Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn đạo đức lớp 1 2 ở tiểu học theo chương trình mới 2000

Phơng pháp thảo luận nhóm là phơng pháp dạy học mang tính tích cực,phát huy cao độ tính tích cực hoạt động học tập của học sinh, giúp học sinh làmchủ đợc quá trình nhận thức, phát huy đợ

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinhKhoa - GDTH

Giáo viên hớng dẫn: ThS Chu Thị Lục

Sinh viên thực hiện: Uông Thị Duyên

Lời cảm ơn

Để hoàn thành đợc đề tài này, ngoài sự nỗ lực cố gắng của bản thân là nhờ

sự hớng dẫn tận tình của cô giáo Chu Thị Lục, sự đóng góp ý kiến của các thầycô giáo trong khoa GDTH, sự giúp đỡ nhiệt tình của bạn bè, của các thầy cô giáo

ở trờng tiểu học Cửa Nam I - TP Vinh - Nghệ An

Qua đây em xin đợc bày tỏ tấm lòng biết ơn tới cô giáo Chu Thị Lục -

ng-ời trực tiếp hớng dẫn em trong quá trình thực hiện đề tài Xin cảm ơn tất cả cácthầy cô giáo và các bạn đã giúp đỡ em hoàn thành đề tài này

Đây là công trình tập dợt đầu tiên nên chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót.Rất mong nhận đợc sự góp ý của các thầy cô và các bạn

mà còn phụ thuộc rất lớn vào vai trò tổ chức lãnh đạo s phạm của giáo viên Cụthể là: việc vận dụng các phơng pháp dạy học sao cho học sinh có thể học tậpmột cách chủ động sáng tạo, chiếm lĩnh tri thức bằng hoạt động của mình.

Hiện nay vấn đề đổi mới phơng pháp dạy học ở bậc tiểu học đang diễn ramột cách sôi động, đợc nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi trên bình diện cả mặt lýluận cũng nh thực tiễn Việc dạy học theo hớng "tích cực hoá nhận thức của họcsinh", "hớng tập trung vào học sinh", "dạy học tự phát hiện tri thức" là những

định hớng cơ bản của việc đổi mới phơng pháp dạy học ở các bậc học nói chung

và đặc biệt là ở bậc tiểu học nói riêng

Môn Đạo đức ở tiểu học là một môn học có vai trò quan trọng trong việctrang bị cho học sinh những hiểu biết đơn giản, cốt lõi về những chuẩn mực hành

vi đạo đức thiết yếu Đây là một môn học giữ vị trí quan trọng trong việc giáodục đạo đức cho học sinh Trớc đây môn học này cha đợc coi trọng, vì vậy việcgiảng dạy cha mang lại hiệu quả giáo dục Giáo viên cha sử dụng hệ thống ph-

ơng pháp dạy học thích hợp, hầu nh chỉ sử dụng những phơng pháp truyền thống

nh giảng giải, thuyết trình Điều này làm hạn chế việc phát huy tính tích cựchoạt động nhận thức của học sinh Ngày nay, môn Đạo đức đợc quan tâm nhiềuhơn, thể hiện ở việc có nhiều nghiên về các phơng pháp dạy học Tuy nhiên, cácnghiên cứu đó chủ yếu áp dụng trong dạy học môn Đạo đức theo chơng trình cảicách giáo dục

Môn Đạo đức theo chơng trình mới (CTTH 2000) đợc triển khai từ nămhọc 2002 - 2003, có nhiều điểm mới Trong các bài học có sự tăng cờng các tìnhhuống, bài tập tình huống, các vấn đề, bài tập có vấn đề Điều này đòi hỏi họcsinh phải nổ lực nhận thức, nổ lực học tập, học sinh phải làm việc nhiều hơn,phải suy nghĩ nhiều hơn Chính vì lẽ đó, giáo viên phải thực sự đổi mới cách dạyhọc, phơng pháp dạy học, phải vận dụng những phơng pháp dạy học hiện đại để

tổ chức, hớng dẫn cho học sinh tích cực hoạt động nhận thức

Phơng pháp thảo luận nhóm là phơng pháp dạy học mang tính tích cực,phát huy cao độ tính tích cực hoạt động học tập của học sinh, giúp học sinh làmchủ đợc quá trình nhận thức, phát huy đợc khả năng t duy sáng tạo, rèn luyện kỹnăng giao tiếp cho học sinh Đây là một phơng pháp có thể vận dụng phù hợp vớiquá trình dạy học môn Đạo đức theo chơng trình hiện nay Thực tiễn dạy học chothấy giáo viên ít sử dụng phơng pháp thảo luận trong dạy học môn Đạo đức

Điều này phần lớn là do cách nhìn nhận đánh giá của giáo viên đối với môn họccha đúng đắn Giáo viên cha đầu t thời gian chẩn bị kế hoạch dạy học Đặc biệtgiáo viên cha nắm rõ bản chất của phơng pháp, cha thấy đợc ý nghĩa và tầm quantrọng của việc sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm vào trong dạy học môn Đạo

đức ở tiểu học

Chính vì những lý do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: "Sử dụng phơng

pháp thảo luận nhóm vào trong dạy học môn Đạo đức lớp 1 - 2 ở tiểu học theo chơng trình mới 2000".

II Mục đích nghiên cứu.

Nâng cao chất lợng dạy học môn Đạo đức lớp 1-2 ở tiểu học theo chơngtrình mới 2000

III Khách thể và đối tợng nghiên cứu.

IV Giả thuyết khoa học.

Có thể nâng cao chất lợng dạy học môn Đạo đức ở lớp 1-2 bậc tiểu họctheo chơng trình mới 2000 nếu sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm

V Nhiệm vụ nghiên cứu.

1 Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

2 Thiết kế các bài dạy đạo đức theo phơng pháp thảo luận nhóm

3 Thực nghiệm s phạm

VI Giới hạn và phạm vi nghiên cứu.

Môn Đạo đức lớp 1 - 2 bậc tiểu học

VII Phơng pháp nghiên cứu.

1 Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết.

Đọc và nghiên cứu, tổng kết các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu

2 Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn.

Chơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của

vấn đề cần nghiên cứu.

A Cơ sở lý luận.

I Khái niệm về phơng pháp dạy học.

Phơng pháp là một phạm trù hết sức quan trọng có tính quyết định đối vớimọi hoạt động, phơng pháp tồn tại và gắn bó với mọi mặt hoạt động của con ng-

ời A.N Krlôp đã nhấn mạnh tầm quan trọng của phơng pháp: "Đối với con tàu

khoa học, phơng pháp vừa là chiếc la bàn, lại vừa là bánh lái, nó chỉ phơng ớng và cách thức hành động".

h-Về phơng diện triết học phơng pháp đợc hiểu là cách thức, là con đờng, làphơng tiện để đạt mục đính nhất định để giải quyết những nhiệm vụ nhất định

Đây là định nghĩa phố biến nhất của khái niệm phơng pháp

1 Phơng pháp dạy học là gì?.

Vấn đề phơng pháp dạy học là một trong những vấn đề cơ bản nhất của lýluận dạy học Đây là vấn đề tồn tại nhiều ý kiến khác nhau Có nhiều định nghĩakhác nhau về phơng pháp dạy học

Theo I.D.Dverep, 1980 thì:

- Phơng pháp dạy học là cách thức hoạt động tơng hỗ giữa thầy và trònhằm đạt đợc mục đích dạy học Hoạt động này đợc thể hiện trong việc sử dụngcác nguồn nhận thức, các thủ thuật logic, các dạng hoạt động độc lập của họcsinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của giáo viên

Ngoài ra còn có nhiều định nghĩa khác về phơng pháp dạy học

Tóm lại, có thể hiểu: Phơng pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt

động của thầy và trò trong quá trình dạy học dới sự chỉ đạo của thầy, nhằm thựchiện tốt nhiệm vụ dạy học

2 Phơng pháp dạy học môn Đạo đức ở tiểu học.

2.1 Khái niệm.

Phơng pháp dạy học môn Đạo đức là các cách thức hoạt động chung củagiáo viên và học sinh, dới tác dụng chỉ đạo của giáo viên với vai trò tự giác, tíchcực của học sinh nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học của môn học này.

Hiện nay nhiều tác giả nh Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Hữu Hợp, Lu ThuThuỷ và nhiều tác giả khác đa ra hệ thống phơng pháp dạy học đạo đức truyềnthống và hiện đại trong dạy học môn Đạo đức ở tiểu học nh: phơng pháp đàmthoại, phơng pháp kể chuyện, phơng pháp nêu gơng, phơng pháp luyện tập, ph-

ơng pháp thi đua, phơng pháp khen thởng trách phạt Phơng pháp động não,

ph-ơng pháp đóng vai, phph-ơng pháp trò chơi, phph-ơng pháp thảo luận nhóm

Phơng pháp dạy học gắn với phơng tiện, những đối tợng vật chất đợc giáoviên sử dụng để điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh và đối với học sinh

đó là nguồn tri thức phong phú, sinh động (tranh ảnh, phim đèn chiếu, phimtruyền hình ) là các vật thể giúp cho quá trình nhận thức và rèn luyện kỹ năng(máy catxet, máy chiếu phim )

Trong quá trình dạy học môn Đạo đức, ngời ta thờng sử dụng các tranh

ảnh, tiến tới có thể sử dụng phim đèn chiếu, băng video các phơng tiện dạy họcmôn Đạo đức có ý nghĩa quan trọng:

- Giúp học sinh thu nhận thông tin về các sự vật hiện tợng một cách sinh

động đầy đủ, chính xác, kiểm tra mở rộng và đào sâu những tri thức đã lĩnh hội

đợc, rèn luyện những kỹ năng cần thiết, phát triển hứng thú nhận thức, năng lựcquan sát, năng lực phân tích tổng hợp

- Giúp cho giáo viên có thêm những điều kiện thuận lợi để kể chuyện đạo

đức một cách sinh động, hấp dẫn để điều khiển hoạt động nhận thức của họcsinh, cũng nh kiểm tra đánh giá kết quả học tập của các em

2.2 Một số quan điểm chung về phơng pháp dạy học môn Đạo đức lớp

1 - 2 theo chơng trình mới 2000.

Môn Đạo đức lớp 1-2 theo chơng trình mới 2000 bao gồm một hệ thốngchuẩn mực hành vi, ở mỗi lớp gồm có 14 chuẩn mực hành vi đạo đức cần thiếtnhất phù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của các em với bản thân, gia

đình, nhà trờng, cộng đồng và môi trờng tự nhiên Dạy học đạo đức là dạy họcsinh những hành vi ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội và quyềncủa trẻ em trong các tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống hàng ngày Nộidung môn Đạo đức kết hợp giữa giáo dục quyền và giáo dục trách nhiệm, bổnphận của học sinh Thông qua các bài giảng đạo đức giáo dục các quyền cho trẻ

em nh: Quyền có gia đình, quyền đợc học tập, quyền đợc sữa lỗi để phát triển tốthơn, quyền đợc tôn trọng và không bị phân biệt đối xử

Dạy học môn Đạo đức đợc tiếp cận theo hớng đi từ quyền đến tráchnhiệm, bổn phận của học sinh Cách tiếp cận này sẽ giúp cho việc dạy học môn

Đạo đức trở nên nhẹ nhàng sinh động hơn, tránh đợc tính chất áp đặt trớc đây

Dạy học đạo đức chỉ đạt hiệu quả khi học sinh hứng thú và tích cực chủ

động tham gia vào quá trình dạy học Do đó giáo viên cần căn cứ vào mục tiêutừng bài, căn cứ vào điều kiện hoàn cảnh của lớp, của trờng, của địa phơng màthiết kế các tiết học thành các hoạt động phù hợp và tổ chức hớng dẫn học sinhhoạt động, phát huy vốn kinh nghiệm, thói quen đạo đức để có thể tự khám phá

và chiếm lĩnh tri thức mới, kỹ năng mới

Môn Đạo đức theo chơng trình 2000 không có sách giáo khoa, vở bài tập

Đạo đức đợc sử dụng nh một tài liệu chính trong quá trình dạy học Nội dung củamỗi bài học đợc trình bày trong vở bài tập theo một hệ thống các bài tập nhất

định Vở bài tập có các dạng bài tập nh: Quan sát tranh và kể chuyện theo tranh,nhận xét hành vi của các nhân vật trong tranh, xử lý tình huống, đóng vai, chơitrò chơi, liên hệ và tự liên hệ, múa hát, đọc thơ, kể chuyện, diễn kịch, tô màu, vẽtranh về chủ đề bài học

Dạy học đạo đức phải gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực của học sinh.Các truyện kể, tấm gơng sử dụng để dạy học đạo đức phải lấy từ chất liệu cuộcsống thực của học sinh Đồng thời giáo viên phải hớng dẫn cho học sinh phântích, đánh giá hành vi của bản thân và những ngời xung quanh theo các chuẩnmực hành vi đã học, hớng dẫn học sinh điều tra, tìm hiểu phan tích đánh giá các

sự kiện trong đời sống đạo đức của lớp, nhà trờng và địa phơng Điều đó sẽ giúpcho bài học đạo đức thêm phong phú, gần gũi, sống động đối với trẻ

Phơng pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức ở lớp 1-2 rấtphong phú, đa dạng Bao gồm cả phơng pháp truyền thống và phơng pháp hiện

đại Bao gồm cả hình thức học theo lớp, theo nhóm và cá nhân, hình thức học ởtrong lớp, ngoài sân trờng, vờn trờng hoặc một địa điểm ngoài trờng có liên quan

Dạy học môn Đạo đức cần đợc gắn bó chặt chẽ với việc dạy học các mônhọc khác với hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trờng

II Phơng pháp thảo luận nhóm.

1 Khái niệm nhóm.

Nhóm là một trong những đặc điểm sinh hoạt của loài ngời ngày nay Cóthể nói ,trong thời đại ngày nay mọi hoạt động lao động sản xuất, quản lí xã hội,nghiên cứu khoa học đều là hoạt động hợp tác Đặc điểm này xuất phát từ nhucầu giao lu giữa các cá nhân trong xã hội

Nhóm là tập hợp ngời đợc xác định bởi các mối quan hệ tơng tác, cùngchia sẻ mục tiêu chung, cùng tuân theo một hệ thống quy tắc nhất định và đóngnhững vai trò khác nhau

Đó cũng chính là đặc điểm cơ bản của nhóm

2 Phơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học đạo đức ở tiểu học.

Thảo luận nhóm là một trong những phơng pháp dạy học theo nhóm đang

đợc sử dụng trong quá trình dạy học ở nhà trờng tiểu học hiện nay

Theo lí luận dạy học hiện đại về phơng pháp dạy học thì: Thảo luận nhóm

là sự bàn bạc, trao đổi ý kiến, trình bày quan điểm của mỗi cá nhân về một vấn

đề để học tập dới sự tổ chức hớng dẫn của giáo viên

Phơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Đạo đức đợc định nghĩa:

Là phơng pháp đợc sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho học sinh tham gia một cách tích cực, chủ động vào quá trình học tập, học sinh có thể chia sẻ kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề đạo đức nào đó.

Dạy học đạo đức là nhằm biến các giá trị đạo đức xã hội thành tình cảm,niềm tin và hành vi đạo đức của học sinh Vì vậy quá trình dạy học đạo đức phải

là quá trình học sinh hoạt động dới sự hớng dẫn, giúp đỡ của giáo viên để họcsinh tự khám phá và chiếm lĩnh nội dung bài học Thảo luận nhóm luận nhómtrong dạy học môn Đạo đức chính là hình thức cho học sinh hoạt động dới sự h-ớng dẫn của giáo viên làm cho lớp học sôi nổi, hứng thú, làm cho các mối quan

hệ trong lớp hài hoà, phát triển

Mặt khác chơng trình môn Đạo đức ở tiểu học có tính đồng tâm Do đókhi học các chuẩn mực đạo đức, học sinh ít nhiều đã có những kinh nghiệm đạo

đức mà các em đã đợc học ở lớp dới Vì vậy thảo luận nhóm sẽ giúp cho học sinhtrao đổi, chia sẻ, đóng góp ý kiến, bổ sung những thiếu sót cho nhau

Đạo đức là một môn học có vị trí quan trọng trong việc giáo dục đạo đứccho học sinh, có thể nói những chuẩn mực trang bị cho các em sẽ là nền móngcủa nhân cách, của đạo lý làm ngời Trong quá trình dạy học đạo đức học sinh tựtìm ra kiến thức bằng hoạt động của chính mình, phải tự học kết hợp với hành.Học cá nhân rất quan trọng nhng sau học cá nhân cần trao đổi hợp tác với bạn,tranh luận để hớng tới chân lý khoa học.

Nh vậy thảo luận nhóm là một phơng pháp dạy học tích cực, phát huy cao

độ tính tích cực, độc lập sáng tạo của ngời học Đây là một phơng pháp thoả mãnnhu cầu hoạt động, nhu cầu xã hội hoá của trẻ Sử dụng phơng pháp thảo luậnnhóm trong dạy học tiểu học nói chung, trong dạy học môn Đạo đức nói riêng làgóp phần đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động học tậpcủa ngời học

3 Cách thức tổ chức thảo luận nhóm trong quá trình dạy học môn

Đạo đức ở tiểu học lớp 1 - 2 theo chơng trình mới 2000.

3.1 Cách tiến hành thảo luận nhóm.

Theo chơng trình 2000, thảo luận nhóm có thể sử dụng khi dạy cả tiết 1lẫn tiết 2 trong bài dạy đạo đức Thảo luận nhóm có thể tiến hành kết hợp với cáchoạt động khác của học sinh Giáo viên tổ chức tiến hành thảo luận theo các bớcsau:

+ Giáo viên chốt lại, khẳng định ý kiến đúng

3.2 Cách chia nhóm và tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm.

- Có thể chia nhóm theo nhiều cách: Theo số điểm danh, theo bàn, theomàu sắc, theo các loài hoa, quả, theo biểu tợng, giới tính, chiều cao, theo vị tríngồi

- Quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏ tuỳ theo vấn đề thảo luận, song tốtnhất là mỗi nhóm từ 2 - 6 học sinh Khi thảo luận nhóm thì mọi ng ời ngồi hớngvào nhau tuân thủ sự điều khiển của nhóm trởng, lần lợt các thành viên đa ra ýkiến của mình, cả nhóm bàn bạc thảo luận thống nhất ý kiến chung

Trong quá trình học sinh thảo luận nhóm, giáo viên phải theo dõi diễnbiến công việc của các nhóm, giáo viên phải nắm đợc thông tin phản hồi từ phíahọc sinh để nhận định ,đánh giá kịp thời

3.3 Một số điều kiện để tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm có hiệu quả.

- Giáo viên: Giáo viên cần chuẩn bị kỹ kế hoạch dạy học, dự kiến nhữngnhiệm vụ cần giao cho các nhóm, dự kiến trớc tình huống có thể xẩy ra khi họcsinh thảo luận nhóm, chuẩn bị đầy đủ đồ dùng

- Học sinh: Học sinh đợc giao nhiệm vụ rõ ràng, phải có kết quả cụ thể

- Cơ sở vật chất: Phải có đồ dùng học tập đầy đủ, phơng tiện tốt

3.4 Một số yêu cầu s phạm đối với việc tổ chức thảo luận nhóm.

Khi tổ chức thảo luận nhóm trong dạy học môn Đạo đức lớp 1 - 2 giáoviên cần phải chú ý một số yêu cầu sau:

- Tổ chức phù hợp, tạo ra không khí thoải mái, thân thiện nhng nghiêmtúc, có nh vậy các em mới phát biểu một cách tự nhiên

- Học lực, khả năng của các nhóm tơng đơng nhau tạo sự đồng đều giữacác nhóm, trong nhóm nên chọn các em có khả năng phù hợp làm nhóm trởng,

th ký

- Vấn đề thảo luận phải thiết thực, gần gũi và đợc các em quan tâm Câuhỏi nêu ra phải sức với học sinh Tránh câu hỏi quá khó, nếu quá khó thì chia rathành các câu hỏi đơn giản hơn

Do học sinh lớp Một còn hạn chế về kỹ năng đọc, viết Vì vậy câu hỏi thảoluận càng phải ngắn gọn và không cần thiết phải dùng phiếu, giáo viên chỉ nêucâu hỏi và cũng không bắt buộc học sinh viết câu trả lời ra giấy Tránh làm mấtthời gian Đối với học sinh lớp Hai khi dùng phiếu thảo luận chữ viết phải rõràng, đẹp, dễ đọc, nội dung ngắn gọn Giáo viên tránh đa ra những tình huống,vấn đề xa lạ hay câu hỏi quá đơn giản hoặc quá khó đối với học sinh

- Giáo viên cần tạo cho học sinh tự do bày tỏ ý kiến cuả mình, động viênkịp thời bằng lời khen để tạo ra sự phấn khởi và tạo không khí thi đua lành mạnhgiữa các nhóm, giữa các em học sinh với nhau Khuyến khích các em còn nhútnhát, thiếu mạnh dạn để các em tự tin đa ra ý kiến của mình, trao đổi, tranh luận

để bảo vệ ý kiến

4 ý nghĩa của việc thảo luận nhóm trong dạy học môn Đạo đức ở tiểu học.

- Thảo luận nhóm chính là phơng pháp dạy học hợp tác thờng đợc sử dụng

để thực hiện một nhiệm vụ hoặc giải quyết một vấn đề của bài học mà cần có sựtham gia của nhiều ngời Ta biết rằng Đạo đức là môn học nhằm dạy cho họcsinh những hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội và quyền trẻ

em trong những tình huống đơn giản, cụ thể gần gũi với cuộc sống hàng ngày.Ngay từ khi trẻ mới bập bẹ biết nói, các em đã đợc học nói những lời hay lẽ phải,học những đièu tốt đẹp, những hành vi ứng xử đạo đức từ ông bà, cha mẹ, anhchị và từ những ngời xung quanh Tất cả những điều đó đã trở thành một vốnsống, vốn hiểu biết nhất định để cho các em có thể tham gia xây dựng vào bàihọc Vì vậy thảo luận nhóm là một phơng pháp dạy học tích cực trong dạy họcmôn Đạo đức, nó khai thác đợc vốn sống, vốn hiểu biết của học sinh Trong quátrình thảo luận nhóm các em có thể đa ra những hiểu biết của mình để trao đổi,

để tranh luận, để bổ sung nhằm giải quyết những vấn đề đợc giao

- Giúp học sinh bộc lộ khả năng tự nhận thức của mình Việc thảo luậnnhóm sẽ động viên đợc nhiều học sinh tham gia đóng góp ý kiến, kể cả nhữnghọc sinh hay e thẹn, nhút nhát Tâm lý của học sinh tiểu học thờng nhút nhát trớcgiáo viên, nhng giữa bạn bè lại rất thích tự bộc lộ mình để khẳng định mình Từviệc thảo luận nhóm các em tự đem ra ý, tranh luận bảo vệ ý kiến

- Thảo luận nhóm còn rèn cho học sinh ý thức trách nhiệm trớc tập thể,thói quen bạo dạn, hoạt bát trớc đông ngời Đây cũng là một phẩm chất quantrọng của con ngời trong xã hội hiện đại: Tự chủ, năng động và sáng tạo Sử dụngphơng pháp thảo luận nhóm học sinh sẽ học tập tích cực hơn họ thực sự trở thànhnhân vật trung tâm của giờ học, tự mình giải quyết những vấn đề của bài học

- Quá trình thảo luận nhóm còn giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giao tiếp,

kỹ năng diễn đạt để trình bày một vấn đề, một chủ điểm có tính chất xã hội Nhchúng ta đã biết, học sinh tiểu học đang ở trong giai đoạn đang phát triển vềngôn ngữ, t duy, trí tuệ ở giai đoạn này các em có nhu cầu đợc giao tiếp, đợc

học hỏi, đợc sáng tạo Tổ chức cho học sinh đợc hoạt động theo nhóm sẽ pháthuy đợc tính tích cực hoạt động của các em Trong một điều kiện nhất định các

em sẽ trởng thành bằng những hoạt động của chính minh, các em tự khẳng địnhmình bằng chính khả năng và sản phẩm từ hoạt động của bản thân các em

- Quá trình học sinh trao đổi, tranh luận trong khi thảo luận nhằm giúp chohọc sinh phát triển các hoạt động nhận thức nh t duy, tởng tợng các thao táccủa t duy đợc sử dụng triệt để nh phân tích, tổng hợp các ý kiến, so sánh các ýkiến, đánh giá

Tóm lại, phơng pháp thảo luận nhóm có rất nhiều u điểm nổi bật, phù

hợp với quá trình dạy học đạo đức ở tiểu học Việc vận dụng phơng pháp này vàoquá trình dạy học đạo đức là đúng đắn

B Cơ sở thực tiễn.

I Khảo sát thực trạng nhận thức và mức độ sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Đạo đức lớp 1 -2 ở tiểu học

theo chơng trình mới 2000.

1 Khảo sát thực trạng.

- Mục đích điều tra:

Khảo sát nhằm đáng giá thực trạng sử dụng phơng pháp thảo luận nhómcủa giáo viên Từ đó xác lập cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng quy trình tổ chứccho học sinh thảo luận nhóm trong môn Đạo đức lớp 1 -2

- Đối tợng điều tra: Giáo viên tiểu học 60 ngời, của các trờng tiểu học trên

địa bàn Thành phố Vinh - Nghệ An và các trờng tiểu học ở huyện Hơng Sơn - HàTĩnh Chủ yếu các giáo viên đang thực hiện dạy môn Đạo đức lớp 1 - 2 theo ch-

ơng trình mới 2000

- Nội dung điều tra:

+ Nhận thức của giáo viên về khái niệm thảo luận nhóm

+ Nhận thức của giáo viên về vai trò của việc sử dụng phơng pháp thảoluận nhóm đối với hiệu quả dạy học môn Đạo đức

+ Mức độ sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm

+ Cách thức tổ chức thảo luận nhóm

- Các phơng pháp điều tra, khảo sát

* Điều tra bằng ankét

* Quan sát tiến trình dạy học trên lớp của giáo viên

3 Là phơng pháp đợc sử dụng rộng rãi nhằm giúp

cho học sinh tham gia một cách chủ động, tích

cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các

em có thể chia sẻ kinh nghiệm, ý kiến hay để

giải quyết một vấn đề nào đó

Nh vậy qua điều tra chúng tôi thu đợc:

- Có 22 ý kiến đồng ý với phơng án trả lời thứ nhất chiếm 36,6% Số giáoviên này quá nhấn mạnh đến hình thức của phơng pháp mà cha đi sâu vào bảnchất những dấu hiệu bên trong của nó Tức là coi nhẹ vai trò của giáo viên, mộtnhân tố quan trọng điều khiển dẫn dắt và tổ chức hoạt động của học sinh, tác

động lớn đến kết quả mà các em đạt đựơc Điều này chứng tỏ giáo viên ch a nắm

đợc bản chất của phơng pháp thảo luận nhóm

- ở phơng án thứ hai có 7 giáo viên đồng ý chiếm 11,8% Phơng án nàycoi giáo viên và ngời học có vai trò ngang nhau Chứng tỏ giáo viên cha hiểu sâusắc bản chất của phơng pháp thảo luận nhóm

- ở phơng án thứ ba: Đây là cách hiểu đúng đắn nhất, đầy đủ nhất Có đến

20 giáo viên đồng ý với ý kiến này, chiếm tỉ lệ 33,3% Tuy nhiên so với số lợnggiáo viên điều tra chỉ mới đạt 1/3 ý kiến, cha đáp ứng yêu cầu của dạy học làgiáo viên phải nắm vững lý luận dạy học

- ở phơng án thứ t: Có 11 ý kiến đồng ý, chiếm 18,3% tổng số giáo viên

điều tra ở phơng án này thì giáo viên mới chỉ biết đến tên gọi phơng pháp màcha đi vào bản chất của phơng pháp Chứng tỏ số giáo viên này cha biết cách vậndụng phơng pháp thảo luận nhóm vào quá trình dạy học của mình

Qua điều tra ban đầu, chúng tôi thấy hầu hết giáo viên còn có những hiểubiết sai lệch về phơng pháp thảo luận nhóm.

2.2 Mức độ nhận thức của giáo viên tiểu học về vai trò của phơng pháp thảo luận nhóm.

4 Chỉ nên sử dụng khi có dự giờ kiểm tra

hoặc trong các cuộc thi giáo viên giỏi

đợc tầm quan trọng của phơng pháp thảo luận nhóm Nhng do còn coi nhẹ dạyhọc môn học này nên đã không đa vào sử dụng thờng xuyên trong dạy học

2.3 Mức độ sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn

Đạo đức lớp 1 - 2.

Bảng 3: Mức độ sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm

Qua bảng trên ta thấy có 55,0% giáo viên thờng xuyên tổ chức cho họcsinh thảo luận nhóm Có 41,67% số giáo viên là đôi khi sử dụng và 2 giáo viên làcha sử dụng bao giờ chiếm 3,33% Để giải thích lý do vì sao không sử dụng ph -

ơng pháp thảo luận nhóm nhiều giáo viên cho rằng vì phải chuẩn bị khá côngphu, vì giờ học ồn ào, mất thời gian Từ những ý kiến đó cho ta thấy giáo viêncòn coi nhẹ việc dạy học đạo đức ở tiểu học

2.4 Cách thức tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm của giáo viên trong dạy học môn Đạo đức lớp 1-2.

Qua dự giờ của giáo viên tôi thấy đa số giáo viên cha biết cách tổ chức chohọc sinh thảo luận nhóm Việc thảo luận nhóm tiến hành cha đúng quy trình,hoặc thờng tiến hành theo kiểu đi tắt, bỏ qua một số bớc cần thiết hoặc theo mộtquy trình lộn xộn giữa bớc này, bớc kia Chính điều này dẫn đến việc thảo luậnnhóm không chất lợng, không mang lại hiệu quả dạy học

Giáo viên thờng tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm theo các bớc:

Bớc 1: Giáo viên chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm

Bớc 2: Các nhóm thảo luận theo câu hỏi, vấn đề đợc giao

Bớc 3: Đại diện nhóm trình bày kết quả

Bớc 4: Giáo viên khẳng định ý kiến đúng

Phần lớn giáo viên tiểu học khi tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm đã bỏqua, coi nhẹ bớc cho học sinh trao đổi, tranh luận, bổ sung mà giáo viên đi đếnkết luận, chốt lại luôn Điều này gây nên nhiều hạn chế Bởi vì nhờ sự trao đổi,tranh luận, bổ sung sẽ tạo cơ hội cho các em cọ xát các quan điểm, chính kiến vềtri thức đạo đức để từ đó các em tự tìm ra tri thức đạo đức đúng đắn cần lĩnh hội

Việc giáo viên đã tiếp nhận chốt lại vấn đề cần thảo luận ngay khi đại diệntừng nhóm phát biểu ý kiến làm ảnh hởng đến sự phát huy tính tích cực sáng tạocủa học sinh, làm cho không khí lớp học trở nên nặng nề vì học sinh chỉ nghemột cách thụ động áp đặt, thuyết giáo Giáo viên cần phải hiểu rằng việc tranhluận giữa các nhóm cũng có tầm quan trọng nh việc thảo luận trong nhóm

Mặt khác khi học sinh thảo luận, vai trò của giáo viên lúc này rất quantrọng Giáo viên quan sát, theo dõi và là ngời hớng dẫn cho các nhóm hoạt động,giáo viên theo dõi để động viên, khuyến khích các cá nhân suy nghĩ đa ra ý kiến

đóng góp vào ý kiến chung của nhóm Tránh tình trạng ý kiến của nhóm là ýkiến riêng của một cá nhân học sinh Bên cạnh một số học sinh hoạt động tíchcực, còn có những em ỷ lại không chịu suy nghĩ Việc quan sát, theo dõi đôn đốchọc sinh hoạt động vừa phát huy đợc vai trò của ngời giáo viên vừa có thể giúpcác nhóm hoạt động một cách đồng đều tích cực, tránh tình trạng các em thảoluận lệch hớng, đi lạc vấn đề

Chính vì việc tổ chức thảo luận nhóm cha chặt chẽ nên dẫn đến hiệu quảdạy học cha cao

3 Đánh giá chung về thực trạng.

- Phần lớn giáo viên tiểu học hiện nay đã đánh giá rất cao vai trò của

ph-ơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Đạo đức Tuy nhiên, nhiều giáo

viên vẫn còn cha hiểu rõ bản chất và quy trình tổ chức cho học sinh thảo luậnnhóm Phơng pháp thảo luận nhóm tuy đợc sử dụng nhng chất lợng dạy học chacao, quy trình thực hiện cha chặt chẽ, năng lực quản lý học sinh trong quá trìnhthảo luận nhóm còn cha đợc phát huy Nhiều vấn đề đa ra thảo luận cha thiếtthực Việc sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm còn kém linh hoạt, thiếu sự kếthợp với sự kết hợp với các hoạt động khác của học sinh nh đóng vai, quan sát

Môn Đạo đức theo chơng trình 2000 bắt buộc giáo viên phải dạy cả tiếtmột lẫn tiết hai Song tiết hai (chủ yếu là thực hành) còn bị coi nhẹ

- Việc tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm thờng không chuẩn bị đầy đủcác phơng tiện nh tranh, ảnh phóng to cho học sinh quan sát, phiếu giao việc cha

đợc đảm bảo ở lớp 1, việc chuẩn bị phiếu giao việc là cực kỳ quan trọng Bởihọc sinh lớp 1 không phải bao giờ cũng dùng phiếu yêu cầu thảo luận mà thờngdùng lời Đa số giáo viên lại dùng phiếu, điều này là không phù hợp, ảnh hởng

đến giờ học, làm cho quá trình thảo luận không thành công, giờ học kéo dài, mấtthời gian ảnh hởng đến chất lợng dạy học đạo đức ở tiểu học

Trong quá trình dạy học cho nhóm, giáo viên thờng chia nhóm quá đông.Trong khi đó có những bài tập chỉ cần yêu cầu thảo luận theo cặp đôi, hoặcnhóm ba lại chia nhóm với số lợng nhiều làm cho nhiều học sinh không hoạt

động, ỉ lại chỉ ngồi chơi

II Nguyên nhân thực trạng

1 Về phía giáo viên.

- Việc sử dụng phơng pháp thảo luận vào quá trình dạy học đạo đức ở lớp

1 - 2 đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị kỹ kế hoạch dạy học, chuẩn bị công phu vàsáng tạo, đầu t nhiều thời gian Trong lúc đó môn Đạo đức lại bị coi nhẹ cho nênviệc dành thời gian đầu t cho một tiết dạy đạo đức là rất hiếm

- Giáo viên có trình độ Đại học còn ít Môn Đạo đức đa số để dành chogiáo viên số II dạy mà đội ngũ giáo viên này chỉ là giáo viên hợp đồng, trình độthờng là THSP, giáo viên cha nắm vững lý luận dạy học bộ môn nói chung và ph-

ơng pháp thảo luận nhóm nói riêng nên họ rất ngại vận dụng vào quá trình vàodạy học Hoặc giáo viên có vận dung phơng pháp thảo luận nhóm nhng lại gặpnhiều lúng túng làm cho kết quả giảng dạy cha hiệu quả, cha chất lợng

- Chơng trình môn Đạo đức 2000 là rất mới, nhng giáo viên cha đầu t thờigian nghiên cứu, tìm tòi, trao dồi thêm kiến thức, nắm vững nội dung Vì vậy làm

cho bài dạy thờng khô khan, nghèo nàn, học sinh nhàm chán không hứng thú tiếpthu.

2 Về sự chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục.

- Mặc dù có tổ chức bồi dỡng chuyên đề thay sách mới, phổ biến sángkiến kinh nghiệm nhng chỉ mang tính chất hình thức Việc bồi dỡng nâng caokiến thức năng lực chuyên môn cho giáo viên còn ít, cha hiệu quả nhất là cácmôn Đạo đức,sức khoẻ, tự nhiên xã hội Vì thế không tạo cho giáo viên sự tựhọc, tự tìm tòi nâng cao trình độ tay nghề

- Cùng với sự đổi mới nội dung chơng trình sách giáo khoa, các cấp quản

lý giáo dục có tổ chức những buổi học chuyên đề về việc đổi mới phơng phápdạy học cho giáo viên Nhng trờng chỉ cử đại diện đi vì vậy mà khi truyền đạt lạicho phần đông giáo viên còn hạn chế

- Sự chỉ đạo của các cấp quản lý cha sát sao, vẫn còn xem nhẹ việc học

đạo đức Khi bàn bạc về việc sử dụng phơng pháp, vận dụng phơng pháp thảoluận nhóm thì cũng chỉ quan tâm đến thảo luận nhóm trong dạy học môn Toán

nh thế nào? hay trong môn tiếng Việt nh thế nào? Mà ít chú ý đến dạy học môn

Đạo đức

3 Cơ sở vật chất.

- Việc sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm đòi hỏi cơ sở vật chất, thiệt bịdạy học phải đầy đủ Giáo viên và học sinh đều phải đợc trang bị đầy đủ đồ dùngphục vụ cho việc dạy và học Tuy nhiên chỉ mới có một số trờng điểm của thànhphố, thị xã, thị trấn mới đáp ứng đợc yêu cầu này

- Hệ thống bàn ghế hiện nay cha phù hợp với điều kiện dạy học làm choquá trình tổ chức thảo luận nhóm gặp nhiều khó khăn

Nh vậy, từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề mà chúng tôi đã

phân tích Chúng tôi tiến hành thiết kế các bài dạy đạo đức theo phơng pháp thảoluận nhóm nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy của môn Đạo đức

Môn Đạo đức ở tiểu học nhằm giúp học sinh có hiểu biết ban đầu về một

số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp về lứa tuổi trong các mốiquan hệ của các em với bản thân, gia đình, nhà trờng, cộng đồng, môi trờng tựnhiên và ý nghĩa của việc thực hiện theo các chuẩn mực đó

Về kỹ năng:

Từng bớc hình thành kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân vànhững ngời xung quang theo chuẩn mực đã học, kỹ năng lựa chọn và thực hiệncác hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các quan hệ và tình huống đơngiản, cụ thể của cuộc sống

Về thái độ:

Từng bớc hình thành thái độ tự trọng, tự tin; yêu thơng tôn trọng con ngời;yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt; không đồng tình với cái ác, cái sai, cái xấu

2 Đặc điểm môn Đạo đức ở tiểu học.

Môn Đạo đức ở tiểu học đa ra các chuẩn mực đạo đức dới dạng những mẫu hành vi cụ thể

Trên thực tế chúng ta cung cấp cho học sinh tiểu học những tri thức khoahọc về các chuẩn mực hành vi đạo đức Những chuẩn mực hành vi đạo đức giúp

cho các em có cách ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ đa dạng, phù hợpvới những yêu cầu đạo đức mà xã hội quy định đó là: Mối quan hệ của các emvới những ngời xung quanh, với tài sản xã hội và di sản văn hoá, với thiên nhiên,với xã hội và với bản thân mình.

Các chuẩn mực hành vi đạo đức đợc quy định trong chơng trình đạo

đức có tính đồng tâm Tính đồng tâm đợc thể hiện ở chỗ một số loại chuẩn mực

hành vi đạo đức đợc lặp đi lặp lại nhiều lần từ lớp dới lên lớp trên Song càng lênlớp trên thì yêu cầu của các chuẩn mực hành vi đợc nâng cao hơn, tổng hợp hơn,khái quát hơn Tính đồng tâm này là cơ sở để cho các em chuẩn bị học các kháiniệm về các phẩm chất đạo đức ở THCS và các nguyên tắc phạm trù đạo đức ởTHPT

Các chuẩn mực hành vi đạo đức ở tiểu học đợc thể hiện qua truyện kể

đạo đức, các tình huống Trong môn Đạo đức, truyện kể đạo đức là một phơng

tiện để truyền tải tri thức đạo đức đến với học sinh Đặc biệt các tranh ảnh, cáctình huống là những phơng tiện truyền tải trí thức hiệu quả nhất đối với học sinh,qua những hình ảnh trực quan sinh động mang nội dung là những hành vi đạo

đức tốt đẹp thờng gây đợc sự chú ý của học sinh

Mỗi bài đạo đức ở tiểu học đợc dạy trong hai tiết, thờng là một tiết cung

cấp tri thức về chuẩn mực hành vi và một tiết thực hành

Môn Đạo đức là một môn học rất gần gũi với học sinh tiểu học, nó lànhững hoạt động, là sự ứng xử, là các mối quan hệ xung quanh các em Đây kàmôn học có nội dung sinh động sát thực Vì vậy mà học sinh tích cực tham giaxây dựng bài giúp cho giáo viên có cơ hội đổi mới phơng pháp tiếp thu và truyềnthụ theo hớng tích cực

3 Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học (lớp 1 - 2).

Để huy động đợc một cách tối đa khả năng tích cực nhận thức của họcsinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 - 2 ở bậc tiểu học nói riêng, chúng tôithiết nghĩ phải xây dựng một hệ thống phơng pháp dạy học phù hợp với mức độnhận thức của học sinh Mỗi giai đoạn phát triển của học sinh có một mức độnhận thức khác nhau Vì vậy để sử dụng đợc phơng pháp thảo luận nhóm vàotrong dạy học đạo đức các lớp 1 - 2 thì cần dựa vào đặc điểm của học sinh tiểuhọc ở các lớp 1 - 2

- Về mặt giải phẫu sinh lý.

Thể lực của trẻ em ở lứa tuổi này phát triển khá êm ả và đồng đều Cácnhà khoa học đã xác định rằng: Đối với trẻ em 7 tuổi trọng lợng não bằng1,250g Trẻ em 9 tuổi bằng 1,300g Ngời lớn khoảng 1,360g Điều này chứng tỏrằng bộ não của học sinh tiểu học đã khá phát triển Các em có thể tích cực tìmtòi, khám phá, phát hiện một số tri thức mới ở mức độ nhất định

- Về mặt nhận thức.

Nhận thức của học sinh tiểu học còn mang tính chất cảm tính Điều đó thểhiện rõ trong quá trình nhận thức của học sinh nh :tri giác, chú ý, trí nhớ, tởng t-ợng, t duy

* Về tri giác

Học sinh tiểu học tri giác mang tính chất đại thể, ít đi vào chi tiết và mangtính không chủ động Các em khó phân biệt đợc chính xác sự giống nhau haykhác nhau giữa các sự vật Vì vậy khi thiết kế các bài học đạo đức có sử dụngphơng pháp thảo luận nhóm cần vận dụng các điều: "Trăm nghe không bằngmột thấy, trăm thấy không bằng một làm" Phải cho học sinh tự chiếm lĩnh trithức đạo đức bằng hoạt động của chính mình Đối với các em ở lứa tuổi lớp 1 - 2khi tri giác về độ lớn, các em gặp khó khăn khi phải quan sát các vật quá lớnhoặc quá nhỏ Vì vậy đồ dùng để học sinh quan sát phải có kích thớc vừa phải,thể hiện đợc bao quát hình ảnh thật Có nh vậy việc quan sát mới mang lại hiệuquả

* Về tởng tợng

ở bậc tiểu học, tởng tợng của các em đã phát triển và phong phú hơn sovới trẻ mẫu giáo Đây là lứa tuổi thơ mộng giàu tình cảm Tuy nhiên, tởng tợngcủa các em , còn tản mạn, ít có tổ chức Hình ảnh tởng tợng còn đơn giản, haythay đổi cha bền vững Nhất là ỏ các lớp 1 - 2 trí tởng tợng của các em còn nhiềuhạn chế Nếu biết tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm sẽ giúp học sinh

phát huy đợc trí tởng tợng Khi dạy học đạo đức giáo viên cần tổ chức cho họcsinh quan sát các sự vật hiện tợng cụ thể, nh dạy cho các em quan sát tranh, xemcác tiểu phẩm Khi hớng dẫn học sinh quan sát kết hợp thảo luận nhóm phải cómột hệ thống câu hỏi dẫn dắt để các em tập trung chú ý vào những chitiết ,những thành phần cơ bản của sự vật hiện tợng.Từ đó giúp các em có đợckhả năng gọt dũa nhào nặn những hình tợng cũ để sáng tạo ra hình tợng mới.Chính khả năng tởng tợng của học sinh là cơ sở quan trọng để đề cập tới phơngpháp hình thành biểu tợng và những khái niệm đạo đức sơ đẳng trong quá trìnhdạy học đạo đức cho học sinh.

* T duy

T duy của học sinh ở bậc tiểu học chuyển dần từ tính cụ thể, trực quansang tính trừu tợng, khái quát Học sinh lớp 1-2 khi tiến hành phân tích, tổnghợp, khái quát thờng căn cứ vào đặc điểm bề ngoài, cụ thể trực quan hay còn gọi

là những ''thao tác cụ thể'' ( J Piagie ) Trong sự phát triển t duy của học sinh tiểuhọc, tính trực quan, cụ thể vẫn còn thể hiện rõ ở các lớp đầu cấp Các em cha biếtsuy luận để rút ra kết luận Tuy nhiên, nếu tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm,các em sẽ đợc trao đổi, tranh luận, các em tự suy nghĩ, tự phát hiện đợc sai lầm

từ các ý kiến và điều này sẽ dần dần hình thành cho các em cách suy luận Các

em học sinh tiểu học đã biết phân loại và phân hạng trong nhận thức Tổ chứccho học sinh thảo luận nhóm sẽ giúp cho học sinh suy nghĩ đa ra nhiều ý kiến,giáo viên hớng dẫn cho học sinh liệt kê và phân loại các ý kiến Quá trình liệt kê,phân tích, phân loại các ý kiến phải sử dụng các thao tác của t duy Quá trình nàylặp đi lặp lại nhiều lần giúp cho học sinh phát triển khả năng t duy của các em

4 Đặc điểm tâm lý có liên quan.

* Tình cảm

Đối với học sinh tiểu học, tình cảm có vị trí đặc biệt Vì nó là khâu trọngyếu gắn liền với nhận thức hành động của các em Đối tợng gây ra xúc cảm chohọc sinh tiểu học thờng là những sự vật, hiện tợng cụ thể sinh động Xúc cảmtình cảm của các em gắn liền với đặc điểm trực quan, hình ảnh cụ thể Do vậykhi bài giảng khô khan, truyện kể không sinh động, tình huống nghèo sẽ khônggây đợc cho học sinh xúc cảm đạo đức Dạy học đạo đức phải khơi dậy cho các

em những xúc cảm qua việc tổ chức hoạt động học cho các em

* Tính cách

Học sinh tiểu học thờng dễ bị kích động bởi những kích thích bên trong vàbên ngoài Trẻ em rất hồn nhiên nên rất cả tin, tin vào sách vở, tin vào lời ngờilớn và tin vào khả năng của bản thân Dạy học theo nhóm giúp học sinh phát huy

đợc khả năng của chính bản thân các em Các em tin vào mình, mạnh dạn đa ra ýkiến, biết tranh luận để bảo vệ ý kiến Các em tự chứng tỏ mình bằng cách cốgắng suy nghĩ, tìm tòi, khám phá tự tìm ra tri thức Giáo viên nên tận dụng đặc

điểm này để tổ chức dạy học và lựa chọn phơng pháp dạy học cho phù hợp

* Tự đánh giá và đánh giá

Học sinh tiểu học đã biết tự đánh giá và đánh giá Tuy nhiên cách đánh giácòn mang nặng tính cảm tính và cha biết căn cứ vào chuẩn để đánh giá Mặc dầuvậy trong dạy học giáo viên cần phải biết tận dụng khả năng này của học sinh;giáo dục cho các em biết cách nhận định, đánh giá một cách khách quan vấn đề

mà mình đa ra và biết đánh giá đúng đắn ý kiến của ngời khác Dạy học theo

ph-ơng pháp thảo luận nhóm góp phần vào việc giáo dục cho các em biết đánh giá

và tự đánh giá

Tóm lại, học sinh tiểu học đã có một điều kiện cần thiết cho sự hình thành

khả năng tìm tòi, phát hiện, khám phá tri thức Vì vậy giáo viên cần phải có ph

-ơng pháp dạy học thích hợp để nâng cao hiệu quả dạy học Thảo luận nhóm làmột phơng pháp dạy học tích cực giúp học sinh phát huy đợc khả năng nhận thứcnâng cao hiệu quả học tập

II hệ thống bài dạy đạo đức lớp 1- 2 thiết kế có sử dụng phơng pháp thảo luận nhóm.

Dựa vào mục tiêu , đặc điểm của môn Đạo đức ở tiểu học, đặc điểm nhậnthức của học sinh các lớp 1 -2 và căn cứ vào nội dung chơng trình lớp 1 -2 môn

Đạo đức theo chơng trình 2000 Chúng tôi tiến hành thiết kế 6 bài phân đều cảhai lớp 1 -2 Sau đây là hệ thống các bài thiết kế

đúng giờ là không đợc nghỉ tự do, tuỳ tiện, cần xuất phát đúng giờ, đi học không

đợc la cà

2.Kỹ năng: Học sinh thực hiện việc đi học đều và đúng giờ

3.Thái độ: Học sinh có thái độ tự giác đi học đều và đúng giờ

II Tài liệu và phơng tiện.

- Vở bài tập Đạo đức 1

- Tranh bài tập 1, bài tập 4, bài tập 5 ( vở bài tập) phóng to

- Điều 28 công ớc về quyền trẻ em

III Các hoạt động dạy học chủ yếu.

Tiết 1

A Kiểm tra bài cũ.

- Tại sao chúng ta phải chào cờ?

- Khi chào cờ chúng ta phải làm nh thế nào?

B Bài mới.

Hoạt động 1: Quan sát và thảo luận.

( Theo tranh bài tập 1 - vở bài tập Đạo đức 1)

1 Giáo viên đa tranh bài tập 1 phóng to cho học sinh quan sát

Hỏi: Trong tranh vẽ cảnh gì?

Giới thiệu: Thỏ và Rùa là hai bạn học cùng lớp Thỏ thì nhanh nhẹn cònRùa vốn tính chậm chạp

Qua bức tranh này, em hãy đoán xem có chuyện gì xẩy ra với hai bạn?

2 Yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm để dự đoán (2 học sinh)

3 Học sinh thảo luận

4 Đại diện nhóm trình bày

5 Cả lớp tranh luận, trao đổi, bổ sung

Giáo viên khẳng định nội dung: Đến giờ vào học, bác Gấu đánh trống vàolớp, Rùa đã ngồi vào bàn học, Thỏ đang la cà nhởn nhơ ngoài đờng lo hái hoa bắtbớm cha vào lớp học Thỏ bị muộn học

Học sinh thảo luận tiếp:

Câu1: Vì sao Thỏ nhanh nhẹn lại đi học muộn? Rùa chậm chạp lại đi

đúng giờ

Câu 2: Qua câu chuyện em thấy bạn nào đáng khen? vì sao?

- Đại diện nhóm trả lời

- Cả lớp tranh luận, trao đổi, bổ sung,

6 Giáo viên kết luận.

Thỏ tuy nhanh nhẹn nhng la cà nên đi học muộn

Rùa tuy chậm chạp nhng rất cố gắng đi học đúng giờ Bạn Rùa thật đángkhen vì bạn Rùa là học sinh chăm chỉ, chuyên cần

Hoạt động 2: Thảo luận nhóm.

1 Giáo viên chia nhóm ( mỗi nhóm khoảng 6 em)

2 Giáo viên nêu lần lợt từng câu hỏi và yêu cầu học sinh thảo luận

Câu 1: Nh thế nào là đi học đều và đúng giờ?

Câu 2: Đi học đều và đúng giờ có ích lợi gì?

Câu 3: Làm thế nào để đi học đúng giờ?

3 Học sinh thảo luận theo từng câu hỏi

4 Đại diện các nhóm trả lời

5 Cả lớp nhận xét, tranh luận, trao đổi bổ sung

6 Giáo viên chốt lại:

- Đi học đều và đúng giờ là không nghỉ học buổi nào, đi học chuyên cần

và luôn đến lớp đúng giờ không muộn học

- Đi học đều và đúng giờ sẽ giúp em học tập tốt hơn, thực hiện đợc nội quy

của nhà trờng, giúp em thực hiện tốt quyền đợc học tập của các em Nếu đi học

không đều và đúng giờ các em sẽ tiếp thu bài không đầy đủ, kết qủa học tậpkhông đợc tốt

- Để thực hiện đợc đi học đúng giờ trớc khi đi ngủ cần chuẩn bị sẵn quần

áo, sách vở,đồ dùng học tập Đi đúng giờ không la cà dọc đờng

Hoạt động 3: Thảo luận và đóng vai

(theo bài tập 2 - vở bài tập Đạo đức 1)

1 Giáo viên giới thiệu tình huống:

Đã đến giờ đi học Mẹ gọi Nam : Con ơi ! dậy đi học kẻo muộn

Hỏi: Nếu em là Nam em sẽ làm gì ?

Hãy sắm vai trong tình huống đó

2 Yêu cầu từng cặp học sinh thảo luận, phân vai chuẩn bị đóng vai

3 Từng cặp một sắm vai thể hiện trớc lớp

4 Cả lớp nhận xét vai diễn và cách ứng xử

5 Giáo viên nhận xét , chốt lại

Khi đã đến giờ đi học, các em cần nhanh nhẹn ra khỏi giờng để chuẩn bị

đi học

Hớng dẫn thực hành ở nhà:

Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi:

- Đi học đều và đúng giờ có lợi gì?

- Cần phải làm gì để thực hiện đợc đi học đều và đúng giờ?

- Thực hiện đi học đều và đúng giờ

Tiết 2.

I Kiểm tra bài cũ.

- Đi học đều và đúng giờ có lợi gì?

- Để đi học đều và đúng giờ các em cần phải làm gì?

II Bài mới.

Hoạt động 1: Thảo luận , đóng vai

(Theo tranh bài tâp 4, vở bài tập Đạo đức1)

1 Giáo viên giới thiệu 2 tình huống ở các tranh bài tập 4, yêu cầu học sinhthảo luận theo từng nhóm 2 ngời về cách giải quyết

-Các bạn Hà , Sơn đang làm gì?

-Hà, Sơn gặp những chuyện gì?

-Em hãy đoán xem Hà sẽ làm gì ? Sơn sẽ làm gì?

2 Các nhóm học sinh thảo luận để xử lí theo từng tình huống , phân vaichuẩn bị thể hiện qua trò chơi sắm vai

3 Các nhóm thể hiện vai diễn trớc lớp

4 Cả lớp trao đổi về cách ứng xử của các nhóm

5 Giáo viên nhận xét, kết luận

Hà khuyên bạn nên nhanh chân tới lớp không la cà kẻo đi học muộn Sơnnên từ chối việc đá bóng để đến lớp học nh thế mới đi học đều

Hoạt động 2: Thảo luận nhóm.

1 Giáo viên chia nhóm (4-6 em), nêu tình huống:

Nam chuẩn bị đi học Nhng bố Nam bảo Nam nghỉ ở nhà trông nhà cho

bố mẹ đi làm Nếu em là Nam em sẽ làm gì? Bố Nam làm nh vậy đúng hay sai?Vì sao?

2 Yêu các nhóm thảo luận

3 Đại diện các nhóm trình bày

4 Lớp tranh luận, trao đổi, bổ sung

5 Giáo viên nhận xét.

Kết luận.

Nam nên xin phép bố để đợc đi học Bố Nam làm nh vậy là sai bởi trẻ em

có quyền đợc học tập Đi học đều là giúp các em bảo đảm quyền đợc đi học

của mình.

Giáo viên đọc thêm điều 28 - Luật về quyền trẻ em cho học sinh nghe

Hoạt động 3: Hoạt động toàn lớp.

1 Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát tranh bài tập 5 - vở bài tập đạo đức

1, nhận xét về các bạn ở trờng tiểu học Hơng Sen

2 Giáo viên yêu cầu học sinh nêu ý kiến nhận xét

3 Giáo viên chốt: Dù trời ma, các bạn vẫn đội mũ, mặc áo ma vợt khókhăn đi học Các bạn thật đáng tuyên dơng

Hỏi thêm: Chúng ta chỉ nghỉ học khi nào? nếu nghỉ học thì cần làm gì?.

4 Giáo viên hớng dẫn học sinh đọc hai câu thơ cuối bài

"Trò ngoan đến lớp đúng giờ

Đều đặn đi học nắng ma ngại gì?"

Cả lớp hát bài: Tới lớp, tới trờng

Hớng dẫn thực hành ở nhà:

- Học bài cũ

- Thực hiện đi học đều và đúng giờ

- Nhắc nhở các bạn cùng thực hiện đi học đều và đúng giờ

Bài 12: Cảm ơn và xin lỗi.

II Tài liệu và phơng tiện.

- Vở bài tập Đạo đức 1

- Các tranh bài tập 2 phóng to

- Đồ dùng để đóng vai

- Các nhị hoa và cánh hoa cắt bằng giấy màu để chơi trò chơi ghép hoa

III Các hoạt động dạy học chủ yếu.

Tiết 1.

A Kiểm tra bài cũ.

- Nh thế nào là đi bộ đúng quy định?

- Đi bộ đúng quy định có ích lợi gì?

B Bài mới.

Hoạt động 1: Quan sát tranh bài tập 1

(vở bài tập Đạo đức 1)

1 Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát tranh ở bài tập 1 và cho biết:

- Các bạn trong tranh đang làm gì

- Vì sao các bạn lại làm nh vậy

2 Học sinh trả lời

3 Giáo viên chốt lại:

Tranh 1: Cảm ơn bạn khi đợc bạn tặng quà

Tranh 2: Xin lỗi cô giáo vì đến lớp muộn

Hoạt động 2: Thảo luận nhóm.

1 Giáo viên chia nhóm, yêu cầu các nhóm quan sát tranh, thảo luận để trảlời về câu hỏi bài tập 2 (vở bài tập Đạo đức 1)

Các bạn Lan, Hng, Vân, Tuấn cần nói gì trong mỗi trờng hợp? Vì sao?

2 Học sinh quan sát tranh và thảo luận nhóm

3 Đại diện các nhóm trình bày

Học sinh có thể trả lời các ý sau:

Tranh 1:- Lan nói "mình xin" để nhận quà của các bạn

- Lan nói "cảm ơn các bạn" vì các bạn đến chúc mừng sinh nhật.Tranh 2: - Hng nói "xin lỗi bạn" vì làm rơi hộp bút của bạn

- Hng không xin lỗi mà nhặt hộp bút lên

Tranh 3: - Vân nên nói "cho mình xin nhé" Vì Vân đợc bạn cho mợn bút

- Vân nên nói "Mình cảm ơn bạn'' khi nhận bút của bạn cho mợn

Tranh 4: - Tuấn nên nói "Con xin lỗi mẹ" Vì Tuấn làm vỡ bình hoa.

- Tuấn nên nói "Con lỡ tay làm vỡ, con sẽ dọn dẹp sạch sẽ Mẹtha lỗi cho con nhé"

4 Cả lớp tranh luận bổ sung

5 Giáo viên kết luận

Hoạt động 3: Đóng vai.

1 Giáo viên chia lớp theo các nhóm cặp đôi

2 Giáo viên nêu một số tình huống Ví dụ nh:

- Em lỡ làm rách sách bạn hoặc em lỡ làm rơi cặp của bạn

- Bà ngoại đến chơi cho quà

- Em bị ốm, bạn chép bài cho em

- Cần nói lời cảm ơn khi đợc ngời khác quan tâm giúp đỡ

- Cần nói lời xin lỗi khi mặc lỗi, làm phiền ngời khác

Hớng dẫn thực hành ở nhà.

- Trả lời câu hỏi: Khi nào cần nói lời cảm ơn? khi nào cần nói lời xin lỗi?

- Su tầm các mẩu chuyện về những gơng đã biết xin lỗi, cảm ơn

Tiết 2.

A Kiểm tra bài cũ.

- Khi nào thì em cần nói lời cảm ơn?

- Khi nào em cần nói lời xin lỗi?

B Bài mới.

Hoạt động 1: Thảo luận nhóm.

1 Giáo viên chia nhóm (6 em) và nêu các tình huống

- Nam trông nhà hộ cho bác Mai hàng xóm cả một buổi sáng Bác Mai cócần phải cảm ơn Nam không? Vì sao?

- Dì Lan hẹn sẽ chở Tuấn đi chơi nhng dì quên mất để Tuấn phải chờ cảbuổi Dì Lan có phải xin lỗi Tuấn không? Vì sao?.

2 Giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận lần lợt từng tình huống

3 Đại diện nhóm trình bày ý kiến

Học sinh có thể trả lời các ý sau

Tình huống 1:

- Bác Mai phải cảm ơn Nam Vì Nam đã giúp đỡ bác

- Bác Mai không phải cảm ơn Nam Vì ngời lớn không phải cảm ơn trẻcon Trẻ con phải giúp đỡ ngời lớn

Tình huống 2:

- Dì Lan phải xin lỗi Tuấn Vì dì lỡ hẹn với Tuấn

- Dì Lan không phải xin lỗi Tuấn Vì dì Lan là ngời lớn

4 Cả lớp tranh luận, trao đổi, bổ sung ý kiến

5 Giáo viên kết luận:

Bác Mai phải cảm ơn Nam khi đợc Nam giúp đỡ Dì Lan phải xin lỗi

Tuấn Vì trẻ em cũng có quyền đợc tôn trọng, có quyền đợc đối xử bình đẳng

nh ngời lớn

Hoạt động 2: Trò chơi "Ghép hoa".

(Theo bài tập 5 - vở bài tập Đạo đức 1)

1 Giáo viên chia nhóm, phát cho mỗi ngóm hai nhị hoa, một nhị hoa có từ

"cảm ơn", một nhị hoa có từ "xin lỗi" và các cánh trên đó có ghi những tìnhhuống khác nhau

2 Giáo viên phổ biến luật chơi

Lựa chọn những cánh hoa có ghi tình huống cần nói cảm ơn và ghép vào

đúng nhị hoa có ghi từ "cảm ơn" để hoàn thành bông hoa Đồng thời làm nh vậyvới bông hoa "xin lỗi"

3 Các nhóm tiến hành chơi (thời gian do giáo viên quy định)