Tìm hiểu kiến trúc quần thể nhà thờ phát diệm huyện kim sơn ninh bình

Hiện nay trên đất nớc ta có hàng nghìn nhà thờ Thiên Chúa giáo đãđợc xây dựng mang những phong cách nghệ thuật kiến trúc khác nhau: cónhững nhà thờ mang phong cách kiến trúc Gôtich, Rôma

Trờng Đại Học Vinh Khoa lịch sử -0o0 -

Vũ thị thanh Hiền Khoá luận tốt nghiệp Đại học

Tìm hiểukiếntrúc quầnthể nhà thờ phát diệm

huyện Kim Sơn ninh bình

Chuyên ngành: lịch sử văn hoá

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp của mình tôi xin bày tỏ lòng cảm

ơn sâu sắc với cô giáo, thạc sỹ Nguyễn Thị Duyên đã hớng dẫn, giúp đỡ,

động viên trong quá trình lựa chọn thực hiện đề tài này

Với khoá luận tốt nghiệp của mình tôi còn nhận sự động viên, khích

lệ của các thầy, cô giáo trong khoa Lịch sử trờng Đại học Vinh, các vị Linhmục, Ban hành hành giáo nhà thờ Phát Diệm, UBND thị trấn Phát

Diệm,Th viện thị trấn Phát Diệm, phòng Tôn giáo, phòng Văn hoá huyệnKim Sơn, th viện tỉnh Ninh Bình, gia đình, ngời thân và bạn bè …

Tuy nhiên khoá luận tốt nghiệp của tôi mới chỉ là những kết quảnghiên cứu ban đầu Do trình độ hạn chế, thời gian nghiên cứu không dài,

đề tài nghiên cứu rộng, quá trình điền dã thu thập tài liệu cha thật đầy dủ

nh mong muốn, khoá luận tốt nghiệp của tôi không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót nhất định Rất mong nhận đợc ý kiến đóng góp, xây dựng của cácthầy, cô giáo, các bạn sinh viên để luận văn đợc hoàn chỉnh hơn

và trở thành biểu tợng của làng quê Việt Nam Còn những ngôi nhà thờcủa đạo Thiên Chúa thì sao?

Đạo Thiên Chúa đã đợc du nhập vào nớc ta hơn 400 năm và hiện naycũng đã có một bộ phận lớn dân c theo tôn giáo này Nhng khi nhắc đếnnhững nhà thờ Thiên Chúa giáo thì chúng vẫn còn rất xa lạ đối với nhiềungời dân Việt Nam bởi kiến trúc Gôtích, Rôma cao vút hoàn toàn khác xa

so với những ngôi đền, ngôi chùa mái cong truyền thống Hay những nghi

lễ của tôn giáo này cũng khác lạ trong đời sống tâm linh của ngời Việt vốnquen với cảnh khói hơng trầm mặc nơi chùa chiền và phong tục thờ cúng

ông bà, tổ tiên

Hiện nay trên đất nớc ta có hàng nghìn nhà thờ Thiên Chúa giáo đã

đợc xây dựng mang những phong cách nghệ thuật kiến trúc khác nhau: cónhững nhà thờ mang phong cách kiến trúc Gôtich, Rôma, cũng có nhữngnhà thờ mang dáng dấp của những ngôi đình, chùa truyền thống… Trongcác nhà thờ ấy, quần thể nhà thờ Phát Diệm lại mang những nét kiến trúc,

điêu khắc hết sức độc đáo, thể hiện rõ sự giao thoa văn hoá Đông – Tâytrong từng đờng nét kiến trúc, điêu khắc cũng nh trong tổng thể công trình

Tôi không phải là một ngời con của vùng đất Phát Diệm – Kim Sơn.Song khi đến thăm quan, hành hơng về đây tôi đã bị ấn tợng mạnh khi

đứng trớc các công trình kỳ vĩ và tráng lệ của quần thể nhà thờ Phát Diệm

Tôi rất tự hào về những gì cha ông xa đã làm để xây dựng nên quầnthể Thánh Đờng có một không hai này, cũng nh những thế hệ ngời Kim Sơnsau này đã làm để bảo tồn, giữ gìn công trình kiến trúc tôn giáo độc và đặcsắc này cho thế hệ mai sau Hơn nữa, là một sinh viên chuyên ngành Lịch

sử Văn hoá, trong tôi ấp ủ mơ ớc đợc tìm hiểu rõ hơn về quần thể kiến trúc

độc đáo này và những đóng góp của nó cho kho tàng văn hoá dân tộc

Việc tìm hiểu, nghiên cứu giá trị văn hóa qua những đờng nét kiếntrúc, điêu khắc của quần thể nhà thờ Phát Diệm là một vấn đề rộng vàkhông chỉ đóng góp về mặt khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn nhất

định Từ đề tài khoa học nhỏ của mình, tôi muốn mọi ngời có đợc cái nhìntoàn diện hơn về nét đa dạng trong văn hóa Việt Nam, về sự đón nhận mộtcách có chọn lọc những cái mới, cái độc đáo, cái tiến bộ bên ngoài để làm

đa dạng cho văn hoá dân tộc của ngời Việt Là môt sinh viên chuyên ngànhLịch sử Văn hóa, thực hiện đề tài này tôi muốn góp phần nhỏ bé của mìnhvào việc giữ gìn, bảo tồn những net đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc

Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn và nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu kiến

trúc quần thể nhà thờ Phát Diệm” cho đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình.

2 Lịch sử vấn đề.

Quần thể nhà thờ Phát Diệm có ý nghĩa to lớn trong đời sống tâmlinh của giáo dân Phát Diệm nói riêng và với giáo dân cả nớc nói chung.Song do những lý do khác nhau của lịch sử mà những nét độc đáo, dặc sắctrong kiến trúc của quần thể nhà thờ Phát Diệm ít đợc các nhà nghiên cứu

đề cập đến mà chỉ đợc giáo dân Phát Diệm và các vị linh mục, chức sắcnghiên cứu, tìm hiểu Một số công trình nghiên cứu đã đề cập tới

- Cuốn “ Trần Lục” đợc Nguyễn Gia Đệ tập hợp những bài viết củacác linh mục năm 1996 đã nêu lên một cách khá đầy đủ về cuộc đời, sựnghiệp của Cha Phêrô Trần Lục – vị tổng công trình s của quần thể nhàthờ Phát Diệm, cũng nh những nét cơ bản trong kiến trúc của nhà thờ PhátDiệm

- Cuốn “ Lịch sử Giáo phận Phát Diệm 1901- 2001” của cha Vinh

Sơn Trần Ngọc Thụ NXB Đắc Lộ Tùng Th, Pari – Pháp phát hành năm

2001 đã nêu mọt cách đầy đủ về quá trình hình thành, phát triển của giáophân Phát Diệm trong vòng 100 năm từ 1901- 2001 Song ở đây tác giả chỉnêu lên sự phát triển của giáo phận về mặt hành chính, đời sống đức tin, sựphát triển của các xứ, họ đạo dới sự cai quản của các vị Giám mục chứ cha

đề cập đến nét độc đáo trong kiến trúc của quần thể nhà thờ

- Cuốn “Di sản văn hóa trong tín ngỡng và tôn giáo ở Việt Nam” của

Chu Quang Trứ, NXB Mĩ thuật 2001 nói về những nét độc đáo trong đờngnét kiến trúc, điêu khác của quàn thể nhà thờ Phát Diệm, song nó mới chỉ lànhững nêt khái quát, sơ lợc chứ cha đi vào cụ thể

- Cuốn “100 năm giáo phận Phát Diệm” của Vũ Sinh Hiên, nxb tôn giáo

2003, nêu lên quá trình phát triển của nhà thờ và những vị linh mục, giámmục có đóng góp lớn cho quá trình phát triển của giáo phận

- Cuốn “Nhà Thờ Lớn Phát Diệm” của Toà Giám mục Phát Diệm,

NXB Tôn giáo 2003 nêu lên một cách đầy đủ thời gian xây dựng, cách bốtrí các công trình trong quần thể nhà thờ

- Một số tạp chí nghiên cứu văn hoá nghệ thuật, tạp chí kiến trúc đẫ

đăng nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu, các kiến trúc s Việt Nam vềquần thể nhà thờ Phát Diệm trong những năm 1996, 1997 …

- Năm 1996 luận văn Thạc sỹ “Kiến trúc quy hoạch tổng thể ” của

kiến trúc s Mai Hữu Xuân đã đề cập tới nét độc đáo, đặc sắc, sự giao thoavăn hoá Đông - Tây trong đờng nét kiến trúc, diêu khắc của quần thể nhàthờ Phát Diệm với những ngồn thông tin có giá trị liên quan đến đề tài luânvăn

Nhìn một cách tổng thể, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập

đến những khía cạnh khác nhau tạo điều kiên thuận lợi cho tôi có thể kếthừa về nội dung và phơng pháp

3 Đối tợng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu.

Đối tợng nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu kiến trúc quần thể nhà thờPhát Diệm thuộc thị trấn Phát Diệm – huyện Kim Sơn – Ninh Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khái quát về điều kiện địa lý tự nhiên, xã hội, lịch sử, văn hoá của vùng

đất Phát Diệm – Kim Sơn

Giới thiệu quá trình xây dựng, cấu trúc của quần thể nhà thờ Phát Diệm Chỉ ra những nét độc đáo trong kiến trúc của quần thể nhà thờ

4 Nhiệm vụ của đề tài

Mô tả về kiến trúc của quần thể nhà thờ Phát Diệm

Bớc đầu chỉ ra nét độc đáo trong kiến trúc của quần thể

5 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tài liệu

- Để phục vụ cho đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình, tôi đẫ tiến hành

su tầm, tập hợp các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhànghiên cứu vè những vấn đề có liên quan đến khoá luận

Bên cạnh đó, trong quá trình làm đề tài tôi sử dụng nguồn tài liệu

điền dã

5.2 Phơng pháp nghiên cứu

- Với việc vận dụng quan diểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và t tởng

Hồ Chí Minh về vấn đề văn hoá, chính sách văn hoá của Đảng trong quátrình làm khoá luận tốt nghiệp của mình, tôi đã sử dụng phơng pháp nghiêncứu lịch sử, phơng pháp logic, phơng pháp phân tích, so sánh, phơng phápxác minh, phê phán t liệu để phục vụ cho khoá luân tôt nghiệp của mình

6 Bố cục của khoá luận.

Ngoài phần Mục lục, Dẫn luận, Kết luận, Tài liệu tham khảo và phầnPhụ lục, nội dung chính của khoá luân tôt nghiệp đợc chia làm 3 chơng:

Chơng 1: Khái quát điều kiện tự nhiên, xãhội, lịch sử, văn hoá của

nội dungChơng 1 Khái quát điều kiện tự nhiên, xã hội, lịch sử, văn

hoá của vùng đất Phát Diệm – Kim Sơn Kim Sơn

1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên

Thị trấn Phát Diệm nằm ở vị trí trung tâm của huyện Kim Sơn, cáchthành phố Ninh Bình 30 km về phía Đông Bắc, với diện tích là 105 ha, pháttriển dọc theo hai bên quốc lộ 10 và sông Ân Giang, cắt ngang qua 3 xã:phia Đông và phía Tây giáp xã Thợng Kiện, phía Đông Bắc và Đông Namgiáp xã Lu Phơng, phía Tây Bắc và Tây Nam giáp xã Kim Chính

Quốc lộ 10 chia thị trấn ra làm hai phần Bắc và Nam, là tuyến giaothông thuận lợi cho việc đi lại, giao lu kinh tế văn hoá giữa các huyện và cáctỉnh Thanh Hoá, Nam Định với Ninh Bình Về đờng thuỷ có sông Ân Giang(chạy dọc theo quốc lộ 10) rộng 15 m, sâu 1,5 m, sông Vạc chạy theo hớngBắc – Nam Ngoài ra còn có hệ thống các sông nhỏ cắt ngang sông Ân tạocho địa hình của các lang trong thị trấn theo ô bàn cờ Đây là kiêu địa hìnhphổ biến của huyện Kim Sơn theo cách bài trí của Nguyễn Công Trứ khi thànhlập huyện này, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông và thuỷ lợi

Thị trấn Phát Diệm đợc chia làm 8 phố gồm Phát Diệm Đông, PhátDiệm Tây, Phát Diệm Nam, Kim Chính, Kiến Thái, Lu Phơng và Phú Vinh

Quần thể nhà thờ Phát Diệm nằm trên phố Phát Diệm Đông Từ khixây dựng cho đến nay thị trấn Phát Diệm cũng nh toàn huyện Kim Sơn là

địa hình đồng bằng tơng đối bằng phẳng Ngoài diện tích đất ở, đất canh tác

ở đây chủ yếu là đất phù xa ven biển thuận lợi cho nghề trồng lúa, và đặcbiệt là điều kiên thuận lợi cho cây cói phát triển Do vậy, đất canh tác ở đây

đợc sử dụng vào hai mục đích chính là trồng lúa và trồng cói Nhng trongquá trình phát triển của lịch sử, do những điều kiện tự nhiên và xã hội nhất

định mà nghề trồng cói ở đây đã bị mai một đi nhiều, diên tích ngày càng bịthu hẹp Hiện nay để khôi phục lại nghề trồng cói nhằm có đủ nguyên liệu

để cung cấp cho các nghề thủ công truyền thống trong vùng nên UBND thịtrấn đã có chính sách khuyến khích nhân dân trồng cói với mỗi ha đợc hỗtrợ ba triệu đồng, nhờ đó mà nghề tròng cói đợc phục hồi, diện tích tăng lên

đáng kể

1.2 Đặc điểm xã hội – Kim Sơn dân c

Thị trấn Phát Diệm nằm ở trung tâm của huyện Kim Sơn, ra đời cùngvới quá trình thành lập huyện do Doanh điền xứ Nguyễn Công Trứ sáng lậpnăm 1829 Ngời có công lập nên làng Phát Diệm là Phó chiêu mộ NguyễnChí – ngời lang Trà Lũ huyện Giao Thuỷ – tỉnh Nam Định Lực lợng đến

đây khai hoang, lập làng ngoài những ngời nhà của các Phó chiêu mộ còn

có đông đảo dân c các xã, huyện ven Kim Sơn nh Yên Khánh, Yên Mô củatỉnh Ninh Bình, huyện Giao Thuỷ – Nam Định Họ là những ngời nghèokhổ phải rời bỏ quê hơng đến đây khai khẩn Ngoài ra lực lợng khẩn hoangcòn có đông đảo nghĩa sỉ của cuộc khởi nghĩa do Phan Bá Vành lảnh đạo đã

bị Nguyễn Công Trứ đánh bại vào năm 1825

Nh vậy, ngay từ khi mới ra đời, thành phần dân c ở đây đã khá phứctạp Mặt khác đây là vùng đất mới, sự rằng buộc với nơi chôn rau cắt rốncủa c dân khá lỏng lẻo, cha bị lễ giáo phong kiến rằng buộc nên trong quátrình truyền giáo, các giáo sĩ đã tìm mọi cách truyền bá đạo Thiên Chúa đếnvùng đất này Và nhanh chóng đợc tiếp nhận để rồi đạo Công giáo ở PhátDiệm trở thành một trong nhng trung tâm Công giáo ở Việt Nam với hơn80% dân c theo đạo

Năm 1883, thực dân Pháp chiếm Phát Diệm, biến vùng đất này thànhthuộc địa và thiét lập bộ máy cai trị ở đây Do đó đông đảo ngời Phâp đã

đến đây làm ăn sinh sống Bên cạnh đó còn có những ngời ấn, ngời Hoa đến

đây làm ăn, buôn bán, mở các cửa hiệu, mở xởng sản xuất chiếu cói

Nh vậy, thời kỳ này Phát Diệm, ngoài ngời Việt còn có ngời Pháp,ngời ấn Độ, ngời Trung Quốc làm ăn sinh sống

Năm 1954, sau khi Hiệp định Giơnevơ đợc ký kết Với chính sách

phá hoại Hiệp định, thực dân Pháp rêu rao “Chúa vào Nam” đã lôi kéo

đông đảo giáo dân Phát Diệm vào Nam nên đồng bào ở các nơi khác từ thịxã Ninh Bình và các huyện lân cận đến đây làm ăn sinh sống nên số giáodân ở đây giảm đi đáng kể Hiện nay số giáo dân chỉ chiếm khoảng 23,5%dân số toàn thị trấn

Do nàm ở vị trí trung tâm có đờng giao thông thuỷ bộ thuận lợi choviệc giao lu buôn bán giữa các xã trong huyện và giao lu văn hoá, kinh tếvới các tỉnh Nam Định, Thanh Hoá Trên địa bàn thị trấn còn có 57 cơ quan

của trung ơng, tỉnh, huyện, có bến xe khách , có chợ huyện nên đời sốngnhân dân ở đây phát triển với thu nhập bình quân theo đầu ngời là 6,3 triệu

đồng/ngời/năm(năm 2002)

Kết quả tổng hợp năm 2006 thì dân số của thị trấn là 10.000 ngời, vớimật độ là 1700 ngời/km2 Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên là 1%

Đảng bộ, UBND thị trấn đã thực hiện nhiều chính sách xã hội đúng

đắn vì hạnh phúc của nhân dân Do đó đời sống của ngời dân không ngừng

đợc nâng cao

Các phong trào Đền ơn đáp nghĩa, Hội chữ thập đỏ của thị trấn đợcthành lập Hoạt động từ thiện có nhiều khởi sắc Việc trợ cấp cho các hộkhó khăn, ngời già neo đơn… ờng xuyên đợc tiến hành th

Quần thể nhà thờ Phát Diệm nằm trên địa bàn thị trấn, hàng năm thuhút hàng nghìn lợt khách trong và ngoài nớc đến đây hành hơng, thăm quan

– Du lịch, cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự giao lu văn hoá xã hộigiữa Phát Diệm nói riêng, và huyện Kim Sơn nói chung với các vùng, miềntrong nớc cũng nh quốc tế

Tuy nhiên, với vị trí của Phát Diệm cũng gặp nhiều khó khăn trongvấn đề đảm bảo an ninh xã hội Những năm trớc kia, do điều kiện kinh tếcha phát triển, trong thị trấn luôn có khoảng 30% thanh niên đến tuổi lao

động không có công ăn, việc làm ổn định do đó thờng xuyên đi đào đãivàng, đá quý Chính từ những nguyên nhân này mà tệ nạn xã hội đã lây lan,gây ra nhiều phức tạp cho tình hình an ninh chính trị, trật tự xã hội ở địaphơng

Với sự cố gắng của đảng bộ, chính quyền địa phơng trong nhng nămqua thị trấn luôn đạt đợc đơn vị tiên tiến trên nhiều lĩnh vực kinh tế, vănhoá, xã hội, an ninh quốc phòng luôn đợc các cấp bộ khen thởng

1.3 Đặc điểm lịch sử

Đầu thế kỷ XIX, Phát Diệm mới chỉ là vùng đất tâm bồi với bùn lầy,

cỏ sậy Năm 1829, Doanh điền xứ Nguyễn Công Chứ, sau khi khai khẩnthành lập huyện Tiền Hải (Thái Bình) đã về đây chiêu dân lập ấp thành lậphuyện Kim Sơn với 7 tổng và Phát Diệm cũng đợc ra đời trong hoàn cảnhấy

Phát Diệm do Phó doanh điền Nguyễn Chí – ngời làng Trà Lũhuyện Giao Thuỷ – Nam Định lập nên thuộc tổng Tự Tân Do đây là vùng

đất trung tâm của huyện, có điều kiện giao thông thuỷ bộ thuận lợi nên đãthu hút đông đảo nhân dân đến đây làm ăn, sinh sống Từ đây đờng phốKim Sơn đợc ra đời với 6 phố thuộc 6 làng giữa huyện: làng Kiến Thái cóphố Kiến Thái, làng Trì Chính có phố Trì Chính, làng Thợng Kiệm có phốThợng Kiệm, làng Phú Vinh có phố Phú Vinh, làng Phát Diệm có phố PhátDiệm, làng Lu Phơng có phố Lu Phơng Đây là tiền thân của thị trấn PhátDiệm sau này

Tháng 10 – 1883, thực dân Pháp đánh chiếm tỉnh lỵ và các phủhuyện của tỉnh Ninh Bình Do quân đội đông, vũ khí nhiều, thực dân Pháp

đã chiếm đợc Ninh Bình, chiếm Phát Diệm và thiết lập bộ máy cai trị, thựchiện chính sách khai thác, bóc lột ở đây Chúng duy trì bộ máy cai trị củachế độ phong kiến Bọn quan lại và chức sắc hang tổng làm tay sai

Do Phát Diệm có vị trí và tính chất phức tạp Để phòng thủ và đàn ápcũng nh giám sát việc làm của tri phủ, thực dân Pháp đã thành lập khu địa

lý đặc biệt Lập đồn binh chốt giữ cầu Trì Chính với một trung đội lính dotên thiếu uý ngời Pháp chỉ huy, đặt dới sự điều hành trực tiếp của toànquyền Đông Dơng Để thực hiện âm mu cai trị lâu dài, thực dân Pháp đãcấu kết chặt chẽ với bọn phản động, nhất là những kẻ đội lốt Công giáo Lợidụng tín ngỡng, lừa gạt nô dịch nhân dân về chính trị, đầu độc về văn hoá,

t tởng, chia rẽ lơng – giáo, bóc lột, vơ vét của cải, su cao thuế nặng, phuphen tạp ông dịch…

Năm 1940, phát xít Nhật vào Đông Dơng, thực dân Pháp tăng cờngbóc lột dã man, gây ra nạn đói khủng khiếp “nạn đói đầu năm 1945, đờngphố Kim Sơn hàng ngày, sang, chiều hai xe bò thu xác ngời chết đói ở cácvĩa hè trong các đình chợ, bến bãi rác ven sông, trên bến tầu thủy, bến xe

đò… đem đi chôn chung một hố ” [9;11]

Trong không khí sục sôi của cách mạng cả nớc, ngày 21- 8 – 1945nhân dân Phát Diệm với khí thế cách mạng sục sôi đã vùng lên đâp tanxiềng xích, giành quyền làm chủ

Thang 10 - 1945 với danh nghĩa quân đồng minh vào tớc khí giớquân Nhật, quân Tởng đã kéo vầo Phát Diệm, cấu kết với bọn phản động ở

đây tìm cách tiêu diệt chi bộ cộng sản và chính quyền cách mạng non trẻ

song đã không thành công Sau này, khi quân Tởng rút, bọn phản động ởPhát Diệm cũng rút theo nhng những tên phản động đội lot Công giáo vẫn ởlại hoạt động.

Trớc tình hình phức tạp đó, ngày 12 -10 – 1946, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã về thăm Kim Sơn - Phát Diệm, vào tham Giám mục Lê Hữu Từ.Tại nhà hát Nam Thanh, Bác gặp nhân dân Phát Diệm và căn dặn nhân dânphải tăng cờng đoàn kết lơng- giáo để thực hiện tốt các nhiệm vụ của cáchmạng Thực hiện lời căn dặn của Bác, nhân dân Phát Diệm đã đoàn kết l-

ơng – giáo, thực hiện thắng lợi cuộc kháng chiến chống giặc đói, giặc dốt,giặc ngoại xâm

Ngày toàn quốc kháng chiến bùng nổ, đông đảo nhân dân Hà Nội,Nam Định, thị xã Ninh Bình đã tàn c về Phát Diệm, làm cho đờng phố nơi

đây trở nên tấp nập đông vui Cùng với đó, các lực lợng phản động đội lóttôn giáo cũng về đây hoạt động nhằm lôi kéo nhân dân nhng đã không thựchiện đợc

Dới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện và chính quyền địa phơng, nhân dân

đờng phố Kim Sơn không ngừng phát huy tinh thần yêu nớc, nhận rõ hành

động phản cách mạng của bọn phản động, đã đứng lên ra nhập các đoàn thểcách mạng, phá tan nhiều âm mu phá hoại của bon phản động, qua đó khối

đoàn kết lơng – giáo đợc tăng cờng

Ngày 16 – 10 – 1949, thực dân Pháp cho 300 quân nhảy dù chiếm

đóng Phát Diệm Thời kỳ này, Phát Diệm mang tên thị xã Phát Diệm Với

sự giúp đỡ của bọn phản động, sau 10 ngày Pháp đã chiếm đợc các địa bàntrọng yếu của huyện, hình thành tuyến phòng ngự, bảo vệ Phát Diệm dàigần 30 km Biến Phát Diệm thành khu tự trị

Trớc tình hình đó, dới sự lãnh đạo của Chi bộ đờng phố, nhân dânPhát Diệm đã thành lập các cơ sở bí mật kháng Pháp, phối hợp cùng lực l-ợng bộ đội chủ lực Trong các năm 1951, 1952, quân dân Phát Diệm đãgiáng cho thực dân Pháp những đòn nặng nề, gây hoang mang cho bọn xâmlợc và bè lũ tay sai, củng cố tinh thần yêu nớc, cổ vũ nhân dân trong cáccuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lợc

Tháng 7 – 1954, Hiệp định Giơnevơ đợc ký kết, thực dân Pháp rútquân về nớc Ngày 29 – 6 – 1954, cơ quan đầu não của địch ở Phát Diệm

và bọn binh lính xuống tàu chaỵ trốn nhng không thoát Khi rút khỏi Phát

Diệm, Pháp đã phá huỷ nhiều kho tàng để lại những đống đổ nát, dây thépgai và bãi mìn dày đặc Bên cạnh đó, chúng cũng ráo riết dụ dỗ, cỡng ép

đồng bào di c vào Nam Gây mất ổn định an ninh, khó khăn cho việc khắcphục hậu quả chiến tranh và khôi phục kinh tế

Chống lại âm mu của Pháp, Trung ơng,Tủnh uỷ đã trực tiếp chỉ đạoviệc tăng cờng cán bộ Thị uỷ, Uỷ ban quân chính thị xã huy động dông đảocán bộ và các đoàn thể quần chúng, các gia đình cơ sở phối hợp với cán bộtỉnh, huyện để tổ chức các cuộc vận động đấu tranh và thu đợc nhiều kết

quả “chỉ trong tháng 11 –1954 đã có 1492 giáo dân trở về, trong đó có

178 ngời của thị xã, 32 gia đình đã chuẩn bị trở lại ” [9,57]

“Ngày 3 -2 – 1958, Thủ t ớng Chính phủ ra Nghị định số 165/NĐ thành lập thị trấn Phát Diệm thuộc huyện Kim Sơn với 6 phố :Phố Trì Chính, phố Năm Dân, phố Phát Diệm và phố Lu Phơng” [9,62].

Trong cuộc kháng chiến chống Đế quốc Mĩ xâm lợc, xây dựng cơ sởvật chất của Chủ nghĩa xã hội, chống trả hai đợt chiến tranh phá hoại miềnBắc của Đế quốc Mĩ và tích cực chi viện cho đồng bào miền nam, Đảng bộ,nhân dân Phát Diệm đã thu đợc nhiều thành tựu to lớn

Đời sống kinh tế, văn hoá xã hội của nhân dân không ngừng dợcnâng lên Các hợp tác xã thủ công nghiệp giành đợn nhiều thành tựu đáng

kể Đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân không ngừng đợc nâng cao, hệthống giáo dục đợc tăng cờng, phong trào văn hoá thông tin, văn nghệ đợc

đẩy mạnh toàn diện

Để gỡ những thất bại trên chiến trờng miền Nam, Đế quốc Mĩ đã tiến

hành nếm bom bắn phá miền Bắc “Từ ngày 20-6-1964 đến 13-8-1968 Mĩ

đã cho hàng ngàn máy bay chiến đấu các loại xâm phạm vùng trời Kim Sơn-Phát Diệm, điên cuồng bắn phá 74 trận với hàng ngàn quả bom tên lửa ném xuống thị trấn …trong cuộc chiến tranh phá hoại lần hai, từ 14-5-1972 trong cuộc chiến tranh phá hoại lần hai, từ 14-5-1972

đến 26-12-1972, Mĩ đã sử dụng 84 chiếc máy bay đánh phá 13 trận và 15 mục tiêu Những trận ném bom này đã làm thị trấn bị h hại nhiều công trình công cộng, cơ sở kinh tế và nhà cửa của nhân dân…trong cuộc chiến tranh phá hoại lần hai, từ 14-5-1972 ” [107-108].

Mặc dù gặp nhiều khó khăn song nhân dân Phát Diệm vẫn nêu caotinh thần đoàn kết, vì đồng bào miền Nam ruột thịt hăng hái đóng góp sức

ngời, sức của chọ nghiệp giải phóng miền Nam Với khẩu hiệu “Thanh niên

thị trấn lên đờng xẻ dọc Trờng Sơn đi cứu nớc ” hàng trăm thanh niên thị

trấn đã tích cực nhập ngũ lên đờng vào Nam chiến đấu “Ngoài ra thị trấn

còn có 58 anh chị em thanh niên xung phong, 41 dân công hoả tuyến Đảng

bộ thành lập đoàn xe thồ vận tải với 30 xe đã vận chuyển đợc 29250kg hàng trên chặng đờng 151km, rất nguy hiểm tới nơi tập kết an toàn”.

[9,113]

Ngày 30-4-1975, chiến dịch Hồ Chí Minh giành thắng lợi hoàn toàn,quét sạch nguỵ quân, nguỵ quyền và đế quốc Mĩ xâm lợc Đất nớc đợcthống nhất Cùng với nhân dân cả nớc, dới sự lãnh đạo của Đảng bộ thị trấn,nhân dân Phát Diệm đã bắt tay vào công cuộc khôi phục, hàn gắn vết thơngchiến tranh, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội vá đã có đợcnhiều thành tựu đáng kể

Các hợp tác xã thủ công nghiệp- thành phần kinh tế chính của thịtrấn, trong những năm đầu sau khi dất nớc đợc thống nhất gặp nhiều khókhăn do nhiều lý do khác nhau trong những năm gần đây, trớc chính sách

mở cửa của nhà nớc đã tìm ra những cách làm mới, tổ chức giảm bộ máygián tiếp, thay dổi bộ máy quản lý, đổi mới phơng thức khoán, mua dứt bán

đoạn đối với ngời lao động, huy động vốn nội bộ, vốn ngoài nhân dân, giảmchi phí vật t nguyên liệu, nâng cao chất lợng sản phẩm, đa dạng mặt hàngxuất khẩu…đã tạo thành sức mạnh tổng hợp trong sản xuất hàng hoá

Do chính sách mở cửa khuyến khích loại hình kinh tế t nhân của nhànớc nên Đảng bộ thị trấn đã khuyến khích hộ nhân dân làm ăn Đặc biệtnghành nghề thủ công truyền thống từ nguyên liệu cói đã thành lập đợcnhiều công ty t nhân Đặc biệt là từ năm 2001, các sản phẩm làm từ bèobồng đã trở thành một mặt hàng xuất khẩu quan trọng từ đó tạo ra hớng đimới cho thị trấn, tăng thêm việc làm cho nhân dân thị trấn và nhân dân cácxã lân cận

Các hợp tác xã kiểu mới, các xí nghiệp t doanh đã đẩy mạnh pháttriển thủ công nghiệp, dich vụ kinh doanh tạo mọi điều kiện cho sản xuấtphát triển Khai thác tinh thần lao động, tự chủ sáng tạo từ đó đã huy động

đợc tiềm năng trí tuệ, huy động đợc các nguồn vốn, phát triển nhiều mặthàng phong phú, đa dạng, chất lợng tốt, giá trị sử dụng cao

Do các nghề thủ công phát triển, mặt hàng xuất khẩu đa dạng nên kinh

tế Phát Diệm đã phát triển nhanh chóng, trở thành trung tâm kinh tế của

toàn huyện, thu ngân sách không ngừng tăng lên Năm 2004 là 478triệuVNĐ, năm 2005 tăng lên là 1200 triệu VNĐ.

Việc xây dựng cơ sở hạ tầng, điện đờng, trờng, trạm đợc chú ý xâydựng Con đờng 10 chạy qua thị trấn đợc nâng cấp, sông Ân Giang đợc khơidòng, mở rộng kè đá hai bên bờ sông Nghành giáo dục đợc chú ý, nhiều tr-ờng lớp mới đợc xây dựng, trang thiết bị đợc đầu t

Đời sống văn hoá tinh thần văn nghệ, thể dục thể thao của nhân dân

đợc chú trọng đời sống nhân dân không ngừng đợc nâng lên với thu nhậpbình quân theo đầu ngời năm 2001 là 6,7 triệu đồng/năm Tỉ lệ hộ nghèo là4,65%(theo tiêu chí mới) với hơn 70% tỉ lệ lao động phi nông nghiệp

1.4 Đặc điểm văn hoá

Phát Diệm là trung tâm của huyện Kim Sơn, nơi đóng các cơ quancủa trung ơng, tỉnh, huyện Nơi có đầu mối giao thông quan trọng nênngoài chức năng là trung tâm kinh tế, chính trị, Phát Diệm còn là trung tâmvăn hoá của toàn huyện

Năm 1968, rạp chiếu bóng Kim Mâu công trình văn hoá thấm đợmtình nghĩa Kim Sơn- Cà Mau vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng đất nớc đã

đợc xây dựng chủ yếu dựa vào sức dân với 800 nghế ngồi Trải qua nămtháng, kể cả ma bom bão đạn của kẻ thù công trình vẫn đứng vững và thực

sự trở thành trung tâm giao lu văn hoá, nơi ghi lại nhiều sự kiện văn hoá,chính trị của nhân dân và Đảng bộ thị trấn cũng nh của huyện Kim Sơn

Năm 1960, quán triệt Nghị quyết 93 của Đảng về tăng cờng công táclảnh đạo công tác bổ túc văn hoá, cấp uỷ thị trấn coi đây là nhiệm vụ chínhcấp bách và quan trọng của sự nghiệp giáo dục, đồng thời vận động nhândân xây dựng trờng lớp cho giáo dục phổ thông Hởng ứng Nghị quyết 93,nhân dân thị trấn đã nô nức đi học tại hàng chục lớp bổ túc văn hoá

Hiện nay trên địa bàn thị trấn có một trờng PTTH của huyện; 2 trờngTHCS A,B; 1 trờng Tiểu học; 2 trờng Mầm non Do giáo dục đợc chú ý đầu

t phát triển nên trình độ học vấn của nhân dân cũng không ngừng đợc nângcao

Công tác y tế vệ sinh phòng bệnh cũng đợc quan tâm phát triển.Tram xá thị trấn đợc xây dựng phuc vụ khám chữa bệnh cho nhân dân.Công tác vệ sinh phòng bệnh đợc chú ý

Công tác văn hoá, phong trào văn nghệ, thể dục thể thao đợc Đảng bộ

và nhân dân thị trấn chú trọng và có nhiều tiến bộ: Đội bóng đá, bóng bàn

đợc thành lập thu hút đông đảo lực lợng thanh thiếu niên thờng xuyên thamgia tập luyện, các đội cầu lông cờ vua, bơi lội của thị trấn đạt đợc nhiềuthành tựu cao trong các hội thi của tỉnh, huyện

Việc vận động tuyên truyền nhân dân xây dựng đời sống văn hoátrong sinh hoạt hang ngày đạt nhiều kết quả Trong các lễ hội truyền thốngcủa dân tộc, trong việc hiếu, hỉ từng bớc đợc đổi mới

Trên địa bàn thị trấn còn có quần thể nhà thờ Phát Diệm là một địachỉ du lịch hấp dẫn hàng năm thu hút hàng chục nghìn lợt khách đén thamquan du lịch và hành hơng Do đó giao lu văn hoá giữa Phát Diệm với cácvùng trong nớc và với các nớc trên thế giới dợc mở rộng, trình độ hiểu biếtcủa nhân dân cũng dợc nân lên

Về đời sống tôn giáo,tín ngỡng: nhân dân Phát Diệm theo hai tôngiáo chính là Phật giáo và Thiên Chúa giáo

Phát Diệm nói riêng và toàn huyện Kim Sơn nói chung là vùng đấtmới đợc thành lập Lực lợng khẩn hoang chủ yếu là những ngời dân nghèo,rời bỏ quê hơng bản quán đến đây tìm kế sinh nhai nên mối quan hệ giữa họvới nơi chôn rau cắt rốn, với dòng họ là khá lỏng lẻo, chua bị lễ giáo phongkiến ràng buộc, hện thống đền, chùa cha dợc xây dựng để thờ thần, thờ Phậtnên các giáo sĩ trong quá trình truyền đạo đã tìm mọi cách gieo mầm mống

tôn giáo mới vào đây, “lấy Chúa Giesu làm diểm tựa tinh thần, đặc biệt đề

cao Đức Mẹ Maria nh mọt sự hoá thân của tín ngỡng Mẫu” [20,108] đã

nhanh chóng dợc tiếp nhận và cắm sâu trên mảnh đất này

Năm 1865, Cha Pheroo Trần Lục về cai quản Phát Diệm, mở mangcác xứ họ đạo, xây dựng nhiều nhà thờ, đặc biệt quần thể nhà thờ PhátDiệm Sự kiện này đánh dấu bớc phát triển mới của đạo Công giáo ở PhátDiệm Năm 1933,Giám mục tiên khởi của Viẹt Nam - Nguyễn Bá Tòng vềcai quản Giáo phận Phát Diệm Năm 1940, toàn quyền Đông Dơng đã đíchthân về Phát Diệm gắn Bắc Đẩu Bội Tinh và Chinh phủ Nam triều tặng KimKhánh ngoại hạng cho Giám mục Nguyễn Bá Tòng Từ đây Giáo phận PhátDiệm trở thànhg trung tam của đạo Công giáo ở Việt Nam

Cùng với sự phát triển cử các xứ đạo, số giáo dân ở Phát Diệm cũngtăng lên nhanh chóng Năm 1902 toàn Giáo phận có 82.599 giáo dân,đến

năm 1954 đã lên tới 110.000 giáo dân Số giáo dân ở thị trấn Phát Diệmchiếm 80% số dân Ngoài quần thể nhà thờ Phát Diệm, năm 1954 trên địabàn thị trấn còn có 5 nhà thờ họ lẻ.

Sau năm 1954, trớc sự lôi kéo, xúi giục của thực dân Pháp, đông đảo

đồng bào công giáo Phát Diệm đã di c vào Nam, chỉ có hơn 20% giáo dân ởlại Đến nay số đồng bào công giáo chỉ chiếm 23,5% dân số toàn thị trấn Giáo dân Phát Diệm co lòng mộ đạo Hàng ngày linh mục làm lễ vàohai buổi sáng chiều thu hút đông đảo giáo dân đến tham dự Thánh lễvà họrất am hiểu Kinh thánh và Giáo lý

Bên cạnh đạo Thiên Chúa, đạo Phật ở đây cũng khá phát triển Hiệnnay gần 80% dân số của thị trấn theo đạo Phật với chùa Trì Chính nằm trênphố Trì Chính, đợc xây dựng từ cuối thế kỉ XIX

Mặc dù theo đạo Phật song những phật tử nơi đâycũng chịu ảnh hởng mạnhcủa đạo Thiên Chúa Họ cũng thờng xuyên dến nhàthờ vào những dịp lễlớn,những ngày lễ quan trọng của đạo Thiên Chúa

Phát Diệm – Kim Sơn là vùng đất mới đợc khai phá, thành lập cónhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cho đời sống của nhân dân, cũng nh

sự giao lu, tiếp xúc văn hoá với các vùng Bên cạnh đó do điều kiện lịch sửxã hội của mình Phát Diệm cũng là nơi dễ dàng đón nhận, tiếp thu đạoCông giáo để trở thành một trong những trung tâm Công giấo lớn ở việtNam

Chơng 2 Quá trình xây dựng và cấu trúc quần thể

nhà thờ Phát Diệm

2.1 Quá trình xây dựng và cấu trúc quần thể nhà thờ

Phát Diệm

2.1.1 Cha Phêrô Trần Lục với quá trình xây dựng quần thể nhà thờ

2.1.1.1 Vài nét về tiẻu sứ Cha Phêrô Trần Lục

Cha Phêrô Trần Lục(1825 - 1899) còn gọi là Cha Sáu, bà con giáodân Phát Diệm gọi Ngời với cái tên gần gũi Cụ Sáu Nguyên quán tại làng

Mỹ Quan, tổng Cao Vinh, huyện Nga Sơn – Thanh Hoá Cha sinh ra trongmột gia đình nông dân nghèo, ngoan đạo, tên khai sinh là Trần Văn Hữu Năm 1845, Cậu Hữu vào học trờng Latinh Vĩnh Trị và từ đay đợc đổitên là Trần Triêm Sau 5 năm miệt mài học tập, thầy Triêm đợc đi tập sựttruyền giáo Năm 1855, thầy đi học triết lí ở Kẻ Non

Năm 1858, vua Tự Đức ra lệnh cấm đạo, những cuộc bách hại rùng rợn đãdiễn ra, nhiều ngời đã bị giết vì đạo Trớc tình hình đó Đức cha Jeantet (tên ViẹtNam là Khiêm) đã phong chức sớm cho các học sinh giỏi, “giáo sĩ Triêm lần lợt

dợc phong các chức “Thầy Năm” rồi “Thầy Sáu” [10,526].

Tháng 7 – 1858, thầy Triêm bị bắt khi đang trốn ở La Mát - mộtlàng nhỏ ở xứ Kẻ Sở Sau đó bị đa xuống thuyền giải về Phủ Lý, bị giamcầm ở Hà Nội 6 tháng mặc dù bị tra tấn dã man song thầy Sáu vẫn kiên chí,bến gan vì thế đến đầu năm 1859, thầy bị lu đày đến Lạng Sơn

Tại Lạng Sơn, thầy Sáu đã tích cực giúp đỡ những ngời bị lu đày nơi

đay nên dợc mọi ngời hết sức kính trọng và nể sợ gọi bằng cái tên thân

th-ơng “Cụ Sáu”.

Tháng Giêng năm 1860, thầy Sáu đợc phong chức Linh mục Năm

1862, vua Tự Đức ra lệnh tha đạo, cha Sáu đợc thả tự do về quản nhiệm ba

xứ Tam Tổng, Kẻ Dừa, Mỹ Diệm Từ năm 1865 -1899, tức là đến ngàymệnh một ngài đợc quản nnhiệm giáo hạt Phát Diệm

Ngay Cụ Sáu mới đến Phát Diệm, nơi đây vẫn chỉ là một bãi bùn lầyvới cói và sậy Dân c tha rhớt, sống lam lũ với vài ba mảnh ruộng xấu Vậy

mà đến khi ngài mệnh một, nơi đây đã mọc lên mọpt quần thể kiến trúcnguy nga, dân c đông đúc, đời sống nhân dân đợc nâng lên Ngoài việc xâydựng cho giáo dân Phát Diệm một quần thể Thánh Đờng, Cha Sáu còn sángtác nhiều bài kinh, bài dâng hoa đơn giản, dễ đọc, dễ thuộc để phục vụ cho

đời sông đức tin của giáo dân

Sau 33 năm phục vụ giáo hạt Phát Diệm và cả cuộc đời phụng sựChúa, ngay 6 – 7- 1899, Cha Sáu từ trần ở tuổi 74

Trớc khi qua đời Cha Sáu đã di trúc lại “Linh hồn cha với linh hồn

các con chiên là một …trong cuộc chiến tranh phá hoại lần hai, từ 14-5-1972 Cha sẵn lòng chết ngay ở cửa nhà thờ này Nếu cha

có phải chết nh thế, các on cũng đừng có ngăn cha không dựoc hởng hạnh phúc ấy” [10,554] Nhng với long biết ơn và kính trọng của mình, giáo

dân đã không làm nh di trúc của cụ để lại, mà an táng cụ ở sân giữa của nhàthờ, trong mọt ngôi mộ đá bé nhỏ, khiêm tốn nhng ở vị trí tuyệt đẹp –ngay vị trí trung tâm công trình kiến trúc của Cụ

Trong lịch sử giáo hội Việt Nam, Cha Trần Lục – có lẽ là vị linh mụcduy nhất dung hoà đợc cả hai trách vụ đạo và đời một cách xuất sắc vừa làgiáo sỹ, ngài lại là Trấn áp dới triều vua Tự Đức, là Gia Lễ Bộ Tham Tri,Sung Khâm sai Tuyên phủ sứ dới triều vua Đồng Khánh, là Lễ bộ Thơng th-dới triều vua Thành Thái, là Phát Diệm Nam tớc của vua Khải Định, đợcChính phủ Pháp tặng Ngũ Đẳng Bắc Đẩu Bội Tinh năm 1884 và Tứ ĐẳngBắc Đẩu Bội Tinh năm 1899

2.1.1.2 ý tởng xây dựng quần thể Thánh Đờng Phát Diệm

Chúng ta sẽ không hiểu hết đợc ý tởng xuất chúng củaCha Trần Lụcnếu tách rời thời gian xây dựng quần thể Thánh Đờng này với bối cảnh lịch

sử – xã hội – văn hoá Việt Nam đơng thời Vì thế, thật cần thiết phải tìmhiểu quan điểm truyền giáo của các vị thừa sai ngoại quốc đã đến Việt Nam, những cuộc xung đột xuất phát từ cuộc gặp gỡ giữa Công giáo và truyềnthống tín ngỡng Việt Nam

ở Việt Nam, tam giáo Nho-Phật-Lão đã bám rễ sâu vào nền tảng vănhoá dân tộc từ rất lâu đời Các tôn giáo, tín ngỡng này đã xâm nhạp mọtcách mạnh mẽ vào các tầng lớp xã hội đến nỗi ta khó có thể khỏi “văn hoátam linh”, với môi trờng văn hoá truyền thống Việt Nam Những niềm tin,nghi lễ tôn giáo đợc chuyển hoá thành những phong tục, tập quán, cách suy

nghĩ và ứng xử… Cứ thế ma lu truyền, nối tiếp nhau qua nhiều thế hệ Vìvậy, trong những thời kì đầu của việc truyền giáo, đã có không ít nhữngxung đột gay gắt xung quanh vấn đề phụng sự giữa tín ngỡng truyền thốngViệt Nam và tín ngỡng phơng Tây.

Việc thờ cúng tổ tiên, dự giỗ chạp, ra đình làng dự lễ… tất cả đều bị

xem là đồng nghĩa với “mê tín, dị đoan” Các tợng thần,tợng Phật đều bị xem là “ngẫu tợng” Các kiến trúc theo phơng vị nằm ngang của đình, đền,

chùa, … đều bị đánh giá là hình dạng của ma quỷ Những quan điểm nàytừng là trở lực cho việc phát triển và hội nhập của Công giáo trong cộng

đồng dân tộc Việt Nam

Để làm giảm bớt giai đoạn lịch sử bó hẹp, khó khăn đó của đạo Cônggiáo trong thời kì trớc cha Sáu đã có một quan điểm ứng xử mới, giúp cho

ngời bản xứ hieeur rằng “Công giáo chỉ mang Đức tin đến cho họ”.

Hình ảnh mái đình, ngôi chùa đã bám rễ sâu trong tâm trí ngời ViệtNam Đó là nơi diền ra những sinh hoạt văn hoá, lễ hội, tín ngỡng và tập tụcvốn dĩ đã gắn chặt với mỗi cá nhân và cộng đồng xã hội Nhng kiến trúc đó

đã trở thành biểu tợng của sự bằng an, che chở của đạo dức, thuần phong mĩtục không thể xoá nhoà trong tiềm thức của mỗi con ngời Việt Nam

Để không phủ nhận những giá trị truyền thống của ngời Việt Nam

đồng thời để khỏang cách xa lạ giữa những tôn giáo, tín ngỡng khác nhauxích gần lại, cha Trần Lục đã dự kiến, làm tái hiện những biểu hiện truyềnthóng tốt đẹp mà các tín hữu vẫn có thể tôn thờ ThiênChúa bằng tâm thúcngời Việt ý tởng xây dựng cho giáo dân Phát Diệm một kiến trúc Thánh

Đờng mang phong cách á Đông đãđợc hình thành

Cha mang ý tởng vận dụng vào kiến trúc địa phơng những đờng nétkiến trúc Thánh Đờng phơng Tây để góp phần làm phong phú hoá cũng nhnâng cao tầm giá trị của nền kiến trúc cổ truyền dân gian Đồng thời tíchhợp ở đây những hình tợng Phụng Vụ, vốn đợc xem nh những kí hiệutruyền thống không thể loại trừ của Thiên Chúa giáo Thành quả này sẽ làmọt minh chứng hùng hồn và sống động, dự báo cho một tiến trình hộinhập tốt đẹp của văn hoá phơng Tây vào Việt Nam, điều mà bản thân cụSáu cũng nh Giáo hội hằng mong muốn

ý tởng đó của Cha Sáu đã dợc hình thành từ năm 1866, khi cha Sáu

đợc Đúc cha Theurel (tên Việt Nam là Chiêu) sai vào kinh thành Huế yết

kiến vua Tự Đức để xin vua trả lại làng Vĩnh Trị cho ngời công giáo Trongkhi chờ đợi để đợc vào yết kiến nhà vua, Cha Sáu lợi dụng thời gian này đixem xét các đền đài, lăng tẩn đợc xây cất một cách cực kỳ lộng lẫy Cha

Sáu tự hỏi “Tại sao một vua trần thế thì ở trong ngôi đền lộng lẫy nh thế,

mà vua trên trời lại không ở một ngôi nhà nh vậy? Từ cuộc viếng thăm này, đã nảy ra nơi ngài ý định xây dựng một ngôi đền thờ theo kiểu kiến trúc dân tộc Việt Nam nh các đền đài, lăng tẩm ở Huế để dâng kính Thiên Chúa, dâng kính Mẹ Maria và các Thánh”[ 10,47 ].

2.1.2 Quá trình chuẩn bị xây dựng quần thể Thánh Đờng Phát Diệm

Hoài bão xây dựng quần thể Thánh Đờng Phát Diệm của Cha Sáu

đ-ợc hình thành từ năm 1866, một năm sau khi ngài chính thức đđ-ợc điều vềcoi sóc xứ Phát Diệm Lúc đó, đời sống nhân dân Phát Diệm hãy còn hếtsức khó khăn, giáo dân tha thớt… Để chuẩn bị cho công cụ xây dựng, ngài

đã phải vợt qua nhiều thử thách để tích luỹ kinh nghiệm từng chút một, để

đầu t cho nguồn nhân lực, để chuẩn bị cho việc kiến thiết lớn lao và lâu dàisau này

Để thực hiện công trình kiến trúc vĩ đại, Cha Sáu đã phải bỏ ra nhiềunăm chuẩn bị, lo dọn đất dai cho thích hợp, chuẩn bị mua sắm vật t cho đủ

Ngày đã thực hiện việc chuẩn bị của mình theo các giai đoạn:

- Quyên góp tiền bạc: đây là một vấn đề khó khăn vì dân chúng nghèo

túng Nhng Cha đã muốn chính họ góp công, góp của vào việc xây cất nhà

Chúa và cũng là nhà cầu nguyện của họ Vì thế ngài đã đề nghị “mỗi gia

đình mỗi năm đóng góp 10 ký gạo vào công việc, cũng có mộy số ngời nhớ

ơn giúp đỡ của ngài cho họ, nên đã cúng ruộng đất cho việc thực hiện công trình này” [ 10,48 ].

ở giai đoạn này, Cha Sáu không nhận đợc bất kỳ nguòn tài trợ nào từphía Giáo Hội, triều đình Huế và thực dân Pháp Vì vậy, mọi nỗ lực đều dựavào sức giáo dân mà thôi

- Chuẩn bị vật liệu:nh đã giới thiệu ở phần lịch sử Phát Diệm, đây là

vùng đất phù sa bồi đắp, nhiều sình lầy, nền đất yếu, vật liệu khai thác tạichỗ chủ yếu là lau sậy… Do đó, toàn bộ vật t đợc mua hoặc khai thác từnhững địa điểm hết sức xa xôi, phơng tiện vận chuyển hết sức hạn chế, thôsơ

Một số vật t nh gỗ liêm lấy từ rừng Bến Thuỷ – Nghệ An, cách xa

đến 200 cây số, có thứ lấy từ Hồi Xuân – Thanh Hoá, có thứ lại lấy mãitrên rừng xứ Đoài (Sơn Tây), trong đó có những súc gỗ dài đến 11m, nặng

đến 7 tấn

Đá loại thờng đợc khai thác ở Thiện Dỡng, đá loại quý đợc lấy từ núiNhồi – Thanh Hoá cách Phát Diệm 70 cây số có phiến nặng tới 20 tấn Để

đa đợc những phiến đá đó về Phát Diệm, ngời xa đã phải “những đá lấy từ

trên núi xuống, ngời ta dùng nguyên sức mạnh của con ngời bẩy cho rớt xuống chân núi rồi đặt trên những hòn lăn thật vững chắc, mở hò do ta lôi

đến bờ sông Dới sông là những mảng bằng che rất lớn, chờ cho nớc thoái triều, ngời ta mới trục những tản đá xuống, để rồi lại chờ nớc lên mới khởi hành Trong trờng hợp tảng đá nằm dới đáy sông, giáo dân phải ngồi tính con nớc đa mảng tre đến tại chỗ con nớc còn thấp, dùng những thừng bằng mây cột tảng đá vào dới mảng tre, rồi khi nớc lên, con nớc sẽ tự động moi tảng đá lên theo Nếu là những súc gỗ, ngời ta buộc vào hai bên hông những chiếc thuyền mảng lớn, rồi chờ nớc xuôi, gió thuận kéo thẳng về Phát Diệm” [10, 22-23 ].

Thật là cả một công trình chuẩn bị trờng kỳ và gian khổ Khôngnhững không cản trở mà còn hun đúc thêm quyết tâm của Cha Trần Lụccung nh toàn thể giáo dân xứ Phát Diệm Tất cả chỉ còn chờ thời điểm thuậnlợi để đi bắt tay khởi công

2.1.3 Quá trình xây dựng quần thể nhà thờ Phát Diệm

Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ về nhân lực, từ năm 1875 đến năm 1899,Cha Trần Lục bắt tay vào xây dựng quần thể thánh đờng Phát Diệm với 10công trình lớn nhỏ khác nhau

Việc xây cất đợc thực hiện theo 2 giai đoạn: giai đoạn xây dựng cơ sởcác nhà thờ xung quanh và giai đoạn xây cất chính giữa ngôi Nhà Thờ Lớn

Năm 1875, để thử độ lớn của đất tân bồi, Cha Trần Lục xây thử “Núi

táng xác, cũng là Núi Sọ, NúiCalvare” Kết quả đợc nhận định là rất khả

quan Móng đất rất vững chắc Do đó việc xây cất các nhà thờ đợc tiếnhành

Khi đất khá vững chắc, Cha Trần Lục bắt đầu xây dựng ngôi nhà thờkính trái tim Đức Mẹ Maria vào năm 1883 Ngời ta cũng gọi nhà thờ này lànhà thờ Đá Nhà thờ dài 15,30m, rộng 8,50m, cao 6m

Năm 1899, Cha Trần Lục tiếp tục cho xây nhà thờ chính thánh TâmChúa Giêsu Nhà thờ đợc xây cất hoàn toàn bằng gỗ lim, dài 19m, dài 19m,rộng 8,80m và cao 6,10m.

Ngoài ra, chúng ta cũng phải kể đến nhà thờ khác, cũng lần lợt đợcxây cất nh nhà thờ kính thánh Rôcô (1895), nhà thờ kính thánh Giuse

(1896), nhà thờ kính Thánh Phêrô (1896), rồi Phơng Đình (1899) với thápchuông và ba hang đá nhân tạo Năm 1891 Cha Trần Lục cho xây dựng nhàthờ kính Đức mẹ Mân Côi cũng gọi là nhà thờ lớn và hiện nay là nhà thờchính toà Phát Diệm Nhà thờ cao 16m, dài 74m, rộng 24m [ 2;23 ], gồm 9gian: gian Cung Thánh, gian Trái kiệu và 7 gian khác, mái gói chia làm 2tầng

Công trình xây cất cuối cùng là Phơng Đình, ở trớc nhà thờ lớn vớichiều ngang 21m, sâu 17m, cao 25m, có 3 tầng Tầng trên cùng đặt một quảchuông Nam cao 1,90m, đờng kính 1,10m, nặng gần 2 tấn

2.2 Quá trình trùng tu, sửa chữa

Quần thể nhà thờ Phát Diệm do đợc xây dựng chủ yếu bằng đá và gỗ,nên trãi qua qua bao ma nắng, gió bão cũng nh chiến tranh phá hoại mộtphần lớn các công trình trong khu quần thể đã bị h hỏng Do đó một yêucầu đợc đặt ra là phải khôi phục xây dựng lại những công trình đã bị h hại

theo nguyên tắc: ”tuyệt đối chung thành với nguyên mẫu”.

Năm 1953, súng đại bác của Pháp đã bắn trúng vào cuối phía Đôngcủa Nhà Thờ Lớn làm gãy một taù mái là một phiến gỗ lim lớn Ngày 15 –

8 – 1972, máy bay Mĩ đã thả một chuỗi 8 quả bom xuất từ Nhà Trung ratới Ao hố mạn đằng tây, trong số đó có 4 quả khét những hố sâu, một quảrơi đúng sân đờng kiệu Nhà Thờ Lớn về phía Tây, thẳng chỗ giáp 2 nhà thờcạnh, làm đổ nhà thờ cạnh phía Bắc, làm xiêu ghé nhà thờ phia Nam, tunglên mái Nhà Thờ Lớn,cả mái trên mái dới, 30 viên đá thớc, gói vỡ bay gầnhết; trong 56 cánh cửa hai bên nhà thờ thì vỡ 52 cánh, chỉ còn 4 cánh Nhàthờ xiêu ghé về phía Đông Bắc 15 – 20cm, vỡ 48 viên đá ở gian Cungthánh; đất bắn phủ đầy kèo cột…

Đứng trớc cảnh tợng đó, Đức cha Bùi Chu Tạo – lúc đó đang làGiám mục của Phát Diệm, đã phát động bà con giáo dân tu sửa lại ngôi

Thánh đờng và trong “Bức th luân lu” đề ngày 15 – 8 – 1982, Đức cha đã

kể lại: “Ngày đầu tháng Mân Côi (1972), tôi ném hoàn đất thứ nhất để lấp

hố bom ở giữa sân Đờng kiệu, chỉ trong mấy ngày là các hố bom đợc lấp

đây hết cả Các giáo hữu không nguyên xứ Phát Diệm, mà tất cả các xứ trong hạt Kim Sơn, cả từ Phúc Nhạc đều có ngời về đóng góp Hơn nữa các giáo hữu Bùi Chu, Thanh Hoá, các xứ gần Phát Diệm cũng tham gia.

Tôi không hề nói một lời nào quyên cúng, nhng họ tự động đem đến cho gạo, cho rau cỏ, thịt cá nuôi thợ, tiền thì không có Những ngời đến làm hàng ngày, ròng rã 5 – 6 tháng trời, cứ từng tốp 150 – 200 ng ời Nhiều ngời mang gạo đến trọ ở đây, có ngời từng tháng, có ngời nửa tháng,

có ngời 5 – 7 ngày, hầu hết họ không lấy công hoặc lấy giá rẻ một nửa.

Tôi nói một số cửa chung quanh nhà thờ cả thảy có 56 cánh cửa pa nô vỡ hết chỉ còn 4 cánh dùng đợc, con laik phải làm mới…trong cuộc chiến tranh phá hoại lần hai, từ 14-5-1972

Trong 5 – 6 tháng trời trong khu Nhà chung náo nhiệt nh một xởng thợ của một công xởng lớn …trong cuộc chiến tranh phá hoại lần hai, từ 14-5-1972 Gỗ lấy đâu ra ? Đó là công họ Th ợng Kiệm: nhà thờ của họ là một nhà thờ làm bằng gỗ lớn trong địa phận, sau kho bị bom phá họ cúng để đem về sửa chữa Nhà Thờ Lớn.

Ngói thì trong Nhà chung, nha dòng Lu Phơng, nhà mồ côi bên bệnh viện Phú Vinh, chỗ nào ấy đợc thì chúng tôi lấy hết, lất cả nhà thờ họ Tự Tân, rồi lợp bổi thay, còn thiếu thì đi mua các nơi đình chùangờic ta bán Vôi thì họ Quy Hậu cuúng mấy tấn đá vôi, cát thì mất ít thôi, tiìen chi phí thì Hội Thánh giúp cho, kể ra cũng tùng tiệm” [6, 127 - 128].

Lễ Sinh Nhật 1973, công trình sửa chữa xong tại Nhà Thờ Lớn, cònhai nhà thờ cạnh, đờng kiệu và cổng đá phía Tây thì mãi đến năm 1974 mớihoàn thành

Sau đợt sửa chữa này, công việc trùng tu phải ngừng lại vì nhà nớcmuốn dùng nó để làm băng chứng tố cáo tội ác của Đế quốc Mỹ ném bomvào cả những cơ sở tôn giáo Nhng đến cuối thạp niên 80 của thế kỷ XX trở

đi công việc trùng tu, sửa chữa lại bắt đầu đợc tiến hành

Năm 1994 Toà Giám mục Phát Diệm đã mời Công ty Tu bổ di tíchTrung ơng về khảo sát tình trạng h hỏng và dề nghị phơmg án khắc phục

đối với hai công trình quan trọng là Phơng Đình và Nhà Thờ Lớn Ngay sau

đó, Toà giám mục đã quyết định bắt tay vào việc trùng tu quần thể này mộtcách có hệ thống và quy mô lớn nhất từ trớc đến nay

Kể từ năm 1997 hàng trăm mét khối gỗ limđợc vận chuyển từ QuảngBình,Lào về Phát Diệm Thợ mộ, thợ chạm các nơi đợc da về làm việc liêntục.

Năm 1998, Công ty Tu bổ di tích Trung ơng đợc mời về để tiến hànhviệc trùng tu Phơng Đình.Sau hơn 1 năm làm việc tích cực dến cuối tháng 7– 1999 công việc trùng tu Phơng Đình đã hoàn thành

Việc tu bổ Phơng Đình đã giúp cho Toà Giám mục Phát Diệm cónhững kinh nghiệm quý báu để có thể tự trùng tu Nhà Thờ Lớn Cuối năm

1999 việc tu sửa 3 ngọn tháp ở mặt tiền Nhà Thờ Lớn đợc hoàn thành

Cùng với việc tu sửa Phơng Đình và 3 ngọn tháp, việc khảo sát và xúc tiếntrùng tu Nhà Thờ Lớn cũng đợc thực hiện Ngay 4 – 9 – 2000, mộtThánh lễ sau cùmg đợc cử hành trong Nhà Thờ Lớn, để chính thức bắt đầu.Công việc đợc tiến hành một cách khoa học và kỹ lỡng theo nguyên tắc

tuyệt đối trung thành với nguyên mẫu “ ” chỉ thay những phần không thể giữlại đợc và không thể thay những cột đã đợc xức Dầu Thánh Cuối tháng 5-

2001 công việc trùng tu đợc hoàn thành mỹ mãn

Cũng trong thời gian này, việc trùng tu các nhà thờ cạnh cũng đợctiến hành nhng do mức độ h hại không lớn nên việc sửa chữa chỉ tập trungvào những cột đầu hiên, hai mặt bên của các nhà thờ, tất cả cột cũ bị mốimọt đều đợc thay bằng gỗ lim

“Tổng kết lại, toàn bộ công trình đã thay 3/4 số ngói, 1/5 các phần

bằng gỗ, đặc biệt là hai cây xà vợt dài trên 12m, cỡ 0,5 x 6m và 2 trong 16 cây cột ở giữa lòng Nhà Thờ Lớn chu vi 2,26m, cao 11m cới tổng chi phí cho toàn bộ công trình là 600.000 USD” [4, 46].

2.3 Cấu trúc quần thể nhà thờ Phát Diệm

2.3.1 Khái lợc về nhà thờ Phát Diệm

Quần thể nhà thờ Phát Diệm nằm trên địa bàn phố Phát Diệm Đôngthuộc thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình Theo quốc lộ 10

từ Ninh Bình đi Phát Diệm theo hớng Đông Bắc, cách Ninh Bình 30km rẽtay phải (hớng Bắc) theo con đờng trả nhựa dài khoảng 250m, dân ở đâyquen gọi là đờng Giữa thì đế khu nhà thờ Chiều dài quần thể khoảng 234m,rộng 117m, có tờng xây bao bọc, trên có nhiều công trình xây dựng nh Ao

Hồ, Phơng Đình, Nhà Thờ Lớn, bốn nhà thờ cạnh, Nhà thờ Đá, ba hang đánhân tạo.

Từ đờng Giữa đi vào, ta bắt gặp ngay tợng Chúa Giêsu làm Vua, đặttrên một hồ hình chữ nhật rộng chừng 1ha, dân ở đây quen gọi là Ao Hồ,tTợng bằng xi măng cao chừng 3m đợc đắp vào năm 1925, còn Ao Hồ là doCha Sáu cho đào trớc để lấy đất đắp cho khu Nhà thờ, sau để tạo phongcảnh hữu tình cho bộ khu quần thể

Ba mặt Đông, Tây, Nam của Ao Hồ có bờ và tờng xây, bao bọc phíangoài la đờng trải nhựa Theo đờng phía Đông đến 1 cổng đá nhỏ mang 2

chữ hán Đông Dịch” ”, sau một bức tờng ngăn đến một cổng lớn với 3 lốivào đó là cổng Đá Đông, một trong 2 cổng chính của khu nhà thờ Phía sau

cũng có những cổng tơng đơng có hai chữ “Tây Dịch”.

Qua cổng đá, ta bớc vào khuân viên Nhà thờ với sân lát gạch ngangdọc là đờng kiệu lat đá thớc xanh, đây đó trồng nhãn rợp bóng mát, cónhững cây đã hợn 100 năm tuổi

Ta bắt xem xét tổng thể khu Nhà thờ từ Nam ra Bắc Giữa Ao Hồ vàPhơng Đình là một khoảng sân rộng,từ năm 1991 có đặt tợng 2 vị Thánhquan thầy của Giáo phận Phía Đông là tợng Thánh Paolô, phía Tây là tơngThánh Phêrô

Phơng Đình có nghĩa là “Nhà vuông” cũng là tháp chuông của nhà

thờ đợc hoàn thành năm 1899

Sau Phơng Đình là đến sân giữa và lăng Cha Sáu, sân này dài 25mrộng 15m, tờng 2 bên có những chấn song bằn đá Từ sân giữa nhìn lên phíaBắc là mặt tiền Nhà Thờ Lớn, nhà thờ dài 74m, rộng 24m

Hai bên Nhà Thờ Lớn, Cha Sáu cho xây dựng 4 nhà thờ cạnh:Nhà thờThánh Giuse ở phía Tây Nam Nhà Thờ Lớn, phía Tây Bắc là Nhà thờ ThánhPhêrô Nhà thờ Trái tim Chúa Giêsu ở phía Đông Bắc Nhà Thờ Lớn và Nhàthờ Thánh Rôcô ở phía Đông Nam Nhà Thờ Lớn

Nhà thờ Đá ở xế phía Tây Bắc Nhà thờ Thánh Phêrô, phía trớc có lầuchuông nhỏ 2 tầng xây năm 1939

Phía Nam lầu chuông Nhà thờ Đá là núi Sọ Từ núi Sọ đi hớng Đông

là hang đá Bêlem, phía Đông là 1 vờn hoa và tợng đài Cha Sáu, tiếp đến làhang đá Lộ Đức Bao quanh Nhà thờ là tờng hoa bằng đá và gạch thôngtráng men xanh

Nh vậy chúng ta đã khái quát về quần thể Nhà thờ Phát Diệm Sau

đây ta đi vào tìm hiểu từng công trình kiến trúc trong quần thể Thánh Đờng

2.3.2 Cấu trúc các công trình trong quần thể Nhà thờ

Quần thể Nhà thờ Phát Diệm bao gồm 7 công trình có mái và 3

Hang đá nhân tạo đợc bố trí hài hoà trên mọt diện tích 3.000m2 Mỗicông trình đều mang một phong cách cùng thể hiện sự kết hợp hài hoà giữakiến trúc Đông và Tây Song trong khuân khổ của một bài luận văn tốtnghiệp cũng nh những kiến thức có hạn của mình và nhất là để nêu bật đợcnét đặc sắc, sự giao thoa của văn hoá Đông Tây Trong những công trìnhtiêu biểu của khu quần thể, Tôi xin phép đợc tập trung đi vào phân tíchnhững nét tiêu biểu trong nghệ thuật kiến trúc điêu khắc của nhà thờ Đức

Mẹ Mân Côi, nhà nguyện dâng kính Trái tim Đức Mẹ và Phơng Đình

2.3.2.1 Hang đá Bêlem (1875)

Hang đá Belem là một hang đá ở ngoại ô thị trấn Bêlem tại xứ Giudê,

là nơi chúa Giesu ra đời

Hang đá Bêlem là công trình đợc Cha Sáu cho xây dựng đầu tiêntrong quần thể nhà thờ vào năm 1875 nhằm thử độ lún của đất Bia đá có

ghi lại “tháng giêng năm ất Hợi, niên hiệu Tự Đức thứ 28” Hiên nay hang

đá nằm phía sau Nhà Thờ Lớn, chếch về hớng Bắc Tây Bắc Trớc đây côngtrình đợc gọi là hang Táng xác, vì vào ngày th6 tuần thánh, giáo dân cóthông lệ phỏng lại việc Chúa Giesu bị đóng đinh trên thánh giá, sau đó tángxác vào hang đá Năm 1954 giáo dân ở đây đã thỉnh tợng Chúa giáng sinh

đem đặt vào trong hang nên cải tên thành hang đá Bêlem

Hang đá cao 12m, chiếm diện tich khoảng 100m2, có tờng rào gạchthông tráng men xanh Cổng vào đợc chạm khắc từ những phiếm đá hoa c-

ơng lớn, tạo dáng theo mái ngói cổ truyền Hai bên là trụ biên đợc trang tríhoa sen ở đầu trụ Phía trớc hang là một hồ nhỏ hình bán nguyệt với mộtcây cầu làm lối dẫn vào trong

2.3.2.2 Nhà thờ kính trái tim Đức Mẹ – Nhà thờ Đá (1883)

Trái tim Đức Mẹ hay còn gọi là Trai tim Vô nhiễm nguyên tội MẹMaria Đây là một tớc hiệu của giáo hội đặt cho Đức Mẹ Maria- Ngời đãsinh ra Đức Chúa Giêsu Trái tim Đức Mẹ thể hiện sự trong trắng của Đức

Mẹ không mắc phải tội Tổ tông truyền, cũng nh thể hiện sự đau đớn của

Đức Mẹ nh bị dao sắc đâm qua tim khi thấy con mình chịu chết trên thậpgiá.

Nhà thờ kính Trái tim Đức Mẹ xây dựng vào năm 1883, là côngtrình đầu tiên của quần thể nhà thờ Phát Diệm Nó đợc xây dựng hoàn toànbằng đá Nhằm thực hiện lời hứa của Cha Sáu với Đức Mẹ khi Cụ bị ốmnặng vào năm 1860 Trong lúc thập tử nhất sinh, Cha đã có lời khấn với

Đức Mẹ “nếu qua khỏi cơn bệnh thập tử nhất sinh, ngài sẻ dâng hiến

Thánh Mẫu một ngôi đền thờ xứng đáng” [12;22].

Nhà thờ dài 15,30m, rộng 8,50m, cao 6m, đợc chia làm 5 gian Bốngian dành cho giáo dân, một gian làm cung thánh với nền đợc nâng cao tạo

sự phân cách và trang trọng cho không gian thờ tự Do nhà thờ đợc xâydựng hoàn toàn bằng đá nên còn đợc gọi là Nhà Thờ Đá

Các cuốn vòm, lối vào nhà thờ, có dạng cung gãy nguồn gốc từ néttrang trí nhà thờ Gôtích kết hợp với nét uốn cong nh bức màn vén ra hai bêngiống nh các bức màn vén lên trong đình, chùa, nh muốn mời gọi mọi ngờihãy đến với Đức Mẹ Cùng với nét hoa văn trangtrí, lối vào của nhà thờ đãlàm giảm bớt đi dáng vẻ nặng nề, thô kệch của đá gợi cho ta nét gần gũi,thân quen

ở mặt đứng trên bệ khung tam quan lắp đặt bệ tợng Đức Mẹ, kế 2bên là 2 trụ tháp hình vuông đợc xây dựng giật cấp gồm 5 tầng nhỏ dần vềphia trên theo hình thức tháp cổ của Phật giáo Hình thức 2 cây tháp gợi cho

ta nhớ tới hình tợng Tháp Bút bên bờ hồ Hoàn Kiếm – Hà Nội

Toà Đức Mẹ đợc làm bằng chất liệu đá xanh, xung quanh khắcnhững hàng chữ bằng 4 thứ tiếng: Trên cùng là tiếng Việt, các chữ Hán đợcviết hai bên theo kiểu câu đối, chữ Pháp và chữ La tinh đợc viết ở phía dới

với cùng một nội dung ca ngợi Đức Mẹ “Trai tim Đức Mẹ không hề mắc tội

Tổ tông truyền, cầu cho chúng tôi” Đây là hàng chữ Việt duy nhất trong

toàn bộ khu nhà thờ trớc năm 1991 Điều này cho chúng ta thấy thái độ trântrọng của Cha Sáu đối với ngôn ngữ dân tộc

Bốn cột đá tròn ở hai bên cởa có đờng kính 40cm, đặc biệt là 2 cột đá

ở giữa cao 6m Để có đợc những cột đá này, ngời ta đã phải dùng một khối

đá lớn có kích thớc gấp 9 lần sau đó dùng đá cuội ghè, đẽo tạo độ tròn vàlấy lá chuối khô đánh bóng

Về nghệ thuật kiến trúc, mặt đứng của nhà nguyện đã đạt đợc giá trịsáng tạo độc đáo một mặt diễn tả đợc nét đặc trng của phong cách kiến trúccủa nhà thờ Thiên Chúa giáo, một mặt lai dùng nghệ thuật mô phỏng hình

ảnh tôn kính của các thánh nhân trong Phật giáo Mặt khác nét cung gãykiểu Gôtích thể hiện ngay ở lối vào, ở hang rào sắt lại đợc kết hợp hài hoà,tinh tế với dáng dấp, phong thái phơng Đông

Hai mặt bên của nhà thờ đợc thể hiện cùng một hình thức: dãy chấnsong bằng đá ở giữa với mục đích lấy ánh sáng và tạo sự thông thoáng chonội thất Hai gian đầu và cuối là 2 bức phù điêu bằng đá chạm lộng: Bức thứnhất mang hình s tử đang cời, bức thứ hai mang hình chim phợng oai vũ

Bức trạm hình s tử đang cời ở cuối nhà thờ dài 163cm, rộng 143cmvới khuân mặt chạm nh mặt ngời đang cời hiền từ là biểu tợng của conThiên Chúa, Đức Giesu Kitô, xuất thân từ chi tộc Giuđa Phía trong bức phù

điêu, nhìn từ lòng nhà thờ ra là biểu tợng bát quái với hình vân mây uốn lợnvới cùng kích cỡ nh bức chạm bên ngoài Đây là một hình tợng giàu tinhbiểu trng, thể hiện thế giới quan của ngời phơng Đông, luận giải về sự vận

hành của vũ trụ “Thái cực sinh lỡng nghi, lỡng nghi sinh tứ tợng, tứ tợng

sinh bát quái, bát quai biến hoá vô cùng” Phải trăng khi mợn biểu tợng này

tác giả muốn tôn vinh Thiên Chúa là cuội ngồn của vạn vật, đồng thời hồikết t tởng phơng Đông với giáo lý Công giáo nh một nhất thể

Bức chạm chim phợnghoàng trong t thế từ trên cao bay xuống, đợcchạm lộng ở cả 2 mặt dài 170cm, rộng 145cm, dày 3,5cm.theo truyền thống

á Đông, chim phợng hoàng thuộc bộ tứ linh Long – Ly- Quy – Phợng

“biểu hiện cho sự thanh cao, tinh anh, biểu tợng của bậc thánh nhân vá

biểu trng cho bà hoàng” Nó đợc đặt trong nhà thờ hẳn Cha Sáu muốn tỏ

lòng tôn kính Đức Mẹ

Bàn thờ đợc bố trí đối diện với cửa ra vào, đợc làm từ một khối đánguyên, mặt trớc chạm trỗ tinh xảo, ở giữa có hình trái tim với lỡi gơm đâmthâu qua để diễn tả sự đau đớn của Đức Mẹ trong cuộc khổ nạn của con ng-

ời Hai bên chạm hình “giếng niêm phong” và “vờn rào kín” nhằm tôn vinh

sự đồng chinh vẹn tuyền trọn đời của Đức Mẹ Đây là cái nhìn theo kinhthánh

ở hai mặt bên của bàn thờ là hình một bụi sen chạm nỗi cao 80cm,rộng 60cm với các chi tiết diễn tả vòng đời của cây sen theo vong tròn Từ