So sánh hình tượng phụ nữ trong truyền kỳ mạn lục ( nguyễn dữ) và trong tiễn đăng tân thoại ( cù hựu )

Tình yêu tự do vợt ngoài khuôn khổ lễ giáo phong kiến 12 Ch ơng II: Những sự tơng đồng và những sự khác biệt trong số phận bi kịch của ngời phụ nữ ơng III: Những sự tơng đồng và những

Lời Cảm Ơn

Để hoàn thành khoá luận này, ngoài sự cố gắng của bản thân tôi còn đợc sự hớng dẫn tận tình chu đáo và có phơng pháp của thầy giáo Phạm Tuấn Vũ, sự góp ý chân tình của các thầy cô giáo trong tổ văn học Việt Nam trung đại

Xin đợc gửi lời cảm ơn tới tất cả quý thầy cô và các bạn.

V Cấu trúc khoá luận 8

1.1 Tình yêu tự do vợt ngoài khuôn khổ lễ giáo phong kiến 12

Ch

ơng II: Những sự tơng đồng và những sự khác biệt trong

số phận bi kịch của ngời phụ nữ

ơng III: Những sự tơng đồng và những sự khác biệt của

nghệ thuật thể hiện hình tợng phụ nữ ở hai tác phẩm

33

1.1 Dùng yếu tố kì lạ làm phơng tiện để ngợi ca những mối

tình thuỷ chung cao đẹp

351.2 Sử dụng yếu tố kỳ lạ nhằm lên án, phê phán những mối

Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

1 Trong lịch sử văn học Việt Nam trung đại nhất là ở những thế

kỷ đầu hình tợng ngời phụ nữ chiếm một địa vị quan trọng Đó là nhữngngời mẹ, ngời vợ, ngời chị, ngời em giàu tình thơng , giàu đức hi sinh,chịu thơng chịu khó, luôn lấp lánh vẻ đẹp tâm hồn đáng quý dẫu bị hoàncảnh chiến tranh , số phận dập vùi Nhắc tới điều ấy, khó có thể quên

những hình tợng phụ nữ đợc Nguyễn Dữ quan tâm thể hiện trong Truyền

kỳ mạn lục.

Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ là một tác phẩm văn xuôi mang

đậm màu sắc kỳ ảo đợc đánh giá là "thiên cổ kỳ bút "(tác phẩm tuyệt bút

từ ngàn năm -Vũ Khâm Lân )

Truyền kỳ mạn lục là một tác phẩm viết bằng chữ Hán, đợc

Nguyễn Bỉnh Khiêm phủ chính và Nguyễn Thế Nghi sống cùng thời dịch

ra chữ Nôm Truyền kỳ mạn lục gồm hai mơi truyện ngắn viết theo lối

tản văn và xen vào những bài thơ, bài từ

Truyền kỳ mạn lục đợc Nguyễn Dữ khiêm tốn gọi công việc của

mình là ghi chép một cách tản mạn nhng đây hoàn toàn không phải làcông trình su tập kiểu " Lĩnh Nam chích quái " mà thực sự là công trìnhsáng tạo xuất sắc Văn học Việt Nam từ trớc tới nay nhiều phơng diệncủa tác phẩm đợc nghiên cứu trong đó có phong diện hình tợng ngời phụnữ - hình tợng điển hình nhất

Hình tợng phụ nữ trong Truyền kỳ mạn lục đã đợc xây dựng với

tính cách là một phụ nữ đẹp ngời, đặc biệt là đẹp nết nhng lại phải chịunhiều nỗi oan khiên tày trời, khiến cho chúng ta nhiều suy nghĩ, bănkhoăn , trăn trở, vẫn đang đòi hỏi có những nhìn nhận mới , toàn diệnhơn , sâu sắc hơn

Nghiên cứu hình tợng phụ nữ trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn

Dữ , chúng tôi muốn tìm hiểu về những phẩm chất , tình cảm của nhânvật , những biện pháp thể hiện chủ yếu và việc sử dụng yếu tố kỳ lạ đểxây dựng hình tợng phụ nữ này

2 Trong lời tựa Truyền kỳ mạn lục Hà Thiện Hán có viết : " xem

văn từ không ra khỏi phên giậu của Cù Tông Cát " (1) Trong buổi toạ

đàm giữa giáo s Đặng Thai Mai và tiến sỹ văn học Liên Xô B L Riptin

khẳng định : "Truyền kỳ mạn lục quả là có tiếp thu một số truyện của

Tiễn đăng tân thoại" Và nhiều tác giả khác cũng có ý kiến khẳng định Truyền kỳ mạn lục đợc gợi ý từ Tiễn đăng tân thoại và có ảnh hởng đậm

nét từ Tiễn đăng tân thoại Tuy nhiên không phải Nguyễn Dữ tiếp thu

một cách thụ động mà ông tiếp thu một cách có sáng tạo, có lựa chọn, cócân nhắc đặc biệt là trong việc thể hiện hình tợng phụ nữ Nghiên cứu

hình tợng phụ nữ trong Truyền kỳ mạn lục và trong Tiễn đăng tân thoại

góp phần chỉ ra sự sáng tạo của Nguyễn Dữ

3 Truyền kỳ mạn lục không chỉ có ảnh hởng sâu rộng trong thời

đại lúc bấy giờ mà cho đến tận ngày nay nó vẫn là một kiệt tác đợc mọingời dân Việt Nam yêu thích Trong chơng trình văn học phổ thông sách

văn học lớp 9 - tập 1 - phần văn học Việt Nam vẫn trích giảng Chuyện

ngời con gái Nam Xơng Câu chuyện này cũng nói về phẩm chất tốt đẹp

và bi kịch của ngời phụ nữ Vì vậy, thực hiện đề tài này để góp phần

giảng dạy tốt hơn tác phẩm Ngời con gái Nam Xơng

Chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp một

phần nhỏ vào việc khám phá giá trị văn học của tác phẩm Truyền kỳ mạn

lục - một tác phẩm đợc đánh giá là kiệt tác nớc Nam

(1) Lời tựa này đợc chép trong bản cựu biên Truyền kỳ mạn lục - In năm Vĩnh Thịnh thứ 8 (1912) Dẫn theo Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ mạn lục NXB Văn học - 1999 - Tr 204

II Mục đích yêu cầu

Trong khuôn khổ một khoá luận, chúng tôi nhằm chỉ ra những sựtơng đồng, những sự khác biệt về nội dung và nghệ thuật biểu hiện hình

tợng phụ nữ trong Truyền kỳ mạn lục và Tiễn đăng tân thoại ở các mặt

thể hiện chủ đề tình yêu và số phận bi kịch của ngời phụ nữ, để từ đó lýgiải những sự tơng đồng và những sự khác biệt đó

III Lịch sử vấn đề

Trong giáo trình " văn học Việt Nam từ thế kỷ X - đến giữa thế kỷ

XVIII " của đại học s phạm , ngời phụ nữ trong Truyền kỳ mạn lục đợc

đề cập một cách kỹ hơn " Tryền kỳ mạn lục so với các tác phẩm văn

học ở các giai đoạn trớc thì ca ngợi tình cảm vợ chồng gắn bó thuỷchung, ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của ngời phụ nữ và cảm thông vớinhững nỗi bất hạnh của họ lại là một đóng góp của Nguyễn Dữ " (1)

Vấn đề ngời phụ nữ đã từng bớc đợc nghiên cứu Tác giả của bài

viết "Tìm hiểu khuynh hớng sáng tác trong Truyền kỳ mạn lục của

Nguyễn Dữ" (2) Tác giả cho rằng trong khi thể hiện vấn đề dân tộc, địa

vị của các lực lợng phong kiến thống trị, vấn đề ngời trí thức phong kiếnthì vấn đề ngời phụ nữ đợc Nguyễn Dữ trình bày khá sâu sắc Khi bàn về

vấn đề phẩm chất dân tộc trong Truyền kỳ mạn lục, Nguyễn Phạm Hùng nhấn mạnh :" Nguyễn Dữ với Truyền kỳ mạn lục đã mở đầu một cách

đích thực khuynh hớng văn học nêu cao tinh thần dân tộc qua việc ngợi

ca, khẳng định con ngời - nhất là ngời phụ nữ bình thờng, bị vùi dập

nh-ng vẫn sánh-ng nh-ngời nhữnh-ng phẩm chất cao quý"(3) ý kiến này giúp chúnh-ngtôi có thể khẳng định thêm những phẩm chất của ngời phụ nữ trong

Truyền kỳ mạn lục

(1) Văn học Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XVIII - NXBGD Hà Nội, 1989

(2), (3 ) Nguyễn Phạm Hùng - Tạp chí Văn học số 2/1987

Trong bài viết, "Về mối quan hệ giữa Tiễn đăng tân thoại và

Truyền kỳ mạn lục" (1) Phạm Tú Châu cũng nói rõ về "Sự tiếp thu có lựa

chọn, có cân nhắc trớc Tiễn đăng tân thoại " (2) là những gợi ý cho ngời

làm khoá luận tìm tòi để có những so sánh về nhân vật phụ nữ trong

Truyền kỳ mạn lục với nhân vật phụ nữ trong Tiễn đăng tân thoại của Cù

Hựu

Gần đây, Trần ích Nguyên - nhà nghiên cứu Đài Loan đã cho ra

đời cuốn sách : "Nghiên cứu so sánh Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ

mạn lục" trong đó mở ra nhiều suy nghĩ mới về Truyền kỳ mạn lục Cuốn

sách so sánh hầu hết các mặt giữa hai thiên truyện từ chủ đề, kết cấu cho

đến nhân vật Cuốn sách ghi :" Nghiên cứu so sánh Tiễn đăng tân thoại

và Truyền kỳ mạn lục là một vấn đề không thể xem nhẹ trong nghiên cứu

so sánh văn học Việt – Trung; mà việc ấy lại là một khâu không thểthiếu trong nghiên cứu văn học Đông á" (3)

Trong nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả từ xa đến nay

đều có ít nhiều phân tích so sánh hình tợng phụ nữ, nhng cha có tác giả

nào có một bài nghiên cứu riêng về hình tợng phụ nữ trong Truyền kỳ

mạn lục và trong Tiễn đăng tân thoại

Trong khuôn khổ của một đề tài khoá luận tốt nghiệp chúng tôi cốgắng đi sâu lý giải những nội dung của hình tợng phụ nữ giữa hai tácphẩm, tìm ra những điểm tơng đồng, những điểm dị biệt trong hình tợngphụ nữ

(1) , (2) Phạm Tú Châu - Tạp chí Văn học số 3/1987

(3) Trần ích Nguyên - Nghiên cứu so sánh Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ mạn

lục, NXB VH Trung tâm văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, 2000, tr 17

IV Phơng pháp nghiên cứu

Chúng tôi sử dụng phối hợp nhiều phơng pháp và chủ yếu là cácphơng pháp : Thống kê, phân tích, so sánh Phơng pháp thống kê nhằm l-ợng hoá các truyện có hình tợng phụ nữ Phơng pháp phân tích tìm ranhững biểu hiện và nghệ thuật miêu tả hình tợng phụ nữ Phơng pháp sosánh thấy điểm giống nhau và khác nhau của hình tợng phụ nữ trong

Tiễn đăng tân thoại với Truyền kỳ mạn lục

V cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, khoá luận gồm có 3 chơng :

Chơng I : Những sự tơng đồng và những sự khác biệt của hình tợng ngờiphụ nữ ở hai tác phẩm trong thể hiện chủ đề tình yêu

Chơng II: Những sự tơng đồng và những sự khác biệt trong số phận bikịch của ngời phụ nữ

Chơng III : Những sự tơng đồng và những sự khác biệt ở nghệ thuật thểhiện hình tợng trong hai tác phẩm

I Phụ nữ, một loại nhân vật chính thể hiện chủ

đề tình yêu ở hai tác phẩm

1 Những sự tơng đồng

Nhân vật trong hai tác phẩm đều là nam tài tử Nho sinh kết duyên

cùng nữ là giai nhân tài sắc Nhân vật ở cả Tiễn đăng tân thoại và Truyền

kỳ mạn lục đều là những ngời trẻ đẹp đang ở độ tuổi say đắm tình yêu.

Họ đều là những bậc vơng giả giàu sang phú quý, thờng tự tìm đến và

gắn bó tình yêu với nhau Chẳng hạn trong Tiễn đăng tân thoại Vơng Sinh (Vị đờng kỳ ngộ ký), Trịnh Sinh (Liên phơng lâu ký) hoặc những chàng Nho sỹ nh Đằng Mục (Đằng Mục tuý du tụ cảnh viên ký), Kim

Định (Thuý Thuý truyện) trong Truyền kỳ mạn lục Trình Trung Ngộ

(Chuyện cây gạo) đợc miêu tả " Một chàng trai đẹp ở đất Bắc Hà, nhà rất

giàu", Triệu Nguyên thì "con nhà Trâm Anh cha đã mất, chỉ còn mẹ nhngnhà giàu ức vạn "

Còn hình tợng ngời phụ nữ là những ngời con gái có tài ngâm thơ,

ca hát, những cô gái yểu điệu, dung nhan xinh đẹp Những chàngvăn nhân và những thiếu nữ tài sắc ấy tự tìm đến với nhau bằng tình yêu

tự do, chân thành nh những cặp trời sinh Tình yêu đối với họ thật cuồng

nhiệt, đắm đuối, gắn bó với nhau tởng không có gì có thể tách rời Họ đãgiám vợt qua khuôn khổ nghiệt ngã của lễ giáo phong kiến mà nhất nhấtmọi ngời con gái lúc bấy giờ đều phải tuân thủ Đạt đợc những ớcnguyện, tự tìm đợc cho mình một ý trung nhân vừa ý họ cảm thấy sung s-ớng, toại nguyện, hạnh phúc tràn trề Tuy vậy, cái niềm vui sớng, hạnhphúc ấy thật mong manh, nó tồn tại chẳng đợc bao lâu, chỉ một thời gianngắn nếm đủ nỗi vui buồn sớng khổ rồi tình yêu rơi vào bi kịch tan vỡ Bikịch đau thơng chủ yếu rơi vào ngời phụ nữ Chỉ có một số cặp trai gáiyêu nhau bằng tình yêu chân chính, thuỷ chung, đợc cuộc đời ủng hộ thì

mới có đợc hạnh phúc trọn vẹn nh trong "Tiễn đăng tân thoại" là Liên

Phơng lâu ký và Vị đờng kỳ ngộ ký, ở "Truyền kỳ mạn lục" là quan Thái

Thú họ Trịnh với cô vợ họ Dơng trong Chuyện đối tụng ở Long Cung, D Nhuận Chi với Thuý Tiêu trong Thuý Tiêu truyện

Rõ ràng những bi kịch tình yêu này chủ yếu do hiện thực nhiễu

nh-ơng loạn lạc, chính trị thối nát, chiến tranh kéo dài liên miên Hai tác giảmuốn thông qua ngòi bút hiện thực và lãng mãn ca ngợi những phẩmchất cao đẹp của tình yêu vừa muốn phê phán những mối quan hệ bấtchính khác

2 Những sự khác biệt

Những nhân vật trong "Truyền kỳ mạn lục" phong phú hơn, đa

dạng hơn, có cả những tay lái buôn, những nhà s vào chùa mà vẫn say mê

ngây ngất vì tình hơn trong Tiễn đăng tân thoại

Nhân vật nữ trong "Truyền kỳ mạn lục" chủ yếu là những cô gái trẻ đẹp, công dung ngôn hạnh nh Nhị Khanh (Khoái Châu nghĩa phụ

truyện), Thuý Tiêu (Thuý Tiêu truyện), Vũ Thị Thiết (Nam Xơng nữ tử lục ) ngoài ra cũng có những u hồn, thác oan hiện về nh Nhị Khanh (Mộc miên thụ truyện ), cô gái họ Hồ (Xơng Giang yêu quái lục) và

thêm một loại nữa đó là những nguyệt quái yêu hoa nh Liễu Nh Nơng,

Đào Hồng Nơng (Tây Viên kỳ ngộ ký) do cây đào cây liễu hoá thành, một loại nhân vật nữ đầy cá tính nh Đào Hàn Than (Đào Thị nghiệp oan

ký) nh trong "Tiễn đăng tân thoại"

II Về t tởng của hai tác giả khi thể hiện chủ đề tình yêu

1 Những sự tơng đồng

Quan niệm về tình yêu của hai tác giả có chỗ giống nhau : Tìnhyêu phải chân chính lành mạnh thì mới có hạnh phúc, còn những quan hệbất chính chỉ vì ham muốn dục tình thì sớm muộn gì cũng tan vỡ trởthành bi kịch Cả hai tác giả đều có mong muốn trong tình yêu con ng ờiphải có quyền tự do, đợc lựa chọn ngời yêu, phải có sự thuỷ chung sonsắt và con ngời cần có sự đấu tranh để bảo vệ tình yêu của mình

Viết về tình yêu t tởng của hai tác giả đều hớng đến ca ngợi tìnhyêu thuỷ chung, xót thơng cho số phận ngời phụ nữ, đề cao họ và lêntiếng bênh vực họ Bên cạnh đó hai nhà Nho cũng lên án, phê phánnhững mối quan hệ thể xác, những thói tà dâm điên cuồng Từ đó thểhiện khát vọng mong muốn hớng con ngời tới tình yêu chân chính răn đe

sự đời cùng mong muốn cho cuộc đời ngày càng tốt đẹp hơn Đây chính

là tấm lòng nhân đạo cao cả của hai nhà Nho đối với cuộc đời

1.1 Tình yêu tự do vợt ngoài khuôn khổ lễ giáo phong kiến

Trong xã hội phong kiến với cơng thờng đạo lý khiến ngời phụ nữ

bị trói buộc trong "tứ đức tam tòng" Số phận tuổi trẻ phụ thuộc vào sựsắp đặt trớc của cha mẹ, những quan điểm cổ hủ phong kiến "nam nữ thụthụ bất thân" đã hạn chế quyền tự do yêu đơng của con ngời Vợt lên trênhiện thực ấy, những chàng trai cô gái ở đây không còn tự giam mìnhtrong vòng kìm kẹp của lễ nghĩa giáo điều phong kiến nữa mà đã giám v-

ợt qua tất cả để đến với tình yêu tự do tự nguyện Cái quan niệm "nam nữthụ thụ bất thân" (nam nữ đi qua phòng nhau mà liếc vào cũng là "bấtnhã" nam nữ không đợc chạm vào thân thể nhau dù chỉ là chạm bàn tay)

đâu có còn giá trị đối với hai chị em Lan Anh, Huệ Anh (Liên Phơng lâu

ký) Ngời xa hẳn sẽ ngỡ ngàng trớc hành động "thả giấy du đầu buộc cái

sọt" để chàng Trịnh Sinh ngồi vào mà kéo lên lầu cho thoả nỗi quyếnluyến Không phải hai cô gái tài sắc này không biết đến lễ nghĩa mà làm

nh vậy Các nàng ý thức đợc rằng " hoa xuân trăng thu có thì, để phíhoài thật đáng thơng tâm " vì thế dù biết là có tội các nàng vẫn giấudiếm cha mẹ để lén lút gặp gỡ với Trịnh Sinh Mãi đến khi chuyện cónguy cơ vỡ lỡ họ mới vội tha chuyện với mẹ cha, lúc ấy hai bên đànhphải đồng ý Có ngời cho rằng đây là hành động "nổi loạn" trong t tởng,

là sự đánh dấu cho một bớc tiến mới của lớp trẻ thời phong kiến Hai côgái này đã làm trái lễ giáo phong kiến, làm thay đổi số phận của ngời phụnữ xa khiến cả những cô gái thời nay vẫn còn phải ngỡ ngàng

Một dẫn chứng nữa là cô con gái ông chủ quán rợu trong Vị đờng

kỳ ngộ ký chỉ một lần nhìn thấy chàng họ Vơng mà đã ốm tơng t rồi cơng

quyết chỉ lấy chàng Khi biết chàng sắp qua đờng ấy thì tự nhận với cha

" lang quân con sắp tới " Mới nhìn qua thì ta chỉ thấy đây là một câuchuyện kỳ lạ do mê tín dị đoan , còn xét về bản chất là suy nghĩ vợtngoài khuôn khổ Cái quyết định của nàng vẫn đợc chấp nhận, nàng đợcsống một cuộc sống gia đình hạnh phúc đến khi già

Một tiểu th đài các nh Thuý Thuý đợc cha mẹ cho đến trờng họclại dám chống lại ý muốn của cha mẹ là tìm cho nàng một mối tử tế giàusang Khi đi học Thuý Thuý cùng tuổi với Kim Định nên bạn bè thờnggán ghép Hai ngời thực ra cũng đã có tình ý với nhau, từng tặng thơ chonhau Lớn lên, Thuý Thuý là con gái nên buộc phải thôi học Cha mẹ bàn

đến chuyện gả chồng, nàng" khóc lóc, bỏ cả ăn uống" rồi tha cùng cha

mẹ : "Nếu gả ắt phải là chàng Kim Định con đã hẹn ớc rồi, cha mẹkhông chấp thuận thì chỉ có chết, con thề không vào nhà ngời khác "thật táo bạo Nàng đã giám nói thật lòng mình, tiếng nói khẳng định tìnhyêu chân chính : " Cha mẹ không chấp thuận thì chỉ có chết " rõ ràng

đây là một sự quyết tâm lớn để bảo vệ tình yêu Nàng đã không chịu sựsắp đặt của cha mẹ nh những cô tiểu th khác

Trong Truyền kỳ mạn lục, "Phùng có ngời con trai là Trọng Quỳ,

Từ có ngời con gái là Nhị Khanh gái sắc trai tài, tuổi cũng suýt soát, haingời thờng gặp nhau trong những bữa tiệc, mến vì tài, yêu vì sắc, cũng có

ý muốn kết duyên Châu - Trần Cha mẹ đôi bên cũng vui lòng ng chonhân chọn ngày mối lái, định kỳ cới hỏi " không theo công thức chungcủa những câu chuyện tình yêu xa là cha mẹ hai bên hẹn ớc rồi đến tuổiphù hợp định ngày cới hỏi, mà mối tình của Trọng Quỳ và Nhị Khanh lạihoàn toàn khác Họ yêu mến nhau vì tài vì sắc, không cần biết cha mẹ có ng

ý hay không Tình yêu chân chính xuất phát từ sự rung động của hai contim, họ tự nguyện gắn bó với nhau và nên nghĩa vợ chồng

Cũng có trờng hợp tình cảm của hai ngời lại xuất phát từ mốiduyên tình cờ nh nàng Thuý Tiêu với chàng D Nhuận Chi, Thuý Tiêu đợcNguyễn Trung Ngạn tặng cho D Nhuận Chi và họ cùng thật lòng thơng

yêu nhau không theo lễ nghĩa giáo điều phong kiến họ gắn bó cùng nhau

đến suốt cả cuộc đời

1.2 Tình yêu thuỷ chung son sắt

Tình yêu xuất phát từ trái tim bao giờ cũng là tình yêu đích thực,những ngời lấy nhau vì tình yêu bao giờ cũng có hạnh phúc và họ luôngiữ trọn lòng thuỷ chung son sắt Hạnh phúc gia đình phụ thuộc vào lòngthuỷ chung vì thế trong cuộc sống, lòng thuỷ chung vô cùng quý giá,

thiêng liêng Truyền kỳ mạn lục miêu tả các cặp trai gái vợt qua bao thử

thách sóng gió cuộc đời đầy khó khăn, vất vả nhng họ vẫn thơng yêunhau, vẫn quyết tâm giữ gìn tình yêu đó

Trong Tiễn đăng tân thoại, Cù Hựu ca ngợi những mối tình thuỷ

chung, những tấm lòng đẹp đẽ Tấm gơng thuỷ chung son sắt nhất phải

kể đến nàng ái Khanh vợ của chàng trai họ Triệu ái Khanh kết duyêncùng chàng họ Triệu, chẳng đợc bao lâu thì chồng nàng lên đờng đi nhậnchức quan ở Giang Nam ái Khanh một mình ở nhà tận tình chăm sóc

mẹ chồng chu đáo trong lúc ốm đau Đến khi mẹ chồng bệnh nặng qua

đời nàng vẫn một lòng giữ trọn đạo hiếu ở vậy chờ chồng Cho đến mộtngày khi Trơng Sỹ Thành dấy binh nỗi loạn vây hãm Bình Giang, nhà áiKhanh bị tên lu Vạn Hộ chiếm thấy ái Khanh có nhan sắc hắn muốn épnàng làm vợ Tình thế cấp bách, ái Khanh quyết giữ gìn sự trinh tiết củamình Nàng tìm đến cái chết chứng tỏ cho lòng thuỷ chung son sắt Độcgiả rất cảm động trớc tấm lòng thuỷ chung của nàng ái Khanh Mặc dùxuất thân nàng là một ca kỹ- ngời ta thờng nói "xớng ca vô loài" - nhng

ái Khanh không phải là loại "hết làm vợ họ Trơng lại là hầu họ Lý".Lòng thuỷ chung đã có mấy ai đợc nh La ái Khanh

Trong bối cảnh đất nớc có chiến tranh giữ đợc tình yêu thuỷ chungson sắt thật khó Thuý Thuý - Kim Định yêu nhau là thế, tình cảm say

đắm mặn nồng là thế, nhng cái loạn Trơng Sỹ Thành xẩy ra "Thuý Thuý

bị bộ tớng của chúng là Lý tớng quân bắt đi" vợ chồng ly tán, đau đớn

đến tột cùng nếu nh trong tình yêu không có lòng thuỷ chung son sắt thìchắc chắn cặp trai tài gái sắc này sẽ đôi ngời đôi ngả nh những cánhchim lìa đàn Nàng Thuý Thuý an phận trong sự giam hãm của Lý tớngquân, Kim Định đành chấp nhận cuộc sống cô đơn, lẻ loi Nhng chàngKim Định vẫn một lòng một dạ vì vợ, không quản ngại đờng xa cách trở

lặn lội tháng ngày đi tìm vợ Đờng sá gập ghềnh, vất vả, xa xôi khó đi và

"đi tới Bình Giang, Tớng quân họ Lý hiện là chức quan phòng ngự ởThiệu Hng, đến đợc Thiệu Hng, ông ta lại đợc điều đi đóng quân ở Yên

Phong, lại đến Yên Phong, ông ta đã về Hồ Châu" (Thuý Thuý truyện )

nhng Kim Định vẫn không nản chí mà cứ thế băng rừng vợt núi đi quahết nơi này nơi khác Đờng đi xa xôi cách trở tình yêu lại cứ thế tăng lên

và chàng Kim Định "qua lại vùng hai con sông Trờng Giang và Hoài Hà,trải bao gian nguy hiểm trở, năm này qua năm khác, túi đẫy đã cạn kiệtsong tấm lòng ấy cha khi nào phai nhạt" Qua những nỗi gian truân củatình yêu càng quyết tâm mãnh liệt và ý chí mạnh mẽ đến nhờng nào.Thời gian dài đằng đẵng , chặng đờng xa tít tắp vẫn không làm chàngchùn bớc, chàng " đi trên cỏ, ngủ trên sơng, ăn mày mọi ngời" cứ thế lầntừng bớc tìm vợ Dờng nh, trời đất đã chứng nhận cho tình yêu cuồngnhiệt của chàng Kim Định Nếu nh không có tấm lòng thuỷ chung sonsắt, vì ngời vợ đáng thơng thì làm sao chàng có thể vợt qua đợc ngàn vạndặm đờng gian nan khốc liệt đầy thử thách kia Họ phải trải qua nhữngtháng ngày " gần nhau trong gang tấc mà mặt xa cách mặt " Một ngờitrong cung cấm, một ngời dới cửa quan , tuy cùng một nhà nhng chẳngbao giờ đợc gặp mặt nhau dù lòng tràn ngập nhớ thơng sau những ngày

xa cách Nhng cả hai vẫn kiên nhẫn chờ đợi, Kim Định lại nghĩ ra cáchviết thơ tháo cổ áo câu băng vải đỏ bỏ thơ vào đó rồi khâu lại gửi chonàng Thuý Thuý Thuý Thuý cũng vịnh lại một bài rồi bằng cách ấy màgửi đến cho Kim Định Thuý Thuý không vì cuộc sống vơng giả giàusang nơi lầu son gác tía mà quên đi ngời chồng cũ Họ làm mọi cách màvẫn không đến đợc với nhau Họ hẹn cái nhau bằng cái chết để sang thếgiới bên kia gặp nhau Tình yêu của đôi trai gái thật là keo sơn, gắn bó

Dù cách biệt nhng họ vẫn một lòng hớng về nhau, một lòng giữ trọnniềm tin, lòng thuỷ chung Họ mong muốn khi chết hai ngời mộ đợc đắpcạnh nhau để ngày ngày, tháng tháng đợc bên nhau mãi mãi Lý tớngquân quyền uy nhng cũng phải chấp nhận chịu thua tình yêu mãnh liệtcủa hai ngời Giam cầm thể xác họ không thể nào giết chết đợc tình yêutrong họ Tấm lòng thuỷ chung son sắt ấy cuối cùng cũng đợc đền đápkhi về nơi âm phủ Phải chăng lòng thuỷ chung của họ đã làm cảm độngcả trời đất, các đấng thần linh để rồi các bậc thánh thần không nỡ để họphải chia lìa mà giúp đỡ để họ đợc tái hợp nhân duyên Thấu hiểu sâu sắc

nét đẹp trong tâm hồn của nam nữ thanh niên lúc bấy giờ Cù Hựu đã xâydựng nên một mối tình đẹp đẽ đẫm chất nhân văn vừa là để ca ngợi nhữngtình yêu chung thuỷ, vừa là để hớng con ngời ta đến nét đẹp đạo đức

Sự thuỷ chung son sắt luôn luôn đợc đề cao trong tình yêu Truyền

kỳ mạn lục kể về sự thuỷ chung của nàng Nhị Khanh không kém gì

huyền thoại nàng Tô Thị chờ chồng hoá đá Truyện ngời nghĩa phụ ở

Khoái Châu Thời gian xa chồng dài đằng đẵng biết bao gian nan vất vả

mà nàng vẫn một mình vợt qua giữ trọn đạo với chồng Khi chồng vừa đi

xa thì cha mẹ đẻ của nàng nối nhau tạ thế, sống cô đơn nên bà cô là LuThị trớ trêu thay bà cô lại vì ham muốn tiền bạc mà có ý ép gả nàng chotớng quân họ Bạch Giữ trọn lòng thuỷ chung, Nhị Khanh tìm cách nhờngời bõ già tìm chồng về, gia đình đoàn tụ Những tởng từ đây hạnh phúc

sẽ đến với cuộc đời nàng Nhng rồi quen tính chơi bời, lêu lỏng, ngờichồng vũ phu tàn tệ của nàng với Đỗ Tam, một tên lái buôn hiếu sắc NhịKhanh thờng răn chồng: “những ngời lái buôn phần nhiều là giảo quyệt,

đừng nên chơi thân với họ” Ngời chồng không nghe Sau vì lừa nên thuabạc, y đã bán nàng cho Đỗ Tam Liệu cơ không thoát khỏi, nàng giả vờnói với chồng những lời từ biệt, rồi ôm con khóc rằng: “Cha con bạc tình,

mẹ đau buồn lắm Biệt ly là việc thờng thiên hạ, một cái chết với mẹ cókhó khăn gì Nhng mẹ chỉ nghĩ thơng các con thôi” Đau đớn uất hận, đểgiữ trọn lòng trinh bạch của ngời phụ nữ Nhị Khanh tìm đến cái chết.Không ham muốn giàu sang quyền lực, một lòng thờ chồng nuôi dạy cáccon Về sau, vì thơng bầy con nhỏ và ngời chồng biết hối hận, nàng hiện

về khuyên chồng ăn ở nhân đức, bền chí nuôi con để sau này hớng theo

cờ nghĩa của vị Chân nhân họ Lê Nổi bật lên tính cách của một con ngờichung thuỷ Qua nhiều cảnh ngộ tính cách ấy ngày càng rõ nét Trong xãhội cũ, một ngời con gái có nhan sắc, sống nhờ ở nhà ngời, chờ chồngtrên sáu năm trời mà vẫn giữ giá trong tiết sạch, thật không dễ Nhng NhịKhanh có thể chờ chồng trong cảnh “bơ vơ trơ trọi”, giữa “những lờigiăng gió cợt trêu”, chứ nàng không chịu nổi sự phụ bạc của chồng.Nàng tự vẫn vì theo quan niệm của nàng thì không có con đờng nào khác.Cái chết trở thành tất yếu trong sự phát triển tính cách của nàng, tronghoàn cảnh của nàng nhng chết đi mà thơng nhớ vẫn khôn nguôi Cho nên,khi chồng hối hận thì nàng đã trở về với tình thơng hết sức cảm động củangời vợ hiền hậu, dịu dàng, rộng lợng, tha thứ cho chồng, hớng chí chocon Nhị Khanh tiêu biểu cho tính cách trung hậu, đảm đang, tiết nghĩa,

tình thơng yêu đối với chồng con của ngời phụ nữ ngày xa và đến muôn

đời sau ngời đời vẫn phải thán phục nàng Không chỉ có ái Khanh màcòn rất nhiều ngời con gái khác luôn luôn có ý thức giữ gìn bảo vệ tìnhyêu, trọn lòng với hai tiếng thuỷ chung ái Khanh thì bị chồng phụ bạc

mà vẫn một lòng một dạ Còn Vũ Nơng trong Chuyện ngời con gái Nam

Xơng thì trớc sự ép buộc của tớng giặc để giữ lòng thuỷ chung với chồng

mà tìm đến cái chết thơng tâm Vũ Thị Thiết trong Chuyện ngời con gái

Nam Xơng là ngời con gái đức hạnh, con nhà gia giáo, có học lại xinh

đẹp Còn Trơng Sinh vốn là con nhà giàu nhng không có học, tính đanghi nóng nảy Vũ Thị Thiết và Trơng Sinh nên duyên chồng vợ với tínhtình trái ngợc nhau Biết chồng có tính đa nghi, nàng càng giữ gìn khuônphép, yêu thơng chiều chuộng chồng để giữ gìn hạnh phúc gia đình Nh-

ng chiến tranh xẩy ra, triều đình bắt lính Trơng Sinh phải đi tòng quân

xa mẹ, xa vợ Nàng ở nhà với bụng mang dạ chửa và phải chăm sóc mẹgià lúc đau ốm, Nỗi xa chồng cha dứt nàng phải mang thêm một niềm

đau khác là mẹ chồng mất Nàng lo cho mẹ đợc mồ yên mả đẹp chẳngkhác mẹ đẻ mình Và nàng còn phải vất vả nuôi dạy con thơ Vậy mà,lòng thuỷ chung ấy vẫn bị nghi ngờ chỉ vì một câu nói của trẻ thơ: "Ơhay! Thế ra ông cũng là cha tôi ? Ông lại biết nói nữa chứ không nh chatôi trớc kia chỉ nín thin thít Trớc đây thờng có một ngời đàn ông đêmnào cũng đến, mẹ Đản đi cùng đi, mẹ Đản ngồi cùng ngồi, nhng chẳngbao giờ bế Đản cả." Nghe thế tính đa nghi của Trơng Sinh nổi dậy làmcho chàng trở nên mù quáng Chàng nghĩ rằng vợ mình đã ngoại tình.Thế là chàng ruồng rẫy đánh đuổi nàng đi, không chịu nghe những lờinàng nói Với nỗi oan ức đó nàng đã gieo mình xuống sông tự tử đểchứng tỏ cho tấm lòng trong sạch của mình

Cái chết của Vũ Nơng gây cho ngời đọc nhiều thơng tiếc, thơngcho ngời phụ nữ đức hạnh phải chết oan, tiếc cho kiếp đời ngắn ngủi củangời con gái đảm đang chung thuỷ Bên cạnh đó còn giận Trơng Sinh,truyện không phải không có hé mở khả năng tránh đợc tấm thảm kịch bithơng của Vũ Nơng Nhng thật đáng tiếc Trơng Sinh không tận dụng đợccác cơ hội đó Có thể nói, đây là tài kể chuyện xuất sắc của tác giả, đã

kết rồi mở gây đợc nhiều chú ý cho ngời đọc Truyền kỳ mạn lục đã làm

xúc động lòng biết bao thế hệ tình cảm thuỷ chung là ánh sáng toả sángmãi và chủ yếu đợc bộc lộ từ ngời phụ nữ cũng vì hoàn cảnh lúc bấy giờngời phụ nữ phải chịu nhiều bất hạnh nhất và trong đau khổ thì phẩm

chất con ngời càng ngời sáng hơn Đây chính là nét đẹp truyền thống củangời phụ nữ Việt Nam Xây dựng nhân vật Vũ Nơng, Nguyễn Dữ khôngchỉ dừng lại để khẳng định phẩm chất của nàng mà ông đã mợn yếu tố kỳlạ, hoang đờng để khẳng định trọn vẹn thêm đức hạnh của nàng NguyễnDữ đã tạo dựng một không gian mới, một thế giới mới cho nhân vật tồntại Đó là thế giới của vua biển Nam Hải nơi Vũ Nơng sống sau khi “gieomình xuống sông mà chết” Đó là nơi bù đắp những mất mát thiệt thòicủa nàng ở chốn trần gian Đây phải chăng là bớc tiếp nối của nghệ thuậttợng trng Phơng Đông nh một hình ảnh có hậu để ám chỉ sự oan khuấtcủa Vũ Nơng đã đợc hoá giải Vũ Nơng đã sống lại bởi tình thơng yêucủa tác giả, Nguyễn Dữ đâu an lòng khi chứng kiến cái chết oan khốccủa nhân vật mà mình yêu thơng Hết sức thơng cảm với số phận của VũNơng và cũng đề cao phẩm hạnh của nàng, tác giả không để cho Vũ N-

ơng “làm mồi cho cá tôm”, và “làm cơm cho diều quạ” mà để cho nàngtrở thành “mỹ nhân”, “quần áo thớt tha” và sống trong “cung gấm đền

đài thật nguy nga lộng lẫy” Ngời phụ nữ đợc tác giả đề cao vì bản thân

họ luôn ý thức một cách đầy đủ nhất về đức hạnh của mình và họ sẵnsàng bằng mọi giá để bảo vệ nó

Tác giả muốn an ủi nhân vật làm cho nhân vật không bị oan khuấtnữa và đó cũng là sự an ủi cho chính mình, cho ngời đọc và ngời nghe.Tác giả tin rằng số phận và cái chết của Vũ Nơng, phẩm hạnh và sự mấtmát của nàng sẽ đợc bù đắp ở màn kết thúc mang màu sắc “có hậu” này,

và ông cũng hy vọng rằng nỗi niềm day dứt, thơng xót của mình cũng

nh của bạn đọc đối với số phận Vũ Nơng, số phận ngời phụ nữ sẽ trở nênnhẹ nhàng hơn T tởng nhân văn của ông thật cao cả, ông giành tình th-

ơng cho lớp ngời chịu nhiều đau khổ, thiệt thòi nhất trong xã hội

Màn kỳ ảo lung linh của Chuyện ngời con gái Nam Xơng không

chỉ thể hiện tình cảm yêu thơng, thái độ đề cao đức hạnh ngời phụ nữ và

-ớc nguyện của Nguyễn Dữ về cuộc sống tốt đẹp hạnh phúc Số phận mỗicon ngời và hạnh phúc gia đình chỉ có ở trần gian và đợc định đoạt trongcuộc sống trần thế mà thôi Thần linh có thể chứng giám cho tấm lòngtrinh bạch của Vũ Nơng nhng không thể cứu nàng khỏi sự oan nghiệt củacõi đời, không thể làm cho nàng sống lại, hạnh phúc tan vỡ thì không thểhàn gắn níu kéo trở lại Sự thật phũ phàng của Vũ Nơng và số phận ngờiphụ nữ vẫn là sự thật Chỉ có nỗi đau của nàng, bi kịch của một số phận

là thực, còn những gì tạo nên màn kết thúc có hậu chỉ là ảo ảnh Tác giả

cho rằng nàng sống lại trong thế giới khác – thế giới huyền ảo của lòngmong ớc nhng tác giả không thể để nàng quay trở lại và sống hạnh phúctrong thế giới thực Qua đó Nguyễn Dữ cũng muốn khẳng định hạnhphúc của Vũ Nơng và của ngời phụ nữ trong xã hội loạn lạc đó chỉ có đ-

ợc trong mơ, và ông bộc lộ cái nhìn tiến bộ và niềm tin tởng của ông về

ngời phụ nữ Thái độ này thể hiện ngay trong lời bình cuối Chuyện ngời

nghĩa phụ ở Khoái Châu: "Than ôi, ngời con gái có ba đạo theo, theo

chồng là một Nàng Nhị Khanh chết có quả là đã theo chồng không ?

Th-a rằng không Lời xTh-a bảo theo là theo chính nghĩTh-a chứ không theo tà dục.Chết hợp với nghĩa có hại gì cho cái đạo theo Theo nghĩa tức là theochồng đó Có ngời vợ nh thế mà để cho phải hàm oan, Trọng Quỳ thật làtuồng chó lợn " đó là tiếng nói bênh vực ngời phụ nữ một cách chính

đáng

2 Những sự khác biệt

Cái khác trong t tởng của Nguyễn Dữ so với Cù Hữu là ngoài thểhiện nỗi bất bình trớc hiện thực, Nguyễn Dữ còn bày tỏ lòng yêu nớc,ngoài phê phán xã hội loạn li, còn phê phán cuộc chiến tranh xâm lợc của

giặc Minh từ Phơng Bắc Chính sự khác biệt này làm cho Truyền kỳ mạn

lục không bị lẫn với văn học của bất cứ nớc nào mà khi đọc lên ngời ta

nhận ra ngay đó là tác phẩm của nhà văn Việt Nam

Đến Nguyễn Dữ có một bớc tiến mới đó là tình yêu không chỉ đơnthuần là sự gắn bó nam nữ mà trong thời buổi có chiến tranh tình yêu còn

có sự gắn liền với lòng yêu nớc, ý thức dân tộc Tình yêu còn vơn tới khát

vọng tự do bay bổng lãng mạn tận cõi bồng lai nh chàng Từ Thức lấy vợ

tiên Khát vọng tình yêu rõ ràng là đã cao hơn, xa hơn so với Cù Hựu

2.1 Phẩm chất dân tộc

Lịch sử dân tộc ta ở thời kỳ này là thời kỳ mở đầu quá trình khủnghoảng trong sự phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam Thế kỷ XVtrở về trớc, vấn đề cơ bản của lịch sử là sự khẳng định quốc gia dân tộc,mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn dân tộc từ thế kỷ XVI, mâu thuẫn giaicấp trở thành vấn đề trung tâm của sự phát triển lịch sử Vấn đề con ngời,nhất là ngời bị áp bức - trở thành mối quan tâm lớn nhất trong xã hội.Xung đột gay gắt giữa các lực lợng phong kiến thống trị ngày càng bảothủ và phản động với các lực lợng xã hội tiến bộ, và các tầng lớp bị trị

đau khổ là xung đột cơ bản của gần bốn thế kỷ (XVI - nửa đầu XIX)

Đây là giai đoạn mà tinh thần và phẩm chất dân tộc không đợc thểhiện ở những đại diện u tú của tầng lớp thống trị ( nh ở giai đoạn trớc)

mà là ở phía những kẻ bị trị, những con ngời bé nhỏ, khổ đau, nhng phẩmchất vô vàn cao quý Chúng ta nhận thức về hình ảnh dân tộc qua nhữngcon ngời đó, đặc biệt là ngời phụ nữ Chỉ nh vậy chúng ta mới thấy rằngNguyễn Dữ đã thể hiện đặc sắc tinh thần và phẩm chất dân tộc trong tậptruyện của mình, trong cả rất nhiều truyện không hề nói về đối khángdân tộc Những cái cao đẹp, tích cực, tiến bộ thể hiện rực rỡ ở nhữngcon ngời khổ đau, bé nhỏ nh Đào Hàn Than, Vũ Thị Thiết, Thuý Tiêu, LệNơng, trong đau đớn, vùi dập vẫn bừng cháy niềm khao khát khônnguôi về hạnh phúc, tình yêu, lẽ công bằng, về quyền đợc sống, đợc hởng

thụ và hiến dâng Nguyễn Dữ với Truyền kỳ mạn lục đã mở đầu một cách

đích thực khuynh hớng văn học nêu cao tinh thần dân tộc qua việc ngợi

ca khẳng định con ngời nhất là ngời phụ nữ bình thờng Nguyễn Dữ làtiền bối của những thế hệ nhà văn nh: Nguyễn Du, Hồ Xuân Hơng, ĐoànThị Điểm bằng sáng tác của mình ngợi ca và khẳng định ngời phụ nữ.Với sáng tác nghệ thuật u tú của mình họ thể hiện rực rỡ lòng yêu nớc,tinh thần dân tộc

Trong Truyền kỳ mạn lục, mâu thuẫn gay gắt giữa dân tộc mà

phẩm chất, tinh thần của nó đợc thể hiện chủ yếu qua số phận ngời phụnữ và phần nào ở trí thức tiến bộ, đối với mọi thế lực phản động, tàn bạocủa chế độ phong kiến trong bớc đầu khủng hoảng

2.2 Tấm lòng yêu nớc, ý thức dân tộc

Lòng yêu nớc là một truyền thống quý báu của dân tộc ta Trongmọi thời điểm con ngời đều có thể bộc lộ lòng yêu nớc Có nhiều phơngdiện để biểu hiện lòng yêu nớc khác nhau Khi đất nớc yên bình lòng yêunớc là sự tôn kính bề trên, là mong muốn góp phần xây dựng đất nớcphồn vinh thịnh trị Khi đất nớc loạn lạc, yêu nớc là mong muốn đánhdẹp thù trong giặc ngoài, bảo vệ vùng đất của dân tộc

Trong Truyền kỳ mạn lục lòng yêu nớc của tác giả thể hiện rất rõ.

Đó chính là lòng căm thù giặc, là ý chí quyết tâm đánh đuổi giết giặc đểbảo vệ tình yêu, là ý thức về chủ quyền dân tộc, là tình cảm xót thơng ng-

ời hoạn nạn rơi vào bi kịch tình yêu Với lòng yêu nớc Nguyễn Dữ xâydựng nhân vật Phật Sinh bị tớng giặc cớp mất vợ, căm thù phẫn uất dângnhiều kế sách giết giặc lập công, sau lại: "Vì mối hờn cũ cha trả, đemquan ứng mộ, phàm gặp tớng sỹ nhà Minh đều chém giết dữ dội cho

hả " Nhân vật này đã nói hộ lòng mong muốn của tác giả phải giết đợc

kẻ thù để rửa oan cho những ngời bị giết hại nhất là rửa nỗi nhục chonhững cô gái bị chúng cỡng hiếp, bắt vào chỗ chết Trả thù cho mối hậncủa vợ cũng là trả thù cho nỗi nhục quốc thể Đây cũng là lời khích lệcủa Nguyễn Dữ tới tất cả mọi ngời dân Việt Nam hãy nghĩ tới thù nhà nợnớc mà hăng hái chiến đấu với kẻ thù ý thức về sự sống chết của Lệ N-

ơng "thà chết rấp ở ngòi lạch, gần gũi quê hơng còn hơn là sang làmnhững cái cô hồn nơi đất Bắc" cũng chính là ý thức về chủ quyền lãnhthổ của tác giả Mỗi đất nớc có lãnh thổ riêng, ranh giới riêng, xâm phạm

địa phận nhau là vi phạm chủ quyền của nhau Lệ Nơng là cô gái có ýthức về điều đó, cho dù có chết cũng quyết tâm làm ma trên đất nớc quêhơng mình chứ không chịu làm những cô hồn nơi đất khách quê ngời

Một biểu hiện nữa cho lòng yêu nớc của ông là sự xót thơng cho

đồng loại, cho những con ngời vì chiến tranh mà phải chịu đau thơng Cóthơng yêu ngời dân thì mới có lòng căm thù những kẻ đã gây ra tai vạcho dân, mới có sức mạnh để chiến đấu, mới bảo vệ đợc dân tộc Tấmlòng nhân đạo của Nguyễn Dữ giành cho khắp nhân loại, cho tất cả mọihạng ngời, loài ngời

Xa nay ta thờng thấy nhà Nho bày tỏ lòng yêu nớc trong những tácphẩm viết về quê hơng, ca ngợi những chiến công, những vị anh hùng nh

Nguyễn Trãi viết Bình Ngô đại cáo nh Trơng Hán Siêu viết Bạch Đằng

Giang Phú Nguyễn Dữ là ngời đầu tiên thể hiện lòng yêu nớc ngay cả

khi ông viết về tình yêu, thấp thoáng sau những câu chuyện tình yêu li kỳ

có nỗi lòng yêu nớc của tác giả

Ch ơng II

Những sự tơng đồng và những sự khác biệt trong số

phận bi kịch của hình tợng ngời phụ nữ

Trong xã hội đầy rẫy sự bất công, văn học chính là tấm gơng phảnchiếu cuộc đời đau khổ số phận bi kịch của ngời phụ nữ bằng những

dòng văn đẫm nớc mắt Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ là một tác

phẩm nh vậy

I Số phận của ngời phụ nữ trong sự đấu tranh giành lại tình yêu

1 Những sự tơng đồng

Trong tác phẩm này số phận của ngời phụ nữ (Kim Hoa, Kim Tiên

và Chức nữ) thờng mang tính bi kịch Cả Cù Hựu và Nguyễn Dữ đềuphản đối thành kiến của giới đàn ông và văn nhân hiếu sự khiến mình

mang tai tiếng giữa cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa, Từ Thức lấy vợ tiên

và Giám hộ dạ phiếm ký hoặc chàng đi săn tình cờ bắn trúng ma quái, trừ hại cho dân trong Chuyện ngôi chùa hoang ở Đông Triều và Thân Dơng

động ký.

Ngời phụ nữ vì chiến tranh phong kiến tàn khốc mà phải chịu thiệt

thòi, khổ sở (truyện Lệ Nơng), hoặc vì quyền thế độc ác, xảo trá mà phải chịu cảnh "rẽ thuý chia uyên" (truyện Nàng Thuý Tiêu) hoặc vì nam quyền phong kiến mà phải chịu chia lìa (Chuyện ngời con gái Nam X-

ơng) Những khao khát hạnh phúc chân chính của ngời phụ nữ thờng

dẫn họ đến bi kịch đau đớn

Tiêu biểu trong hai tác phẩm Chuyện nghiệp oan của Đào Thị,

Đào Hàn Than chính là biểu hiện vơn tới cuộc sống mà nàng mongmuốn, và cũng chính nàng, tập trung cao nhất những bi kịch khổ đau củamột kiếp bé nhỏ, không phơng tự vệ, trong cái xã hội đầy rẫy những oantrái, bất công , mà Nguyễn Dữ đã thấy đợc Nàng bị đủ mọi thế lực xãhội vùi dập, đày đoạ và số phận đã bắt nàng chịu "hết nạn nọ, đến nạnkia" và càng cố vơn lên bao nhiêu, nàng càng bị vùi dập sâu xuống bấynhiêu Từ cõi chết, Đào Thị trở về trả thù kẻ đã đày đoạ mình, thì lại bị

trừng trị tàn ác hơn Đào Thị là nhân vật duy nhất trong Truyền kỳ mạn

lục phải chết oan ức hai lần, cái chết sau thảm khốc hơn cái chết trớc Đó

chính là một sự trả lời tàn nhẫn của cuộc sống hiện tại đen bạc cho nhữngkhao khát vùng lên tuyệt vọng của nàng Đây chính là đỉnh cao có tính bi

kịch của số phận con ngời trong Truyền kỳ mạn lục, Chuyện nghiệp oan

của Đào Thị là tiếng kèn cấp báo của Nguyễn Dữ cất lên đòi quyền sống

của con ngời, trong buổi xế chiều của lịch sử chế độ phong kiến ViệtNam thời trung đại, khi mà những vấn đề phân biệt nội bộ gay gắt cũng

nh chiều hớng suy thoái không tránh khỏi đang treo lên đầu giai cấpthống trị

Trong Truyền kỳ mạn lục, cái chết đeo đuổi hầu hết những ngời

phụ nữ Dờng nh đó là giải pháp cuối cùng, phổ biến của hai tác giả khigiải quyết vấn đề tự do hạnh phúc Đó là sự bế tắc đến cùng cực của haitác giả trớc vấn đề con ngời, đặc biệt là số phận của ngời phụ nữ trong xãhội đó Trong tác phẩm của hai tác giả rất ít số phận ngời phụ nữ đợc tốt

đẹp, và hầu nh cũng không có một hứa hẹn tơi sáng nào

2 Những sự khác biệt

Trong Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu con ngời khi đã yêu sẽ tốt

đẹp hơn Họ không chỉ tự do tự nguyện trong chuyện tình cảm mà khi bị

áp bức, bị cớp mất tình yêu còn dám đứng lên đấu tranh để giành lại tìnhyêu cho dù kẻ thù có thế lực lớn mạnh đến mức nào Mối tình giữa ThuýThuý và Kim Định đã trải qua bao khó khăn trở ngại nhng cản trở lớnnhất đối với họ chính là tớng quân họ Lý - một kẻ đầy quyền uy binh lựctrong tay Chính hắn là kẻ đã cớp mất Thúy Thuý từ tay Kim Định đanàng về ép làm vợ Nếu là một kẻ tôi đòi tầm thờng Kim Định đành chịumất vợ Thuý Thúy cam phận làm vợ Lý tớng quân nhng đôi trai gái nàykhông phải là những ngời tầm thờng, họ không khuất phục Lý tớng quân

Lý tớng quân ngăn cản không cho họ gặp mặt thì họ tìm cách liên lạcbằng th từ, hẹn nhau bằng cái chết Ngời phụ nữ bất chấp tất cả, cùng đấutranh để sống bên nhau

Số phận của cô gái áo xanh trong lầu của quan Bình Chơng GiảThu Hác còn táo bạo và mạnh mẽ hơn trong việc đấu tranh cho tình yêu.Trớc đây nàng là ngời hầu gái có cảm tình với ngời hầu nam trong ngôilầu ấy Cả hai có tình ý với nhau, nàng từng lấy túi đựng tiền thêu lén

ném cho chàng, chàng cũng lấy hộp phấn đồi mồi tặng lại Lẽ ra sống dớitrớng Giả Thu Hác, họ không đợc phép làm nh thế nhng cả hai đều dámchống lệnh mà bày tỏ tình cảm với nhau nhng không ngờ chuyện tìnhcảm của hai ngời bị vỡ lỡ, Thu Hác "buộc hai ngời phải chết dới cây cầu

gãy ở Tây Hồ" ( Lục y nhân truyện) Sau khi chết đi, chàng trai đợc đầu

thai lại làm chàng Triệu Nguyên, cô gái tuy thể xác đã lìa nhng linh hồnvẫn còn tồn tại trên cõi nhân gian, cả mối tình chàng nàng lại một lầnnữa tìm đến với chàng Cô gái ấy đã dám vợt qua số mệnh, sự cách trở

âm dơng để đợc trở về đoàn tụ cùng chàng dù chỉ trong một thời gianngắn ngủi Cô gái đã kể lại những chuyện dã man độc ác của Giả ThuHác tức là cô đã vạch trần sự độc ác tàn bạo của thế lực thống trị Hắnchỉ vì một lời khen “đẹp hay hai chàng tuổi trẻ” của một cô hầu gái màhắn giành “tặng” cái đầu lâu của chàng trai kia cho nàng rồi cuối cùnghắn cũng phải chịu một tai vạ bằng cái chết Hắn ác độc ngăn chặn tìnhcảm chân thành của ngời ta nhng hắn không thể chia lìa họ vĩnh viễn đ-

ợc Nh vậy, cờng quyền bạo lực không thể giết chết tình yêu

Số phận của ngời phụ nữ trong Tiễn đăng tân thoại long đong, lận

đận hơn trong Truyền kỳ mạn lục Nhân vật Hng Nơng trong câu chuyện

Chiếc thoa vàng hình chim phợng lại khác Vốn đợc cha mẹ gả cho Hng

Ca, nàng cũng ng lòng, vì gia đình Hng Ca gặp nạn nên mời lăm năm xacách biền biệt tin tức, nàng vì thơng nhớ chàng mà sinh bệnh mất đi Sốphận tởng chừng nh cái chết sẽ chôn vùi tất cả nhng Hng Ca về chỉ biếtbuồn bã và khóc thơng Nhng vì duyên số cha trọn Hng Nơng lại "sốngdậy" nhập vào thể xác em gái là Khánh Nơng để nối duyên Châu - Trầnvới Hng Ca Cách thể hiện tình cảm của nàng có phần bi kịch cuộc đời,nhng vợt lên trên hết là sự cố gắng để đợc sống những ngày tình nghĩavới ngời chồng Lúc đầu có ngời cho rằng là cô gái h hỏng nhng khi đãhiểu ra tâm nguyện của nàng ai cũng động lòng trắc ẩn

Sức mạnh của tình yêu luôn luôn là động lực khiến ngời ta vợt qua

đợc những thế lực cản trở, câu chuyện về cuộc đời của hai cô gái kể trên

là biểu hiện cho bi kịch cuộc đời sống phải có sự tranh đấu thì mới bảo

vệ hạnh phúc, tình nghĩa vợ chồng trong thời buổi loạn lạc

Với Truyền kỳ mạn lục, lần đầu tiên trong văn học Việt Nam, ngời

phụ nữ đã xuất hiện rầm rộ với cả diện mạo, tâm hồn tình cảm, nhu cầu

và khát vọng, với số phận của mình Đó là những con ngời vốn xuất thân