Quảng xương trong cách mạng tháng tám

Đối tợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu * Đối tợng nghiên cứu Đề tài này, chúng tôi nghiên cứu về Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám năm 1945 và đối tợng cụ thể là quá trình đấu tra

Luận văn này hoàn thành với sự cố gắng nổ lực của bản thân và sự giúp đỡ tận tình chu đáo của thầy giáo hớng dẫn Trần Vũ Tài, các thầy cô giáo trong tổ lịch sử Việt Nam- khoa Lịch Sử trờng Đại Học Vinh, Th viện huyện Quảng Xơng, Ban tuyên giáo huyện Quảng Xơng, Phòng địa chính Thanh Hoá, cùng với sự động viên khích lệ của gia đình và bạn bè

Từ đáy lòng tôi xin bày tỏ sự biết ơn chân thành tới thầy giáo hớng dẫn, các thầy cô giáo, gia đình và bạn bè

Do khả năng và thời gian có hạn chắc chắn luận văn này không tránh khỏi những khiếm khuyết Tôi hy vọng nhận đợc sự chỉ bảo tận tình của thầy cô và những góp ý chân thành của các bạn

Vinh, Tháng 5 năm 2004

Tác giả

Hoàng Thị Nga

Phần mở đầu.

1 Lý do chọn đề tài

Trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc nói chung, vùng đất Quảng Xơng nói riêng thì cách mạng tháng Tám năm 1945 đợc xem là một trong những sự kiện lịch sử điển hình ở thế kỷ XX Với những đặc điểm riêng,

độc đáo thì cách mạng tháng Tám còn đánh dấu một bớc ngoặt lớn, mở ra một

kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội cho dân tộc

ra và lớn lên trên vùng đất Quảng Xơng giầu truyền thống yêu nớc, đấu tranh cách mạng, truyền thống lao động cần cù, sáng tạo cho nên hoàn thành…khoá luận này cũng là một nghĩa cử đền đáp cho quê hơng của chúng tôi

Với những lý do trên, thôi thúc chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử vấn đề

Khi nghiên cứu vấn đề này, nguồn tài liệu đã giúp chúng tôi có cái nhìn tổng quát về đặc điểm của cách mạng tháng Tám ở Quảng Xơng cũng nh việc

giành chính quyền trong toàn quốc, đó cũng chính là những cuốn sách, tạp chí nghiên cứu, các giáo trình sử học đợc xuất bản từ sau cách mạng tháng Tám

đến nay

Trong những năm gần đây việc nghiên cứu, biên soạn lịch sử địa phơng

đợc phát triển một cách rộng khắp, do nó có một ý nghĩa giáo dục to lớn đối với các thế hệ tiếp nối, cho nên lịch sử cách mạng ở Quảng Xơng đã đợc nhiều ngời nghiên cứu hoặc đề cập tới với nhiều khía cạnh khác nhau

Cũng nh ở các địa phơng khác trong toàn tỉnh Thanh Hoá, thì ở Quảng Xơng cũng đã có những công trình nghiên cứu lịch sử có chất lợng cao nh cuốn : “Lịch sử Đảng bộ Quảng Xơng”, “Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân và Đảng bộ huyện Quảng Xơng”, “Khảo sát truyền thống văn hoá huyện Quảng Xơng”

Cho tới nay đã có nhiều cuốn sách, nhiều bài viết nghiên cứ hoặc đề cập

đến những sự kiện lịch sử, những vấn đề điển hình trải dài qua các thời kỳ lịch

sử của huyện Thế nhng việc nghiên cứu một sự kiện lịch sử ở một thời kỳ cụ thể, đặc biệt là quá trình khởi nghĩa giành chính quyền trong cách mạng tháng Tám cũng nh việc xây dựng và củng cố chính quyền vẫn cha đợc nghiên cứu một cách sâu sắc, tỉ mỉ Phần lớn các công trình nghiên cứu chỉ mang tính khái quát hoặc đề cập đến với những khía cạnh khác nhau mà thôi

Viết về “Quảng Xơng cách mạng tháng Tám” thì đã có nhiều cuốn sách, bài viết đề cập đến, đặc biệt cuốn“Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân và Đảng bộ Quảng Xơng 1930-1954” nhà xuất bản Thanh Hoá năm 1988, phần nào đã tái hiện đợc hình ảnh quá trình đấu tranh cách mạng ở Quảng X-

ơng trong cách mạng tháng Tám (từ trang 16 đến trang 61 )

Cuốn “Quảng Xơng lịch sử đấu tranh cách mạng tập1, 1930-1954” của ban chấp hành Đảng bộ huyện đợc xuất bản năm 1992 kế thừa những nhân tố tích cực từ bản sơ thảo, cho nên trong cuốn sách này mô tả những sự kiện trong cách mạng tháng Tám một cách phong phú và chính xác hơn (thể

hiện rõ nét từ trang 35 đến trang 69) Vì thế cuốn sách này đợc xem là một tấm gơng phản chiếu lịch sử quá khứ của địa phơng

Với việc biết về quá khứ để hiểu đợc hiện tại và tin tởng vào tơng lai, vào sự trờng tồn của lịch sử dân tộc cũng nh lịch sử địa phơng mình Thế nhng

điều đáng tiếc ở đây là cuốn sách chỉ mới mô tả ở khía cạnh là lịch sử đấu tranh cách mạng chứ cha nghiên cứu về các phơng diện khác nhau trong cách mạng tháng Tám

Trong cuốn “Quảng Xơng quê tôi” nhà xuất bản nông nghiệp Hà Nội năm 1999 cũng giới thiệu những sự kiện lịch sử tiêu biểu ở Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám (thể hiện rõ ở các trang từ 44-53, 83-99, 162-173,194-221) Có thể nói tất cả những vấn đề đợc đề cập trong cuốn sách này chỉ mang tính khái quát hay sơ lợc, nó cha thể hiện lại hình ảnh lịch sử một cách rõ nét

mà mới chỉ phản ánh tính đa dạng, phong phú của con ngời và lịch sử Quảng Xơng

Cuốn sách “Đất và ngời Quảng Xơng” nhà xuất bản Thanh Hoá năm

1998 cũng dành nhiều bài viết nói về các khía cạnh của cách mạng tháng Tám (từ trang 131-164) Những bài viết này đợc xem nh một kênh thông tin chuyển tải đến thế hệ hôm nay và mai sau lời thì thầm nhắc nhở về những truyền thống tốt đẹp đợc hun đúc qua từng thời kỳ lịch sử của ngời dân Quảng Xơng

Các vấn đề về Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám còn đợc đề cập

ở một số công trình nghiên cứu: “Lịch sử Đảng bộ Quảng Xơng”, “Truyền thống văn hoá huyện Quảng Xơng”

Ngoài ra vấn đề này còn đựơc đề cập ở một số công trình nghiên cứu của lịch sử Thanh Hoá: Trong cuốn “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá ” sơ thảo tập 1(1930-1954) của Ban tuyên giáo Tỉnh uỷ Thanh Hoá năm 1991 Công trình thể hiện một số chủ trơng của tỉnh Đảng bộ Thanh Hoá về việc chỉ đạo cách mạng ở một số huyện trong đó có Quảng Xơng (từ trang 120 -131)

Cuốn “Sơ giản lịch sử cách mạng tháng Tám (1939-1945)” nhà xuất bản Thanh Hoá năm 1966 cũng đề cập tới một số nét lớn, với những sự kiện tiêu biểu của cách mạng tháng Tám ở Quảng Xơng, đặc biệt dành một số trang nhất định nói về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và củng cố chính quyền ở Quảng Xơng Cuốn: “Những sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá 1925-1945” nhà xuất bản Thanh Hoá cũng nhắc tới một số sự kiện lịch sử ở Quảng Xơng trong thời gian này.

Trong thời gian gần đây ban chấp hành Đảng bộ huyện Quảng Xơng, Ban tuyên giáo huyện, các vị lão thành cách mạng và các nhà nghiên cứu lịch

sử địa phơng của huyện đã thảo luận và đa ra nhiều ý kiến đánh giá về giai

đoạn lịch sử đầy sôi động này

Cũng đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu trình bày dới các góc độ khác nhau và ít nhiều đã đề cập đến những khía cạnh của đề tài mà chúng tôi nghiên cứu

Có thể nói khi nhìn lại những chặng đờng phát triển và đi lên của lịch sử

địa phơng mình thì các công trình nghiên cứu đã đạt đợc những thành tựu nhất

định Nhng do các sự kiện lịch sử đó đã diễn rất lâu cho nên việc đánh giá, tổng kết cha có một công trình chuyên khảo đi sâu nghiên cứu về tất cả các khiá cạnh trong cùng một thời kỳ lịch sử Vấn đề về “Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám” đợc xem là một quá trình lịch sử điển hình và quan trọng trong quá trình đấu tranh cách mạng, vì vậy đây đợc xem là đối tợng nghiên cứu của nhiều thế hệ khi họ muốn có sự hiểu biết sâu sắc và chính xác về lịch

sử của quê hơng mình

Trong khuôn khổ đề tài khoá luận tốt nghiệp đại học, chúng tôi nhằm tập hợp những nguồn t liệu cần thiết và những nguồn t liệu có liên quan đến khía cạnh của đề tài do chúng tôi đã lựa chọn Từ đó có sự nhìn nhận một cách khách quan về tất cả các khía cạnh của cách mạng Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám năm 1945 Thông qua công trình nghiên cứu trớc đó đã giúp chúng tôi rất nhiều trong việc suy ngẫm, tìm hiểu và nghiên cứu đa sự lí luận

của bản thân vào bài viết của mình đã lựa chọn Ngoài ra nó còn là nguồn t liệu bổ sung cho chúng tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học của mình.

Do đây là lần đầu tiên thực hành với đề tài nghiên cứu khoa học Cho nên việc tái hiện toàn bộ lịch sử quá khứ không dễ dàng và khó tránh khỏi những khiếm khuyết Do thời gian có hạn, vốn kinh nghiệm, nguồn t liệu nghiên cứu còn ít ỏi và do trình độ năng lực của ngời viết còn hạn chế, vì vậy chúng tôi rất mong đợc sự chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của quý thầy cô cùng bạn

đọc để những đề tài lần sau chúng tôi có điều kiện nghiên cứu và hoàn thiện hơn

3 Đối tợng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

* Đối tợng nghiên cứu

Đề tài này, chúng tôi nghiên cứu về Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám năm 1945 và đối tợng cụ thể là quá trình đấu tranh của nhân dân

và các tổ chức cách mạng ở Quảng Xơng trong việc giành chính quyền, xây dựng và củng cố chính quyền trong huyện Ngoài ra chúng tôi còn tìm hiểu các sự kiện lịch sử có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đối tọng đã đợc xác

định trên

* Nhiệm vụ nghiên cứu.

Tìm hiểu những đặc trng về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên - xã hội và lịch sử huyện Quảng Xơng Từ những cơ sở thực tiễn của địa phơng để áp dụng vào quá trình khởi nghĩa giành chính quyền, xây dựng và củng cố chính quyền Ngoài ra còn phải tìm hiểu những chính sách cai trị và bóc lột của bọn thực dân Pháp, phát xít Nhật và bè lũ tay sai ở Quảng Xơng Vì vậy nhiệm vụ trọng tâm của đề tài này là nghiên cứu quá trình đấu tranh cách mạng của quần chúng nhân dân Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám

* Phạm vi nghiên cứu.

Về thời gian: đề tài này giới hạn trong thời gian trớc và sau cách mạng tháng Tám năm 1945, tức là qúa trình khởi nghĩa giành chính quyền (1939-

1945), xây dựng và củng cố chính quyền trong năm đầu tiên sau cách mạng tháng Tám (1945-1946) ở huyện Quảng Xơng.

Về không gian : cách mạng tháng Tám diễn ra trong phạm vi toàn huyện Quảng Xơng và đợc đông đảo quần chúng tham gia Hiện nay với sự

đổi thay từng ngày của địa phơng thì quá trình lịch sử đầy sôi động ấy chỉ còn lại vết tích về các địa danh và nó sẽ còn mãi trong hồi ức của từng ngời dân Quảng Xơng

Việc giới hạn đề tài trong phạm vi trên sẽ giúp chúng tôi đi sâu nghiên cứu nhằm rút ra những nhận xét đánh giá xác thực về phong trào cách mạng ở Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám năm 1945

4 Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu

* Nguồn t liệu.

Nguồn t liệu tham khảo để viết khoá luận này rất phong phú, cho nên trong đề tài nghiên cứu chúng tôi có sự kết hợp giữa các nguồn t liệu khác nhau

nh nguồn t liệu thành văn, t liệu hiện vật, t liệu hồi ký, t liệu điền dã

Trong nguồn t liệu thành văn trứơc hết phải kể đến các giáo trình lịch sử những nguồn t liệu viết về cách mạng tháng Tám, các tài liệu đợc Ban nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh Thanh Hoá tổ chức biên soạn, phần lớn nguồn tài liệu này đợc chúng tôi khai thác tại phòng địa chí th viện tỉnh Thanh Hoá, th viện huyện Quảng Xơng, phòng lu trữ và ban tuyên giáo huyện Quảng Xơng

Ngoài ra chúng tôi còn tiếp xúc với một số t liệu gốc nh các văn bản các

ấn phẩm của chính quyền cách mạng có liên quan đợc lu trữ tại bảo tàng Thanh Hoá, Ban tuyên giáo huyện Quảng Xơng, kết hợp với việc điền dã để tham quan một số di tích từng diễn ra cuộc khởi nghĩa giành chính quyền trong huyện Đồng thời chúng tôi có sự tiếp xúc và lắng nghe ý kiến của một

số nhân chứng lịch sử, các vị lão thành cách mạng đã từng tham gia vào quá trình khởi nghĩa giành chính quyền trong huyện nhằm thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

* Phơng pháp nghiên cứu

Do nguồn tài liệu để nghiên cứu khoá luận rất phong phú vì vậy việc lựa chọn các phơng pháp nghiên cứu phù hợp với đề tài cũng không kém phần phức tạp Cho nên khi nghiên cứu đề tài này ngoài việc áp dụng phơng pháp truyền thống, đó là phơng pháp lịch sử và phơng pháp logic chúng tôi còn sử dụng phơng pháp tổng hợp, so sánh, đối chiếu giữa các nguồn t liệu khác nhau, từ đó xác minh tính chân thực, chính xác của các sự kiện ở các số liệu

5.Bố cục của đề tài

Luận văn này gồm có 67 trang, ngoài phần mở đầu, phần kết luận,tài liệu tham khảo và phụ lục thì nội dung chính của luận văn đợc trình bày trong

1.1.1 Tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá- xã hội

Ngay từ những năm đầu của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp và sau thất bại của phong trào Cần Vơng, phong trào đấu tranh yêu nớc chống thực dân Pháp xâm lợc, giành độc lập dân tộc của nhân dân ta bớc sang một giai đoạn mới

Chịu ảnh hởng của hệ t tởng t sản, các sĩ phu yêu nớc, tầng lớp trí thức tiểu t sản tiến bộ đã kế tục sự nghiệp cách mạng, gơng cao ngọn cờ chống Pháp,các phong trào hội Duy Tân, Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục bùng lên liên tiếp trong những năm đầu thế kỷ XX Song những phong trào yêu nớc theo xu hớng chính trị dân chủ t sản trên đều lần lợt bị thất bại Phong trào lâm vào tình trạng bế tắc về đờng lối, giữa lúc đó hệ t tởng cách mạng vô sản bắt đầu đợc truyền bá, phát huy ảnh hởng và tác động đến quá trình chuyển biến về chất của phong trào cách mạng nớc ta, đa đến việc thành lập Đảng cộng sản Đông Dơng vào tháng 2 năm 1930, tạo nên một bớc ngoặt lịch sử trọng đại trong phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc

Quảng Xơng là một huyện có tổ chức Tân Việt ra đời sớm, nhân dân Quảng Xơng giàu lòng yêu nớc và ý chí phản kháng chống áp bức, bất công

đã đợc ghi lại trong câu nói dân gian “nhất Xơng nhì Gia thứ ba Hậu Lộc” đã bắt nhịp với phong trào đấu tranh của nhân dân trong tỉnh cũng nh cả nớc

Nh chúng ta đã biết ngày 3 tháng 2 năm 1930 Đảng cộng sản Việt Nam quang vinh ra đời, đây là một sự kiện có ý nghĩa chính trị trong lịch sử dân tộc: “là bớc ngoặt lịch sử vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt

Nam ta Nó chứng tỏ giai cấp vô sản ta đã trởng thành, đủ sức lãnh đạo cách mạng” [15,52] đồng thời chấm dứt thời kỳ khủng hoảng, bế tắc về đờng lối của cách mạng Việt Nam.

- Về mặt chính trị :

Vào đầu thế kỷ XX thực dân Pháp đã thiết lập hoàn chỉnh bộ máy thống trị của chúng từ trung ơng đến địa phơng Các quyền tự do dân chủ bị bóp nghẹt hoặc thủ tiêu, bọn tay sai phong kiến cũng dựa vào đó ra sức bóp nghẹt nhân dân lao động

Do bọn thống trị, tay sai có quyền lợi gắn chặt với bọn thực dân, chúng

có u thế về chính trị, về kinh tế nên ở cấp nào chúng cũng có đặc điểm là sợ trên nạt dới ở các thôn xã họ cai trị bằng phép nớc, lệ làng dể khống chế nhân dânn, nếu trái ý có thể bị đánh đập, bắt bớ, nếu chống đối thì bị tù đầy không cần xét xử

Kể từ khi có Đảng quần chúng cách mạng đấu tranh mạnh mẽ, chống bọn thực dân phong kiến và tay sai, vì thế chúng ngày càng cai trị nhân khắt khe hơn Tuy nhiên trong bộ máy chính quyền tay sai có những ngời vẫn giữ

đợc quan hệ huyết thống, họ đứng về phiá nhân dân Họ cũng đã nhận ra bộ mặt thật của chế độ thống trị, bất công, tàn bạo đơng thời nên họ làm việc một cách lng chừng Cho đến khi đợc tuyên truyền, giác ngộ, hộ đã ngã về phía cách mạng, góp phần đáng kể vào sự thắng lợi trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền vào tháng Tám năm 1945

Nhìn chung đến trớc cách mạng tháng Tám ở Quảng Xơng với một không khí nông thôn ngột ngạt, xóm làng tiêu điều, con ngời lầm lủi, thế nhng trong lòng họ rất phẩn nộ và căm thù bọn thực dân, phong kiến và bọn tay sai

Đây đợc xem là một nguyên nhân dẫn đến sự bùng lên khởi nghĩa của nhân dân Quảng Xơng trong cách mạng tháng Tám

- Về kinh tế :

Do đặc điểm về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên quy định nguồn lợi về kinh tế chủ yếu của ngời dân Quảng Xơng là nông nghiệp và ng nghiệp Trớc

năm 1945 ruộng đất tính theo đầu ngời ở Quảng Xơng khá cao nhng phân bố không đồng đều, phần lớn ruộng đất tập trung vào tay các địa chủ hay các gia

đình trung lu, nông dân nghèo trong huyện chiếm 70% dân số, nhng họ chỉ có 30% ruộng đất Nhiều gia đình rất ít ruộng, một số không hề có ruộng vờn vì thế ngời nghèo buộc phải lĩnh canh, nộp tô nặng, vay lải cao, cầm cố ruộng vờn

để sống và để đóng góp cho nhà nớc thực dân phong kiến Chính điều này đã

đẩy ngời dân đến chổ cùng cực Ngoài ra nổi khổ lớn nhất của ngời dân là tệ

đóng thuế thân dành cho nam giới từ 18 tuổi trở lên

Có thể nói rằng tất cả các loại su thuế đã đổ lên đầu ngời dân, làm cho ngời dân ngày càng cơ cực hơn Đặc biệt với sự kiện bi thơng xảy ra vào đầu năm 1945, đó là nạn đói khủng khiếp nhất trong lịch sử, đã cớp đi gần hai triệu sinh mạng ở các tỉnh phía Bắc và bắc Trung Bộ Đến bây giờ ký ức ấy vẫn còn lu giữ trong lòng ngời dân Quảng Xơng lúc đó : “Trời tháng ba năm

ất Dậu dờng nh lại đồng loã với giặc, rét vô cùng, rét nh ca xơng cắt thịt Đói

và rét kết hợp sức kết liễu nhanh mạng sống hàng triệu con ngời” 157] Đây là hậu quả của chính sách đô hộ, chính sách bần cùng hoá của thực dân Pháp, của việc vơ vét thóc gạo phục vụ chiến tranh của phát xít Nhật

[14,156-Lúc này chính sách cai trị của thực dân phong kiến ngày càng bộc lộ rõ mặt trái của nó Khi con ngời bị dồn vào thế cùng cực thì khát vọng cơm áo, khát vọng đợc sống độc lập tự do càng lớn Trong hoàn cảnh này Đảng đã kịp thời tổ chức, hớng dẫn, lãnh đạo quần chúng đứng dậy đấu tranh giành chính quyền về tay nhân dân và giành lấy cuộc sống chân chính của con ngời

định tất cả Qua đây ta thấy những tín ngỡng về tôn giáo dờng nh có sự pha trộn trong đời sống tâm linh của ngời dân Quảng Xơng, nó dần dần trở thành một nét đẹp văn hoá tinh thần và đợc xem nh là một công cụ “giải toả” tâm hồn hớng về những điều tốt đẹp, ớc mong có một cuộc sống bình yên hạnh phúc và nhân ái

Đến trớc cách mạng tháng Tám ở Quảng Xơng vẫn song song tồn tại hai nền giáo dục, nền giáo dục chữ Hán và nền giáo dục Pháp- Việt{17,162} Lúc này trờng lớp còn ít ỏi và cha rộng khắp, cho nên ngời dân cha có điều kiện học nhiều, dẫn đến tình trạng dân trí còn thấp, phần nào đã ảnh hởng đến tiến trình phát triển chung của cách mạng

Từ thực tế lịch sử cho chúng ta thấy Quảng Xơng tuy nghèo nàn về kinh

tế nhng phong phú về văn hoá tinh thần Với bề dày lịch sử lao động, xây dung và gìn giữ quê hơng, nhân dân Quảng Xơng đã góp phần xứng đáng vào quá trình đấu tranh chống xâm lợc, bảo vệ nền độc lập dân tộc

Nh vậy với những nét đặc thù về chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội ở Quảng Xơng từ khi thành lập Đảng đến cách mạng tháng Tám năm 1945 đợc xem là một hình ảnh thu nhỏ của nớc Việt Nam thời bấy giờ Từ sự nghèo khổ, bi thơng của nhân dân trong huyện, kết hợp với những mâu thuẫn xã hội gay gắt, tự thân nó đòi hỏi cần có một sự phá vỡ để phát triển đi lên Kể từ đây nhân dân Quảng Xơng bớc sang một giai đoạn cách mạng mới- giai đoạn khởi nghĩa dành

chính quyền, xây dung và củng cố chính quyền cách mạng

1.1.2 Chính sách cai trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật trên vùng đất Quảng Xơng.

Nh chúng ta đã biết ngày 1-9-1939 chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu bùng nổ, tình hình thế giới và trong nớc lúc này xảy ra nhiều biến đổi lớn Việc phát xít Đức tấn công Ba Lan, sau đó vào ngày 3-9-1939 Anh- Pháp buộc phải tuyên chiến với Đức, từ đây cuộc chiến tranh đã đa loài ngời bớc vào một thảm hoạ to lớn Đông Dơng nói chung, Việt Nam nói riêng trở thành thuộc địa quan trọng, thực dân Pháp đã nhanh chóng bị đẩy vào vũng lầy

chiến tranh đế quốc Để phục vụ chiến tranh, thực dân Pháp thi hành chính sách cai trị thời chiến khắc nghiệt, nhằm ổn định hậu phơng, huy động tối đa sức ngời, sức của của nhân dân ta cho cuộc chiến tranh chống phát xít Đức ở chính quốc và ở chiến trờng Châu Âu

ở Đông Dơng bộ máy đàn áp của đế quốc Pháp và bọn phong kiến tay sai tăng cờng phát xít hoá chính sách cai trị, nhằm một mặt đàn áp phong trào cách mạng, ổn định tình hình thuộc địa, mặt khác để rảnh tay đối phó với phát xít Nhật đang lăm le nhảy vào Đông Dơng

Có thể nói sau khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ bọn thực dân Pháp ở Việt Nam lại một lần nửa tăng cờng khủng bố cách mạng, vơ vét sức ngời, sức của, chuẩn bị chiến tranh Tại Quảng Xơng bọn thống trị tăng cờng

đàn áp từ huyện đến tổng, làng Chúng thiết lập hệ thống tuần phu với nhiều

điếm canh dày đặc, chúng ra sắc lệnh giải tán các tổ chức quần chúng, thủ tiêu quyền tự do dân chủ ở nhiều nơi trong huyện chúng dựng thêm đồn bốt, đa lính về chốt giữ những nơI nh đồn Ngọc Giáp (tổng Thủ Chinh), Hoà Trờng (Tổng Ngọc Đới), Tức Tranh(Tổng Vệ Yên), củng cố sân bay Lai Thành… Ngoài ra chúng thi hành chính sách kinh tế thời chiến, tăng cờng vơ vét sức ngời, sức của đối với nhân dân ta một cách thậm tệ, nhiều thanh niên trai tráng trong huyện bị bắt đi lính, phải làm bia đỡ đạn cho đế quốc

Đến tháng 6 năm 1940 chính phủ phản động Pháp đầu hàng phát xít

Đức Ngày 23 tháng 9 năm 1940 phát xít Nhật nhảy vào xâm lợc nớc ta Thực dân Pháp cuối đầu dâng nớc ta cho Nhật Từ đây nhân dân ta chịu cảnh áp bức

“một cổ hai tròng” Chúng cấu kết với nhau thi hành hàng loạt chính sách cực

kỳ độc ác để bóp nặn đến tận xơng tuỷ nhân dân ta Đời sống của nhân dân càng thêm điêu đứng cùng cực, nh lời đồng chí Nguyễn ái Quốc: “Dân ta một

cổ đôi tròng, đã làm trâu ngựa cho Tây lại làm nô lệ cho Nhật” [13,352]

Đối với Quảng Xơng là một huyện ven biển có đất đai màu mỡ, trồng

đ-ợc các loại cây phục vụ chiến tranh nh: đay, bông ,lạc, chính điều này đã trở thành mục tiêu tăng cờng cớp bóc của bọn Nhật – Pháp

Vào đầu năm 1942, một bộ phận quân đội Nhật đã vào đến Quảng

X-ơng, chúng cấu kết với thực dân Pháp và bọn tay sai, khủng bố điên cuồng các phong trào cách mạng Lúc này các cơ sở cách mạng trong huyện bị đánh phá dữ dội, chúng trắng trợn bắt phu, bắt lính, phá hàng trăm nóc nhà, chiếm nhiều ruộng đất của nông dân, cũng cố và mở rộng sân bay Lai Thành, xây dựng các kho tàng trại lính Hàng ngàn đồng bào trong huyện phải nai lng, đổ xơng máu dới báng súng, lỡi lê của kẻ thù

Từ đầu năm 1945 chúng buộc nhân dân ta ở nhiều nơi phải nhổ lúa trồng đay, nhổ ngô, khoai trồng bông, lạc Ngoài ra chính quyền Pháp –Nhật còn tổ chức bắt phu, bắt lính thờng xuyên làm cho bao gia đình ở Quảng Xơng tan nát Những ngời nào không chịu đi phu, bỏ phu thì ngời nhà của họ phải chịu đánh đập dã man hoặc bị phạt tiền Lợi dụng tình trạng này bọn địa chủ phong kiến, bon tay sai ở địa phơng cũng ra sức sách nhiễu nhân dân, ăn hối

lộ của những gia đình có ngời bỏ phu và chúng bóc lột su thuế của nông nhân một cách nặng nề

Đợc sự trực tiếp chỉ huy và che chở của bọn Pháp –Nhật, bọn bán nớc lần lợt ôm chân chúng và hoạt động một cách ráo riết, tuyên truyền gieo rắc luận điệu “Đại Đông á”, “Máu đỏ da vàng”, “Khu thịnh vợng chung” của giặc Nhật [2,32] Ngoài ra chúng còn giúp đỡ cho lính Nhật đi vơ vét cớp bóc,

đánh đập tàn nhẫn hòng làm nhụt ý chí đấu tranh của nhân dân ta Bên cạnh nạn thuế khoá của thực đân phong kiến, nông dân còn phải chịu một tai hoạ nặng nề nữa, đó là chúng đặt ra chế độ “Thóc tạ”, ép buộc nông dân phải bán thóc cho chúng với giá rẻ mạc “Làng nào không đủ thóc, chúng sẽ lấy công quỹ hoặc cớp giật súc vật, đồ đạc của dân” [Theo báo “Đuổi giặc nớc” của

Đảng bộ Thanh Hoá ngày 12tháng 7 năm 1943]

Với chính sách bóc lột, vơ vét của Nhật- Pháp đã đẩy nhân dân trong huyện đến tình cảnh quyệt quệ, điêu đứng Cuối năm 1944 chúng lại đa quân

về các xã trong huyện bắt phu làm sân bay Lai Thành, các phu do làm việc với

cờng độ cao, dới roi vọt của phát xít Nhật và bè lũ tay sai, cho nên nhiều ngời làm việc quá sức mà ốm chết, số còn lại tìm cách bỏ trốn khỏi công trờng.

Trong khi đó vào đầu năm 1945 nạn đói, nạn dịch lại xảy ra, đe doạ nghiêm trọng các tầng lớp nhân dân, nhất là dân nghèo Chỉ tính tám tháng

đầu năm 1945 ở Quảng Xơng có 3324 ngời chết đói, 1867 gia đình có ngời chết đói, trong đó 318 gia đình không còn một ai sống sót, nhiều làng xóm số ngời chết chiếm 1/3 dân số cả làng [14,163]

Ngay sau ngày Nhật đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm1945, các phần

tử phản động tay sai nhảy ra hoạt động công khai tuyên truyền cho Nhật, chúng ráo riết tập hợp lực lợng, giả danh ‘‘Độc lập”, “cách mạng” để lôi kéo thanh niên, lừa bịp quần chúng, vận động họ vào tổ chức thanh niên Phan Anh nhất là những nơi cơ sở Việt Minh còn yếu [12,42] Bọn lý hào địa phơng còn cấu kết với bọn phản động ở một số vùng hình thành mạng lới mật thám, rải ra khắp huyện để rình mò, chỉ điểm, ra sức chống phá cách mạng, bọn tay sai của thực dân Pháp trớc kia nay quay ngoắt lại làm tay sai cho Nhật, những hành động của chúng ngày càng gây nên căm phẫn trong nhân dân toàn huyện

Nh vậy với chính sách cai trị bằng lỡi lê họng súng, chính sách cớp bóc vơ vét, bắt phu, bắt lính của thực dân Pháp và phát xít Nhật đã đẩy nhân dân Quảng Xơng nói riêng và toàn thể nhân dân Thanh Hoá nói chung đứng trớc

bờ vực thẳm Không thể chịu cảnh bất công tàn bạo của kẻ thù và bọn tay sai bán nớc, nhân dân Quảng Xơng đã vùng dậy đấu tranh chống đế quốc và bọn phong kiến tay sai Trong thời điểm này mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp giữa toàn thể nhân dân trong huyện với kẻ thù xâm lợc Pháp –Nhật và bè

lũ tay sai đã hoà là một Mâu thuẫn đó ngày càng trở nên sâu sắc, chính vì vậy toàn thể nhân dân Quảng Xơng mà đặc biệt là các tổ chức cách mạng đã nhất

tề đứng lên làm một cuộc cách mạng rộng lớn và mạnh mẽ, giành chính quyền

về tay mình

1.2 Sự chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền.

Có thể nói chặng đờng lịch sử từ khi cơ sở Đảng ở Quảng Xơng đợc hình thành cho đến chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đợc xem là chặng đ-ờng có ý nghĩa lịch sử lớn trong huyện Nó phát huy truyền thống yêu nớc và truyền thống đấu tranh cách mạng, những thanh hiên tiến bộ trong huyện đang khát khao hoạt động Kể từ khi ánh sáng của Đảng rọi tới thì các phong trào cách mạng trong huyện đã dần dần bắt nhịp với phong trào chung của cả tỉnh Trong thời gian này ở Quảng Xơng cũng đã thành lập đợc các tổ chức quần chúng nh hội tơng tế ái hữu, hội lợp nhà, hội dệt Ngoài ra còn tập duyệt, rèn…luyện họ trong thực tế đấu tranh cách mạng Đó cũng là những nhân tố tạo tiền đề cho phong trào phát triển vững chắc, mạnh mẽ về sau này Tuy nhiên cơ sở Đảng và phong trào cách mạng trong thời kỳ này nhìn chung vẫn cha mạnh và rộng khắp so với các huyện có phong trào cách mạng trên điạ bàn toàn tỉnh Nguyên nhân chính của nó là cơ sở đảng và nhân dân trong huyện cha làm tốt việc bảo vệ, xây dựng lực lợng bí mật của cách mạng, cho nên phong trào thiếu lực lợng nòng cốt lãnh đạo, có những lúc không nối đợc liên lạc với phong trào cách mạng toàn tỉnh Bên cạnh đó một số ngời cảm tình

“Cộng sản” mới ra tù còn dè dặt do dự trong việc xây dựng, phát triển cơ sở

Đảng và các tổ chức quần chúng, vì thế đã hạn chế đến phong trào Ngoài ra còn do hậu quả của những cuộc khủng bố, đàn áp của thực dân Pháp và bọn tay sai, làm tổn thất nặng nề lực lợng cách mạng, gây ảnh hởng khá lớn đến t tởng quần chúng Mặt khác lúc này bộ máy kìm kẹp của địch còn mạnh, làm cho những ngời yêu nớc gặp nhiều khó khăn Tất cả những mặt hạn chế đó là những bài học quý báu để lại cho Đảng bộ và nhân dân Quảng Xơng trong thời kỳ lịch sử tiếp theo

Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp ở Đông

D-ơng tăng cờng đàn áp cách mạng, chúng ban bố lệnh tổng động viên, giải tán các tổ chức ái hữu, nghiệp đoàn của quần chúng Trong khi đó vua bù nhìn Bảo Đại vâng lệnh quan thầy Pháp cũng ra dụ: “cấm hội họp, cấm tuyên truyền cộng sản”

Đến cuối năm 1939 ở Thanh Hoá bọn cấm quyền Pháp và quan Nam triều tăng cờng bộ máy đàn áp từ tỉnh đến tận các làng xã Trớc tình hình đó Tỉnh uỷ Thanh Hoá căn cứ theo sự phân tích tình hình chuyển biến và nghị quyết Trung Ương lần thứ VI họp tại Bà Điểm (Gia Định) đã chuyển hớng cách mạng Việt Nam, đó là chuyển hớng hoạt động từ công khai vào bí mật, nhằm duy trì và phát triển lực lợng Hội nghị còn đề ra nhiệm vụ cần thiết của

Đảng và chỉ rõ: “Bớc đờng sinh tồn của các dân tộc Đông Dơng không có con

đờng nào khác là đấu tranh đánh đổ tất cả mọi ách ngoại xâm vô luận điệu da trắng hay da vàng” [12,29-30]

Ngoài ra hội nghị còn quyết định thành lập “Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dơng” thay cho “Mặt trận thống nhất dân chủ”, nhằm xây dựng lực lợng chính trị vũ trang tiến tới bạo động làm cách mạng giải phóng dân tộc

Đến đầu năm 1940 nghị quyết Trung ơng VI (11-1939) của Đảng mới

đợc truyền đến Thanh Hoá, việc xúc tiến phổ biến nghị quyết này đến các huyện một cách nhanh chóng Vào thời điểm này thì phong trào cách mạng của Quảng Xơng đợc phục hồi dần ở nhiều làng xã có cơ sở cách mạng Những cuộc đấu tranh của nhân dân đòi phá bỏ hủ tục, lên án bọn hơng lý chống phá cách mạng, đòi các quyền lợi về kinh tế liên tiếp nổ ra Đặc biệt

đến tháng 3 năm 1940 Đảng bộ Thanh Hoá liên lạc đợc với xứ uỷ Trung Kỳ cho nên đã thành lập Tỉnh uỷ và Huyện uỷ phản đế cứu quốc Do vậy chỉ trong một thời gian ngắn (từ tháng 7 đến cuối tháng 8 năm 1940) hội phản đế cứu quốc đợc thành lập ở hầu hết các cơ sở cách mạng trong tỉnh các tổ chức thanh niên, phụ nữ đợc đổi thành “Đoàn thanh niên phản đế cứu quốc” , “Hội phụ nữ phản đế cứu quốc”

Do thấm nhuần nghị quyết Trung ơng VI của Đảng, cùng với sự giác ngộ, tuyên truyền của các đồng chí : Lê Chữ, Lữ Trọng Đào, Nguyễn Thế Ngữ (từng làm trong ban vận động cánh mạng huyện ) vào lớp thanh niên Quảng Xơng [ 2,24] Đến cuối tháng 7 năm 1940 ban vận động mặt trận phản

đế cứu quốc Quảng Xơng đợc thành lập tại thôn Trờng Tại (xã Quảng Thịnh) Ngay sau đó mặt trận đã nhanh chóng tham gia tuyên truyền vận động các tầng lớp thanh niên và nhân dân trong huyện tham gia, dới các hình thức nh : ủng hộ tù chính trị, tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình, rải truyền đơn Ngoài ra vào cuối năm 1940 các đội tự vệ và các tiểu tổ du kích trong huyện

đợc thành lập, nó đánh dấu bớc phát triển mới về chất của lực lợng vũ trang cách mạng và chứng minh khả năng cách mạng dồi dào của các lực lợng cách mạng trong huyện

Nh vậy phong trào xây dựng lực lợng vũ trang phát triển đã tạo điều kiện cho phong trào đấu tranh chính trị, đấu tranh kinh tế của quần chúng nhân dân trong huyện

Nhân ngày quốc tế lao động ngày 1 tháng 5 năm 1941 nhiều nơi trong huyện đã tổ chức mít tinh, tuyên truyên nhiệm vụ chống đế quốc, giải phóng dân tộc, kêu gọi mua sắm vũ khí, quân trang, quân dụng, ủng hộ các tiểu tổ du kích và các đội tự vệ

Tại sân vận động làng Si (xã Quảng Chính) cuộc mít tinh chống thuế, chống bắt phu, bắt lính đợc đông đảo nhân dân trong huyện hởng ứng Cao hơn nữa là những đội tự vệ đã dũng cảm đột kích tấn công bọn địch để giải vây cho các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt

Đầu năm 1941 Đảng bộ và nhân dân Thanh Hoá nhận đợc thông cáo khẩn cấp của ban thờng vụ Trung ơng Đảng cộng sản Đông Dơng, kêu gọi h-ởng ứng cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn – Nam Kỳ Ngay sau đó Đảng bộ Thanh Hoá tập trung xây dựng lực lợng và căn cứ địa, làm cơ sở cho cuộc đấu tranh chính trị, kết hợp với cuộc đáu tranh vũ trang sau này

Thực hiện nghị quyết hội nghị đại biểu của các Tỉnh Đảng bộ thuộc sứ uỷ Trung Kỳ về việc phát động phong trào đáu tranh chống thuế, giảm su, chống khủng bố và đợc sự chỉ đạo của tỉnh uỷ Thanh Hoá, nhân dân Quảng Xơng cùng với nhân dân cả tỉnh bớc vào cuộc đấu tranh chống thuế rầm rộ [11,82] Tiêu biểu cho phong trào trong huyện là cuộc đấu tranh của nhân dân Mỹ

Trạch (xã Quảng Trạch) vào tháng 5 năm 1941 Tại cuộc đấu tranh này quần chúng hô vang khẩu hiệu: không nạp thuế cho địch, không đi phu, đi lính và

đồng thời phản đối chính sách thuế khoá hà khắc của bọn thống trị địa phơng Hoảng sợ trớc cuộc đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, bọn địch buộc phải chấp nhận những yêu sách của quần chúng Cuộc đấu tranh gây đợc tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào chống thuế, chống bắt phu ở khắp các tổng trong huyện

Đầu năm 1942, một bộ phận quân đội Nhật đã cấu kết với thực dân Pháp

và bọn tay sai, khủng bố điên cuồng phong trào cách mạng Nhiều cán bộ

Đảng viên và quần chúng nhân dân yêu nớc một lần nửa lại bị bắt Các cơ sở cách mạng trong huyện bị đánh phá dữ dội Chúng trắng trợn bắt phu, bắt lính, phá hàng trăm nóc nhà, chiếm nhiều ruộng đất của nông dân, củng cố và mở rộng sân bay Lai Thành Các tầng lớp nhân dân trong huyện ngày càng căm phẫn bọn đế quốc và bè lũ tay sai

Trớc tình hình đó vào tháng 7 năm 1942 đồng chí Tố Hữu vợt trại tập trung Đắc Lây trốn ra Thanh Hoá hoạt động[6,106] Từ đây lực lợng cốt cán của Đảng bộ Thanh Hoá đợc tăng cờng

Vào cuối năm 1942 Mặt trận Việt Minh tỉnh Thanh Hoá đợc thành lập, nhằm thực hiện mục tiêu cách mạng là “giải phóng dân tộc”

Đến đầu năm 1943 Đảng bộ Thanh Hoá nối đợc liên lạc và tiếp thu những nội dung của nghị quyết Trung ơng Đảng lần thứ VIII Trên cơ sở đó tháng 3 năm 1943 tỉnh uỷ Thanh Hoá triệu tập hội nghị tại làng Thợng (huyện Nga Sơn ) nhằm quán triệt nội dung nghị quyết VIII của Trung ơng, khẩn tr-

ơng phát triển cơ sở quần chúng, xây dựng lực lợng vũ trang, vận động quần chúng đấu tranh dới mọi hình thức

Cũng tại hội nghị này đồng chí Tố Hữu đã đợc bổ sung vào tỉnh uỷ và phụ trách một phần vùng duyên hải Thanh Hoá, trong đó có huyện Quảng X-

ơng

Đứng trớc chính sách cai trị của kẻ thù, quần chúng nhân dân không chịu nổi ách thống trị tàn bạo và hết sức giả man, cho nên quần chúng nhân dân và các tổ chức cách mạng trong huyện đã kết hợp với các nguồn báo chí cách mạng của trung ơng và của tỉnh.

Sẵn có trong mình truyền thống yêu nớc và cộng với sự chín muồi của các phong trào đấu tranh cách mạng qua các thời kỳ lịch sử trong huyện, những thanh niên yêu nớc Quảng Xơng đã lần mò, tìm mối liên lạc với cấp trên để trở về xây dựng phong trào cách mạng trong huyện

Vợt qua mạng lới bao vây của kẻ thù, các đồng chí Lê Quang Liệu, Nguyễn Đức Thuần (tức Thuần Nam) một ngời ở phía Bắc huyện và một ngời

ở phía Nam huyện, đã bắt gặp đợc tổ chức cách mạng ở Thanh Hoá, tiếp sau

đó là bắt mối liên lạc đợc với tổ chức cách mạng ở huyện Hoằng Hoá, Tại nhà anh Lê Quang Tờng (xã Hoằng Tiến- Hoằng Hoá) thì đồng chí Lê Quang Liệu

đã gặp đợc đồng chí Tố Hữu Chính trong cuộc gặp gỡ này đồng chí Lê Quang Liệu đã đợc đồng chí Tố Hữu giao nhiệm vụ về xây dựng cơ sở, tích cực tuyên truyền, tổ chức giác ngộ cách mạng cho những quần chúng tiến bộ, tiến tới thành lập mặt trận Việt Minh trong huyện

Không có niềm vui nào lớn hơn là những ngời con Quảng Xơng đã trở về phục vụ cho quê hơng Lê Quang Liệu sau khi trở về Quảng Xơng hoạt động

đã tìm gặp các bạn có cùng chí hớng nhằm xây dựng cơ sở nhen nhóm phong trào và tự coi mình là Việt Minh, nhiệm vụ chính của anh lúc này là tìm ngời vào tổ chức, đặt ra quy ớc hoạt động cụ thể

Cũng trong thời gian này Nguyễn Đức Thuần (ngời làng Hà xã Quảng Khê) đã liên lạc với đồng chí Lê Khắc Duy( cán bộ Việt Minh Huyện Hoằng Hoá) Sau khi tiếp thu đợc đờng lối cách mạng cụ thể, hiểu rõ đợc tổ chức xây dựng và hoạt động ở huyện bạn, đồng chí Nguyễn Đức Thuần trở về tích cực xây dựng và tổ chức phong trào ở khu vực phía Nam huyện

Nh vậy chúng ta thấy vào thời điểm này các tổ chức cách mạng đợc xây dựng trong toàn huyện, thu hút đông đảo lực lợng tham gia Phong trào đấu

tranh cách mạng của nhân dân Quảng Xơng đã nối đựơc liên lạc với các cơ sở cách mạng trong tỉnh, tạo bớc phát triển mạnh mẽ và liên tục để tiến lên thành lập mặt trận Việt Minh trong huyện.

1.3 Hoạt động của các tổ chức cách mạng ở Quảng Xơng trong những năm tiền khởi nghĩa

1.3.1 Mặt trận Việt Minh Quảng Xơng ra đời và phát triển (từ tháng

6 năm 1943 đến tháng 5 năm 1945).

Đến cuối năm 1942 tỉnh uỷ Thanh Hoá đã bắt liên lạc với cơ sở đảng bộ

ở Hà Nội và nhận đợc bản : “Chơng trình Việt Minh” của Trung ơng Đảng,

áp dụng vào tình hình lúc này và xác định thấy phong trào cách mạng trong tỉnh có những hoạt động mạnh mẽ và đúng hớng Tỉnh uỷ quyết định chuyển

cở sở “Thanh Hoá ái quốc hội” (thành lập đầu 1942) thành mặt trận Việt Minh Thanh Hoá

Đầu 1943 Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá đã nối đợc liên lạc trực tiếp với Trung ơng, đồng thời tiếp thu tinh thần của hội nghị Trung ơng VIII tháng 5 năm 1941 Lúc này đảng bộ Thanh Hoá cũng đợc Ban chấp hành Trung ơng chính thức công nhận Đợc sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ơng Đảng, Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá chủ trơng phát triển mặt trận Việt Minh xuống các cơ

sở ở các huyện, phủ, thị trong toàn tỉnh

Trớc tình hình đó tháng 6 năm 1943 đồng chí Tố Hữu về trực tiếp chỉ đạo thành lập mặt trận Việt Minh ở Quảng Xơng Do bọn mật thám trong huyện hoạt động ráo riết, cho nên đồng chí Tố Hữu phải đóng vai thầy cúng vào nhà cai tổng Lê Đức Bác thôn Hoà Chúng, tổng cung Thợng (nay là xã Quảng Thọ) triệu tập hội nghị thành lập mặt trận Việt Minh huyện Tham gia hội nghị gồm các đồng chí: Lê Quang Liệu, Vũ Thanh Long, Vũ Đức Đới, Đái Sĩ Thân

Sau khi tóm tắt tình hình, mục tiêu, chính sách của mặt trận Việt Minh yêu cầu đối với ngời cán bộ hoạt động bí mật, đồng chí Tố Hữu tuyên bố thành lập Ban Việt Minh huyện và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đồng

chí Lê Quang Liệu đợc bầu làm trởng ban, Vũ Thanh Long phó ban, Cao Văn Khanh uỷ viên Hội nghị đã thống nhất đề ra chơng trình hoạt động cụ thể :

- Một là tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức huấn luyện quần chúng, phát triển lực lợng tự vệ ,xây dựng lực lợng vũ trang cho các làng, tổng, rèn và sắm

Sau hội nghị thành lập mặt trận Việt Minh huyện, căn cứ vào những mục tiêu hoạt động, các đồng chí thành viên trong ban lãnh đạo liền bắt tay khẩn trơng tiến hành thực hiện mọi nhiệm vụ đợc phân công, đặc biệt là việc xây dựng các đoàn thể cứu quốc nh: Thanh niên cứu quốc, Phụ lão cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc đợc phát triển mạnh mẽ ở các làng xã Chính vì thế các hội viên ở các đoàn thể cứu quốc ở Quảng Xơng không ngừng gia tăng Chỉ trong vòng một thời gian ngắn khắp các tổng, xã trong huyện đều hình thành các đội tự

vệ, nhng phần lớn tập trung chủ yếu ở 6 khu vực sau:

- Tự vệ khu vực Hoà Chúng bao gồm: Thọ Đài, Đa Lộc, Văn Phú

- Tự vệ khu vực xung quanh Sầm Sơn (lúc nay thị xã Sầm Sơn cha tách khỏi Quảng Xơng)

- Tự vệ khu vực Bùi Thôn bao gồm: Lịch Giang, Hải Thuận, Hà Đông, Lê Hơng

- Tự vệ khu vực Làng Hà bao gồm : Ghép, Làng Tó, Lộc Thành

- Tự vệ khu vực Hoà Trờng

- Tự vệ khu vực Xích Ngọc bao gồm: Làng Voi, Trờng Tại, Tức Tranh Trong mỗi khu vực nh thế có ít nhất ba đội, nhiều nhất là 6 đội, mỗi đội có

từ 12 đến 15 ngời Các đội tự vệ này đợc quần chúng chăm sóc, nuôi dỡng nên ngày một phát triển mạnh mẽ, đều khắp, do đó đợc xem là lực lợng nòng cốt trong mọi phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng {2,33-34 }

Dới sự lãnh đạo của các ban Việt Minh cơ sở, nhân dân Quảng Xơng đã không ngừng đứng lên đấu tranh chống lại ách thống trị của thực dân phong kiến, nổi bật là cuộc đấu tranh của quần chúng chống lại bọn quan lại, địa chủ

ở các tổng phía Nam huyện, nó đã gây tiếng vang mạnh mẽ và ngày càng đợc

sự cổ vũ mặt trận Việt Minh

Vào cuối năm 1943 phát xít Nhật đã chính thức đa quân đóng chốt ở khu vực Sầm Sơn, Ghép và sân bay Lai Thành Đợc Nhật trực tiếp chỉ huy, che chở bọn phản động trong huyện hoạt động ráo riết, tuyên truyền, gieo rắc những luận điệu dã dối của mình Chúng còn giúp cho lính Nhật đi vơ vét, cớp bóc

đánh đập nhân dân Bên cạnh nạn thuế khoá hà khắc của bọn thực dân phong kiến, nông dân phải chịu thêm một tai hoạ nặng nề hơn: nạn phá lúa, nạn phá màu trồng đay cho phát xít Nhật Ngoài ra chúng còn đặt ra chế độ “thóc tạ”, bắt buộc nông dân bán cho chúng với giá rẻ mạt, làng nào không đủ thóc chúng lấy công quỹ hoặc cớp giật đồ đạc của nhân dân

Trớc sự đàn áp dã man của bọn Nhật và bọn tay sai, nhân dân trong huyện, nhất là những nơi có giặc Nhật đóng đã đoàn kết chặt chẽ đứng lên chống trả lại chúng Đặc biệt là hai tên giặc Nhật bị đánh ngay tại chợ Vàng (xã Quảng Phúc ) là biểu hiện lòng căm thù cao độ của nhân dân Quảng Xơng lúc bấy giờ

Dựa vào tình hình thực tế trong huyện và dựa vào nội dung khẩu hiệu

“đánh đuổi Nhật-Pháp” của cách mạng, các đồng chí Việt Minh Quảng Xơng tích cực len lõi đến từng thôn xóm, từng nhà quen tuyên truyền, khơi dậy lòng căm thù, giới thiệu chính sách mặt trận Việt Minh, giải thích những điều kiện

thắng lợi của cách mạng Vì vậy nhân dân, nhất là tầng lớp thanh niên trong huyện ra nhập các tổ chức cứu quốc ngày càng đông.

Bên cạnh các cuộc vận động tuyên truyền cách mạng, ban vận động Việt Minh Quảng Xơng còn tổ chức nhiều cuộc mít tinh nhân kỷ niện các ngày lễ lớn nh khởi nghĩa Bắc Sơn, khởi nghĩa Nam Kỳ, nhằm nâng cao tấm gơng hy sinh anh dũng của các tổ chức, cán bộ cách mạng, kêu gọi nhân dân vùng dậy đấu tranh, hăng hái gia nhập mặt trận Việt Minh

Đầu năm 1944 ở khu vực phía Bắc Quảng Xơng đã có 12 làng có cơ sở cách mạng, làng ít có từ 3 đến 5 ngời, làng nhiều có hàng chục ngời Đó là những nơi cán bộ Việt Minh đi lại, làm việc, nghĩ ngơi an toàn và đây đợc xem là một đốm lửa đầu tiên của phong trào đấu tranh cách mạng Quảng X-

ơng

ở khu vực phía Nam huyện vào những tháng đầu năm 1944, nhóm của

đồng chí Nguyễn Thuần Nam đã xây dựng đợc ba cơ sở gồm 13 ngời ở các làng Phú Thiện, Ngọc Diên (xã Quảng Chính), làng Hà (xã Quảng Khê)

Lúc này ở Quảng Xơng còn có sự phân chia giữa hai khu vực cách mạng, vì thế nên cha có sự thống nhất giữa các cơ sở cũng nh lực lợng cách mạng trong toàn huyên Cho nên yêu cầu đặt ra lúc này cần phải có sự hợp nhất lực lợng Chính vì thế vào những ngày đầu tháng 2 năm 1944, từ cơ sở cách mạng ở Hoằng Hoá liên lạc đến, triệu tập đồng chí Lê Quang Liệu có mặt tại nhà Lê Quang Tờng (cán bộ Việt Minh huyện Hoằng Hoá) ngay trong

đêm tối để nhận nhiệm vụ đa đồng chí cấp trên sang Quảng Xơng để kiểm tra tình hình phong trào Việt Minh

Để giữ bí mật và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cán bộ của Đảng, đồng chí Lê Quang Liệu đa đồng chí Tố Hữu đóng vai ngời buôn thuyền, đi theo bờ biển về nghĩ tra tại nhà ông Đội Xuỳnh (xã Quảng C), sau đó chuyển đến nhà

Lê Đức Bác ở Hoà Chúng, đến mờ tối mới rời về nhà Lê Quang Liệu Đồng thời ngay trong đêm đó đã diễn ra một cuộc hội nghị gồm 14 cán bộ cốt cán các khu vực phía Bắc huyện họp tại nhà nghè Đệ Tam (Hoà Chúng)

Sau khi nghe báo cáo tình hình Quảng Xơng, đồng chí Tố Hữu giải thích

rõ tình hình, nhiệm vụ cách mạng, chính sách của Việt Minh và những yêu cầu đối với ngời hoạt động cách mạng Sau đó đồng chí Tố Hữu tuyên bố công nhận Ban Việt Minh gồm các đồng chí: Vũ Thanh Long, Lê Quang Liệu và Cao Văn Khanh

Dới sự chỉ đạo, hớng dẫn của đồng chí Tố Hữu, ban Việt Minh Quảng Xơng họp, bàn công tác xây dựng lực lợng, chuẩn bị khởi nghĩa, bảo vệ quyền lợi cho dân, tiêu biểu là những cuộc đấu tranh của nhân dân chống đi lính, đi phu Lai Thành-Hồ Thợng, chống thu thuế Chính những phong trào này ngày càng làm cho nhân dân trong huyện tin tởng vào sự lãnh đạo của mặt trận Việt Minh

Sau khi hội nghị của huyện họp, dới sự hớng dẫn của đồng chí Tố Hữu thì đồng chí Lê Quang Liệu đã bắt liên lạc với nhóm của Nguyễn Thuần Nam nhằm thống nhất mặt trận Việt Minh trong huyện Tiếp đó phổ biến việc dãi truyền đơn và đi tìm nhân cốt để gây cơ sở cách mạng ở huyện Nông Cống và Tỉnh Gia

Nh đợc tiếp thêm sức mạnh, ban Việt Minh Quảng Xơng tiến hành mở những đợt bồi dỡng cho các đồng chí cốt cán với nội dung chủ yêú là nâng cao

sự hiểu biết về tình hình chính trị, giác ngộ cách mạng, về phơng pháp vận

động quần chúng Đặc biệt với việc hợp nhất hai lực l… ợng cách mạng trong huyện đã tạo nên sức mạnh và thuận lợi mới trong việc xây dựng, phát triển lực lợng rộng khắp trong toàn huyện, nó làm tiền đề cơ sở cho việc giành chính quyền thắng lợi sau này

Với những thuận lợi trên, kết hợp với phong trào đấu tranh chính trị sôi nổi trong toàn tỉnh, lực lợng Việt Minh Quảng Xơng dựa vào sức mạnh của quần chúng, tuyên truyền mở rộng mặt trận Việt Minh Bằng các hình thức: rải truyền đơn, treo cờ, dán áp phích để kêu gọi tầng lớp nhân dân ủng hộ Việt Minh, tiêu biểu là các khu vực : chợ Hội (xã Quảng Ngọc), chợ Voi (xã Quảng Thịnh) và khu vực Sầm Sơn Những hoạt động đó đã gây đợc tiếng

vang lớn vì thế ảnh hởng của mặt trận Việt Minh ngày càng sâu rộng Ngoài các phong trào đấu tranh trớc đó, mặt trận Việt Minh còn hớng dẫn vận động quần chúng kêu gọi những ngời thân hãy giữ con em mình không cho đi phu,

đi lính, đồng thời vận động các lý trởng, chánh tổng không thi hành mệnh lệnh của bọn thực dân Pháp và phát xít Nhật

Phải nói rằng, lúc bấy giờ cùng chung cảnh nớc mất nhà tan với nhân dân cả nớc, nhân dân Quảng Xơng còn chịu thảm cảnh phải lao động cực nhọc, đối khát, khổ nhục dới roi vọt của giặc Nhật Chúng dùng những hình phạt dã man đối với những ngời làm trái ý chúng nh hình phạt: “chôn chân giữa trời”, “bắt uốn cầu bò”, ngời bị hành hạ không bị đổ xơng tại chỗ thì cũng bị tàn tật {3,39} Ngoài ra ôm chân bọn Nhật-Pháp ở Quảng Xơng còn

có nhiều loại phản động chống đối cách mạng, có loại là chính trị đầu hàng phản bội, có loại lợi dụng công giáo, có loại tri thức tầm cở trong huyện, có loại cờng hào gian ác Tất cả bọn chúng đều thuộc loại tầng lớp khá giả có thân thế sừng sỏ, chúng không chỉ xuyên tạc, nói xấu cách mạng mà còn rình

mò, chỉ điểm Cho nên đã gây nhiều khó khăn cho việc hoạt động của phong trào Việt Minh Nhng cũng chính những hành động của chúng ngày càng gây lên làn sóng căm phẩn của quần chúng nhân dân trong toàn huyện

Sẵn có truyền thống yêu nớc chống ngoại xâm và truyền thống đấu tranh cách mạng Trớc khi ánh sáng của Đảng rọi tới qua tổ chức Việt Minh, nhân dân Quảng Xơng, kể cả một số tống lý có tinh thần dân tộc sẳn sàng che chở nuôi dỡng và bảo vệ cán bộ, bảo vệ tổ chức cách mạng, coi cán bộ Việt Minh

nh những ngời thân thiết trong gia đình Đây cũng là điều kiện thuận lợi cho

sự phát triển của Việt Minh ở nhiều nơi đã xây dựng đợc tổ chức tự vệ nh ở làng Hà, Hoà Chúng, Sầm Sơn, khó khăn nh thôn Bùi cũng đã có cơ sở cách mạng Các tiểu tổ cách mạng này đợc bồi dỡng về chính sách của Việt Minh, phơng thức vận động quần chúng đấu tranh, cách giữ bí mật và bảo vệ cơ sở cách mạng cũng nh cán bộ cách mạng Ngoài ra các đôi tự vệ và hội viên cứu quốc còn huấn luyện thêm võ thuật, cách sử dụng kiếm, dao găm

Đến cuối năm 1944 ban tổ chức Việt Minh huyện tổ chức huấn luyện

đội ngũ sử dụng súng, lừu đạn, cách đánh du kích cho 60 ngời tại Cồn Tiền (xã Quảng Châu) để sau đó trở về cơ sở huấn luyện cho các hội viên của mình Tại Thanh Hoá sau khi nhận định tình hình, cuộc chiến tranh thế giới thứ hai bớc vào giai đoạn gay cấn, nhận thấy có nhiều tình hình có lợi cho cách mạng Lúc này phong trào cách mạng ở trong nớc dâng cao trong khi đó mâu thuẩn giữa Pháp và Nhật ngày càng bộc lộ rõ rệt Cho nên ngay từ tháng 6 năm 1944 hội nghị đại biểu các cơ sở Đảng họp nhận định sát đúng thực tiễn phong trào cách mạng và ra chủ trơng “gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa” Tiếp đến ngày 15 tháng 9 năm 1944 Tỉnh bộ Việt Minh ra chỉ thị ‘kíp sửa soạn khởi nghĩa” {7,56}, hớng dẫn cụ thể các cơ sở thực hiện nghị quyết hội nghị đại biểu Đảng bộ nh tổ chức tự vệ chiến đấu, tiểu tổ du kích sắm sửa vũ khí, tổ chức tuyên truyền xung phong Chỉ thị ấy của tỉnh đã thúc đẩy nhanh chóng

sự phát triển của phong trào, xây dựng lực lợng chính trị và lực lợng vũ trang ở Quảng Xơng, từ đó chủ động đón thời cơ giành chính quyền

Với cách tổ chức chu đáo, đợc quần chúng nhân dân giúp đỡ và bảo vệ, mặt trận Việt Minh đã chỉ đạo việc chống thu thuế, chống bắt phu, bắt lính bằng nhiều hình thức hợp pháp và bất hợp pháp: khất thuế, khất đi phu, dây da lẫn trốn, nếu phải đi phu thì tìm cách trốn, gây rối, lẫn công Hình thức cao hơn nửa nh ở làng Hoà Chúng (xã Quảng Thọ) Việt Minh cử ngời có tinh thần dũng cảm, đã đợc huấn luyện đi phu Hồ Thợng để hớng dẫn anh em đấu tranh, bớc đầu đã thu đợc kết quả, những ngời bị bắt đi phu đã lẫn trốn về hết Ngoài

ra còn có các hình thức tuyên truyền nh: rãi truyền đơn, dán áp phích, kêu gọi ủng hộ Việt Minh đoàn kết chống thực dân Pháp và phát xít Nhật cũng đợc phát triển ở những nơi họp chợ, công sở, huyện lỵ và các nhà tổng lý

Những hình thức tuyên truyền trên đã có tiếng vang rộng khắp, gây ảnh hởng lớn, tác động đến sự mong muốn “đổi đời” của nhân dân, ít ra họ cũng không tỏ thái độ phản đối cách mạng Phong trào Việt Minh Quảng Xơng lúc

này phát triển không những vững chắc về tổ chức mà còn đi vào chiều sâu,

đảm bảo về chất lợng hoạt động

Nh chúng ta đã biết vào cuối năm 1944 đầu năm 1945 chiến tranh thế giới thứ hai bớc vào giai đoạn quyết liệt Đúng nh dự đoán của Đảng ta, những mâu thuẩn gay gắt giữa Nhật - Pháp ở Đông Dơng và tình hình của Nhật ở

Đông Dơng ngày càng nguy ngập, bắt buộc bọn phát xít Nhật phải làm cuộc

Tại Quảng Xơng chính sách vơ vét của Nhật-Pháp đã đẩy nhân dân đến tình cảnh điêu đứng, kiệt quệ, nạn đói bệnh dịch lan tràn, hoành hành nghiên trọng, nạn đói xảy ra đã đa đến tình trạng xóm làng tiêu điều xơ xác, từng đ-ờng thôn ngõ chợ ngời ăn xin lũ lợt

Sau khi hất cẳng Pháp, pháp xít Nhật đã đa ra chiêu bài độc lập giả hiệu, thay chức tổng đốc bằng tỉnh trởng, chi huyện bằng huyện trởng, lập tổ chức thanh niên của chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim mà lãnh tụ là Phan Anh, nên còn gọi là thanh niên Phan Anh để lôi kéo, mê hoặc thanh niên làm tay sai cho chúng và do chúng điều khiển để chống đối cách mạng Bọn phản động tay sai trong huyện trớc kia làm tay sai cho Pháp nay quay sang làm tay sai cho Nhật

Phong trào thanh niên Phan Anh ở Quảng Xơng thực sự là do các khuynh trởng đoàn lãnh đạo Đoàn huấn đạo của Quảng Xơng phần đông là các nhà giáo ham thích hoạt động để rèn luyện trí lực và thể lực Vì vậy đoàn

thanh niên Phan Anh ở Quảng Xơng cha có thái độ và hành động đối lập với mặt trận Việt Minh và nhân dân trong huyện [3,42].

Trớc tình hình đó Việt Minh Quảng Xơng chủ trơng tích cực đẩy mạnh vận động công tác cách mạng, đa phong trào lên một bớc cao hơn nh phân phát báo bí mật, tổ chức tuyên truyền xung phong ngay giữa ban ngày trong những chợ huyện nh: chợ Quán, chợ Môi, chợ Đồn nhằm tuyên truyền giải…thích âm mu của kẻ thù, kêu gọi nhân dân đoàn kết đấu tranh giành quyền sống về tay mình Hớng dẫn nhân dân tập trung chống bắt phu thuế, hổ trợ nhau không cho bọn lý hơng cớp bóc tài sản Đồng thời Việt Minh còn gửi th cảnh cáo huyện trởng, bang tá, chánh tổng, lý trởng, chỉ rõ sự thất bại của giặc Nhật và khơi dậy lòng yêu nớc, kêu gọi không thu thuế của dân Đối với những tên lý trởng ngoan cố thì Việt Minh Quảng Xơng tổ chức võ trang tuần hành đến các đình làng đánh trống, mỏ, gọi ra thuyết phục, cảnh cáo

Hoảng sợ trớc sự đấu tranh của Việt Minh và nhân dân trong huyện, lý ởng làng Hà (xã Quảng Khê) phải trốn khỏi làng một thời gian

ở làng Lịch Giang (xã Quảng Lu), hai lính lệ về đốc thuế ngang ngợc, hách dịch, đánh ngời, các đồng chí Võ Duy Ngạch, Vũ Văn Đằng là cán bộ Việt Minh ở đây đã cùng anh em tự vệ cớp hai khẩu súng và đuổi chúng đi Sau sự kiện đó giặc Nhật đã đa một trung đội bảo an về uy hiếp đóng ở đình làng Triều Công (xã Quảng Lộc) Thế nhng bị lực lợng tự vệ và quần chúng nhân dân bao vây suốt đêm để tuần hành thị uy, buộc chúng phải rút hết vào

mờ sáng hôm sau

Từ trong các phong trào đấu tranh đó đã nổi lên phong trào chống thuế

đạt kết quả cao ở nhiều làng tổng, bọn lý trởng chỉ thu đợc một phần ba biểu thuế Ngay huyện trởng lúc đó là Lê Nguyên Kháng đi đốc thuế đã đợc các tổng lý tha: có Việt Minh phá nên không thu đợc thì cũng đành im lặng

Để tập duyệt đấu tranh và bồi dỡng sức dân thì nhiều huyện ở trong tỉnh

đã tổ chức cớp kho thóc Nhật chia cho dân nghèo Đối với Quảng Xơng, căn

cứ vào tình hình thực tế của huyện, Việt Minh động viên nhân dân chia sẻ,

đùm bọc nhau, vận động ngời giàu cho Việt Minh vay thóc, vay khoai, để chia cho các gia đình khó khăn Mặc dù kết quả tuy nhỏ nhng đã có ý nghĩa rất lớn lao.

Có thể nói đi đôi với các hoạt động trên, công việc khẩn thiết lúc này ở Quảng Xơng là xây dựng lực lợng chiến đấu, chuẩn bị lực lợng cho việc cớp chính quyền ở các khu vực Hoà Chúng, làng Hà, Lạch Giang, tự vệ tổ chức thành từng đội, khẩn trơng huấn luyện quân sự, cử ngời đi học các lớp ngắn ngày do huyện và tỉnh mở Nhiều nơi thuyết phục đợc thợ rèn bí mật rèn dao, kiến cho cách mạng

Việt Minh huyện đã tổ chức quyên góp “quỹ khởi nghĩa”, “quỹ sắm vũ khí, góp sắt vụn” nhng vì nhân dân trong huyện qúa nghèo nên việc quyên góp rèn vũ khí gặp khó khăn Ngoài ra các ban vận động Việt Minh của huyện đã phân công từng đồng chí lãnh đạo đến các cơ sở cách mạng và thông qua những hội viên Việt Minh trung kiên để ổn định t tởng của quần chúng, vạch

rõ âm mu của kẻ thù, bàn các biện pháp chống khủng bố, giáo dục ý thức giác ngộ cách mạng, gìn giữ bí mật cho cán bộ và phong trào, thờng xuyên theo dõi những hành vi của địch, đồng thời các cuộc đấu tranh cũng đợc phát triển rộng khắp trên phạm vi toàn huyện

Nhìn chung từ ngày thành lập đến nay, phong trào Việt Minh Quảng

X-ơng đã phát triển nhiều mặt nh về địa bàn hoạt động đã đợc mở rộng ở nhiều vùng trong huyện Nội dung và hình thức hoạt động cụ thể, phong phú, đa dạng, gây đợc niềm tin trong quần chúng nhân dân Cán bộ và nhân dân gắn

bó nh con em một nhà cho nên đã hạn chế đợc phần nào đàn áp của kẻ thù

Đây chính là những tiền đề thuận lợi tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ đến

Tuy vậy trong thời gian này mặt trận Việt Minh trong huyện cũng đã bộc

lộ những mặt hạn chế, có nơi cha chú ý nhiều đến tổ chức huấn luyện tự vệ, cha chú ý đầy đủ đến phong trào các giới, đặc biệt là khu vực phía Bắc huyện

Có nơi cha chú ý đúng mức đến việc huấn luyện và trang bị đầy đủ khí giới

cho lực lợng tự vệ Quần chúng cha đợc tập duyệt thực tế đấu tranh, việc thực hiện chỉ thị “đòi ăn” cha thật tích cực Chính những điều này đã gây ảnh h-ởng đến sự phát triển của phong trào cách mạng trong huyện

Nhìn từ thực tế lịch sử lúc đó Việt Minh Quảng Xơng đã chỉ đạo quần chúng nhân dân và các tổ chức cách mạng trong huyện khắc phục những khó găn trớc mắt, cùng nhân dân toàn tỉnh cũng nh nhân dân cả nớc tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền

1.3.2 Hoạt động của đoàn thanh niên cách mạng và việc gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền ở Quảng Xơng.

Trên đà phát triển của các tổ chức cơ sở Việt Minh và các phong trào cách mạng của quần chúng ngày một dâng cao đã chứng tỏ sự trởng thành vợt bậc của các lực lợng cách mạng Quảng Xơng Đặc biệt là tầng lớp thanh niên có học thức trởng thành từ nông dân, ngoài ra còn có những thanh niên thuộc tầng lớp trên có xu hớng cách mạng, từng tham gia chỉ đạo và lãnh đạo trong mặt trận Việt Minh Trong một thời gian họ đã giác ngộ đợc cả lập trờng chính trị cũng nh chứng tỏ vai trò, năng lực lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng của mình, đáp ứng đợc yêu cầu thực tế, đa cách mạng Quảng Xơng tiến xa hơn nữa, giành thắng lợi hoàn toàn về tay mình

Cùng với ban lãnh đạo Việt Minh trong huyện thì các tổ chức của đoàn thanh niên đã kịp thời vận dụng nghị quyết của hội nghị Đảng bộ, Tỉnh uỷ Thanh Hoá ngày 24 tháng 6 năm 1944 về việc “Gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa” Việc xây dựng lực lợng chính trị và lc lợng vũ trang đợc tiến hành khẩn trơng, vững chắc, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang một cách khéo léo Nhờ đó mà ngày càng gây đợc ảnh hởng sâu rộng của Đảng cộng sản lãnh đạo và mặt trận Việt Minh trong các tầng lớp nhân dân Quảng Xơng

Vào thời gian này, cũng nh một số huyện trong tỉnh Thanh Hoá, ở Quảng Xơng những thanh niên tiến bộ đã hăng hái hoạt động trong các tổ chức cách mạng Đặc biệt là trong các cuộc đấu trang cách mạng, tầng lớp thanh niên đã

tham gia bằng các hình thức nh rải truyền đơn, tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, kêu gọi chống áp bức bóc lột, chống đi phu, bắt lính Ngoài ra thanh niên trong huyện tiếp tục cùng nhân dân đấu tranh đòi chia lại công điền, công thổ, chống bọn cờng hào lý trởng nhũng nhiễu và đòi xoá bỏ những hủ tục, miễm giảm su thuế.

Đứng trứơc phong trào đấu tranh ngày càng dâng cao ở các địa phơng trong huyện thì bọn thực dân phát xít tăng cờng khủng bố, dàn áp Nhng đồng bào một lòng đoàn kết đấu tranh, cho nên vẫn giữ vững đợc tinh thần cách mạng tiến công Lúc này phong trào thanh niên hoà cùng phong trào của quần chúng và ngày đợc mở rộng ở các tổng xã trong huyện Thông qua các cuộc

đấu tranh nhiều thanh niên yêu nớc ở Quảng Xơng trở thành những ngời lãnh

đạo xuất sắc trong phong trào quần chúng, đặc biệt là trong tổ chức Việt Minh

Ngoài ra trong những cuộc đọ sức với kẻ thù thì thanh niên trong huyện luôn tỏ ra là một lực lợng to lớn Qua thực tế đấu tranh thì thanh niên ngày càng đợc rèn luyện và trởng thành một cách vững mạnh

Từ những thắng lợi của các phong trào đấu tranh mà thanh niên là lực lợng nòng cốt, nhiều làng xã trong huyện chủ trơng đa cuộc đấu tranh đến đỉnh cao, buộc chính quyền địa phơng phải chấp nhận yêu cầu giảm su thuế cho nhân dân Với những hoạt động của thanh niên yêu nớc đã làm cho bọn thống trị lo sợ, cho nên chúng luôn cho bọn mật thám rình mò, bắt bớ Thế nhng phong trào thanh niên trong huyện vẫn phát triển mạnh mẽ cùng với các phong trào chung Trớc tinh thần đoàn kết của nhân dân đã làm cho hàng ngũ

địch ngày càng rệu rã, mất phơng hớng

Cùng thời gian này tình hình trong nứơc có nhiều chuyển biến mau lẹ, có lợi cho cách mạng Việt Nam tiến lên giành thắng lợi quyết định

Nhận thức đợc thời cơ cách mạng đang đến gần, ngay từ đầu tháng 2 năm

1945 Tỉnh uỷ Thanh Hoá đã quyết định đổi tờ báo “đuổi giặc nớc” thành tờ

“Khởi nghĩa” Số báo khởi nghĩa đầu tiên ra ngày 15 tháng 2 năm 1945 đã

phân tích rõ: “Toàn dân ta giờ đây đã vô cùng cực khổ nhất định sẽ cầm khí giới dấy lên đánh đuổi giặc Nhật, giặc Pháp Năm ất Dậu(1945) phải thấy cuộc khởi nghĩa vĩ đại của dân tộc Việt Nam” Báo khởi nghĩa khẩn thiết kêu gọi: “Hỡi các giới đồng bào yêu nớc Hỡi các đồng chí cứu quốc cơ hội khởi nghĩa không đợi ngời, bỏ lỡ dịp tốt này là tội lớn, sửa soạn gấp lên Năm khởi nghĩa đã bắt đầu” [6,120-121].

Tiếp đó đến ngày 3 tháng 3 năm 1945 Tỉnh uỷ ra chỉ thị “sửa soạn khởi nghĩa ’’ với chủ trơng nhận định đúng của Tỉnh uỷ Thanh Hoá đã có tác dụng tích cực chuyển phong trào cách mạng ở Quảng Xơng bớc sang một giai

đoạn mới, đó là giai đoạn gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền Dựa vào thời cơ Nhật đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945, thì đến ngày 12 tháng 3 năm 1945 ban thờng vụ Trung ơng Đảng đã thông qua hội nghị và đa ra bản chỉ thị” Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, chủ trơng phát động một phong trào kháng Nhật cứu quốc, làm tiền đề cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền Chỉ thị cũng nêu rõ chủ trơng cho các vùng nếu xác định thấy thời cơ thuận lợi thì sẵn sàng chuyển qua hình thức tổng khởi nghĩa một khi đã đủ điều kiện [10,386]

Với những chủ trơng đúng đắn, kịp thời của bản chỉ thị thì đến đầu tháng

4 năm 1945 nội dung của bản chỉ thị đã đợc truyền đến khắp mọi nơi trong tỉnh Thanh Hoá và nó thực sự trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động cách mạng ở Quảng Xơng trong cao trào kháng Nhật cứu nớc

Có thể nói rằng từ các cuộc đấu tranh của các tổ chức cách mạng và của nhân dân Quảng Xơng, với sự đóng góp to lớn của lực lợng thanh niên từ đầu năm 1945 đến cuối tháng 5 năm 1945 đã có tác dụng phân hoá sâu sắc hàng ngũ địch Nhận thấy thời cơ cách mạng đang đến gần, ban cán sự Việt Minh Quảng Xơng cùng các tổ chức cơ sở cách mạng trong huyện tích cực đẩy mạnh công việc “gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa” Trớc hết để tăng cờng sự lãnh

đạo cách mạng Quảng Xơng, nhiều đồng chí đoàn viên thanh niên trung kiên của các cơ sở cách mạng trong huyện đợc cử đi dự các lớp huấn luyện quân

sự, chính trị do Tỉnh Đảng bộ và Việt Minh tỉnh Thanh Hoá mở vào tháng 6 năm 1945.

Bên cạnh đó lực lợng tự vệ cứu quốc và tự vệ chiến đấu Quảng Xơng cũng

đợc tăng cờng luyện tập, sẳn sàng trong tình hình chiến đấu mới

Trớc khí thế hừng hực cách mạng ngày càng dâng cao ở khắp các làng xã trong huyện làm cho bộ máy chính quyền địch ở nhiều vùng nông thôn Quảng Xơng mất hiệu lực Nắm vững tình hình ấy ban Việt Minh huyện đã triệu tập các tổ chức cách mạng cơ sở, kêu gọi nhân dân toàn huyện bớc vào cao trào kháng Nhật cứu nớc và khởi nghĩa giành chính quyền vào tháng 8 năm 1945.Phải nói rằng từ sau khi đồng chí Tố Hữu và Đinh Chơng Lân (cán bộ lãnh

đạo đợc Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá cử về chỉ đạo phong trào liên huyện Hoằng Hoá-Quảng Xơng và Hậu Lộc) về Quảng Xơng để kiểm tra phong trào cách mạng, sau đó góp ý kiến và chỉ đạo một cách sát thực với tình hình thực

tế của huyện

Đến tháng 6 năm 1945 đồng chí Lu Cộng Hoà đợc cử về trực tiếp phụ trách huyện Quảng Xơng để chỉ đạo,củng cố và phát triển các tổ chức quần chúng.Sau khi nghe báo cáo tình hình phong trào cách mạng trong huyện,đồng chí Lu Cộng Hoà triệu tập hai hội nghị cán bộ, một họp tại nghè Đệ Tam ở làng Hoà Chúng (xã Quảng Thọ), một tại nhà đồng chí Nguyễn Văn Cơng ở Hải Thôn (Sầm Sơn), giải thích điều kiện và thời cơ cớp chính quyền, các công việc chuẩn bị khởi nghĩa và chỉ ra những điểm yếu, điểm mạnh của phong trào cách mạng Quảng Xơng trong công tác chuẩn bị khởi nghĩa

Hội nghị kết thúc, Uỷ ban Việt Minh huyện khẩn trơng tổ chức huấn luyện nâng cao trình độ chỉ huy tự vệ lên tầm trung đội, tích cực mua sắm vũ khí, tích trử lơng thực, bông băng, sắm cờ đỏ sao vàng Tranh thủ thời cơ, ban Việt Minh huyện tập trung chú ý tới các tầng lớp: tổng lý, hơng chức, các nhà giàu có, tuyên truyền, vận động họ tham gia ủng hộ phong trào cứu nớc, đặc biệt là tham gia vào mặt trận Việt Minh hoặc chí ít cũng làm cho họ trung lập