Quỳnh lưu trong cách mạng tháng tám 1945

Đợc sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng mà cụ thể là sự lãnh đạotrực tiếp, kịp thời của Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Nghệ -Tĩnh, đồng thời biếtvận dụng một cách linh hoạt sáng tạo c

Lời cảm ơn

Em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy Trần Văn Thức đã tận tìnhhớng dẫn, giúp đỡ và động viên em trong quá trình lựa chọn và thực hiện đềtài

Để hoàn thành đợc khoá luận tốt nghiệp này, em còn nhận đợc sự độngviên, cổ vũ, khích lệ của các thầy, cô giáo trong khoa Lịch sử Trờng Đại họcVinh, các cán bộ ở văn phòng Huyện uỷ và UBND huyện Quỳnh Lu, Th việntỉnh Nghệ An, Th viện huyện Quỳnh Lu, gia đình, ngời thân và bạn bè…

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất!

5.Bố cục của đề tài

Chơng 1:Phong trào cách mạng của nhân dân Quỳnh Lu thời kỳ

1.2 Phong trào cách mạng của Quỳnh Lu từ tháng 11/1939 đến tháng

1.2.2 Phong trào cách mạng của Quỳnh Lu từ tháng 11/1939 đến

Chơng 2: Khởi nghĩa giành chính quyền ở Quỳnh Lu 26 2.1 Tình hình Quỳnh Lu sau khi Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945) 26

Chơng 3: Đấu tranh bảo vệ thành quả Cách mạng tháng Tám

3.1 Xây dựng tổ chức Đảng và tổ chức quần chúng 51 3.2 Củng cố chính quyền và xây dựng chế độ mới 53

3.4 Cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân 57

C- Kết luận

Tài liệu tham khảo.

A- mở đầu

1.Lý do chọn đề tài.

Cách mạng tháng Tám 1945 đi vào lịch sử dân tộc nh một trong nhữngchiến công hiển hách nhất cho tinh thần đấu tranh bất khuất, quật cờng củadân tộc Việt Nam Cách mạng tháng Tám không những mang ý nghĩa dân tộcsâu sắc mà còn có một ý nghĩa to lớn trên bình diện quốc tế

Cùng với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám 1945 là cuộc

đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng của nhân dân cả nớc năm đầu tiên saucách mạng Dới bàn tay chèo lái tài tình của Hồ Chủ tịch và Chính phủ, cáchmạng Việt Nam đã vợt qua thời khắc lịch sử cam go nhất Thành quả cáchmạng nhờ vậy đợc giữ vững

Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng tháng Tám và của cuộc đấu tranh bảo vệthành quả cách mạng không chỉ là thắng lợi của một miền, vùng hay địa ph-

ơng nào đó mà nó đợc tạo nên bởi sự tổng hợp thắng lợi của cuộc khởi nghĩagiành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở tất cả các địaphơng trong cả nớc, trong đó có sự đóng góp đáng kể của nhân dân Nghệ Annói chung và nhân dân Quỳnh Lu nói riêng

Nếu nh Nghệ An là một tỉnh lớn, chiếm giữ vị trí quan trọng ở khu vựcBắc Trung kỳ và là một trong những cái nôi của truyền thống yêu nớc, cáchmạng thì Quỳnh Lu với địa thế "Nam Thanh bắc Nghệ ", là “Huyện địa đầu xứNghệ” cũng đóng vai trò quan trọng trong tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tếchính trị, xã hội của toàn tỉnh nói chung Quỳnh Lu là mảnh đất có bề dàytruyền thống yêu nớc và cách mạng Truyền thống và tinh thần cách mạng đócủa nhân dân Quỳnh Lu càng đợc phát huy khi có sự lãnh đạo của Đảng

Đợc sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng mà cụ thể là sự lãnh đạotrực tiếp, kịp thời của Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Nghệ -Tĩnh, đồng thời biếtvận dụng một cách linh hoạt sáng tạo chủ trơng, đờng lối của Đảng vào thựctiễn đấu tranh, nhân dân Quỳnh Lu đã đồng cam cộng khổ quyết đứng

lên chiến đấu dũng cảm đánh đuổi bọn thực dân, phát xít Pháp – Nhật, giànhchính quyền về tay nhân dân và đa đất nớc, quê hơng vợt qua tình thế ''ngàn

cân treo sợi tóc", góp phần làm nên thắng lợi to lớn trong cuộc khởi nghĩagiành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng trong cả nớc.Cùng chịu sự đàn áp, khủng bố quyết liệt của kẻ thù nhng Quỳnh Lu lànơi giành đợc chính quyền cấp huyện sớm nhất trong toàn tỉnh cũng nh cả n-ớc.

Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua nhng những bài học kinh nghiệm của quátrình chuẩn bị lực lợng tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo

vệ chính quyền ở Quỳnh Lu vẫn còn giữ nguyên giá trị và cần phải đợc đi sâutìm hiểu, nghiên cứu

Là ngời con sinh ra trên mảnh đất Quỳnh Lu giàu truyền thống yêu nớc

và cách mạng , tôi thiết nghĩ việc đi sâu tìm hiểu về Cách mạng tháng Tám ởQuỳnh Lu là điều bổ ích, góp phần làm sống dậy một thời kỳ lịch sử hào hùngcủa quê hơng, đồng thời làm phong phú nội dung và tầm vóc Cách mạngtháng Tám của dân tộc

Với tất cả những lý do nêu trên, tôi lựa chọn vấn đề "Quỳnh Lu trong

Cách mạng tháng Tám 1945" làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp của mình.

2 Lịch sử vấn đề.

Cách mạng tháng Tám năm là một sự kiện lịch sử trọng đại có tầm vócrộng lớn và nội dung hết sức phong phú Xét trên phạm vi toàn quốc, từ trớc

đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đợc công bố

Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945 của Viện lịch sử

Đảng, Nhà xuất bản Sự thật, Hà nội năm 1985; Cách mạng tháng Tám (1945)của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng, Nhà xuất bản Sự thật, Hà nội, 1980; Cáchmạng tháng Tám của Viện Sử học, Quyển hai , Nhà xuất bản Sử học, Hà nội,1960…

Trong các công trình kể trên đã phần nào đề cập tới diễn biến chính cuộckhởi nghĩa giành chính quyền và cuộc đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạngcủa các địa phơng trong toàn quốc, trong đó có Nghệ An Tại Nghệ An, cũng

có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến thời kỳ 1939-1946 Trong

đó cuốn sách “Cách mạng tháng Tám” của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng doTỉnh uỷ Nghệ An xuất bản năm 1966 trình bày một cách khái quát quá trình

đấu tranh giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng củatoàn tỉnh, trong đó có Quỳnh Lu

Gần đây nhất ( năm 2003 ) trong luận án tiến sĩ Lịch sử với đề tài " Quátrình vận động cách mạng giải phóng dân tộc ở Nghệ An thời kỳ 1939-1945"của tác giả Trần Văn Thức cũng đã đề cập đến thời kỳ lịch sử sôi động này vớinhững nguồn thông tin mới có giá trị và liên quan đến đề tài luận văn

Dới góc độ lịch sử Đảng, trong các cuốn sách nh : Lịch sử Đảng bộ ĐảngCộng sản Việt Nam tỉnh Nghệ-Tĩnh, Sơ thảo, Tập 1 (1925-1954), Nhà xuấtbản Vinh, năm 1987; Lịch sử Đảng bộ Nghệ An, Tập 1 (1930-1945), Nhà xuấtbản Chính trị Quốc gia, năm 1998 đã phản ánh sơ lợc quá trình nhân dânNghệ An dới sự lãnh đạo của Đảng đấu tranh phục hồi tổ chức Đảng, cơ sởquần chúng, chuẩn bị lực lợng và tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền và

đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng thắng lợi

Tại Quỳnh Lu, trong các cuốn sách : Quỳnh Lu- huyện địa đầu xứ Nghệ,nhà xuất bản Nghệ Tĩnh, Vinh 1990; Lịch sử Đảng bộ Huyện Quỳnh Lu(1930-2000), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà nội, 2000; Biên bản tổnghợp sử liệu huyện Đảng bộ Quỳnh Lu (1930-1945),1986, cũng phản ánh kháiquát về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và qúa trình đấu tranh bảo vệthành quả cách mạng n của nhân dân Quỳnh Lu dới sự lãnh đạo của các cấp

Đảng địa phơng

Ngoài ra, đến nay về căn bản nhiều xã trong Huyện đã viết lịch sử địaphơng mình Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng diễn ra cụ thể ở từng xã đợc phản ánh trong các cuốn sách nh:Quỳnh Nghĩa những trang lịch sử 1999; Từ Thổ Đôi Trang đến xã Quỳnh Đôi,Nhà xuất bản NghệTĩnh; Quỳnh Thuận trong Tổ quốc Việt Nam, 2000; QuỳnhYên xa và nay, 1990; Lịch sử Quỳnh Hoa, 1995; Lịch sử xã Quỳnh Liên, Nhàxuất bản Nghệ An, 2001; Quỳnh Lơng những trang lịch sử, Nhà xuất bảnNghệ An, 2002; Lịch sử xã Quỳnh Giang, Nhà xuất bản Nghệ An, 1998; Lịch

sử truyền thống cách mạng xã Quỳnh Bảng, Xuất bản năm 1991; Mai Hùngtruyền thống và lịch sử, Xuất bản năm 1997;Quỳnh Phơng Văn hoá và Truyềnthống, Xuất bản năm 2000; Quỳnh Xuân xa và nay, Xuất bản năm 1991; TừTrang Nghĩa Lộ đến xã Tiến Thuỷ, Nhà xuất bản Nghệ An; Quỳnh Đôi nhữngchặng đờng nối tiếp, Xuất bản năm 1993…

Nhìn tổng thể, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến đề tàikhoá luận tốt nghiệp dới những khía cạnh, góc độ khác nhau, tạo điều kiệnthuận lợi cho chúng tôi có thể kế thừa đợc cả nội dung và phơng pháp Tuynhiên, trong quá trình tìm hiểu các nguồn t liệu, chúng tôi thấy cha có mộtcông trình nghiên cứu nào nghiên cứu một cách khái quát, toàn diện, có hệthống về có hệ thống về cuộc vận động Cách mạng tháng Tám ở Quỳnh Lu

3 Giới hạn của đề tài và phơng pháp nghiên cứu.

3.1 Đề tài này đợc xác định trong khoảng thời gian từ ngày 15/8/1945,tức là khi nhân dân hai xã Quỳnh Đôi và Văn Thai là hai xã đầu tiên giành

chính quyền thắng lợi cho đến ngày 19/12/1946- ngày toàn quốc kháng chiếnbùng nổ.

Tuy vậy, để có cái nhìn đầy đủ về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và

đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở Quỳnh Lu, đề tài nghiên cứu khoáluận tốt nghiệp ở góc độ nhất định đã đề cập đến phong trào cách mạng củanhân dân Quỳnh Lu kể từ sau khi có chủ trơng chuyển hớng chỉ đạo chiến lợccách mạng Việt Nam của Đảng (11/1939)

3.2 Để hoàn thành đề tài này, phơng pháp nghiên cứu của chủ nghĩaduy vật lịch sử, phơng pháp lịch sử, phơng pháp lôgic là những phơng pháp cơbản mà chúng tôi vận dụng để nghiên cứu Ngoài ra, ở một khía cạnh nào đócác phơng pháp chuyên ngành nh phân tích, đối chiếu, so sánh cũng đợcchúng tôi sử dụng trong nghiên cứu đề tài

4.Đóng góp của đề tài.

Đề tài sẽ tái hiện lại một cách khách quan, có hệ thống và toàn diện vềcuộc khởi nghĩa giành chính quyền và quá trình đấu tranh bảo vệ thành quảcách mạng ở Quỳnh Lu trong những năm 1945-1946 Trên cơ sở đó chúng tôibớc đầu mạnh dạn rút ra một số nhận xét về cuộc khởi nghĩa giành chínhquyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở Quỳnh Lu

5 Bố cục của đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung đề tài đợctrình bày qua ba chơng:

Chơng1:Phong trào cách mạng của nhân dân Quỳnh Lu thời kỳ 1939-1945 Chơng 2: Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Quỳnh Lu tháng Tám 1945 Chơng 3: Đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng tháng Tám ở Quỳnh Lu ( 2 /

9 /1945 - 19 /12 / 1946)

B- Nội dung

Chơng 1 Phong trào cách mạng của nhân dân Quỳnh

Lu từ tháng 11/1939 đến tháng 3/1945.

1.1 Quỳnh Lu- vị trí và truyền thống :

Diện tích tự nhiên của huyện Quỳnh Lu là 586,4 km2, chiếm 3,58% diệntích toàn tỉnh, đứng hàng thứ nhất các huyện đồng bằng, thành thị và đứnghàng thứ 11 trong số các huyện, thị của tỉnh Nghệ An

Quỳnh Lu là huyện có địa hình đa dạng (rừng núi, đồng bằng, biển, sôngngòi ) đợc cấu tạo thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông

Sông ngòi, kênh đào, cửa biển Quỳnh Lu đóng một vai trò khá quantrọng trong cấu tạo hệ thống địa hình cũng nh ảnh hởng tới bộ mặt kinh tế-xãhội của huyện

Quỳnh Lu có nhiều cửa biển, cửa lạch ( Lạch Cờn, Lạch Quèn, LạchThơi ) đồng thời nhiều đồi núi nhô ra biển, vì vậy địch có thể lợi dụng địahình để dễ dàng đổ quân xâm nhập vào đất liền, theo các sông có thể tiến vàocác xã bán sơn địa phía Tây Bờ biển dài cộng với địa hình đa dạng tạo cho kẻ

địch vừa có thể dùng tàu biển lớn lại có thể dùng tàu, thuyền nhỏ để gây ranhững cuộc đổ bộ, phá hoại

Tuyến kênh Nhà Lê (còn gọi là kênh Son) là một con kênh khá dài vàrộng chảy trên địa bàn huyện Quỳnh Lu hơn 20km, bắt đầu từ xã Quỳnh Lộc,

tận xã Tiến Thuỷ đổ ra cửa biển Lạch Quèn Con kênh này trở thành tuyến vậnchuyển khá quan trọng đáp ứng cho nhu cầu kinh tế và quốc phòng trongvùng Vì thế khi đặt chân lên đất Quỳnh Lu, phát xít Nhật bắt nhân dânQuỳnh Lu đi phu nạo vét kênh Nhà Lê để phục vụ cho mục đích chiến tranhcủa chúng.

Vùng rừng núi huyện Quỳnh Lu khá rộng và liên hoàn kéo dài ra miềnTây Thanh Hoá, nối liền dải rừng núi miền Tây Nghệ An cho nên là nơi màbọn thổ phỉ, biệt kích, phản động lợi dụng ẩn náu để phá hoại các cơ sở cáchmạng của ta Đồng thời sẵn sàng phối hợp với quân địch đổ bộ từ ngoài biểnvào đất liền

Bên cạnh đó, hệ thống đờng giao thông ở Quỳnh Lu khá dày và phongphú Quốc lộ 1A chạy qua huyện từ bắc xuống nam dài 26 km (từ km 362đến

km 408) Đây là con đờng đợc coi là huyết mạch của đất nớc và cũng là con ờng quan trọng để huyện giao lu với các huyện và tỉnh bên ngoài- một mặt lợithế của huyện so với các huyện khác

đ-Từ trục Quốc lộ 1A, Quỳnh Lu có hệ thống đờng liên thôn, liên xã khátốt Ngoài ra, tỉnh lộ 37A dài 25km từ Lạch Quèn qua thị trấn Cầu Giát nối vớiquốc lộ 48 ở ngã ba Tuần là con đờng giao thông quan trọng trên địa bànhuyện trong việc giao lu kinh tế giữa các vùng trong huyện và giữa Quỳnh Luvới các huyện Diễn Châu, Nghĩa Đàn

Nh vậy, có thể nói rằng, so với các huyện trong tỉnh, Quỳnh Lu là mộthuyện có địa thế chiến lợc quan trọng về cả kinh tế lẫn quốc phòng Vớinguồn tài nguyên phong phú về nông, lâm, thuỷ hải sản, ở vào vị trí “ NamThanh- bắc Nghệ” có các con đờng giao thông chiến lợc chạy qua, có địa thếthông qua biển đông và bàn đạp ra Bắc vào Nam, lên miền Tây

Với vị trí thuận lợi đó, ngay sau khi đặt chân lên đất Nghệ An, thực dânPháp và phát xít Nhật đã xem Quỳnh Lu là một trong những điểm chúng cầnphải chiếm giữ

Bên cạnh những mặt thuận lợi nói trên, Quỳnh Lu cũng phải chịu đựng sựkhắc nghiệt, bất thờng của khí hậu miền Trung: nắng nóng, giông tố, bão lụt,sơng muối, sơng mù thờng xảy ra theo các mùa trong năm Chính từ tronggian khó đó đã tôi luyện cho ngời dân Quỳnh Lu có thêm ý chí, nghị lực đểvật lộn và cải tạo thiên nhiên ý chí, nghị lực, sức mạnh đó càng đợc bộc lộmãnh liệt hơn khi thực dân, phát xít Pháp - Nhật đặt chân lên mảnh đất giàutruyền thống này

1.1.2 Truyền thống:

Quỳnh Lu vốn là đất cổ, có c dân sinh sống từ lâu đời Qua một số pháthiện của khảo cổ học đã chứng minh điều đó Di chỉ văn hoá xã Quỳnh Vănchính là sự ghi dấu con ngời đã sống quần tụ ở vùng biển Quỳnh Lu, ít nhấtcách nay khoảng 6000 năm 2;25 Chính bằng lao động của mình, những chủnhân xa trên mảnh đất Quỳnh Lu đã “khai sơn, phá thạch” , vật lộn với thiênnhiên, tạo nên một kỳ tích hình thành vùng đất và hình thành cộng đồng dân

c thời xa xa

Tên “Quỳnh Lu” xuất hiện vào thế kỷ XV thời nhà Lê (năm 1430 ) có

c-ơng vực từ Biển Đông lên tận Quỳnh Châu gồm bảy tổng phía trên (thuộc đấthuyện Nghĩa Đàn hiện nay) và bốn tổng phía dới( thuộc huyện Quỳnh Lu hiệnnay) Bốn tổng theo phân định của thời nhà Lê thuộc đất Quỳnh Lu ngày naygồm: Quỳnh Lâm, Hoàng Mai, Phú Hậu, Thanh Viên 2;27

Đến thời nhà Nguyễn, năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), cả nớc chia thành

29 tỉnh, trong đó có tỉnh Nghệ An và tỉnh Hà Tĩnh đợc lập riêng Quỳnh Lu là

đơn vị hành chính thuộc phủ Diễn Châu của tỉnh Nghệ An gồm 11 tổng

Từ năm Minh Mệnh thứ 21 (1840), bảy tổng ở vùng trên đợc tách ra thànhhuyện Nghĩa Đờng (Nghĩa Đàn hiện nay), bốn tổng còn lại (Quỳnh Lâm,Hoàng Mai, Hoàn Hậu, Thanh Viên) là huyện Quỳnh Lu nh hiện nay thuộcphủ Diễn Châu

Sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay, về mặt địa giới, Quỳnh Lukhông có gì thay đổi lớn Hiện nay Quỳnh Lu có 41 xã và có một thị trấn Dân

số Quỳnh Lu theo số liệu gần đây nhất (1/4/1999) là 340.725 ngời, đông nhất

so với các huyện, thị của tỉnh Nghệ An

Quỳnh Lu có 1590 ngời thuộc dân tộc thiểu số, chủ yếu là dân tộc Tháithuộc nhóm Mãn Thanh theo cách gọi của chính họ 2;30

Ngoài c dân bản địa, ở Quỳnh Lu còn là nơi hội tụ của dân c nhiều miền

đến sinh sống và định c ở đây bởi nhiều lý do khác nhau Mặc dù xuất phát

điểm khác nhau nhng quá trình cộng c lâu dài trên mảnh đất Quỳnh Lu đã dần

cố kết dân c ở đây thành một cộng đồng ngời mang sắc thái bản địa Để có thểsinh tồn, ngời dân Quỳnh Lu phải đối phó với thiên nhiên khắc nghiệt, đơng

đầu với nhiều kẻ thù.Từ đó, đã hình thành ở ngời Quỳnh Lu đức tính cần cù,chịu đựng

gian khổ, hiếu học và đặc biệt là tình đoàn kết cộng đồng cao Do vậy, trongtiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, nhân dân Quỳnh Lu đã góp phần xứng

đáng vào sự nghiệp đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ dân tộc, lập nên những

chiến công hiển hách xứng đáng với vị thế “Quỳnh Lu chiến địa, Mai gianghuyết hồng”.

Kể từ buổi đầu Công nguyên, trong quá trình đấu tranh chống ách đô hộcủa phong kiến phơng Bắc, nhân dân Quỳnh Lu đã tham gia nhiều cuộc khởinghĩa Cuộc khởi nghĩa lớn chống nhà Đờng do Mai Thúc Loan cầm đầu (722)

đã đợc nhân dân Quỳnh Lu hởng ứng, góp công cùng nhân dân Hoan Diễnxây dựng thành Vạn An và các công trình phòng ngự phía bắc

Đầu thế kỷ X (Đinh -Tiền Lê ), Quỳnh Lu trở thành địa bàn khá quantrọng, là nơi cung cấp quân lơng cho một số cuộc kháng chiến Nhà Lê triểnkhai khơi kênh đào với quy mô lớn (kênh Nhà Lê) để phát triển kinh tế, đồngthời đáp ứng yêu cầu quốc phòng Từ địa bàn này có thể ứng phó kịp thờichuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lợc từ phơng Bắc và kịpthời chống lại các thế lực xâm lấn của Chăm Pa từ phơng Nam

Thời nhà Trần thế kỷ thứ XIII, Quỳnh Lu đã là nơi tích trữ lơng thực và lànơi luyện quân chuẩn bị cho các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông

Năm 1285, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông lần thứhai, quân dân Quỳnh Lu đã lập chiến công chống quân Toa Đô kéo quân từphía Nam ở cảng Xớc (Quỳnh Lập)

Trong thời kỳ thống trị của giặc Minh, Quỳnh Lu đã trở thành nơi lu trữlơng thực và là nơi luyện quân của nghĩa quân Lam Sơn Nhân dân đã thựchiện lối đánh du kích, phục kích, tiêu hao quân địch Hởng ứng cuộc khởinghĩa Lam Sơn của Lê Lợi, nhân dân Quỳnh Lu đã đứng lên ủng hộ nghĩaquân cả ngời và của, cùng với nghĩa quân vây đánh thành Diễn Châu Trongcuộc khởi nghĩa này, Quỳnh Lu đã góp sức bằng những tớng lĩnh tài ba nhNguyễn Bá Lai (Quỳnh Giang); Hồ Hân, Nguyễn Tu, Hoàng Lữ ( Quỳnh

Đôi); Đậu Nhân Lý, Đậu Nhân Nghĩa ( Quỳnh Thuận), Lê Khắc Nhân (QuỳnhBảng)

Trong cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, Quỳnh Lu nói riêng, Nghệ An nóichung là nơi "đứng chân" quan trọng của Nguyễn Huệ khi đa ra Bắc đánh tanhai mơi vạn quân Thanh

Cùng với nhân dân cả nớc, nhân dân Quỳnh Lu đã tích cực tham gia phongtrào chống thực dân Pháp ngay từ ngày đầu chúng đặt chân lên nớc ta Ngay từkhi thực dân Pháp đánh vào Đà Nẵng, Tiến sĩ Hồ Sĩ Tuần (Quỳnh Đôi), Hồ TửCung (Quỳnh Lơng), Hồ Thái Trị (Quỳnh Bảng) đều là những quan chức quantrọng trong triều đình Huế đã tỏ rõ thái độ chống Pháp đến cùng Nổi bật nhấttrong phong trào yêu nớc của nhân dân Quỳnh Lu là phong trào hởng ứng

khởi nghĩa của Trần Tấn và Đặng Nh Mai Phong trào đấu tranh của nhân dânQuỳnh Lu còn còn kết hợp chặt chẽ với phong trào yêu nớc của Tống Duy Tân

ở Thanh Hoá Tiêu biểu cho phong trào chống thực dân Pháp, phải nói đến HồBá Ôn (Quỳnh Đôi) là án sát thành Nam Định đã quyết tử thủ để giữ thànhNam Định trớc sự tấn công của quân Pháp

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, tiếp thu các phong trào yêu nớc nhphong trào “Đông Du” của Phan Bội Châu, phong trào “Duy Tân” của PhanChâu Trinh, năm 1905 ở Quỳnh Lu đã có phân hội của “Triều Dơng ThơngQuán” đặt tại Cầu Giát 2;52 Tiêu biểu trong phong trào xuất dơng tìm đờngcứu nớc ở Quỳnh Lu có Hồ Ngọc Lâm, Hồ Tùng Mậu, sau này đều trở thànhnhững nhà cách mạng cốt cán của đất nớc

Mùa xuân năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời Chỉ sau một thờigian ngắn, ngày 20/4/1930 tại Thanh Sơn (Sơn Hải), Đảng bộ Đảng Cộng sảnViệt Nam huyện Quỳnh Lu ra đời Sự kiện này đánh dấu một bớc ngoặt lớn

đối với phong trào cách mạng ở huyện Quỳnh Lu Từ đây các phong trào đấutranh của nhân dân Quỳnh Lu diễn ra đúng hớng theo con đờng cách mạng màlãnh tụ Nguyễn ái Quốc vạch ra Hơn thế nữa, phong trào cách mạng củanhân dân huyện Quỳnh Lu còn đợc hoà chung khí thế và góp phần tích cựcvào phong trào cách mạng của tỉnh Nghệ An cũng nh toàn quốc dới sự lãnh

đạo của chính Đảng vô sản ở Việt Nam Sự thành lập Đảng bộ huyện Quỳnh

L-u đã tạo ra một sức mạnh mới cho các cL-uộc đấL-u tranh của qL-uần chúng nhândân, tổ chức chặt chẽ hơn, kỷ luật hơn và với những phơng pháp phù hợp hơn

Trong những năm 1930-1931, đợc sự tiếp sức của Đảng, ngọn lửa cáchmạng ở Nghệ An đã bùng cháy thành một cao trào đấu tranh sôi nổi, mạnh

mẽ nhất từ

trớc đến nay mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ -Tĩnh Trong thời kỳ này, ở Quỳnh

Lu, phong trào Xô viết Nghệ -Tĩnh không diễn ra rầm rộ nh ở các huyện kháctrong tỉnh nhng nó cũng đã phần nào chứng tỏ đợc ý chí đấu tranh kiên cờng,bất khuất của nhân dân toàn huyện hoà chung với nhân dân toàn tỉnh

Mặc dù phong trào thất bại nhng đã để lại dấu son chói lọi trong lịch sửViệt Nam và đây chính là bớc tập dợt, rèn luyện cho lực lợng cách mạng ởQuỳnh Lu từng bớc trởng thành trong phong trào đấu tranh cách mạng ởnhững giai đoạn tiếp theo

Sau một thời gian ngắn, ở Nghệ An phong trào dân chủ 1936-1939 lạitiếp tục bùng lên Hoà chung khí thế đó, nhân dân Quỳnh Lu dới sự lãnh đạocủa Đảng đã có nhiều phong trào đấu tranh mạnh mẽ, rộng khắp và một lần

nữa, trớc sự đàn áp khủng bố của kẻ thù, phong trào đấu tranh lại bị dập tắtnhng đó chính là một bớc chuẩn bị tiếp theo cho một phong trào cách mạngmới mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn.

Nh vậy, qua tìm hiểu các nội dung trên, chúng ta có thể thấy rằng, mặc

dù có những khó khăn riêng nhng có thể nói các yếu tố vị trí địa lý-điều kiện

tự nhiên, con ngời và bề dày truyền thống đã hoà quyện vào nhau và tạo ra choQuỳnh Lu một sắc thái riêng, chiếm giữ một vị trí chiến lợc cả kinh tế, chínhtrị, quốc phòng, xứng đáng với vị thế của “Huyện địa đầu xứ Nghệ” không chỉ

ở không gian địa lý mà trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội

1.2 Phong trào cách mạng của nhân dân Quỳnh Lu từ

tháng11/1939 đến tháng 3/1945.

1.2.1 Chính sách cai trị của Pháp - Nhật:

Tháng 9/1939, với việc Đức tấn công Ba Lan, cuộc chiến tranh thế giới IIbùng nổ Thực dân Pháp tham chiếm ngay từ đầu nên các nớc thuộc địa củaPháp ở Đông Dơng, trong đó có Việt Nam, cũng gián tiếp bị lôi cuốn vàovòng chiến Trong tình hình mới, một mặt vừa để vơ vét ngời và của phục vụcho nhu cầu chiến tranh, mặt khác để tránh nguy cơ nhân dân thuộc địa nổidậy nhân lúc Pháp đang tham chiến nên thực dân Pháp đã dùng thủ đoạn phátxít để đàn áp phong trào cách mạng ở Đông Dơng

Ngày 23/9/1939, Catơru- Toàn quyền Đông Dơng ra lệnh giải tán các tổchức nghiệp đoàn và các tổ chức tơng tế, ái hữu Ngày 5/10/1939 chính phủNam triều ra lệnh cấm các cuộc hội họp, cấm tuyên truyền cộng sản, tịch thucác sách báo tiến bộ ở Việt Nam

Ngày 20/7/1940 Sô-Nhi-Chánh mật thám Trung Kỳ đã chỉ thị cho Sở mậtthám Vinh “Không thể đợi chúng ( tức những ngời cộng sản) tổ chức xong và

có bằng chứng cụ thể mới truy tố Trong bất cứ tình hình nào mà cha có bằngchứng để truy tố, đối với những tên cộng sản phải tức khắc đề nghị một trongnhững biện pháp đã định trong sắc luật ngày 21/1/1940, đặc biệt là đemnhững tên hoạt động mạnh nhất đi trại tập trung đặc biệt” 6;18

Nghị định của toàn quyền Đông Dơng và đạo dụ cấm của chính phủ Namtriều ban hành tuần trớc thì tuần sau phong trào cuả hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh

bị bọn cầm quyền khủng bố dữ dội Hàng trăm tổ chức nghiệp đoàn, tơng tế,

ái hữu bị phá vỡ và bị tịch thu tài sản Hàng loạt cán bộ, đảng viên và quầnchúng tích cực tham gia phong trào Mặt trận dân chủ bị bắt giam Bọn thựcdân và tay sai từng bớc thủ tiêu mọi quyền lợi chính trị mà nhân dân Nghệ Annói chung, nhân dân Quỳnh Lu nói riêng giành đợc trong thời kỳ dân chủ

Chúng đặt mọi hoạt động của những ngời cộng sản ra ngoài vòng pháp luật,những ngời cầm đầu các tổ chức nghiệp đoàn, phờng hội bị phạt tù hoặc phạttiền Bọn tay sai các loại từ lính khố xanh, nhân viên mật vụ đến bang tá, tuầnphủ ngày đêm rình mò, sục sạo tiến hành những cuộc khủng bố khắp nơi.Chúng cho lập lại các điền canh, các trạm kiểm soát ở những nơi xung yếu.Tại Nghệ An, nhất là Vinh-Bến Thuỷ, ngoài các lực lợng cảnh sát, mậtthám cũ, thực dân Pháp còn cấp ngân sách cho mỗi khu phố trởng lập một đơn

vị “ đoàn phòng” trên 30 tên để canh phòng trong từng khu phố 1;137.Chúng chỉ thị cho các hào lý phải lập “Hơng ớc” (nội quy của làng) để giữ trị

an thôn xã Những ngời đã hoạt động cách mạng và bị tình nghi đều bị quảnthúc nghiêm ngặt Hàng loạt cán bộ, đảng viên, quần chúng bị bắt giam Tính

từ tháng 9 đến tháng 12/1939 có đến 258 đảng viên, cán bộ bị bắt giam Hầuhết các tổ chức đã đợc Pháp dùng để đàn áp phong trào cách mạng trong thời

kỳ 1930-1931 nh hệ thống bang tá, đoàn phu, đồn binh đều đợc chúng khôiphục lại

Riêng ở Quỳnh Lu, ngay trong thời kỳ đấu tranh dân chủ, với chính sáchkhủng bố của đế quốc, nhiều đảng viên, cán bộ đã bị bắt Nhân kỷ niệm ngàyQuốc tế lao động 1/5/1939, Huyện uỷ Quỳnh Lu đã tổ chức cuộc mít tinh tạiHói Nồi ( Quỳnh Đôi) Cuộc mít tinh này nhằm kêu gọi nhân dân đấu tranhgiữ vững thành quả đã dành đợc, đồng thời kêu gọi những ngời Pháp dân chủ

ở Đông Dơng sát cánh cùng nhân dân chống hoạ phát xít, phòng thủ Đông

D-ơng

Đồng chí Hồ Hữu Lợi- huyện uỷ viên, đợc sự phân công của Huyện uỷ

đã đứng lên diễn thuyết trớc khoảng 300 ngời Sau đó lính lệ đã ập đến phácuộc mít tinh, chúng bắt đợc đồng chí Hồ Hữu Lợi và 9 ngời khác giải lênhuyện lỵ giam cầm, tra tấn để moi tìm tổ chức Đảng và tổ chức quần chúngcách mạng Cuối cùng chúng tuyên án đồng chí Hồ Hữu Lợi 5 năm tù giam,

ba ngời khác mỗi ngời 2 năm tù giam Ngoài ra, chúng còn bắt giam nhiều

đảng viên, cán bộ khác nh đồng chí Dơng Ngọc Võ, Phan Hữu Khiêm, Hồ ThịNhung, Nguyễn Xuân Mai, Dơng Văn Nhuận, Phan Duy Hiến, Hồ TrọngTriêm, Hồ Mậu Đờn Đồng chí Hồ Sĩ Khảng ( Hồ Viết Thắng) Phó bí thHuyện uỷ Diễn Châu bị bắt ở Quỳnh Đôi Nguyễn Xuân Kim bị bắt ở Vinh,Ngô Minh Loan, Cù Chính Cự bị bắt ở Bắc Ninh, Hoàng Văn Kiên bị bắt ởThanh Hoá Phong trào đấu tranh của quần chúng vì thế mà bị giảm sút đi rấtnhiều Cho đến khi cuộc chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, rất nhiều tổchức cách mạng ở Quỳnh Lu tan vỡ

Song song với hoạt động khủng bố về chính trị, để đáp ứng nhu cầu chiếntranh, đế quốc Pháp đã thi hành chính sách “ tổng động viên” nhằm ra sức vơvét của cải, bắt phu, bắt lính nh tăng giờ làm việc, viên chức bị động viên điphục vụ chiến tranh Hàng chục thanh niên ở Quỳnh Lu bị bắt đi lính ONS(tức lính thợ ) đa sang Pháp làm bia đỡ đạn Các thứ thuế ngày một tăng.Nhiều loại thuế nh thuế quốc phòng, thuế c trú, thuế súc vật, thuế cây ăn quả,thuế bán hàng rong đợc ban hành Mới bớc vào chiến tranh, tổng số thuế thu

đợc ở Nghệ An từ 670.000 đồng năm 1938 nhảy lên 802.000đồng năm 1939

6;10 Chúng bắt các làng, xã lập quỹ “Nghĩa thơng trợ chiến” và tập trungcông điền, công thổ bán đấu giá để lấy tiền góp vào quỹ chiến tranh Đi đôivới tăng su thuế, chúng thi hành "chính sách thời chiến” độc đoán lập ra giácả và kiểm soát gắt gao việc sản xuất, phân phối và lu thông hàng hoá trongnhân dân ở các địa phơng chúng phát

hành bạc kền thay thế cho bạc thật bị chúng thu vét để dành vào chiến tranhlàm cho đồng bạc Đông Dơng bị phá giá Đời sống nhân dân vì thế bị sa sútnghiêm trọng

Ngày 22/9/1940 phát xít Nhật, xâm lăng Đông Dơng thực dân Pháp đãtừng bớc thoả hiệp, nhợng bộ, và sau đó đi đến cấu kết với Nhật cùng đàn ápcách mạng Việt Nam Nhân dân cả nớc cả nớc nói chung và nhân dân Quỳnh

Lu nói riêng phải chịu cảnh "một cổ hai tròng" Pháp -Nhật

ở Quỳnh Lu, chúng tăng lính thêm cho các đồn, nhất là những đồn quantrọng nh đồn Thanh Sơn, Cầu Giát, Lạch Thơi Tạo điều kiện cho các tổ chứchoạt động phá hoại phong trào quần chúng, truy lùng cán bộ cách mạng.Chính sách kinh tế thời chiến đợc chúng áp dụng triệt để Trng mua và tịch thucác nông sản lúa, ngô ,đậu, lạc ,vừng, bông và các mặt hàng khác nh muối, cákhô, nhựa thông Thuế tăng đột ngột, bọn Tây đoan tăng cờng lùng bắt rợu,muối

Chiến tranh thế giới diễn ra khốc liệt Quỳnh Lu nằm trên đờng trên đờnghành quân của giặc Nhật đã chứng kiến và chịu đựng nhiều chính sách tàn bạocủa phát xít và tay sai Trong khi nạn đói diễn ra gay gắt, ngời dân còn phải điphu đắp đờng Hoàng Mai, vét kênh Son để phục vụ cho mục đích chiến tranhcủa chúng

Từ thực tế đó cho thấy, chính sách cai trị của thực dân Pháp và phát xítNhật đã làm cho đời sống của các tầng lớp nhân dân Quỳnh Lu bị sa sút vàkhốn đốn Mâu thuẫn giữa các tầng lớp nhân dân với thực dân Pháp và phát xítNhật càng trở nên quyết liệt Cũng từ trong hoàn cảnh này, nhân dân Quỳnh

Lu từng bớc trởng thành về mặt ý thức, đã nhận thức đợc rằng thực dân Pháp

và phát xít Nhật đều là bọn cớp nớc, là kẻ thù không đội trời chung Muốn giảithoát thân phận mình, làm chủ cuộc đời, làm chủ vận mệnh dân tộc thì khôngcòn đờng nào khác ngoài con đờng đánh đuổi thực dân, phát xít Pháp-Nhật rakhỏi bờ cõi và đánh tan bè lũ tay sai giành lấy chính quyền về tay mình Vì lẽ

đó, mục tiêu cách mạng của nhân dân Quỳnh Lu lúc này không còn ở giai

đoạn đấu tranh giành quyền dân sinh dân chủ mà phải chuyển qua giai đoạntrực tiếp đánh đổ đế quốc và tay sai giành độc lập cho dân tộc, chính quyềncho nhân dân

1.2.2 Phong trào cách mạng của Quỳnh Lu từ tháng 11/1939

đến tháng 3/1945.

1.2.2.1 Đấu tranh phục hồi tổ chức Đảng:

Dới ách cai trị thực dân Pháp, nhân dân Quỳnh Lu đã trăm bề khổ cực,nay dới sự cấu kết của Pháp và Nhật, sự bần cùng khốn khó lại nhân lên gấpbội Có áp bức tất phải có đấu tranh Mệnh đề đó tồn tại nh một chân lý, thôithúc nhân dân Quỳnh Lu đứng dậy đấu tranh Vì lẽ đó ngay từ đầu, phong trào

đấu tranh chống Pháp-Nhật đã diễn ra mạnh mẽ quyết liệt

Để đáp ứng kịp thời với sự chuyển biến tình hình thế giới và trong nớc,

Đảng Cộng sản Đông Dơng đã rút vào hoạt động bí mật, chuyển trọng tâmcông tác về nông thôn Cùng lúc đó triệu tập Hội nghị Ban chấp hành Trung -

ơng Đảng lần 6

( 11/1939 ) đề ra chủ trơng chuyển hớng chiến lợc của cách mạng Việt Nam,

đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết và trớc hết

Chiến tranh thế giới II bùng nổ, thực dân Pháp bắt đầu bớc vào con đờngphản động và phát xít hoá, ngày 29/9/1939, Trung ơng gửi cho các cấp bộ

Đảng một thông báo khẩn cấp trong đó vạch rõ:" mấy năm gần đây, Đảng tacòn ở trong thời kỳ đấu tranh thế thủ, ủng hộ các quyền tự do dân chủ đơn sơcủa quần chúng và đòi quyền tự do rộng rãi Nhng tình hình hiện nay đã thay

đổi nhiều Hoàn cảnh Đông Dơng sẽ bớc tới vấn đề dân tộc giải phóng Vìvậy trung ơng chủ trơng: Lựa chọn những cán bộ, Đảng viên trung kiên trong

Đảng lập ra các ban dự bị, chọn ra những quần chúng tích cực trong các hộiquần chúng đa vào tổ chức bí mật, đa những ngời bị lộ hoặc đang bị truy tố đihoạt động nơi khác, đình chỉ mọi hình thức đấu tranh có tính chất phô trơnglực lợng để tránh khủng bố của địch" 29;24,25

Đối với Nghệ An việc chuyển hớng chính sách khủng bố của thực dânPháp không phải đột ngột mà đợc bắt đầu từ ngày 14/7/1939 - ngày kỷ niệm

Cách mạng Pháp Nhng vì Đảng bộ Nghệ An thiếu cảnh giác trớc hoạt độngphá hoại của Đinh Văn Di và cha kịp thời chuyển hớng về tổ chức, t tởng vàphơng pháp công tác cho cán bộ, đảng viên nên khi chiến tranh nổ ra, chúng

đã bắt giam 50 uỷ viên xứ uỷ, tỉnh uỷ và 10 uỷ viên huyện uỷ không sót một

ai Cơ sở Đảng và cơ sở quần chúng lần lợt bị phá vỡ nghiêm trọng

Ngày 20/4/1930, Đảng bộ Đảng cộng sản Việt Nam huyện Quỳnh Lu ra

đời tại Văn Thai (Sơn Hải) và lãnh đạo quần chúng đấu tranh trong phong tràoXô viết Nghệ Tĩnh tại Quỳnh Lu 1930-1931 Tuy Quỳnh Lu không phải làtrung tâm của cao trào cách mạng này nhng trớc sự khủng bố tàn khốc củathực dân Pháp, cách mạng Quỳnh Lu đã phải chịu nhiều tổn thất nặng nề.Nhiều cơ sở cách mạng bị phá vỡ Cho đến phong trào đấu tranh dân chủ,1936-1937, nhiều chi bộ Đảng đợc phục hồi và phát triển thêm nh chi bộQuỳnh Đôi, chi bộ Phú Nghĩa, chi bộ Bởi-Quỳnh Thuận, chi bộ Phú Thanh Tuy nhiên, khi nguy cơ chiến tranh đang đến gần, trong những năm1938-1939, thực dân Pháp và tay sai tăng cờng đàn áp, khủng bố gắt gao hơn.Mặc dù Trung ơng Đảng ra chỉ thị cho tất cả các tổ chức Đảng rút vàohoạt động bí mật để giữ gìn lực lợng nhng Đảng bộ Quỳnh Lu chuyển sanghoạt động bí mật không kịp thời Nhiều cán bộ, đảng viên và quần chúng tíchcực bị thực dân Pháp bắt giam hoặc đa đi đày Hơn nữa, tháng 10/1939 bọnA.B (Anti-Bolchévich) với danh nghĩa đảng viên Đảng cộng sản nhng làmviệc cho địch để chống cộng sản đã hoạt động phá hoại các tổ chức Đảng suốtcả ba tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh Thủ đoạn hoạt động của bọn A.B làgài ngời xây dựng tổ chức Đảng, sau đó báo cho địch bắt bớ Tình hình cànglàm cho các tổ chức Đảng ở các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh nói chung

và Quỳnh Lu nói riêng mấy năm liền gặp khó khăn lớn, các cấp uỷ không thểlập lại nổi Nhiều chi bộ Đảng đợc phục hồi trong những năm 1936,1937 tiếptục bị phá vỡ, nhiều cơ sở cách mạng huyện nhà bị tổn thất nặng nề 2; 86.Mặc dù bị đế quốc khủng bố, tổ chức Đảng bị phá vỡ nhng các đảng viêncòn sót lại cha bị bắt vẫn giữ bí mật hoạt động chờ thời cơ gây dựng lại phongtrào

Đầu tháng giêng năm 1940, Xứ uỷ Trung Kỳ cử đồng chí Trần Quỳ ra bắtliên lạc với Nghệ An Ba đồng chí Trần Quỳ, Nguyễn Đức Dơng và Lê ĐìnhNhiễu đã lập thành Tỉnh uỷ lâm thời Nghệ An do đồng chí Nguyễn Đức Dơnglàm Bí th để chỉ đạo công cuộc phục hồi cơ sở Đảng trong tỉnh

Dới ánh sáng của Nghị quyết Hội nghị lần thứ VI ( 11/1939 ) của Trung

-ơng Đảng và sự chỉ đạo thống thống nhất của Tỉnh uỷ, cơ sở Đảng và cơ sở

quần chúng ở Nghệ An lại đợc phục hồi nhanh chóng Tất cả các cán bộ, đảngviên còn

sót lại sau cuộc khủng bố cuối năm 1939 đều tập hợp lại và làm nòng cốttrong việc phục hồi cơ sở ở các địa phơng Nhờ vậy chỉ không đầy batháng( tháng 1 đến tháng 3-1940), cơ sở Đảng đợc phục hồi đều khắp trongtỉnh Tuy nhiên trong khi phục hồi Đảng bộ, do cha nhận thức đầy đủ về đờnglối tổ chức của Đảng trong thời kỳ khủng bố của đế quốc nên các đồng chí củachúng ta đã phạm phải một số nhợc điểm và thiếu sót Về mặt tổ chức, ngoàiviệc phục hồi đảng viên của các thời kỳ trớc, chúng ta thiếu mạnh dạn pháttriển đảng viên mới, nhất là trong công nhân và nông dân Việc phục hồi vàphát triển đảng viên không dựa trên cơ sở giác ngộ giai cấp và cha thông quathử thách trong công tác và đấu tranh

Việc lựa chọn đề bạt đảng viên vào các cấp uỷ thiên về thành phần trithức tiểu t sản, xem nhẹ thành phần công nhân và bần cố nông Công tác phụchồi và phát triển Đảng không đi đôi với công tác giáo dục về t tởng, nhất là về

ý thức giai cấp vô sản, về lập trờng chiến đấu kiên định, về ý thức cảnh giác vàcác nguyên tắc bí mật của Đảng Công tác xây dựng Đảng không kết hợp chặtchẽ với công tác tổ chức và giáo dục quần chúng Tuy đã có những hoạt độngtích cực nhằm khắc phục những nhợc điểm thiếu sót nhng cuối tháng 5 năm

1940, các cơ sở Đảng ở các huyện hầu hết bị địch phá vỡ Cuối tháng 5 năm

1941, các đại biểu Xứ uỷ Trung Kỳ (Hồ Xuân Lu, Bùi San) đi dự Hội nghiTrung ơng lần thứ VIII về đến ga Cầu Giát bị sa lới địch Vì thế, hoạt độngcủa Đảng bộ trong tỉnh bị gián đoạn

ở Quỳnh Lu, một số chiến sĩ cộng sản ở tù về cố gắng bắt liên lạc với

Đảng, xây dựng lại phong trào nhng gặp rất nhiều khó khăn Đầu năm 1942,các đồng chí Phan Hữu Khiêm, Hoàng Trung T (Quỳnh Đôi) đã ra tù và tìmcách nhen nhóm lại phong trào cách mạng Cuối năm 1942, đầu năm

1943 đồng chí Chu Huệ ( Diễn Châu) vợt ngục Buôn Ma Thuột về liên lạc với

đồng chí Phan Hữu Khiêm ở Quỳnh Đôi và Nguyễn Xuân Kim – học sinh ởVinh Vừa mới bắt đợc liên lạc thì đồng chí Chu Huệ bị bắt Tiếp đó hai đồngchí Phan Hữu Khiêm, Hoàng Trung T cũng bị mật thám bắt giam ở Vinh Đ-ờng dây liên lạc giữa các tổ chức cách mạng ở Quỳnh Lu với tổ chức Đảngcấp trên vừa mới chớm đợc nối lại thì bị đứt 2;86

Quỳnh Lu là vùng giáp ranh nằm về phía Bắc Nhờ vậy, trong lúc toàntỉnh cơ sở Đảng tiếp tục tan vỡ từng mảng lớn, công tác phục hồi tổ chức Đảng

bị phá vỡ liên tiếp thì ở Quỳnh Lu, tuy cơ sở Đảng cha phục hồi nhng đợc một

số cán bộ, đảng viên ở Hà Nội, Huế bắt liên lạc và cho nghiên cứu sách báo tàiliệu của mặt trận Việt Minh, họ đã tự tổ chức ra các nhóm Cứu quốc để hoạt

sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào cách mạng của quần chúng trongthời gian này Tuy vậy, ý chí kiên cờng của các đảng viên,tinh thần đấu tranhcủa quần chúng nhân dân sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng phongtrào cách mạng trong huyện Đây sẽ là những hạt nhân nòng cốt của địa phơngtrong thời kỳ tiền khởi nghĩa

1.2.2.2 Phong trào đấu tranh của quần chúng:

Chính sách cai trị độc đoán của phát xít Pháp – Nhật ngay từ đầu đã bịnhân dân ta kịch liệt lên án, các phong trào đấu tranh của quần chúng diễn rahết sức mạnh mẽ và quyết liệt Khủng bố và bắt bớ của kẻ thù không thể làmnhụt quyết tâm đấu tranh của quần chúng Tinh thần quyết tâm đó của nhândân Quỳnh Lu càng đợc kích thích mạnh mẽ khi có truyền đơn kêu gọi của

Đảng hởng ứng khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, đặc biệt là khởi nghĩa của binhlính Chợ Rạng-Đô Lơng Nói về tâm trạng của nhân dân Nghệ An lúc này, Sởmật thám Vinh đã viết trong báo cáo gửi Công sứ Nghệ An nh sau: “kể từngày nớc Pháp lâm nguy, quần chúng lại càng tỏ ra hăng hái hơn cả những ng-

ời lãnh đạo và muốn ra hành động ngay quần chúng hiện nay cũng đã cónhững đặc trng nh những năm loạn 1930-1931, nhng có điều khác là họ không

sợ nói trắng ra rằng chúng ta (tức thực dân Pháp) là một dân tộc chiến bại dễ

bị đánh đuổi đi” 6;20

Trong phạm vi tỉnh, mặc dù Xứ uỷ và Tỉnh uỷ đã tìm cách can ngăn nhngkhông nén nổi lòng phẫn uất và bị phong trào chung kích thích nên nhữngcuộc đấu

tranh tự phát của quần chúng vẫn nổ ra và kết quả là hàng trăm đảng viên, cán

bộ và quần chúng bị bắt bớ, chém giết, nhiều tổ chức Đảng mới đợc phục hồitiếp tục bị phá vỡ Điều này đúng nh nghị quyết Hội nghị lần thứ VI của Trung

ơng(11/1939) đã nhận định: “Quần chúng đấu tranh nhất định phải chịu mộtmệnh lệnh, một mà thôi, phải hết sức giữ kỷ luật, ráng một bớc ra ngoài vòng

kỷ luật sẽ sa vào bẫy khiêu khích và manh động, phong trào đấu tranh sẽ bịphá hoại một cánh rất tàn nhẫn và đau đớn Đấu tranh cha hợp thời, đấu tranhnon, đấu tranh cha có phơng pháp có tính chất manh động trong thì giờnghiêm trọng này là những cơ hội cho quân thù khủng bố dữ dội mà đập nátphong trào” 6;24

Trong phong trào đấu tranh dân chủ, dới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện,

ở Quỳnh Lu nổi lên năm phong trào đấu tranh mạnh mẽ rộng khắp của quầnchúng Đó là phong trào truyền bá Chủ nghĩa Mác-Lênin với nhiều hình thứckhác nhau; Phong trào lấy chữ ký, thu thập dân nguyện gửi cho phái đoàn Mặttrận bình dân Pháp sang điều tra tình hình ở Đông Dơng; cuộc vận động tranh

cử lý trởng và hào mục; những cuộc đấu tranh chống cờng hào, tham nhũng vàchống dự án thuế thân; phong trào ủng hộ “ Trung Hoa kháng Nhật” Từ cuốinăm 1939 đến trớc năm 1945, dới chính sách khủng bố của địch , phong trào

đấu tranh của quần chúng bị giảm sút nghiêm trọng Tuy nhiên, qua các phongtrào nêu trên đã nâng cao sự giác ngộ chính trị cho nhân dân lao động Nhờ

đó, dù trong thời kỳ này cơ sở Đảng bộ huyện cha đợc phục hồi nhng ở nhiềulàng, xã các đảng viên còn sót lại cũng nh những tổ chức cách mạng dới nhiềutên gọi khác nhau vẫn bí mật hoạt động làm cơ sở cho phong trào đấu tranhcủa quần chúng

Tại Quỳnh Bảng, đã xuất hiện một lớp thanh niên tân tiến có học vị sơhọc yếu lợc hoạt động sôi nổi Lớp thanh niên này đã nhận ruộng của ôngTrần Mai (sau này là uỷ viên Uỷ ban lâm thời của huyện Quỳnh Lu) ở đồn

điền Trịnh Môn sản xuất tập thể, bán thóc gây quỹ mua sách báo tiến bộ,truyền bá chữ quốc ngữ cho nhân dân

Các cán bộ, đảng viên Phơng Cần lúc này gồm hàng chục ngời, trong đóthanh niên phản đế có 7 ngời Từ năm 1940 đến năm 1944 họ đã có nhữnghình thức hoạt động nh: mở lớp học chữ quốc ngữ trên danh nghĩa để thựchiện việc tuyên truyền sách báo và tài liệu của Đảng; lập chiến khu ở Đông Mívới danh nghĩa là trại trồng dâu nuôi tằm, nhng thực chất là bảo vệ và huấnluyện cán bộ, vận động nhân dân chống vơ vét của cải và nhân công phục vụchiến tranh, và đòi chủ thuyền tăng lơng cho ngời lao động

Quỳnh Giang là một số ít xã trong huyện mà chi bộ vẫn cha bị lộ từ sau

đợt khủng bố của đế quốc cuối năm 1939 Chi bộ này do đồng chí Đào NhânHoành ở Xiêm về thành lập Trong tình hình cơ sở Đảng ở Quỳnh Lu bị khủng

bố, đồng chí Đào Nhân Hoành và Chu Quang không bắt đợc liên lạc với Đảng

bộ cấp trên, phải hoạt động độc lập, dựa vào những tài liệu của Trung ơng

Đảng và Quốc tế cộng sản do đồng chí Đào Nhân Hoành mang ở Xiêm về

Đến đầu tháng 9/1939, lập nên “ chi bộ đặc biệt” để lãnh đạo phong trào cáchmạng xã Đến năm 1942, chi bộ Đảng đã mở nhiều lớp truyền bá chữ quốcngữ, qua đó mà vận động, tuyên truyền quần chúng tham gia cách mạng Chi

bộ còn đề ra chủ trơng và chính sách lãnh đạo quần chúng đấu tranh dànhquyền lợi thiết thực về kinh tế, xã hội, giải quyết đời sống khó khăn cho nôngdân, thu hút quần chúng theo cách mạng

ở thôn Cao Hậu Đồng, chi bộ tập hợp thanh niên đấu tranh với bọn cờnghào lý trởng buộc chúng phải dùng tiền bán ruộng công của làng vào các việccông ích giúp cho việc đẩy mạnh sản xuất nh đào mơng câu dẫn nớc đồngnội, đấu tranh buộc phải miễn thuế 36 mẫu đất thổ c, vận động nhân dân phản

đối việc đi phu nạo vét kênh Nhà Lê phục vụ cho quân đội Nhật, hoặc bắt phảicấp gạo nếu buộc phải đi phu Chi bộ chủ trơng đấu tranh chia lại công điềncho dân, bán công điền với giá rẻ cho nông dân nghèo đến mùa thu hoạchmới trả tiền cho làng, vận động giảm tô cho dân, đổi cách rẽ đôi sang rẽ ba,nông dân hởng hai phần Hai việc này tuy cha đợc thực hiện đầy đủ nhng đãgóp phần đoàn kết nông dân nghèo tham gia hoạt động đấu tranh.Chi bộ cũngbiết dựa vào thanh niên, học sinh mở nhiều lớp truyền bá quốc ngữ dạy chongời nghèo Đã vận động hơng mục đứng ra khai giảng lớp học, giới thiệugiáo viên dạy gây đợc không khí học tập trong thôn xóm Để sinh hoạt dễdàng và tránh địch khủng bố, Hội ái hữu đợc tổ chức theo từng nhóm nhỏ,thiết thực giúp nhau trong đời sống sản xuất

ở mức cao hơn, chi bộ thôn Luyện Đồng đã lãnh đạo tập trung 40 ngờixuống hạt nông giang đấu tranh buộc cai thầu phải trả đủ tiền nạo vét sông.Bọn cai thầu tìm cách lần lựa, đoàn ngời kéo lên huyện đờng yêu cầu tri phủhuyện Quỳnh

Lu can thiệp, cuối cùng bọn cai thầu đã phải trả đủ Tiến lên một bớc, chi bộlãnh đạo quần chúng đấu tranh buộc hào lí phải cấp đủ gạo cho phu đi đàokênh Nhà Lê Chi bộ bố trí đa một số ngời của Hội ái hữu vào Ngũ hơng (giữchân phó lí, hơng kiểm) vận động đợc Ngũ hơng viết đơn xin tri phủ DiễnChâu là Nguyễn Quát cho Ngũ hơng tổ chức các lớp truyền bá quốc ngữ, tổchức đội bảo vệ hơng thôn và khi họp Hội đồng hơng chính thì cho đại biểu dựhọp Với lời lẽ thuyết phục, tri phủ Diễn Châu đã đồng ý, hoạt động của thôn

dễ dàng hơn

Khác với hình thức đấu tranh trên, ở Quỳnh Thuận vào tháng 7/1944, lúcnhân dân xã bị Tây đoan bắt gánh muối xuống thuyền nhập bán Ông Đản,

Ông Đăng, Ông Luận gánh ít muối bán ra ngoài Việc cha trót lọt thì các ông

bị tên Tây đoan coi muối bắt giữ, báo với tên Tây đen (ri) Bị tên

Hăng-ri đánh đập dã man Không chần chừ, sẵn đòn gánh trong tay, nhiều ngời dân

đã xông tới đánh trả thù tên Hăng-ri ngay tại chỗ Sau sự việc này, để tránhcho dân bị truy tố, đồng chí Nghinh lấy t cách là đảng viên đã gặp anh emgánh muối giải thích cách chống đỡ Theo hớng dẫn của đồng chí Nghinh, ông

Đản tiến hành ăn vạ và đồng thời gây thêm vết thơng do tên Hăng-ri gây ra

Đồng chí Nghinh làm đơn kiện lên huyện và xuống báo ở đồn Phú Đức sựviệc xảy ra vụ ẩu đả đó Vài ngày sau một tên đề lại trên huyện xuống và mộtthẩm phán của nhà Tây đoan điều tra tình hình Và dới áp lực của nhân dânlàm muối, vụ án đợc xử hoà Đây là một thắng lợi của nhân dân làm muối

Sự việc diễn ra ở Quỳnh Thuận có thể xem là một hình thức đấu tranh tựphát của nhân dân trớc sự áp bức của bọn cớp nớc Do lực lợng ở đây mỏngnên chúng cha có điều kiện đàn áp, dẫn đến sự việc đợc giảng hoà Tuy nhiêncần phải thấy rằng, qua sự việc này đã để lại một bài học cho phong trào đấutranh của quần chúng nói chung Đó là cần đấu tranh một cách thận trọng,tránh manh động, tránh sự đổ máu khi cha cần thiết để bọn địch lợi dụng bópchết phong trào, gây bất lợi cho cách mạng trong giai đoạn tiếp sau

Có thể nói từ tháng 11/1939 đến tháng 3/1945, nhân dân Nghệ An nóichung và nhân dân Quỳnh Lu nói riêng đã phải đơng đầu với nhiều khó khăn,thử thách: cùng một lúc phải chống ách cai trị của thực dân phát xít và bè lũtay sai đồng thời phải đối phó với âm mu, thủ đoạn chống phá cách mạng vôcùng thâm

độc của địch, đặc biệt là chúng sử dụng tên phản bội Đinh Văn Di đã từng giữchức vụ cao nhất trong Đảng bộ Nghệ an làm cho tổ chức Đảng bị phá hoại

So với phong trào cách mạng ở nhiều huyện khác trong tỉnh, do nằm trên

địa bàn có vị trí chiến lợc quan trọng của ta và địch, cho nên trong giai đoạnnày phong trào cách mạng ở Quỳnh Lu chịu sự khủng bố tàn khốc của kẻ thù,bởi vậy đã gánh những tổn thất nghiêm trọng Tổ chức đảng và cơ sở quầnchúng bị phá vỡ sau nhiều lần phục hồi Cho đến đầu năm 1944, Đảng bộhuyện Quỳnh Lu cha khôi phục lại đợc Tuy vậy, sự nhen nhóm phong tràocủa một số chi bộ cha bị địch triệt phá đã tạo điều kiện cho phong trào đấutranh của quần chúng trong giai đoạn tiền khởi nghĩa giành đợc những thắnglợi nhất định Đó là tiền đề để gây dựng lại phong trào cách mạng trong toànhuyện nói chung và cũng là những bớc tập dợt đấu tranh để quần chúng nhân

dân Quỳnh Lu đứng lên giành chính quyền về tay mình trong những thángngày kế tiếp theo.

CHƯƠNG 2 Khởi nghĩa giành chính quyền ở Quỳnh Lu2.1:Tình hình Quỳnh Lu sau khi Nhật đảo chính

Pháp(9/3/1945)

2.1.1: Quỳnh Lu dới ách phát xít Nhật.

Ngày 22/9/1940, thực dân Pháp mở cửa Đông Dơng cho phát xít Nhậtnhảy vào nớc ta nhng phải tới năm 1944 chúng mới đa quân vào chiếm đóngNghệ An Chúng điều động đến Nghệ An 10.000 quân và tiến hành chính sáchcớp bóc hết sức tàn khốc 26;97

Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp độc chiếm Đông Dơng Bọn thựcdân Pháp cai trị lâu dài đã tàn ác, phát xít Nhật vừa nhảy vào lại càng tàn áchơn Đi đôi với nạn khủng bố bằng bạo lực, chính sách kinh tế thời chiến đợcbọn Nhật triệt để sử dụng để bòn rút sức ngời sức của của dân ta Chúng trngthu, trng mua toàn bộ nông sản để làm nhiên liệu chạy xe lửa và chuẩn bịchiến tranh ở khu vực Thái Bình Dơng, đồng thời bắt dân ta nhổ lúa trồng đayphục vụ cho nhu cầu chiến tranh

Sự cớp bóc của giặc Nhật làm cho dân ta điêu đứng Giá các mặt hàng,nhất là gạo tăng vọt gấp 10 lần so với trớc chiến tranh Hậu quả rõ nhất màchúng gây ra cho nhân dân ta đó là nạn đói khủng khiếp trong lịch sử nớc nhàdiễn ra vào cuối năm1944 đầu năm 1945 khiến hơn 2 triệu ngời thiệt mạng.Riêng tỉnh Nghệ An, trong ba tháng cuối năm 1944 đầu năm 1945 theo thống

kê cha đầy đủ đã có tới 42.630 ngời chết đói Trong16.358 gia đình có ngờichết đói thì 2.250 gia đình chết không sót một ai 1;157

Tại Quỳnh Lu nạn đói cũng xảy ra một cách nghiêm trọng Cả huyện cóhơn1.000 ngời bị chết đói, 505 gia đình có ngời chết đói, trong đó có 33 gia

đình chết không còn một ai ,42 gia đình có từ 3 đến 5 ngời bị chết đói Con sốnày cũng biểu hiện trong từng thôn xã 2;87

ở làng Phú Nghĩa Thợng tuy có 6 ngời chết đói nhng cả làng đã lâm vàocảnh sống thoi thóp cầm hơi 85% gia đình chỉ có ăn bã nâu, gốc chuối, tráisác, lá khoai lang có độn chút ít gạo ngô Làng Quỳnh Liên có 11 hộ và 14 ng-

ời bị chết đói Làng Quỳnh Thuận có 10 ngời chết đói, hàng trăm gia đình rơivào cảnh đói khôn cùng…

Quỳnh Lu nằm trên đờng hành quân của giặc Nhật đã chứng kiến và chịu

đựng chính sách tàn bạo của phát xít và tay sai Chỉ vài ngày sau khi Nhật đảochính Pháp, phát xít Nhật ra chiếm đồn Cầu Giát và hạ sát tên đồn trởng Pháprồi về Phú Nghĩa bắt chánh đoan Xuyrô-Ga-bri-en (Surrô Gabriel) để tra tấntìm kho vũ khí Sau đó chúng đi lục soát những thuyền mành đậu trên sôngHàu, tịch thu những thuyền chở lơng thực, hàng hoá Trong khi nạn đói đangdiễn ra gay gắt, nhân dân Quỳnh lu còn phải đi phu đắp đờng Hoàng Mai, vétkênh Son để phục vụ cho mục đích chiến tranh của chúng

ở xã Quỳnh Bảng, nhân dân đã phải đóng góp sức ngời, sức của nhngmỗi ngày chỉ đợc 1,5 lon gạo Do đói khát bệnh tật, một số ngời phải bỏ thântại chỗ Giặc Nhật gây bao cảnh tơng tàn, nhiều ngời phải cầm cố bán hết nồi

có cơ sở để với xuống nông thôn Đây chính là một mắt xích quan trọng đểcác làng xã trong huyện Quỳnh Lu có thể thực hiện chủ trơng của Mặt trậnViệt Minh liên tỉnh sau này, đó là giành chính quyền ở nông thôn trớc

Phát xít Nhật cũng đã sử dụng bọn tay sai của Pháp trớc đây lập ra tổchức “ ủng hộ Việt Nam độc lập đoàn” để chuẩn bị cơ sở xã hội cho chínhsách cai trị của chúng Hàng ngày chúng tổ chức các cuộc mít tinh, diễnthuyết, rải truyền đơn, hô khẩu hiệu, hoan ngênh nền “ Độc lập giả hiệu” dobọn phát xít Nhật đa lại và ca ngợi chính sách “Đại Đông á”, “Đồng văn đồngchủng” của Nhật Chúng tố cáo tội ác của Pháp, tố cáo bọn tham quan ô lại vànêu chiêu bài “ ái quốc”, “ái quần” đánh lạc d luận của nhân dân và kích độngnhững ngời có tinh thần yêu nớc hợp tác với Nhật.

Thực tế tất cả mọi cố gắng của bọn tay sai không thể che lấp nổi dã tâmcớp nớc và hành động tàn ác của phát xít Nhật Trong khi chúng hô hào chochính sách “ Đồng văn đồng chủng” của phát xít Nhật thì hàng ngày lính Nhật

mổ bụng

moi gan, chặt đầu, chôn sống và bỏ giỏ trôi sông những ngời lơng thiện bịchúng khép tội: "Vi phạm quân lệnh” diễn ra khắp nơi Trong khi chúng tô vẽcho chính sách “Đại Đông á" của phát xít Nhật thì nền kinh tế Đông Dơngngày một lụn bại và đời sống nhân dân bị đẩy vào bớc đờng cùng không lốithoát

Nh vậy, phát xít Nhật đã tự phơi bày bộ mặt thật qua chính sách cớp bóctàn bạo của chúng Nhân dân Quỳnh Lu ngày càng nhận thức rõ kẻ thù củamình Ngọn lửa đấu tranh sôi sục đang âm ỉ tromg lòng quần chúng nhân dânQuỳnh Lu bị bọn thực dân, phát xít dìm xuống trong khủng bố nay đợc dịpbùng phát trở lại, mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn

2.1.2 Quá trình thành lập tổ chức Mặt trận Việt Minh:

Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dơng

để đề phòng thực dân Pháp đánh úp từ sau lng Trớc tình thế đó, Trung ơng

Đảng đã sáng suốt, kịp thời đề ra chỉ thị lịch sử " Nhật-Pháp bắn nhau và hành

động của chúng ta" Đồng thời Đảng ta cũng quyết định thay thế khẩu hiệu

"đánh đuổi đế quốc, phát xít Pháp-Nhật "sang khẩu hiệu" đánh đuổi phát xítNhật" và nhận định rõ kẻ thù chủ yếu của nhân dân Đông Dơng lúc này làphát xít Nhật, trên cơ sở đó đã đề ra phơng hớng khởi nghĩa giành chính quyềncho toàn quốc

Để kịp thời đáp ứng nhiệm vụ khẩn cấp trớc mắt là lãnh đạo nhân dânchuẩn bị lực lợng khởi nghĩa giành chính quyền, trong khi vẫn cha lập lại đợc

Đảng bộ, các cán bộ nòng cốt của Nghệ An và Hà Tĩnh đã nhất trí lấy hìnhthức tổ chức thích hợp nhất là Việt Minh để tập hợp lực lợng, gây dựng phongtrào Ngày 19/5/1945, Việt Minh Nghệ-Tĩnh đợc thành lập Việt Minh Nghệ-

động, sáng tạo, nhanh chóng tập hợp đợc lực lợng cán bộ và nhân dân, gấp rútthúc đẩy khẩn trơng quá trình chuẩn bị lực lợng tiến tới khởi nghĩa, bắt kịp vớiphong trào cách mạng toàn quốc.

Thực hiện chỉ thị của Trung ơng, một cao trào kháng Nhật cứu nớc bùngphát trong cả nớc, đặc biệt là ở các tỉnh miền Bắc ở Nghệ An, mặc dù cơ sở

Đảng và cơ sở cách mạng cha phục hồi nhng công cuộc chuẩn bị khởi nghĩatheo tinh thần chỉ thị của Trung ơng đã đợc các đồng chí tù chính trị tiến hành

từ trong nhà lao Các cán bộ, đảng viên ở ngoài khi nghe tin hoạt động củaViệt Minh ở Việt Bắc dội về tuy cha có phơng hớng hành động cụ thể nhngmọi ngời đều nóng lòng chờ đợi

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, nhân lúc bọn cai ngục hoang mang, rốiloạn bởi sự “thay thầy đổi chủ”, tù chính trị ở các nhà lao đứng ra đòi trả tự

do Để đánh lừa d luận, phát xít Nhật dơng cao khẩu hiệu “độc lập giả hiệu”,

mở cửa nhà lao Nhng chỉ thị của Trung ơng Đảng đã kịp thời vạch rõ “giặcNhật truất quyền giặc Pháp không phải để giải phóng cho dân tộc ta”

Trong thời gian này ở Quỳnh Lu nhiều cán bộ, đảng viên bị giam giữ ởcác nhà tù trốn về đã trở thành lực lợng nòng cốt xây dựng lại Đảng bộ, chi

bộ, khôi phục lại phong trào cách mạng trong huyện

Căn cứ vào sự nhận định tình hình và sự bàn bạc kế hoạch từ trong nhà tù,khi về đến địa phơng, đồng chí Phan Hữu Khiêm đã gặp các đồng chí đã ra tù

từ trớc nh Dơng Đức Nhuận, Hoàng Văn Nồng, Dơng Đình Thuý, HoàngTrung T, về sau có Hồ Tùng Mậu, Hồ Viết Thắng để bàn bạc kế hoạch đẩymạnh phong trào cách mạng ở huyện sau ngày Nhật đảo chính Pháp Điềuquan tâm nhất mà các đồng chí đặt ra là làm thế nào để đón thời cơ khởi nghĩagiành chính quyền, tìm cách liên lạc với tỉnh uỷ và các huyện uỷ xung quanh

để xây dựng Việt Minh huyện

Lúc này tình hình ở Nghệ An còn im lặng nên Quỳnh Lu cha bắt đợc liênlạc để nhận sự chỉ đạo của cấp trên Trong khi đó ở Thanh Hoá, Việt Minh đãphát triển và hoạt động mạnh Đây là một yếu tố thuận lợi vì Quỳnh Lu giápThanh Hoá Đầu năm 1945, ở Quỳnh Lu Việt Minh bí mật ra đời, qua đờngdây từ Thanh Hoá đã xây dựng đợc một số cơ sở ở thôn xã và tìm cách bắt liênlạc với tỉnh Qua bà Hồ Thị Son (Quỳnh Đôi) cán bộ Ban vận động Việt Minhhuyện là Nguyễn Xuân Kim, Nguyễn Quốc Toản ( Quỳnh Đôi ) đã liên lạc vớiViệt Minh ở Thanh Hoá, mang tài liệu về để tuyên truyền chủ trơng Việt Minh

và xây dựng tổ chức 4;91

Từ tháng 4/1945, phong trào cách mạng của huyện bắt đầu phát triểnmạnh Các đồng chí cộng sản ở tù về kết hợp với những đảng viên ở huyện tìmcách kiện toàn, xây dựng lại các chi bộ Đảng ở Quỳnh Đôi, Văn Thai, PhơngCần, Phú Thạch, Phú Nghĩa Thợng, Phú Nghĩa Hạ.

Theo đồng chí Phan Hữu Khiêm, vào tháng 5/1945 các đồng chí đã xâydựng đợc bốn chi bộ:

1 Chi bộ Quỳnh Đôi gồm các đồng chí: Nguyễn Thành Kim, HoàngTrung T, Phan Hữu Khiêm, Hồ Viết Thắng, Hồ Thị Nhung, Hồ Mỹ Xuyên

2 Chi bộ Phơng Cần gồm có: Nguyễn Nghi, Nguyễn Ân, do đồng chíPhan Hữu Khiêm tổ chức

3 Chi bộ Phú Thanh gồm có : Trần Gia Huệ, Nguyễn Thế, Hồ Quảng do

Hội nghị đặc biệt coi trọng công tác xây dựng Đảng về mọi mặt để đủsức lãnh đạo cao trào cách mạng mới

Sau hội nghị, căn cứ vào tình hình trong huyện xảy ra nạn trộm cớp donạn đói hoành hành, Huyện uỷ thành lập nhiều tổ chức mặt trận Việt Minh,trong đó các đội tự vệ thanh niên ở làng xã giữ gìn trật tự, giải quyết các côngviệc của làng xã Nh vậy ở làng xã ngoài chính quyền thân Nhật còn có tổchức Việt Minh mà nòng cốt là đội tự vệ thanh niên đóng vai trò nh là chínhquyền cách mạng lâm thời

Cùng trong đầu tháng 4/1945 Huyện uỷ họp ở Văn Thai nhận định tìnhhình trong huyện, trong đó đánh giá cao vai trò của đội tự vệ thanh niên vànhất trí phát triển mạnh tổ chức này ra huyện để tổ chức lực lợng vũ trang Hộinghị bàn bạc tìm cách liên lạc với Việt Minh Nghệ An

Cuối tháng 5/1945, Huyện uỷ họp tại Quỳnh Đôi, trong tình hình các tổchức Việt Minh đã phát triển mạnh trong toàn quốc Do vậy hội nghị tập trungbàn việc phát triển hơn nữa Mặt trận Việt Minh Hội nghị phân công cán bộphụ trách công tác xây dựng Việt Minh ở các vùng: Phan Hữu Khiêm, Dơng

Đình Thuý phụ trách tổng Quỳnh Lâm; Hồ Viết Thắng phụ trách tổng HoàngMai; Nguyễn Xuân Mai, Nguyễn Văn Phơng phụ trách tổng Thanh Viên, cơ

sở thuế quan và tìm cách theo dõi hoạt động của tri huyện và bọn tay sai thânNhật khác; Hồ Hữu Lợi phụ trách tổng Phú Hậu

Qua bốn cuộc họp của Huyện uỷ, phong trào cách mạng của Quỳnh Lungày càng phát triển Sau khi đợc tin Quỳnh Lu đã phục hồi tổ chức Đảng vàphát triển lực lợng Việt Minh, Việt Minh liên tỉnh Nghệ-Tĩnh cử các đồng chíTrần Văn Cung và Nguyễn Duy Lợi ra bắt liên lạc Sau đó đồng chí Phan HữuKhiêm đợc triệu tập vào Vinh gặp đồng chí Nguyễn Xuân Linh (Bí th ViệtMinh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh) báo cáo tình hình Sau khi nghe báo cáo, đồng chíLinh giải thích về tình hình nhiệm vụ trớc mắt và nói" tình hình chung ở tỉnh

ta còn khó khăn nên việc tổ chức Đảng tạm hoãn trớc mắt tập trung xây dựngcơ sở Việt Minh bí mật, tranh thủ thời cơ cớp chính quyền" 7;73

Tiếp thu ý kiến của đồng chí Nguyễn Văn Linh khi các đồng chí đãchuyển toàn bộ cơ sở đã xây dựng sang hoạt động Việt Minh chuẩn bị tổngkhởi nghĩa giành chính quyền

Đầu tháng 8/1945, Việt Minh Quỳnh Lu họp lần thứ 4 Sau khi củng cố

và tăng cờng ban chấp hành, Huyện bộ lập ra các tổ chức cứu quốc: Thanhniên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc, Nông dân cứu quốc

Sau hội nghị, chủ trơng của Huyện uỷ đợc ban bố tới các tổng, làng, xãtrong huyện ở nhiều xã, các hình thức tổ chức Việt Minh ra đời đã góp phầnthúc đẩy phong trào cách mạng lên bớc mới

Quỳnh Đôi là xã điển hình có phong trào cách mạng phát triển tronghuyện và là xã có tổ chức Việt Minh ra đời sớm nhất của huyện Năm 1943,một cán bộ của tổng bộ Việt Minh về Quỳnh Đôi bắt mối với một cán bộ cũnhng đồng chí đó mới ra tù còn e dè cha đón nhận phong trào Cù Chính Cự(tức Trần Vợng) từ Bắc Giang bắt liên lạc không thành, trở lại Bắc Giang và bịPháp bắt Hồ Bá Tớc ở

Uông Bí về cung cấp một số thông tin hoạt động của Việt Minh ở Cao BắcLạng Một số thanh niên Quỳnh Đôi lúc đó rất hăng hái muốn liên lạc với ViệtMinh nhng cha có đầu mối

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, phát xít Nhật dùng chính sách mị dân thảmột số tù chính trị ở Quỳnh Đôi trong dịp này một số đồng chí đợc ra tù đãliên lạc với một số đồng chí ở quê cha bị lộ để nắm bắt cho đợc hoạt động củaphong trào Việt Minh nh đồng chí Khiêm, đồng chí Thắng, đồng chí Võ, đồngchí Nhung

Trên cơ sở phong trào cách mạng phát triển trong xã, chỉ trong khoảng 4tháng, Quỳnh Đôi đã tổ chức đợc các hội thanh niên cứu quốc, nông dân cứuquốc, phụ nữ cứu quốc, số hội viên là 82 trong số 102 hộ viên bí mật toànhuyện, để chuẩn bị cho việc cớp chính quyền

Tại Quỳnh Hoa ngay từ năm 1944, các đồng chí đảng viên đã chắp nối

đ-ợc mối liên lạc và đã có những hoạt động 22;56 Tháng 5/1945, khi có chủtrơng và phơng hớng đấu tranh của huyện, các đồng chí Lê Thắng, Lê kimAnh, Võ Kỳ, Nguyễn Thoả dới sự chỉ đạo trực tiếp của các đồng chí cán bộHuyện uỷ Quỳnh Lu Dơng Đình Thuý, Dơng Ngọc Võ, Hồ Nồng đã thành lậpnhóm Việt Minh bí mật của xã

Cuối năm 1944, đồng chí Hồ Mĩ Xuyên (Quỳnh Đôi) đã mang truyền

đơn và tài liệu của Mặt trận Việt Minh xuống liên lạc với các đồng chí ở ợng Yên Một đội tự vệ gồm các chiến sĩ của làng lập tức đợc thành lập gồm

Th-Hồ Xuân Đừu, Th-Hồ Mậu Hiện, Lê Văn Cận, Lê Văn Tợc

Tối ngày 12/4/1945 (Âm lịch), tại nhà Thánh (ở đồng Bày Gia) đồng chí

Hồ Mĩ Xuyên- đại diện Việt Minh đã họp với các đồng chí Trần Dị, NguyễnThái Hiềng, Hồ Trạch, Hồ Văn Oánh lập ra ban lãnh đạo chính thức ViệtMinh làng Thợng Yên

Nhìn chung, so với các huyện lỵ trong tỉnh, Quỳnh Lu là một trongnhững huyện sớm liên lạc, bắt mối đợc với Việt Minh ngoài tỉnh Trên cơ sởcác tổ chức cách mạng hoạt động bí mật từ trớc, Việt Minh Quỳnh Lu đợcnhen nhóm và sớm hình thành phát triển Đặc biệt là sau khi nhận đợc sự chỉ

đạo trực tiếp của Việt Minh liên tỉnh Nghệ-Tĩnh, phong trào cách mạngQuỳnh Lu nhờ vậy đã phát triển lên một bớc mới

Để làm công tác đó, sau khi bắt đợc liên lạc với Trung ơng, Việt Minhliên tỉnh Nghệ -Tĩnh đã thành lập ra nhà in Phạm Hồng Thái, xuất bản báo

"Kháng địch" và ấn thành các tài liệu của Việt Minh để làm nội dung tuyêntruyền cho quần chúng

Truyền đơn và báo chí của Việt Minh phát nh những ánh đèn pha chiếusáng trong đêm tối, xua tan những luận điệu khoác lác của bọn phát xít và taysai, đem lại cho cán bộ và nhân dân tỉnh nhà một luồng ánh sáng rực rỡ trên đ-ờng đi

Đáp lại lời kêu gọi của Việt Minh mọi tầng lớp nhân dân đều hăng háigia nhập mặt trận và dấy lên phong trào kháng Nhật cứu nớc Từ tháng 5 đếntháng 7/1945, ở Nghệ An riêng các phủ, huyện đồng bằng đã có tới 262 cuộc

đấu tranh, trong đó có 64 cuộc đấu tranh chống thuế và 24 cuộc đấu tranhchống bắt phu, bắt lính, 65 cuộc đấu tranh chống Nhật thu thóc và nhổ lúa,màu để trồng đay, 104 cuộc đấu tranh và kiện bọn hào lý nhũng nhiễu dân

ở Quỳnh Lu trong lúc nhân dân đang lâm vào nạn đói trầm trọng,Huyện uỷ và Việt Minh huyện đã lãnh đạo các cuộc đấu tranh của nhân dânkhông đóng “thuế vụ 10” (lúc này đợc gọi là “lu đông”) Chủ trơng này đã đápứng đợc nguyện vọng của nhân dân nên đợc nhân dân hởng ứng Nhiều nơinhân dân phá kho thóc của Nhật để cứu đói Nhiều xã đã tịch thu các thuyềngạo của Nhật để cấp cho nhân dân đang bị đói Nạn đói diễn ra trên diệnrộng, các Ban cứu tế đợc lập ra nhằm quyên góp tiền gạo, nấu cơm cháo phátchẩn cho dân

Vì khẩu hiệu của Việt Minh đa ra phù hợp với nguyện vọng và yêu cầuthiết thân hàng ngày của các tầng lớp nhân dân nên trong các cuộc đấu tranh

đã thu hút đợc quảng đại quần chúng tham gia

Trong khi cơ sở cách mạng của ta mới phát triển cha rộng lắm, hoạt

động trong hoàn cảnh bí mật thì Đào Xuân Mai- chủ sự dây thép Vinh vềQuỳnh Lu công khai tuyên truyền cho các chiêu bài "Đồng văn đồng chủng"của phát xít Nhật để tập hợp lực lợng vào các tổ chức "ủng hộ Việt Nam độclập đoàn" (sau đổi tên là "Tân Việt nam") do y cầm đầu Mặt khác chính phủTrần Trọng Kim- chính phủ bù nhìn thân Nhật đa ra chủ trơng thành lập tổchức Thanh niên tiền tuyến (còn gọi là thanh niên Phan Anh) và Bảo an đoàn.Cuối tháng 7/1945, Chính phủ Trần Trọng Kim đa ra chủ trơng thành lập tổchức " Thanh niên tiền tuyến" Tổ chức này do Phan Anh hồi đó làm Bộ trởngThanh niên trong Chính phủ của Trần Trọng Kim nên ở Nghệ An thờng gọi là

" Thanh niên Phan Anh" nhằm biến các tổ chức này thành công cụ cho chínhsách cai trị của phát xít Nhật