinh nhận rõ trách nhiệm của thanh niên đốivới sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trang bị cho học sinh phơng phápluận đúng đắn

Nội dung chơng trình phải góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục ở THPT;góp phần củng cố, phát triển ở học sinh lý tởng sống đúng đắn, những phẩmchất và năng lực cơ bản của con ngời Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa –hiện đại hóa (CNH - HĐH) Những phẩm chất đạo đức, t tởng chính trị, lốisống phải là những giá trị của con ngời Việt Nam trong thời kì CNH - HĐHthể hiện ở cả nhận thức, hành vi và tình cảm, niềm tin với t cách là một chủ thểcủa sự phát triển nhân cách, phát triển xã hội Những năng lực cơ bản nh tựhoàn thiện bản thân, giao tiếp và ứng xử, tổ chức quản lý, hoạt động chính trị -xã hội, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, định hớng lao động nghề nghiệp sau

khi tốt nghiệp, thích ứng với những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể trong quátrình phát triển của xã hội.

Môn GDCD phải là một hệ thống kiến thức bao gồm nhiều lĩnh vực, họcsinh có đủ những hiểu biết cơ bản để hình thành thế giới quan, nhân sinh quan,góp phần giúp học sinh có cơ sở giải quyết những vấn đề của thực tế cuộcsống

Môn GDCD phải phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi học sinh.Mục tiêu, nội dung, phơng pháp, các hình thức tổ chức dạy học phải phù hợpvới lứa tuổi học sinh (15- 18 tuổi), căn cứ vào vốn sống và sự hiểu biết của các

em, phải phát huy tối đa tiềm năng và ý thức trách nhiệm của các em trongquá trình học tập và rèn luyện

Môn GDCD ở THPT phải coi trọng hoạt động Những mục tiêu của mônhọc chỉ đợc thực hiện khi việc đổi mới phơng pháp dạy học, sử dụng cácHTTCDH đợc thực hiện có hiệu quả Tức là, dạy học theo hớng phát huy tínhtích cực, gắn hoạt động dạy - học với hoạt động xã hội, hoạt động lao động sảnxuất và các hoạt động thực tiễn khác

Tiểu kết chơng 1

Các hình thức dạy học ở trờng THPT nói chung và môn GDCD nói riêngrất đa dạng Việc sử dụng các hình thức này nhằm nâng cao hiệu quả giảngdạy môn GDCD đòi hỏi phải đáp ứng những yêu cầu nhất định Giáo viên cần

có sự nghiên cứu để đa các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy.Khi áp dụng cần căn cứ vào cơ sở lý luận và thực tiễn của nó áp dụng tốt cáchình thức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy môn GDCD có hiệu quả sẽmang lại ý nghĩa to lớn cả về phía nhà trờng, giáo viên, học sinh và đối vớitoàn xã hội nói chung Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện sẽ gặp không ítkhó khăn cả về mặt chủ quan và khách quan, cần phải có sự phối hợp củanhiều lực lợng trong xã hội

Chơng 2: Sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy các phần cụ thể trong chơng trình Giáo dục công dân ở THPT

2.1 Sự cần thiết phải sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy GDCD ở THPT

2.1.1 Đặc điểm nội dung môn GDCD ở THPT

Môn GDCD là một môn khoa học xã hội trong trờng phổ thông, góp phầnvào thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trờng phổ thông, hình thành và pháttriển nhân cách tốt đẹp cho thế hệ trẻ Đào tạo ra những công dân tơng lai pháttriển hài hòa tất cả các mặt đức dục, trí dục, mỹ dục, thể dục, lao động; nhữngngời sẽ xây dựng đất nớc phồn vinh, sẽ nâng cao đời sống vật chất, tinh thầncủa nhân dân ngày càng tơi đẹp và hạnh phúc

- Đặc điểm tri thức môn GDCD ở THPT:

+ Chơng trình GDCD ở trờng THPT là một hệ thống tri thức có liên quan đến

tri thức của nhiều môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Môn GDCD,“

khái niệm đó có tính quy ớc Bởi vì, thực ra thì trong môn học GDCD chứa

đựng tri thức không hoàn chỉnh của nhiều môn khoa học: triết học, kinh tế học, chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học, lịch sử Đảng, đạo đức học, pháp luật ” [13, 9] Ngoài ra, môn GDCD còn chứa đựng trong đó nhữngnguyên lí cơ bản đợc rút ra trên cơ sở tri thức của các môn khoa học tự nhiên,

ví dụ nh: quy luật “Chuyển hoá từ những sự thay đổi về lợng thành những sự

thay đổi về chất và ngợc lại” trong triết học đợc rút ra trên cơ sở kiến thức của

các môn Hoá học, Vật lí, Toán học …