Rèn luyện kỹ năng tự học môn chính trị cho học sinh các trường trung cấp chuyên nghiệp (qua khảo sát tại trường trung cấp y dược bắc ninh) luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

nội lực của người học", đáp ứng mục tiêu của giáo dục, như Nghị quyết II củaBan chấp hành Trung ương khoá VIII đã ghi: "Đổi mới mạnh mẽ phươngpháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền

NguyÔn thÞ kim thi

RÌn luyÖn kü n¨ng tù häc

m«n ChÝnh trÞ cho häc sinh

c¸c trêng trung cÊp chuyªn nghiÖp

(qua kh¶o s¸t t¹i trêng trung cÊp y dîc b¾c ninh)

Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị, Phòng Đào tạo Sau Đại học, sự động viên và giúp đỡ của gia đình, bạn bè.

Đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn đến TS Đinh Trung Thành, người

đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình làm luận văn.

Tôi bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy, cô giáo trong tổ bộ môn PPDH – Khoa Giáo dục Chính trị – Trường Đại học Vinh về những ý kiến đóng góp cho luận văn.

Tôi chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và tổ Chính trị trường Trung cấp

Y – Dược Bắc Ninh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình hoàn thành luận văn.

Sự quan tâm, giúp đỡ của gia đình, bạn bè là nguồn động viên to lớn cho tôi trong quá trình làm luận văn.

Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn còn nhiều thiếu sót, tác giả rất mong được sự góp ý của các thầy, cô giáo và các bạn đọc để luận văn được hoàn chỉnh hơn.

Vinh, tháng 10 năm 2012 Tác giả

Nguyễn Thị Kim Thi

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Giả thuyết khoa học 7

7 Kết cấu của luận văn 8

B NỘI DUNG 9

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC MÔN CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP 9

1.1 Cơ sở lý luận về kỹ năng tự học và rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh các trường THCN 9

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh trung học chuyên nghiệp trong quá trình dạy - học môn Chính trị 43

Kết luận chương 1 52

Chương 2 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VIỆC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC TẬP MÔN CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP Y – DƯỢC BẮC NINH 53

2.1 Chuẩn bị thực nghiệm 53

2.2 Tiến hành thực nghiệm 53

Kết luận chương 2 75

Y – DƯỢC BẮC NINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 76

3.1 Một số yêu cầu đối với hoạt động rèn luyện kỹ năng tự học trong giờ học môn Chính trị ở trường THCN 76

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả rèn luyện kỹ năng tự học trong giờ học môn Chính trị ở trường Trung cấp Y – Dược Bắc Ninh 82

Kết luận chương 3 92

C KẾT LUẬN 93

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC

Chữ viết tắt Viết đầy đủCNTB Chủ nghĩa tư bản

PPDH Phương pháp dạy họcRLKN Rèn luyện kỹ năng

THCN Trung học chuyên nghiệp

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Xã hội học tập” là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta Đối

với mỗi cá nhân, việc tự học, tự nghiên cứu sẽ giúp cập nhật và bổ sung, làmgiàu vốn kiến thức góp phần xây dựng xã hội phát triển Việc tự học, tựnghiên cứu có ý nghĩa hết sức quan trọng bởi không phải ai cũng được họchành đầy đủ trên ghế nhà trường Hoặc nếu có được học hành theo đúng bàibản thì kiến thức thu nhận được cũng chỉ là kiến thức “khung” Trường lớpchủ yếu dạy cho mọi người cách tự học, tự nghiên cứu Để không ngừng nângcao kiến thức và trình độ, mỗi người cần phải luôn luôn tự học, tự trau dồi vànghiên cứu

Trước tình hình đó, để hội nhập với xu thế phát triển chung của thếgiới, của thời đại, một yêu cầu hết sức cấp bách đang đặt ra với nền giáodục nước ta là: phải liên tục đổi mới, hiện đại hóa nội dung và phươngpháp dạy học Mục đích cuối cùng là để từng cá nhân, mỗi cá thể, mỗicông dân tự mình có ý thức tạo được một cuộc cách mạng học tập trongbản thân mỗi con người

Nhà trường phải giúp cho từng học sinh (HS) thay đổi triệt để quan niệm

và phương pháp học tập phù hợp với yêu cầu của thời đại - thời đại mà mỗingười phải học tập suốt đời Để học tập không ngừng, học tập cả đời, mỗingười phải biết cách tự học, biết phát huy cao độ tiềm năng của bản thân Vìvậy, tự học là một vấn đề cốt lõi thuộc mục tiêu của giáo dục hiện đại

Cuộc cách mạng về phương pháp đã và đang diễn ra liên tục và mangtính toàn cầu Ở Việt Nam, đổi mới phương pháp trong những năm gần đâyđang trở thành vấn đề được quan tâm đặc biệt trong nhà trường Phương phápdạy - học chính trị ở các trường Trung học chuyên nghiệp (THCN) cũngkhông nằm ngoài quỹ đạo đó Làm sao tạo được bước chuyển mang lại hiệu

quả mạnh mẽ, toàn diện trong dạy - học đang là nỗi lo, nỗi trăn trở của cácnhà phương pháp Thực tế việc dạy Chính trị nói chung, việc dạy kiến thứccủa từng phân môn triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học nóiriêng vẫn còn nằm trong cách dạy, cách học cũ không phát huy được năng lựccủa học sinh Cách dạy chính trị hiện nay vẫn là lối dạy thuyết trình, kết quảđánh giá tùy thuộc vào khả năng tái hiện lượng kiến thức nhiều hay ít theo lờithầy giảng hoặc theo sách giáo khoa Do đó, khả năng độc lập, tìm tòi sángtạo của HS không có cơ hội phát triển

Đối với các bài học chính trị, do đặc thù của bài nên nhiều giáo viên(GV) chưa có sự đầu tư đúng mức để HS thực sự quan tâm Phương pháp táihiện kiến thức, thuyết trình vẫn chiếm đa số trong các bài dạy Vì vậy, dẫn tớitình trạng HS thờ ơ với bài giảng, thụ động, ngại tư duy Từ đó, vô hình chung

đã làm mất đi khả năng tự học, tự nghiên cứu của HS Quá trình dạy - họcchính trị đang đổi mới cơ bản về nội dung và phương pháp dạy học, để từngbước khắc phục tình trạng HS thụ động trong lĩnh hội tri thức, khẳng định vaitrò HS là trung tâm, của quá trình dạy - học, HS là bạn đọc sáng tạo Vậy làmnhư thế nào để tiếp cận được mục đích giáo dục? Làm thế nào để phát huynăng lực tự học, tự nghiên cứu của người học? Đó là những vấn đề cụ thểđang cần tìm được lời giải đáp của các nhà sư phạm chúng ta

Đối với các bài học thuộc bộ môn Chính trị, làm thế nào để HS khôngthờ ơ với bài giảng hứng thú say mê tìm hiểu? Làm thế nào để HS rèn luyệnđược những thói quen tốt trong học tập? Làm thế nào để HS hiểu rõ hơn vềcác nguyên lý, phạm trù, khái niệm có tính chất trừu tượng, có mức độ kháiquát hóa cao của triết học, của kinh tế chính trị học ?

Vì vậy, đặt vấn đề rèn luyện kỹ năng tự học cho HS Trung học chuyênnghiệp (THCN) qua các bài học môn chính trị là một việc làm cần thiết, sátthực, đúng với xu thế đổi mới phương pháp, phù hợp với chiến lược "phát huy

nội lực của người học", đáp ứng mục tiêu của giáo dục, như Nghị quyết II củaBan chấp hành Trung ương khoá VIII đã ghi: "Đổi mới mạnh mẽ phươngpháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện hìnhthành nếp tư duy sáng tạo của người học, phát triển mạnh mẽ phong trào tựhọc, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân ".

Tự học có vai trò vô cùng quan trọng nhằm phát huy tính tự giác tíchcực năng lực đọc sách và nghiên cứu của học sinh, sinh viên để thực hiệnnhiệm vụ giáo dục ở các trường Cao đẳng - Đại học - THCN là "biến quá trìnhđào tạo thành quá trình tự đào tạo của học sinh, sinh viên" Do đó, tổ chức tốtviệc tự học cho học sinh, sinh viên nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của cáctrường Đại học, Cao đẳng, THCN hiện nay là việc làm có ý nghĩa cấp thiết cả

về lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề tự học của học sinh trong nhà trường nói chung đã được sự quantâm của nhiều nhà giáo dục, nhà khoa học cũng như đội ngũ cán bộ, giáo viêncác cấp

Năm 1984, Nxb Thanh niên giới thiệu cuốn "Nghiên cứu học tập nhưthế nào" của Hebơc Smitman (Cộng hoà dân chủ Đức) Với cuốn sách này,tác giả đã đề cập tới nhiều vấn đề về phương pháp nghiên cứu và tự học nhưthế nào cho khoa học và đạt kết quả cao Cuốn "Tự học như thế nào" củaRubakin, dịch giả là Nguyễn Đình Côi, xuất bản 1982 đã giúp bạn đọc biết tựhọc tập, nâng cao kiến thức toàn diện của mình

Cuốn "Phương pháp dạy và học hiệu quả" - Cark Rogers - một nhà giáodục học, nhà tâm lý học người Mĩ do Cao Đình Quát dịch đã giải đáp cho HScâu hỏi học cái gì và học như thế nào? Câu hỏi dạy cái gì và dạy như thế nàocũng được giải đáp Ngoài ra, còn khá nhiều cuốn sách cũng đề cập đến vấn

đề tự học

Ở nước ta, trong những năm gần đây cũng đã xuất hiện một số bài viết về

tự học Tại Hà Nội năm 1998, một cuộc hội thảo khoa học với tiêu đề "Nghiêncứu tự học - tự đào tạo" đã được tổ chức với sự tham gia của nhiều nhà nghiêncứu, nhiều giáo sư đầu ngành Trong cuộc hội thảo này, nội dung các bài viết,các bài phát biểu đều nhấn mạnh tầm quan trọng của tự học và yêu cầu các cấpngành phải chăm lo xây dựng phong trào tự học toàn dân

Tạp chí nghiên cứu Giáo dục số 2 năm 1998 đã đặc biệt quan tâm đăng tảimột số bài viết tiêu biểu trong hội thảo: "Tự học - chìa khoá vàng của giáo dục"của GS Phan Trọng Luận, "Vì năng lực tự học sáng tạo của HS" của NguyễnNghĩa Dân Bên cạnh đó, một số cuốn sách cũng được xuất hiện như "Tôi tựhọc" - Nguyễn Duy Cần, "Tự học - một nhu cầu của thời đại" - Nguyễn Hiến

Lê, "Luận bàn và kinh nghiệm tự học" - GS Nguyễn Cảnh Toàn Nhữngcuốn sách này chủ yếu đúc kết những kinh nghiệm quý báu trong quá trình tựhọc của một số tác giả Đặc biệt, trung tâm nghiên cứu và phát triển tự học còncho ra mắt bạn đọc tạp chí "Tự học" Tạp chí này đã thu hút sự quan tâm chú

ý và sự tham gia luận bàn về vấn đề tự học của nhiều nhà khoa học, giáo sư,nhà giáo Các tác giả đã cung cấp lý thuyết dạy tự học như thế nào, bên cạnh

đó có thể hiện thiết kế bài học một số môn Tuy vậy, các cuốn sách hầu như mớichỉ dừng lại ở phần lý thuyết chung nhất cho mọi môn học mà chưa đi vào cácbiện pháp cụ thể đối với từng môn học

Cuốn "Học và dạy cách học" do GS Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên, NxbĐại học Sư phạm, xuất bản 2002 là một trong những cuốn sách đầu tiên ở ViệtNam viết một cách có hệ thống về việc "học" và "dạy cách học" Cuốn sách này

đã thực sự là tài liệu bổ ích giúp cho việc đổi mới phương pháp dạy và học ởViệt Nam, đặc biệt là quá trình dạy tự học

Vấn đề tự học môn Chính trị

Môn Chính trị ở trường THCN là một môn học có những đặc trưng

riêng nên đòi hỏi người đọc phải có sự liên tưởng, tưởng tượng và tư duy.Trong việc thay đổi phương pháp giảng dạy thì giảng dạy môn Chính trị cũng

là một vấn đề được quan tâm

Cuốn "Lý luận dạy học môn Giáo dục công dân ở trường phổ thông

trung học" của tác giả Phùng Văn Bộ (1999), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội

xuất bản đã nói đến một trong những đặc trưng của phương pháp tích cực đó

là tự học Các tác giả cũng nhấn mạnh đến nội dung dạy và học tập trung vào

HS ở đó, các tác giả không chỉ quan tâm đến kiến thức, năng lực phát hiện vàgiải quyết các vấn đề thực tiễn

Cuốn Phương pháp giảng dạy kinh tế chính trị ở các trường đại học,

cao đẳng, của nhóm tác giả Nguyễn Việt Dũng – Vũ Hồng Tiến – Nguyễn

Văn Phúc (1999), Nxb Giáo dục có một số bài đề cập đến vấn đề đổi mớiphương pháp và vấn đề tự học Các tác giả nhấn mạnh đến vấn đề: muốn chosinh viên tự học và học sáng tạo thì phải cải tiến lại nội dung bài giảng ở Đạihọc, nâng cao hơn nữa chất lượng bài giảng

Như vậy, đã có rất nhiều bài viết, những công trình đề cập đến vấn đề tựhọc nói chung và tự học môn Chính trị nói riêng Các bài viết đã chỉ ra đượcmục tiêu, cách thức, biện pháp để dạy tự học Tuy nhiên, các bài viết cònthiên về mặt lí thuyết mà chưa cụ thể hoá đối với từng môn học, phân môncủa nhà trường THCN

Ví dụ: đổi mới môn Chính trị mới chỉ tiếp cận về quá trình dạy tự học ởgóc độ giáo dục còn cụ thể với từng loại bài học như bài giảng Triết học,Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh thìchưa có bài viết nào đề cập đến một cách sát thực, vẫn còn thiếu vắng nhữngchuyên luận vừa mang tính lí luận vừa mang tính thực tiễn, sát thực với từngphân môn cụ thể của nhà trường THCN

Trong chương trình Chính trị ở cấp THCN, các bài học về Triết học,

Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học chiếm giữ một vị trí quantrọng nhưng lại chưa được quan tâm một cách đúng mức

Xuất phát từ yêu cấu đổi mới, nâng cao chất lượng dạy học phần Chính

trị trong chương trình THCN, chúng tôi chọn vấn đề: “Rèn luyện kỹ năng tự

học môn Chính trị cho học sinh các trường trung cấp chuyên nghiệp” (Qua

khảo sát tại trường trung cấp Y – Dược Bắc Ninh) làm đề tài luận văn tốtnghiệp Cao học, chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Chính trị

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn, đề xuất yêu cầu và giải pháp rènluyện kỹ năng tự học cho học sinh trong dạy học môn Chính trị ở các trườngTHCN

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hoàn thành được mục tiêu đề ra, luận văn phải hoàn thành nhữngnhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về tự học, về đổi mới phương pháp dạy học

- Làm rõ thực trạng dạy - học môn Chính trị ở trường THCN theohướng rèn luyện năng lực tự học

- Tiến hành thực nghiệm bài học môn chính trị theo hướng hình thànhnăng lực tự học

- Đề xuất yêu cầu và giải pháp hình thành năng lực tự học cho HS trongdạy học chương trình môn Chính trị ở trường THCN

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Nghiên cứu phương pháp dạy học: dạy tự học, cụ thể là dạy các kỹnăng tự học của học sinh THCN

- Hoạt động tự học của học sinh THCN

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu việc dạy học môn Chính trị ở trường THCN

- Tổ chức hoạt động tự học môn Chính trị cho học sinh trường Trungcấp Y- Dược Bắc Ninh

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử; quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

về giáo dục và đổi mới giáo dục Đại học, Cao đẳng, THCN Trong quá trìnhnghiên cứu, đề lý giải, làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn, luận văn cũng

sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác như:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: đọc, phân tích, so sánh, tổng hợp,khái quát hóa… nhằm thu thập thông tin về lý luận

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: dự giờ, thăm lớp, thiết kế bàithực nghiệm, trực tiếp lên lớp, phân tích các số liệu thống kê để khẳng địnhtính đúng đắn và tính khả thi của việc vận dụng phương pháp tự học

- Phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn: xây dựng câu hỏi, bảngbiểu, xử lý số liệu nhằm tìm hiểu thực trạng của quá trình dạy học theo hướngrèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh

- Phương pháp thống kê toán học: xử lý kết quả thu được qua thựcnghiệm sư phạm trên cơ sở tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, lệch điểmtrung bình nhằm đánh giá chất lượng và hiệu quả của quá trình thực nghiệm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu rèn luyện được các kỹ năng tự học như đề xuất sẽ nâng cao chấtlượng dạy học môn Chính trị ở trường THCN theo hướng đổi mới phươngpháp dạy học hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng tựhọc môn Chính trị cho học sinh THCN

Chương 2: Thực nghiệm sư phạm việc rèn luyện kỹ năng tự học mônChính trị cho học sinh trường Trung cấp Y – Dược Bắc Ninh

Chương 3: Yêu cầu và giải pháp rèn luyện kỹ năng tự học mônChính trị cho học sinh trường Trung cấp Y – Dược Bắc Ninh trong giaiđoạn hiện nay

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN LUYỆN

KỸ NĂNG TỰ HỌC MÔN CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP

1.1 Cơ sở lý luận về kỹ năng tự học và rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh các trường THCN

1.1.1 Một số vấn đề về tự học

1.1.1.1 Tự học và vai trò của việc tự học

Tự học

Có nhiều quan điểm về tự học như:

Theo Từ điển Giáo dục học: “Tự học là quá trình tự mình hoạt động

lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kỹ năng thực hành không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên và sự quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục”

[1;458] Tự học thể hiện bằng cách tự đọc tài liệu, sách giáo khoa, sách báo,truyền hình, rađio, nghe nói chuyện, báo cáo, tham quan bảo tàng, triển lãm,giao tiếp với cán bộ khoa học, với các chuyên gia và những người hoạt độngthực tiễn trong các lĩnh vực khác nhau Người tự học phải biết tự lựa chọn tàiliệu, biết tìm ra những điểm chính, trọng tâm của tài liệu, biết cách ghi nhớnội dung một cách khoa học Đối với học sinh, tự học còn còn thể hiện bằngcách tự lập làm các bài tập chuyên môn, tham gia các công việc khác tronglớp, nhóm, trường học

Chủ tịch Hồ Chí Minh, bằng chính cuộc đời của Người là tấm gươngngời sáng về tự học Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh vềgiáo dục và đào tạo đều đã thống nhất: một trong những tư tưởng cơ bản xuyên

suốt của Người là tự học, tự đào tạo Người cho rằng: "Về cách học, phải lấy

tự học làm cốt" [30;273] Người dạy: muốn học suốt đời, làm việc suốt đời thì

phải tự học; muốn tự học có kết quả thì phải có mục đích rõ ràng, lao độngnghiêm túc, có các điều kiện cần thiết, tích cực luyện tập thực hành

Giáo sư Viện sĩ Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: “Tự học là học với sự tự

giác, tích cực và độc lập cao Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp v.v…) và có khi

cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ), cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say

mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biết biến khó khăn thành thuận lợi v.v…) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình” [36; 59-60] Ông còn cho biết thêm: Trong học bao

giờ cũng có tự học; hễ có học là có tự học vì không ai có thể học hộ ngườikhác được; tự học là nhu cầu của mỗi người và là nhu cầu của thời đại

Tự học là không ai bắt buộc mà tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biếtthêm Có thầy hay không ta không cần biết Người tự học hoàn toàn làm chủmình, muốn học môn nào tùy ý, muốn học lúc nào cũng được: đó mới là điềukiện quan trọng

Tổng hợp những quan niệm trên, chúng ta có thể thấy tự học có nhữngtính chất đặc điểm cơ bản như: chú trọng đến cách học và tính tự giác, tíchcực trong học tập; tự mình quyết định việc lựa chọn mục tiêu, nội dung,phương pháp, hình thức, phương tiện cho hoạt động học tập; tự mình lập kếhoạch và thực hiện kế hoạch học tập; tự mình kiểm tra, đánh giá, điều chỉnhviệc học tập của mình

Từ trên, có thể quan niệm về tự học như sau: Tự học là người học tựmình quyết định việc lựa chọn mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức,phương tiện cho hoạt động học tập, từ đó xây dựng và tổ chức thực hiện, kiểm

tra, đánh giá, điều chỉnh việc học tập của bản thân với tinh thần tự giác, tíchcực cao độ nhất Hoạt động tự học của HS là quá trình chủ động, tự giác củangười học nhằm nắm bắt các tri thức và các KN, kỹ xảo.

Vai trò của việc tự học

Việc khuyến khích học sinh - sinh viên trong các trường đại học, caođẳng, trung học chuyên nghiệp tự học, tự nghiên cứu hiện nay đang là vấn đềđược nhiều nhà giáo dục, nhiều trường học quan tâm Tuy nhiên, để làm tốtviệc này cần phải giúp sinh viên, học sinh hiểu rõ vai trò của việc tự học quantrọng như thế nào? Có thể nói, tự học là nhân tố trực tiếp trong việc nâng caochất lượng đào tạo ở các trường Khi một học sinh phổ thông trở thành họcsinh, sinh viên ở cấp cao hơn, họ phải bắt đầu làm quen với phương thức họctập hoàn toàn mới mẻ Ở trung học, học sinh chỉ cần nắm vững những kiếnthức do thầy cô giáo truyền giảng ở trên lớp và giáo viên liên tục kiểm tra,đánh giá học sinh và có giao bài tập cụ thể Song ở bậc THCN trở lên thìkhác, tự học là cách thức, phương pháp cơ bản của mỗi người cần phải quántriệt Bởi vì phương hướng chủ yếu của các trường trong giai đoạn hiện nay lànhanh chóng biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo mà thực chất làlàm cho sinh viên tự hoàn thiện và làm phong phú thêm vốn tri thức bằng sự

nỗ lực tự học, tự ngiên cứu Sinh viên học phương pháp là chủ yếu Giờ đây,thầy cô giáo đóng vai trò là những người hướng dẫn học tập, và các giờ lênlớp chỉ cung cấp được những kiến thức cơ bản nhất, những tài liệu cơ bản,còn việc học tập của sinh viên là sắp xếp trình tự, thời gian để nghiên cứunắm tài liệu cơ sở và cả tài liệu tham khảo mở rộng Thêm vào đó, không còn

sự kiểm tra sát sao của giáo viên, kết quả học tập dồn hết vào kỳ thi hết họcphần, hết môn Kết quả này phụ thuộc vào bản thân sinh viên là chủ yếu.Công tác tự học của sinh viên ngày càng tăng lên, ngày càng đòi hỏi nhiều cốgắng nỗ lực vì chỉ có việc tự học mới trang bị cho mình kiến thức mới nhất,

khoa học nhất và thu được nhiều kinh nghiệm cho thực tiễn hoạt động và đạtkết quả như mong muốn Bên cạnh đó, tự học còn giữ vai trò lớn lao trongviệc nâng cao thành tích, hoạt động trí tuệ của học sinh trong việc hiểu và tiếpthu tri thức mới, nhiều nhà giáo dục nổi tiếng đã nêu lên sự cấp thiết phảikhéo léo tổ chức việc tự học cho sinh viên Tự học với sự nỗ lực, tư duy sángtạo đã tạo điều kiện cho việc tìm hiểu tri thức một cách sâu sắc, hiểu rõ bảnchất của chân lý Trong quá trình tự học, sinh viên sẽ gặp nhiều vấn đề mới vàviệc đi tìm giải đáp cho những vấn đề ấy là cách tốt nhất để kích thích hoạtđộng trí tụê cho sinh viên Nếu thiếu đi sự nỗ lực tự học của bản thân sinhviên thì kết quả không thể cao cho dù có điều kiện ngoại cảnh thuận lợi đếnmấy (thầy giỏi, tài liệu hay) Tự học được tổ chức tốt không những cung cấpcho sinh viên những kiến thức mới, bổ ích mà còn giúp họ rất nhiều trongcông việc sau này khi họ trở thành những người chủ thực sự góp phần xâydựng đất nước Họ có năng lực hoạt động thực tiễn hay không? Chất lượngcông tác như thế nào? phụ thuộc phần lớn vào công tác tự học Mỗi sinh viên

ra trường đều muốn có một công việc ổn định và hoàn thành tốt công việc củamình nhưng chuẩn bị tốt cho việc đó là làm tốt phần việc của ngày hôm naykhi còn ngồi trên ghế nhà trường Xã hội ngày càng phát triển và ngày càng

có nhiều phát kiến vĩ đại hơn, thời đại đó cần có những con người toàn diện,qui luật khắc nghiệt của cuộc sống sẽ đào thải những ai không theo kịp, tụthậu so với nó

Không chỉ có vậy, tự học còn có vai trò to lớn trong việc giáo dục, hìnhthành nhân cách cho sinh viên Việc tự học rèn luyện cho sinh viên thói quenđộc lập suy nghĩ, độc lập giải quyết vấn đề khó khăn trong nghề nghiệp, trongcuộc sống, giúp cho họ tự tin hơn trong việc lựa chọn cuộc sống cho mình.Hơn thế, tự học thúc đẩy sinh viên lòng ham học, ham hiểu biết, khát khaovươn tới những đỉnh cao của khoa học, sống có hoài bão, ước mơ Do vậy,

mỗi sinh viên hãy xây dựng cho mình một thói quen, một phương thức tự họcthích hợp nhất

Tự học được xem là nội lực trong bản thân ngươì học, là nhân tố quyếtđịnh việc học Trò với vai trò trung tâm, tự mình chiếm lĩnh tri thức, chân líbằng hành động của chính mình Thầy với vai trò là ngoại lực Ngoại lực chỉđạt hiệu quả khi có cộng hưởng với nội lực Trong thời đại ngày nay, chỉ có tựhọc mới giúp con người theo kịp với sự phát triển

Tự học là việc gian khổ, đòi hỏi một thái độ lao động nghiêm túc, siêngnăng, cần cù, quyết tâm cao Song một khi đã tự giác nhận thức được vấn đề

và khi tự học có kết quả thì tự học sẽ trở thành việc thích thú không kém gìtham gia các sinh hoạt văn nghệ, thể thao và có thể là niềm say mê lớn hơnniềm đam mê khác của con người Điều đó có thể quan sát thấy ở học sinhbiểu hiện ở lớp qua tinh thần, thái độ, niềm vui khi họ tự mình phát hiện cáimới, mong đợi thể hiện với mọi người, bạn bè, thầy cô giáo

Như vậy tự học là phát huy nội lực của người học, nhằm chiếm lĩnh trithức, sẵn sàng ứng dụng Khi có kĩ năng tự học thì con người luôn biết mìnhcần phải làm gì để đạt được mục tiêu, luôn học hỏi tìm tòi nên không bị lạchậu và tránh xa các tệ nạn xã hội

1.1.1.2 Bản chất của việc tự học

Chúng ta đều nhận thấy rằng muốn làm tốt một việc gì dù nhỏ, đơngiản cũng cần có sự nỗ lực phấn đấu của bản thân Việc học tập của sinh viêncũng vậy họ sẽ trở thành cái máy ghi âm lời thầy cô và cũng chóng quênnhững điều đã học nếu không làm cho nó có ích và biến những tri thức ấythực sự là của mình Công việc tự học sẽ đáp ứng được yêu cầu này Thựcchất tự học là một quá trình học tập, một quá trình nhận thức không trực tiếp

có thầy giáo Đó là "lao động khoa học", vất vả hơn nhiều so với quá trìnhhọc có thầy bởi vì người học phải tự xây dựng cho mình cách học và sử dụng

hợp lý các điều kiện, hình thức, phương tiện học tập để đạt được kết quả

mong muốn Có thể nói: “Bản chất của công việc tự học của sinh viên đại

học là quá trình nhận thức một cách tự giác, tích cực, tự lực không có sự tham gia hướng dẫn trực tiếp của giáo viên nhằm đạt được mục đích, nhiệm

vụ dạy học”[19;23] Tự học vừa mang ý nghĩa củng cố trau dồi tri thức vừa có

ý nghĩa mở rộng hiểu biết Tự học có nghĩa là sinh viên phải độc lập, tự xâydựng kế hoạch, phương pháp học tập cho mình, tự năng động tìm tòi, phântích những sách vở, tài liệu tiến tới làm chủ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo

Bản chất của quá trình tự học là không có sự hướng dẫn của giáo viênnên tất yếu đòi hỏi nỗ lực, tích cực hoá hoạt động nhận thức của sinh viên Sự

tự kiềm chế đối với những ảnh hưởng ngoại cảnh hay những ước muốn khônghợp lẽ trong tư tưởng là điều kiện cần thiết đối với quá trình tự học Nếu thiếu

tự kìm chế, kiên trì, những yêu cầu cao, sự nghiêm túc đối với bản thân thìsinh viên không bao giờ thực hiện được kế hoạch học tập do chính mình đặt

ra Đây cũng là điều kiện giúp sinh viên từng bước nâng cao chất lượng họctập của bản thân và các trường đại học cũng sẽ nâng cao được chất lượng đàotạo, hoàn thành mục tiêu giáo dục nếu tổ chức có hiệu quả công việc tự họccho sinh viên

Vì vậy, một trong những hướng đổi mới quan trọng của PPDH là tăngcường tính tự học của học sinh Những hoạt động tự học không chỉ tổ chứckhi học tập ở nhà mà ngay cả trong giờ lên lớp

1.1.1.3 Nguyên tắc đảm bảo việc tự học

Bảo đảm tính tự giáo dục

Tự giáo dục là quá trình tự tiến hành học tập, rèn luyện các phẩm chất

đạo đức tốt đẹp và khắc phục những nét tính cách, thói quen không tốt mộtcách tự giác và có hệ thống

Tự giáo dục nhằm củng cố và phát huy năng lực tự giác thực hiện trongnhững trách nhiệm cá nhân để hình thành các thói quen ứng xử và nhữngphẩm chất ý chí cần thiết trong đời sống xã hội Do đó tự giáo dục được xemnhư là một phương thức quan trọng, một bộ phận không thể thiếu của côngviệc giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa đối với học sinh trong trường, cũngnhư với người lớn tuổi.

Trong thực tế, quá trình giáo dục luôn chứa đựng quá trình giáo dưỡng,

do vậy mà trong công tác tự học của sinh viên, ngoài việc tự củng cố nhữngtri thức cũ, lĩnh hội tri thức mới, mở rộng hiểu biết, người học từng bước tựhoàn thiện nhân cách của mình sao cho ngày càng gần với phẩm chất cao quýcủa những thầy cô giáo

Tự giáo dục chỉ có thể đạt được kết quả, khi vấn đề tự hoàn thiện nhâncách trở thành nhu cầu thực sự của bản thân, nghĩa là khi con người tự giácthấy rằng thiếu những phẩm chất cần thiết thì khó có thể, thậm chí là khôngthể đạt được mục đích tốt đẹp trong học tập, lao động và sinh hoạt cộng đồng.Muốn vậy, trước hết phải bồi dưỡng năng lực tự phân tích, tự đánh giá bảnthân, phải biết phân biệt đúng sai trong các hành động của người khác so vớinhững chuẩn mực xã hội, đồng thời cần phải tích cực, tự tin tham gia vào cáchoạt động thực tiễn, xung phong đảm nhiệm các công việc của tập thể, xã hội

để tìm ra và phát huy những mặt mạnh hay khắc phục, điều chỉnh mặt yếu củamình để tiến đến dần hoàn thiện nhân cách cho bản thân

Bảo đảm tính khoa học trong quá trình tự học

Tự học của học sinh như đã nói ở trên là hoạt động tự mình tìm tòi,khám phá tri thức mà không có sự hướng dẫn của thầy cũng như sự quản

lý của cơ sở giáo dục Do vậy, để có cách tự học đạt hiệu quả cao đòi hỏingười tự học phải có cách học đảm bảo tính khoa học: đảm bảo về mặt

thời gian, phù hợp với khả năng và năng lực của bản thân người học, kiếnthức thu nhận phù hợp với mục tiêu học tập…

Bản thân quá trình tự học của học sinh cũng là một quá tình "lao độngkhoa học" hết sức khó khăn, do vậy, phải đòi hỏi có tính khoa học Việc bảođảm tính khoa học trong công tác tự học sẽ đảm bảo được tính tự giáo dục,kích thích hứng thú học tập dẫn đến kết quả học tập như mong muốn

Đảm bảo "học đi đôi với hành"

Đây là một cặp phạm trù có quan hệ biện chứng với nhau Tự họckhông chỉ củng cố, mở rộng kiến thức thông thường mà quan trọng hơn là đưanhững kiến thức ấy vào cuộc sống, "cọ sát" với thực tế để thu lượm đượcnhững kinh nghiệm thực tiễn sống động, bổ ích, từ đó giúp cho sinh viêntrong những điều kiện quen thuộc cũng như mới mẻ đều có thể vận dụngđúng, linh họat, sáng tạo những điều họ đã tự tiếp thu lĩnh hội được

Mục tiêu cao nhất của giáo dục đào tạo là làm sao giúp cho người học tiếpthu được kiến thức và biết vận dụng sáng tạo kiến thức đó vào thực tiễn phục vụcuộc sống Do vậy đòi hỏi “học phải đi đôi với hành” Tự học cũng không phải

là ngoại lệ, người tự học phải tự mình tìm kiếm, thu thập kiến thức và phải biếtvận dụng kiến thức đó vào thực tiễn thì mới có thể ghi nhớ, khắc sâu kiến thức

Nâng cao dần đến mức tự giác, tích cực trong quá trình tự học

Nguyên tắc này sẽ trực tiếp quyết định đến kết quả học tập của ngườihọc Kế hoạch tự học có được thực hiện thường xuyên hay không là do yếu tố

tự giác tích cực quyết định

Đảm bảo nâng cao dần và củng cố kỹ năng, kỹ xảo

Quá trình tự học không chỉ đơn thuần là quá trình tự hình thành trithức mà nó còn là quá trình hoạt động thực tiễn, nâng cao, củng cố kỹnăng, kỹ xảo

1.1.1.4 Kỹ năng tự học trong quá trình dạy học môn Chính trị ở trường trung học chuyên nghiệp

Do trong các trường TCCN môn Chính trị được xem là môn chung nênhọc sinh chỉ dành nhiều thời gian cho học các môn chuyên ngành nên dành ítthời gian tự nghiên cứu bài vở và học môn chính trị

Đa số các học sinh chưa có kỹ năng tự học, chủ yếu dựa vào thầy cô,thường học tập một cách máy móc, không hiểu bản chất của khái niệm, củavấn đề Các em chưa biết cách phân bố thời gian học tập, học như thế nào cho

dễ hiểu, dễ nhớ… Ý thức tự học của hầu hết học sinh chưa cao bởi vì nếu mộtngười có ý thức tự học tốt thể hiện ở chỗ họ có thái độ đối với việc học tập ởlớp cũng như ở nhà và họ thực hiện học tập như thế nào Việc này tưởngchừng như đơn giản, song không phải học sinh - sinh viên nào cũng đã thựchiện được Một người có ý thức tự học tốt, phải là người biết cách sắp xếpthời gian học tập, biết phân phối sức lực để học tập, khát khao hiểu biết,nghiên cứu, làm chủ những thành tựu khoa học của nhân loại Ở trên lớp,người có ý thức tự học tốt chính là người tập trung nghe giảng, đào sâu suynghĩ, hăng hái phát biểu bởi vì người ta thường nhớ rất nhanh và rất bền điều

mà họ hiểu Ở các trường chuyên nghiệp, cách giảng bài cũng khác phổthông, người dạy cứ thuyết trình còn người học tự ghi những ý cơ bản, cóchọn lọc và một bài ghi có giá trị khi người học biết chọn lấy những tư tưởng

cơ bản trong bài giảng rồi dùng lời lẽ của mình ghi lại một cách ngắn gọn.Một bài ghi như thế sẽ giúp người học rất nhiều trong việc học tại nhà Tuynhiên, một ý thức tự học tốt không chỉ vượt ra khỏi khuôn khổ của việc họctập trên lớp hay việc tự học ở nhà mà nó thể hiện ngay trong ý thức tiếp thu,

tự học những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống Điều này không phải họcsinh, sinh viên nào hiện nay cũng nhận thức được Do vậy, kỹ năng tự học

còn thiếu và yếu rất nhiều, dẫn đến chất lượng giáo dục cũng như kết quả họctập không đạt được như mong muốn.

Riêng với môn Chính trị, học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng

và ý nghĩa của tự học cũng như ứng dụng của môn học trong đời sống hàngngày nên chưa có hứng thú học tập, khó có lòng say mê nên việc tự học khóthực hiện Vì vậy các em chỉ học vì thi cử, vì gia đình và nhà trường nhắcnhở, quản lý

Bên cạnh đó, một bộ phận không nhỏ GV dạy Chính trị trong cáctrường THCN còn thiếu và yếu kinh nghiệm cũng như kiến thức trongviệc vận dụng các phương pháp và biện pháp dạy học nhằm RLKN tự họccho học sinh

Do chưa thấy được nhiều Ở địa phương, đa số học sinh là con em nhànông thôn, điều kiện khó khăn: không có thời gian, thiếu sách vở, tài liệutham khảo… Vấn đề học tập ngày càng được phụ huynh quan tâm nhưng họchưa làm cho các em thấy thực sự cần thiết

Chương trình học nhiều môn, mỗi môn lượng kiến thức lớn, nhiều vấn

đề mới và khó, phần lớn học sinh ưu tiên dành thời gian cho việc học các mônchuyên ngành, chưa chú ý nhiều đến các môn cơ bản, đặc biệt là môn chính trị(môn học được xem là khô khan và lý luận), vì học sinh cho rằng các môn nàychỉ là những môn điều kiện nên thường học theo kiểu đối phó

1.1.1.5 Đặc điểm tự học của học sinh, sinh viên và vấn đề rèn luyện

kỹ năng tự học trong quá trình dạy học môn Chính trị ở trường trung học chuyên nghiệp

Trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu đào tạo của các trường đại học, caođẳng, THCN chủ yếu là đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹthuật nghiệp vụ, có trình độ, có lý tưởng cách mạng, có quyết tâm vươn tớinhững đỉnh cao của văn hoá, khoa học hoặc chỉ đạo việc thực hiện những

nhiệm vụ chuyên môn do mình phụ trách, có tiềm lực để từng bước tiến hànhgiải quyết các vấn đề thực tiễn do cuộc sống đặt ra trong phạm vi "nghềnghiệp" của mình và với phương châm "biến quá trình đào tạo thành quá trình

tự đào tạo" Trên ý nghĩa đó, việc tự học của sinh viên không còn giống tựhọc của học sinh phổ thông Học ở bậc học này là đi sâu vào một chuyênngành để chuẩn bị cho một nghề trong tương lai Do đó, người học phải tựtrang bị cho mình những hiểu biết cơ bản, vững vàng về nghề đó, đồng thờiphải có nhiều hiểu biết khác nữa theo yêu cầu của cuộc sống Giờ đây, côngviệc tự học trở nên rất quan trọng, rất nặng nề, nó trở thành một bộ phận cấuthành của giáo dục chuyên nghiệp Do phương pháp học tập ở trường chuyênnghiệp khác cơ bản so với phương pháp học ở phổ thông, ở đây không có sựkiểm tra hàng ngày của giáo viên nên việc học tập của học sinh - sinh viênphần lớn là tự học Người học tự đề ra kế hoạch và tự thực hiện kế hoạch Cácbài kiểm tra chính là kết quả học tập và nghiên cứu của họ Có nhiều học sinh– sinh viên cho biết rằng 50% kiến thức là do tự học Việc tự học của học sinh– sinh viên còn có một đặc điểm: đó là hoạt động tự học diễn ra liên tục, trongmột phạm vi lớn nhằm lĩnh hội rất nhiều tri thức Nếu như học sinh phổ thôngđược cô giáo ra những bài tập nhất định về nhà thì học sinh – sinh viên ởtrường chuyên nghiệp phải tự tìm tòi tài liệu,chọn đọc tài liệu sao cho thíchhợp với môn học và phải tỏ ra thật sự khoa học trong công tác tự học mới cókết quả tốt Thêm vào đó, việc tự học phải là sự nỗ lực, tự giác cao hơn họcsinh phổ thông; người học thực sự làm chủ thời gian, phương pháp, phải quantâm đến chất lượng tự học của bản thân để từ đó có phương hướng nâng cao

kỹ năng nghề nghiệp cho mình, chuẩn bị cho ngày mai lập nghiệp bằng sự tựtin tuyệt đối Tự học ở nhà - một nhân tố quan trọng đối với quá trình lĩnh hộitri thức Tự học ở nhà chính là lần thứ hai lĩnh hội tri thức, đó là lĩnh hội bằng

sự tái tạo lại của bản thân người học Bước tái tạo này giúp nắm chắc hơn

điều đã được học, hoàn thành những chỗ khó, hệ thống hoá lại bài học trênlớp, nhờ đó tránh được "học vẹt", học mà không hiểu Trong thực tế, việc học

ở nhà còn giúp người học mở mang tri thức, lĩnh hội tri thức mới, rèn luyện

kỹ năng vận dụng tri thức vào cuộc sống để tự rút ra kinh nghiệm cho mình.Điều quan trọng là việc tự học còn phát triển ở học sinh - sinh viên khả năngđộc lập, sáng tạo trong lĩnh hội tri thức và trong hoạt động Khi tự học, ngườihọc làm quen với nhiều thuật ngữ, nhiều cách đề cập đến một vấn đề, vì vậy

họ sẽ trở nên năng động hơn, tự chủ hơn trong việc tiếp thu tri thức Qua đó

có thể nói rằng tự học của học sinh - sinh viên không chỉ là một nhân tố quantrọng trong lĩnh hội tri thức mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc hình thànhnhân cách con người

Xuất phát từ thực tế rèn luyện kỹ năng tự học môn Chính trị của họcsinh THCN còn rất yếu kém do nhận thức của học sinh còn chưa đầy đủ vàsâu sắc về môn học cùng như rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quankhác nhau Do vậy, việc rèn luyện kỹ năng tự học môn Chính trị cho học sinhTHCN đòi hỏi phải có sự quan tâm và đầu tư đúng mức của nhà trường, giáoviên và sự phối hợp nhịp nhàng của cả giáo viên và học sinh

Đối với giáo viên: Cần quán triệt nghiêm túc tinh thần đổi mới giáodục, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các phươngpháp dạy học tích cực vào giảng dạy cũng như các phương tiện hiện đạiphục vụ cho việc dạy và học Để hình thành kỹ năng tự học cho học sinhcần phải có một thời gian dài với sự đầu tư kỹ càng, công phu của ngườidạy cả về chuyên môn và nghiệp vụ mà thể hiện cụ thể nhất ở nội dunggiảng dạy trong từng tiết, từng bài Những vấn đề và ý đồ được giáo viênthực hiện nhằm đạt tới mục tiêu bài học sẽ góp phần hình thành, rèn luyện

kỹ năng tự học cho học sinh

Chính trị là môn học mang tính lý luận sâu sắc, do vậy để học sinh cóthể nắm vững và hiểu được các vấn đề này đòi hỏi người dạy không chỉ cókiến thức chuyên ngành vững vàng mà còn phải biết thường xuyên cập nhậtthông tin và liên hệ chặt chẽ với các vấn đề thực tiễn Trong quá trình giảngdạy, giáo viên thường xuyên dùng các biện pháp giúp học sinh rèn luyện kỹnăng tự học như sử dụng các phối hợp các phương pháp dạy học đặc biệt làphương pháp dạy học tích cực: thảo luận nhóm, trực quan, vấn đáp, ra cácdạng bài tập củng cố theo dạng trắc nghiệm, suy luận….điều này góp phầnlàm giảm tỷ lệ thuyết trình trên lớp, tăng cường ý thức và nhu cầu tự học, tựkhám phá tri thức của học sinh Ngoài ra trong các giờ học, giáo viên phảithường xuyên động viên, khuyến khích học sinh tìm hiểu thêm các kiến thứcmới bổ sung cho bài học thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, sáchbáo, qua thực tiễn cuộc sống xung quanh để kích thích học sinh tìm hiểu trithức, làm giàu tri thức của mình.

Đối với học sinh: Quan trọng nhất là học sinh thấy được tầm quantrọng và ý nghĩa của những kiến thức mà môn học mang lại để từ đó học sinhtích cực học tập, suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động để tự khám phá

và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúngđắn trong học tập, mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân;tích cực thảo luận, tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy, cho bạn;biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm hoạt độnghọc tập của bản thân và bạn bè

Tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập; thực hành vận dụng kiếnthức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đềđặt ra từ thực tiễn; xây dựng và thực hiện các kế hoạch học tập phù hợp vớikhả năng và điều kiện thực tế

1.1.2 Phương pháp học tập và rèn luyện kỹ năng tự học

Phương pháp học tập là kỹ năng đòi hỏi rèn luyện lâu dài thông qua quá trình học và tự học chứ không thể truyền thụ một cách đơn giản,ngắn gọn một hai ngày hay thậm chí bằng một khóa đào tạo Chẳng hạn,không thể qua một lớp huấn luyện viết mà học sinh có thể viết tốt một bài viếthay một bài tiểu luận Muốn được như vậy, học sinh nhất thiết phải trải quamột quá trình viết đi viết lại các bài viết khác nhau và được sửa chữa, đốichiếu thì mới có thể hình thành nên một lối viết vững vàng Qúa trình rènluyện lâu dài và kiên trì như vậy sẽ hình thành nên một hệ thống những kỹnăng cần thiết giúp học sinh có thể làm tốt và thành thạo mọi công việc họctập cũng như các hoạt động khác trong cuộc sống hàng ngày

Bất kì kĩ năng nào cũng phải dựa trên cơ sở lí thuyết Cơ sở lí thuyết

-đó là kiến thức Sở dĩ như vậy là vì, xuất phát từ cấu trúc của kĩ năng (phảihiểu mục đích, biết cách thức đi đến kết quả và hiểu những điêù kiện cần thiết

để triển khai các cách thức đó)

Trong thực tế dạy học, học sinh thường gặp khó khăn khi vận dụngkiến thức vào việc giải quyết các bài tập cụ thể chính là do kiến thứckhông chắc chắn, khái niệm trở nên chết cứng và không biến thành cơ sởcủa kĩ năng.

Muốn kiến thức là cơ sở của kĩ năng thì kiến thức đó phải phản ánh đầy

đủ thuộc tính bản chất, được thử thách trong thực tiễn và tồn tại trong ý thứcvới tư cách là công cụ của hành động

Từ đó có thể nhận thấy rằng: Kĩ năng chỉ hình thành trong hoạt động,hình thành qua vận dụng kiến thức và điều kiện để có kĩ năng là tri thức vìhoạt động cần có tri thức

Thực chất của sự hình thành kĩ năng là hình thành cho học sinh nắm vữngmột hệ thống phức tạp các thao tác nhằm làm biến đổi và sáng tỏ những thông tinchứa đựng trong bài tập, trong nhiệm vụ và đối chiếu chúng với những hành động

Trong dạy học hiện nay có thể hình thành kĩ năng bằng nhiều conđường Ví dụ: Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề,…

* Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kỹ năng: Sự

hình thành kỹ năng chịu ảnh hưởng của các yếu tố sau:

- Tri thức: là yếu tố cần thiết đầu tiên, cốt lõi của sự hình thành và phát

triển kỹ năng Tính chất và mức độ nắm vững kiến thức sẽ quyết định tínhchất và trình độ của sự hình thành và phát triển kỹ năng

- Quá trình thực hành luyện tập: là yếu tố căn bản quyết định sự hình

thành và phát triển kỹ năng, cho dù đó là kỹ năng bậc nào, trình độ gì Quátrình thực hành luyện tập không những giúp HS thấu hiểu, nắm vững, mởrộng, đào sâu các khía cạnh kiến thức mà còn làm cho việc vận hành cácphương thức hành động (cụ thể hay khái quát) được thuần thục Quá trình nàyđược tái diễn nhiều lần với sự mở rộng và thu hẹp tình huống của hành động,

từ đó, giúp chủ thể cọ xát để rèn luyện các phẩm chất tư duy, tích lũy kinhnghiệm trên các mặt của nhiều lĩnh vực

- Kinh nghiệm: Ở các mức độ khác nhau, các lĩnh vực khác nhau, kinh

nghiệm có sự tác động tích cực hay tiêu cực tới quá trình hình thành và pháttriển của kỹ năng

- Khả năng trí tuệ và khả năng nhìn nhận của chủ thể: là yếu tố hỗ trợ

tích cực cho chủ thể trong quá trình thực hiện hành động cũng như trong quátrình hình thành và phát triển kỹ năng Tuy là yếu tố vô hình, khó kiểm soátnhưng trong nhiều trường hợp, nó lại có tính chất quyết định đối với việc thựchiện một hành động trong tình huống mới lạ

Kỹ năng học tập: kỹ năng học tập được hiểu là phương thức thực hiện có

kết quả các hành động học tập trên cơ sở vận dụng những tri thức, kỹ xảo đã có

để giải quyết những nhiệm vụ học tập mà quá trình dạy học đề ra trong nhữngđiều kiện học tập nhất định

Kỹ năng tự học: Kỹ năng tự học là một bộ phận của kỹ năng học tập.

Nói đến kỹ năng tự học là nói về mức độ thuần thục của các hoạt động tự học

Kỹ năng tự học giúp mỗi người có thể đi sâu vào những thao tác cụ thể trongviệc phát huy nội lực để học, từ đó có khả năng học tập liên tục suốt đời Kỹnăng tự học mang đậm tính chất của kỹ năng bậc cao Các yếu tố của kỹ năngkinh nghiệm có thể vẫn còn có tác dụng trong một số tình huống tương tự.Tuy nhiên, để hình thành và phát triển kỹ năng tự học thì các yếu tố của kỹnăng lí luận vẫn luôn giữ vai trò chủ đạo Kỹ năng lí luận là yếu tố đảm bảocho đa số HS có thể hình thành các thành tố của kỹ năng tự học, bao gồm: xácđịnh mục tiêu tự học; lựa chọn nội dung tự học; lập kế hoạch tự học; tổ chứcquá trình tự học; kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh quá trình tự học Bên cạnh đó,

kỹ năng lý luận còn giúp HS có khả năng biết cách sắp xếp các thành tố liênquan đến kỹ năng tự học thành một hệ thống và đề ra phương pháp để điềuhành hệ thống hoạt động đạt hiệu quả cao

1.1.2.3 Các kỹ năng tự học cơ bản

Kỹ năng học tập trên lớp

+ Nghe giảng: Để tập trung nghe giảng nắm bài ngay trên lớp không phải

là một việc đơn giản và dễ dàng Hơn nữa, việc tập trung chú ý nghe giảng đượchay không đôi khi còn phụ thuộc vào thầy giáo, bài giảng hay các nguyên nhânkhách quan khác Chỉ có cách HS phải luyện tập, tránh để bản thân bị phân tâm

Tốt nhất là HS nên chọn những vị trí gần thầy cô, để vừa có thể nghe rõhơn, vừa hạn chế khả năng nói chuyện riêng Việc đặt câu hỏi cho thầy côgiáo cũng là một cách khiến chúng ta tập trung hơn Để phát biểu tốt thì phảighi những câu nhận xét hay phát biểu vào một tờ giấy trước khi phát biểu

+ Ghi chép: Cần phải viết nhanh hơn ở bậc phổ thông, dùng nhiều ký tự

viết tắt hơn Không cần phải ghi tất cả những gì thầy cô nói Hãy dành thờigian để nghe thầy cô giải thích kỹ hơn về định nghĩa, khái niệm, cách chứng

minh Chỉ ghi chép những gì mà chúng ta chưa biết, những điều quan trọng màsách không có Vở ghi là người bạn học và là tài liệu hữu ích Do vậy đừng lơđãng mà bỏ sót việc nghi chép một chi tiết trong bài giảng.

Kỹ năng ghi nhớ

Để có một trí nhớ tốt cần phải ôn bài sau khi học ở lớp Hãy chọn cho mìnhmột thói quen như trước khi đến trường kiểm tra sách vở, nên ghi những việc cầnlàm vào một tờ giấy nhỏ và thỉnh thoảng kiểm tra xem tiếp theo mình nên làm gì

Để ghi nhớ tốt trong việc tiếp thu kiến thức thì nên cùng bạn bè thảoluận về một vấn đề mà mọi người cùng quan tâm Ngoài ra, ghi nhớ qua cácchi tiết quan trọng, các hình ảnh minh hoạ…

Kỹ năng đọc sách

Đọc sách là kỹ năng không thể thiếu, do đó HS phải chọn một khốilượng vừa đủ để bắt đầu, cố gắng nắm được cách bố trí, hệ thống của tưliệu Nếu có phần tóm lược của tư liệu thì cần phải đọc ngay nó Sau đóđọc những gì bạn hiểu rõ nhất để xác định độ khó, chừa lại những gìkhông hiểu, đừng nản chí nếu không hiểu

HS nên dùng bút đánh dấu những chỗ quan trọng hay chưa hiểu để

có thể xem lại Trong khi đọc, thỉnh thoảng dừng đọc và đặt những câuhỏi kích thích rồi tự tìm câu trả lời Ghi chép tóm tắt những nội dung tâmđắc khi đọc sách

Hãy đọc nhiều tài liệu, sách vở thuộc nhiều lĩnh vực Sách giáo khoa,giáo trình, tài liệu tham khảo, sách vở, tài liệu báo chí, các văn nghệ, chính trị,khoa học phổ thông, sách học làm người Sách học là tài liệu vô giá mà conngười tích lũy từ bao đời nay Mọi thứ có thể tìm thấy trong sách vở, kiếnthức tích luỹ càng nhiều càng tốt Đọc sách chính là sự tích lũy kiến thức.Sách vở dạy đạo lý, dạy cách sống, cách làm việc và cách sáng tạo.

Kỹ năng chuẩn bị và làm bài kiểm tra

Việc ghi bài và tiếp thu được 70 – 80% bài giảng của thầy cô là HS đãthành công một nửa Bước vào kỳ thi, đầu tiên bạn phải xác định các tài liệuliên quan để ôn tập, sắp xếp những gì ghi chép được, hệ thống hoá kiến thức,ước lượng xem cần bao nhiêu lâu để ôn tập Chia nhỏ những gì đã học thànhtừng phần

Học một thời gian nhất định vào buổi sáng và buổi chiều sẽ hiệu quả hơnngồi học cả ngày Hoặc HS có thể ôn theo nhóm, điều này giúp HS có điều kiện

để hoàn thành cả những phần quan trọng mà học một mình HS có thể bỏ qua

HS nên thu xếp một buổi tổng ôn tập trước khi thi Đặc biệt, HS nên chú ý đếnnhững lỗi mà mình và các bạn trong lớp mắc phải và đã được thầy cô chỉnh sửa

Đôi khi các em quá bận vào một công việc nào đó mà sao nhãng việchọc Khi còn ít thời gian để ôn tập thì học nhồi nhét Đầu tiên hãy xem trướctất cả những tài liệu mà các em cần học, lướt qua các chương trình để nắmđược ý chính sau đó đi sâu vào chi tiết từng nội dung

Kỹ năng thực hành, thảo luận nhóm

Thực hành, thảo luận nhóm là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên chialớp thành nhiều nhóm nhỏ Các thành viên trong nhóm đều phải làm việc, trao đổi

để từ đó đưa ra ý kiến chung của cả nhóm về vấn đề được giao

Khi tham gia thảo luận nhóm, học sinh sẽ phát huy được tính tích cực, chủđộng, sáng tạo trong quá trình khám phá, lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng tư

duy, kỹ năng hợp tác trao đổi lẫn nhau, tạo được không khí vui tươi, sinh động chogiờ học, có thể phát triển năng lực toàn diện cho bản thân từ tâm lý, tính cách chođến kỹ năng và hành vi giao tiếp.

Tuy nhiên, lúc thực hành thảo luận nhóm đa phần học sinh ít chuẩn bị trước

từ nhà, lúc làm việc sẽ trở nên thụ động nếu không có ý thức tự giác và tích cực

Do vậy ngoài việc cần đến sự hướng dẫn, tổ chức của giáo viên và các phươngtiện, kỹ thuật hỗ trợ, chúng ta cần phải có ý thức làm việc tốt, có tinh thần tập thể,bình đẳng trong phân công nhiệm vụ cho nhau, có tinh thần trách nhiệm, mạnh dạnđưa ra ý kiến cá nhân của mình trước tập thể trên tinh thần xây dựng tích cực, nếu

có gì thắc mắc thì có thể hỏi trực tiếp giáo viên hướng dẫn, hỏi bạn và cùng nhautrao đổi, bổ sung những thiếu sót của nhau….có như vậy thì buổi thực hành, thảoluận nhóm mới đem lại những kết quả tích cực

Kỹ năng giải tỏa stress

Bằng cách nghỉ ngơi, thư giãn, tạo cho mình một khoảng thời gianngắn mỗi ngày hoặc vận động như đi bộ, tập thể dục, trò chuyện cùng bạn

bè, HS có thể giải tỏa căng thẳng mệt mỏi và lại sẵn sàng cho công việc.Lúc này HS cảm thấy thoải mái hơn và hãy bắt đầu giải quyết vấn đề, xemxung quanh mình có việc gì mà bạn có thể thay đổi để xoay chuyển tìnhhình Đừng để tâm vào những việc lặt vặt Ngoài ra, phải ngủ đủ giờ, làmviệc, nghỉ ngơi hợp lý và hãy luôn cố gắng suy nghĩ mọi vấn đề theo hướngtích cực, lạc quan

1.1.2.4 Rèn luyện kỹ năng tự học

Học là một hoạt động không thể thiếu đối với tất cả mọi người từ khisinh ra cho đến suốt cuộc đời Mỗi người muốn tồn tại phát triển và thích ứngđược với XH thì cần phải học tập ở mọi hình thức bởi cuộc sống luôn vậnđộng và phát triển không ngừng Lênin từng nói: "Học, học nữa, học mãi".Câu nói đó luôn có giá trị ở mọi thời đại, đặc biệt trong xã hội ngày nay đang

hướng tới nền kinh tế tri thức, nó đòi hỏi mọi người phải vận động để theo kịp

sự phát triển của xã hội Chính vì vậy mà tinh thần tự học có vai trò vô cùngquan trọng mà ai cũng cần phải rèn luyện, bồi dưỡng

Rèn luyện kỹ năng tự học ở mọi lúc, mọi nơi: Học ở trên lớp, học ởtrường, học thầy, học bạn, học trong cuộc sống Nếu học là quá trình tìmhiểu, thu nhận kiến thức và hình thành kỹ năng của bản thân thì tự học là sựchủ động, tích cực, độc lập tìm hiểu, lĩnh hội tri thức và hình thành kỹ năngcho mình Tự học là tự mình tìm hiểu nghiên cứu, thu nhặt các kiến thức tựluyện tập để có kỹ năng Tự học có thể không cần sự hướng dẫn của ngườikhác Quá trình tự học cũng có phạm vi khá rộng: khi nghe giảng, đọc sáchhay làm bài tập, cần tích cực suy nghĩ, ghi chép, sáng tạo nhằm rút ra nhữngđiều cần thiết, hữu ích cho bản thân Tự học cũng có nhiều hình thức: có khi

là tự mày mò tìm hiểu hoặc có sự chỉ bảo, hướng dẫn của thầy cô giáo Dù ởhình thức nào thì sự chủ động tiếp nhận tri thức của người học vẫn là quantrọng nhất bởi nó luôn giúp con người có được kiến thức vững vàng sâu sắc.Người có tinh thần tự học luôn chủ động, tự tin trong cuộc sống

Tự học có nhiều hình thức như: Tự học ở trường, tự học ở nhà, tự họcngoài xã hội Nghe giảng trên lớp cũng cần có sự tích cực học tập Khôngphải thầy ghi gì, giảng gì người học cứ cắm đầu ghi chép và học thuộc theonội dung đã chép được Khi nghe giảng, người học phải chọn lọc những gìcần học ghi vào vở, thực hành nội dung cơ bản rồi mới ghi chép Người họcphải trình bày ý kiến của mình đối với những vấn đề chưa rõ, chưa hiểu vớingười dạy để nắm chắc kiến thức, hiểu được bản chất của kiến thức Tự họcgiúp ta nhớ lâu và vận dụng những kiến thức đã học một cách hữu ích hơntrong cuộc sống Không những thế tự học còn giúp con người trở nên năngđộng, sáng tạo, không ỷ lại, không phụ thuộc vào người khác Từ đó biết tự

bổ sung những khiếm khuyết của mình để tự hoàn thiện bản thân

Tự học là một công việc gian khổ, đòi hỏi lòng quyết tâm và sự kiên trì.Càng cố gắng tự học con người càng trau dồi được nhân cách và tri thức củamình Chính vì vậy tự học là một việc làm độc lập gian khổ mà không ai cóthể học hộ, học giúp Bù lại, phần thưởng của tự học thật xứng đáng: đó làniềm vui, niềm hạnh phúc khi ta chiếm lĩnh được tri thức Biết bao những conngười nhờ tự học mà tên tuổi của họ được tạc vào lịch sử Hồ Chí Minh vớiđôi bàn tay trắng ra đi từ bến cảng nhà Rồng, nhờ tự học Người biết nhiềungoại ngữ và đã tìm được đường đi cho cả dân tộc Việt Nam đến bến bờ hạnhphúc Macxim Gorki với cả một thời thơ ấu gian khổ, khó khăn, không được

đi học, bằng tinh thần tự học ông đã trở thành đại văn hào Nga Và còn rấtnhiều tấm gương tự học khác nhau nữa như Lê Quý Đôn, Mạc Đĩnh Chi,Nguyễn Hiền, GS Nguyễn Cảnh Toàn… nhờ tự học đã trở thành những bậchiền tài, làm rạng danh cho quê hương xứ sở

Việc tự học có ý nghĩa như vậy nên mỗi chúng ta phải xây dựng chomình tinh thần tự học trên nền tảng của sự say mê, ham học, ham hiểu biết,giàu khát vọng và kiên trì trên con đường chinh phục tri thức Đó chắc chắn làmột quá trình rèn luyện gian khổ, lâu dài và bản thân mỗi người cần chủđộng, tích cực, sáng tạo, độc lập trong học tập Có như vậy mới chiếm lĩnhđược tri thức để vươn tới những ước mơ, hoài bão của mình

1.1.3 Cơ sở lý luận của việc tự học và rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh trung học chuyên nghiệp

1.1.3.1 Cơ sở triết học của việc tự học

Trong lịch sử giáo dục, vấn đề tự học được quan tâm từ rất sớm Ýtưởng dạy học coi trọng người học, chú ý đến tự học đã có từ thời cổ đại, tùytheo từng giai đoạn lịch sử và mức độ phát triển của xã hội mà ý tưởng này đãphát triển và trở thành quan điểm dạy học tiến bộ ngày nay

* Thời kỳ cổ đại:

- Ở phương Tây: Những năm TCN, ở Hi Lạp đã xuất hiện phương phápgiảng dạy gọi là "phép đỡ đẻ" của Socrate (469 - 390 TCN) Khẩu hiệu dạyhọc của ông là: Anh phải tự biết lấy anh Cùng tư tưởng với Socrate lúc bấygiờ còn có Arixtôt (384 - 322 TCN) Hai ông đã rất coi trọng việc phát huytính tích cực của HS trong giáo dục Họ cùng mong muốn làm thế nào để họctrò không bị rơi vào tình trạng thụ động, trở thành những con người biết tựsuy nghĩ, tự tìm tòi ra "chân lý" bằng cách đặt câu hỏi để người học tự tìm rakết luận.

Ở phương Đông: Có nhiều nhà giáo dục lớn, như: Khổng Tử (551

-479 TCN), Mạnh Tử (372 - 289 TCN), Tuân Tử (khoảng 289 - 238 TCN)…đều đánh giá cao vai trò của tự giáo dục, tự bồi dưỡng Phương châm chínhtrong dạy học của Khổng Tử là "khải phát" (gợi mở), nghĩa là ông dạy họctheo đối tượng và kích thích suy nghĩ của học trò Ông cho rằng: Không tứcgiận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực vì không rõ được thìkhông bày vẽ cho Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc mà không suy ra bagóc kia thì không dạy nữa

Do hạn chế của thời đại, vấn đề tự giáo dục chưa được các nhà tư tưởng

cổ đại đặt đúng vị trí và hiểu một cách đầy đủ Mặc dù vậy, tư tưởng của cácông vẫn là những tư tưởng tiến bộ trong thời đại các ông đang sống và đặtnhững viên gạch đầu tiên cho tự học, tự giáo dục sau này phát triển

* Thời kỳ phong kiến: Vào thời kỳ này, ở phương Tây cũng nhưphương Đông, nền giáo dục nhìn chung mang tính chất hà khắc Vai trò của

tự giáo dục lúc này bị xem nhẹ đồng thời với sự hạ thấp nhân cách học trò.Những hạn chế của nền giáo dục phong kiến là một trong những nguyên nhândẫn đến động cơ phục hưng nền giáo dục ở Châu Âu

* Thời kỳ Phục Hưng ở Châu Âu và sau thời kỳ Phục Hưng: Giảiphóng cá nhân; phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS; coi trọng tự học đãtrở thành ý tưởng chung của nhiều nhà tư tưởng và các nhà giáo dục

Môngtenhơ (1533 - 1592) được coi là một trong những ông tổ sư phạm

ở Châu Âu cho rằng: muốn dạy học hiệu quả, không nên bắt buộc trẻ em phảilàm theo ý muốn chủ quan của thầy

J.A.Comenxki (1592 - 1670) rất chú ý tới nguyên tắc về tính tự giác(mặc dầu không dùng thuật ngữ này) và kêu gọi người thầy phải làm sao cho

HS hứng thú trong học tập, từ đó, HS có sự nỗ lực bản thân để tự nắm vững

tri thức Ông cho rằng: "chỉ hiểu biết các sự kiện không thôi thì không đầy đủ

mà phải đi liền với sự phát triển tư duy… Họ phải biết diễn tả kiến thức của mình thành ngôn ngữ đúng đắn, vận dụng chúng thành thạo trong đời sống".

[20;25] J.A.Comenxki là người phản đối kịch liệt lối dạy nhồi sọ, chỉ dựa vàosách vở mà không tính đến vận dụng vào các tình huống khác nhau trong thựctiễn, không tính đến đặc điểm phát triển trí tuệ và nhân cách cho HS Ông coiphát huy tính tích cực của trẻ như một bộ phận quan trọng của PPDH theo tựnhiên mà ông đề xướng

J J Rousseau (1712 - 1778) yêu cầu người dạy cần phải hiểu ngườihọc và quan tâm đến lợi ích của người học Ông nói rằng: đừng cho trẻ emkhoa học mà phải để trẻ tự phát minh

A Disterwerg (1790 - 1886) cũng đã rất quan tâm tới sự phát triển tínhđộc lập và tính tích cực sáng tạo của HS Ông cho rằng: Người thầy giáo tồitruyền đạt chân lý, người thầy giáo giỏi dạy cách tìm ra chân lý Như vậy, khinói về sự chỉ đạo công việc tự giáo dục, ông muốn nhà giáo dục chân chínhphải phát triển sức mạnh nội tại của HS bằng cách thức tỉnh chứ không phảitích lũy, nhồi nhét tài liệu, sách giáo khoa Bên cạnh đó, ông còn suy nghĩ:Một phương pháp tồi khi nó luyện cho HS năng lực tiếp thu đơn thuần hay

tính thụ động và tốt khi nó kích thích ở HS óc sáng kiến cá nhân, tức là pháthuy được tính tích cực của HS.

Theo K Đ Usinxki (1824 - 1873), muốn dạy học tốt cần hiểu biết tâmsinh lý lứa tuổi HS Khi nói về tính tích cực, tự lập của HS, ông muốn nói đếnviệc giáo dục cho cá nhân biết định hướng trong môi trường xung quanh, biếthành động một cách sáng tạo, biết tự mình nâng cao học vấn của mình Vaitrò của người GV trong suy nghĩ của ông là người làm hình thành và pháttriển ở trẻ em kỹ năng giành lấy kiến thức mới không cần GV

J Dewey (Mỹ, 1859 - 1952) là người đầu tiên đưa ra thuật ngữ DHhướng vào người học và phân tích về giáo dục một cách sâu sắc, trực tiếp nhấttheo hướng này Ông cho rằng: chủ trương giáo dục phải dựa vào kinhnghiệm thực tế của trẻ; việc giảng dạy phải kích thích được hứng thú của trẻ;phải để trẻ độc lập tìm tòi, tự chỉ đạo việc học và được tích lũy các kỹ năngbằng hoạt động của mình Với vị trí của học trò như vậy thì thầy giáo là người

tổ chức, thiết kế, cố vấn, giúp đỡ

Phong trào "Nhà trường mới" đầu thế kỷ XX đề cao sự hoạt động tíchcực của HS, khuyến khích HS tự xếp thời gian học theo khả năng; tự ý thứchọc cho mình, tự chịu trách nhiệm về việc học tập Trong giai đoạn này, dạyhọc đã tiến hành phân hóa, coi trọng cá thể hóa, chủ trương để cho từng trẻhoàn toàn tự do phát triển những năng khiếu riêng biệt

Những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, giáo dục toàn cầu càngthêm nhấn mạnh đến giáo dục lấy HS làm trung tâm, coi trọng tự học, tự đàotạo Mô hình của C Rogers đưa ra năm 1969, ngoài chức năng đảm bảo tiếpcận cá nhân còn chú ý thỏa đáng đến tác động cá nhân hóa thông qua nhóm.Quan niệm mới về "học tập suốt đời: một động lực xã hội" sẽ giúp con ngườiđáp ứng những yêu cầu của thế giới đang thay đổi nhanh chóng Điều này thể

hiện rõ nét: Học phải chú trọng đến học cách học Học cách học chính là họccách tự học, tự đào tạo.

1.1.3.2 Quan điểm của Đảng, nhà nước, của ngành Giáo dục về đổi mới PPDH và vận dụng các PPDH tích cực

Đổi mới PPDH là sử dụng các PPDH theo cách mới, trong những điềukiện mới nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học

Đổi mới PPDH là sử dụng các PPDH một cách tích cực và hiệu quả,phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặcđiểm HS và đặc điểm của từng lớp học, môn học Đổi mới PPDH không cónghĩa là phủ định hoàn toàn các PPDH truyền thống và tuyệt đối hóa cácPPDH hiện đại Trong đổi mới PPDH cần phải khai thác những yếu tố tíchcực của các PPDH truyền thống; sử dụng chúng một cách hợp lí, có hiệu quảtrong sự kết hợp hài hòa với các PPDH hiện đại

Đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các PPDH tích cực đã đượcĐảng, Nhà nước và ngành Giáo dục đặc biệt quan tâm trong những năm gầnđây xuất phát từ thực tế: việc dạy học truyền thống chủ yếu sử dụng phươngpháp thuyết trình là chính dẫn đến tình trạng hạn chế hoạt động tích cực củahọc sinh; việc sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học cũng như sử dụngcác PPDH phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo còn ở mức độ hạn chế;việc gắn nội dung dạy học với các tình huống thực tiễn chưa được chú trọng

và còn rất nhiều vấn đề bất cập khác Do vậy học sinh có tính thụ động cao,hạn chế khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đã học để giải quyếtcác tình huống thực tiễn cuộc sống

Các quan điểm về đổi mới PPDH và vận dụng các PPDH tích cực củaĐảng, Nhà nước và của ngành giáo dục được thể hiện trong rất nhiều nhữngvăn kiện, Nghị quyết khác nhau Về đổi mới phương pháp dạy học, nghịquyết 4 của Trung ương Đảng khoá VII đã xác định “phải khuyến khích tự

học”, “áp dụng phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinhnăng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”

Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định “phải đổi mớiphương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyệnthành nếp tư duy sáng tạo của người học”

Định hướng đó đã được pháp chế hoá trong văn bản pháp luật Luật

Giáo dục năm 2005 Điều 28, khoản 2 đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục

phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn ; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [28;8].

Mục tiêu giáo dục của nước ta có nội dung căn bản là xác định đào tạocon người phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹnăng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo

Nguyên lý giáo dục cũng được khẳng định trong Điều 3 của Luật giáo

dục là hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý “học đi đôi với hành,

giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trường phải kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội” [28;1].

Định hướng trên nhấn mạnh đến việc phát huy tính tích cực, khả năng

tự học, phương pháp tư duy sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức, hứng thúhọc tập của học sinh

Nghị quyết Hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộngsản Việt Nam khóa VIII đã nêu rõ: Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục

và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duysáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và