Thạch thành trong thời kì chiến tranh phá hoại của đế quốc mỹ (1965 1973)

Cuốn “Thạch Thành những chặng đờng cách mạng” của ban chấphành Đảng bộ huyện Thạch Thành, xuất bản 1991, có đề cập đến một số khíacạnh về cuộc chiến đấu của nhân dân Thạch Thành chống ch

Trờng Đại học Vinh Khoa lịch sử -*** -

Vũ Thị Thu

Bản Tóm tắt Khóa luận tốt nghiệp đại học

Thạch thành trong thời kỳ chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973)

Chuyên ngành : lịch sử Việt Nam

Giáo viên hớng dẫn : Ths Nguyễn Khắc Thắng

Vinh - 2006

A Dẫn Luận.

1 Lí do chọn đề tài.

Tiến hành chiến tranh xâm lợc nớc ta, đế quốc Mỹ đã hai lần gây rachiến tranh phá hoại với quy mô lớn và tàn bại ở miền Bắc Việt Nam, nhng cảhai lần đó chúng đều bị quân và dân ta đánh bại

Đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ bằng khôngquân và hải quân trên miền Bắc là thắng lợi gan góc, bền bỉ của dât tộc tatrong sự nghiệp chống Mỹ cứu nớc Chiến thắng chiến tranh phá hoại củaquân và dân ta đã đập tan bộ phận quan trọng chiến tranh xâm lợc Việt Nam,

đa sự nghiệp chống Mỹ cứu nớc của nhân dân ta đến thắng lợi hoàn toàn

Với vị thế là huyện miền núi của tỉnh Thanh Hoá, Thạch Thành tiếnhành cuộc kháng chiến chống Mỹ vô cùng oanh liệt Thạch Thành là một địabàn xung yếu, là mạch máu giao thông chủ chốt của Thanh - Nghệ Tĩnh Vìvậy Thạch Thành đã trở thành địa bàn đánh phá ác liệt của giặc Mỹ trong Thời

kỳ chiến tranh phá hoại (1965 - 1973) Đế quốc Mỹ đã sử dụng hàng ngàn tấnbom, hàng ngàn lợt tốp máy bay đánh phá không kể ngày đêm trên vùng trờiThạch Thành Nhng bom đạn của Mỹ không thể huỷ diệt sức mạnh, ý chí củaquân và dân Thạch Thành

Trong bối cảnh chiến tranh ác liệt, dới sự lãnh đạo của Đảng nhân dânThạch Thành phát huy cao độ truyền thống đấu tranh anh dũng, kiên cờng,cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất, đánh bại hành động phá hoại của giặc

Mỹ, góp phần chi viện ngày càng lớn cho chiến trờng miền Nam

Những thắng lợi to lớn của nhân dân Thạch Thành trong Thời kỳchiến tranh phá hoại đã để lại cho thế hệ mai sau những bài học kinh nghiệmquý báu, những tấm gơng anh hùng gắn với những địa danh lịch sử trong quátrình đấu tranh bảo vệ quê hơng Thạch Thành cũng nh dân tộc Việt Nam

Đồng thời những thắng lợi này góp phần làm rạng rỡ thêm những trang sử hào

hùng cho huyện Thạch Thành trong thời kỳ chiến tranh phá hoại của đế quốc

Mỹ đang là vấn đề đặt ra trên hai phơng diện lí luận và thực tiễn

Là sinh viên ngành lịch sử Việt Nam, chúng tôi mong muốn đóng gópthêm một chút ít vào việc nghiên cứu cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc vĩ

đại, hào hùng của dân tộc Chính vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ThạchThành trong thời kỳ chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973)” làmkhoá luận tốt nghiệp, với hi vọng sẽ góp phần nhỏ bé của mình vào việcnghiên cứu lịch sử quê hơng

2 Lịch sử vấn đề.

Việc nghiên cứu về chiến tranh nhân dân, đánh thắng chiến tranh pháhoại của giặc Mỹ, trên những phơng diện khác nhau đã có những công trìnhkhoa học đã đề cập tới Song cho đến nay vẫn cha có một công trình nghiêncứu chuyên sâu nào về đề tài “Thạch Thành trong thời kỳ chiến tranh phá hoạicủa đế quốc Mỹ (1965 - 1973)” Có chăng cũng chỉ tản mạn trong một sốcông trình nghiên cứu nh:

Cuốn “ Lịch sử Đảng bộ huyện Thạch Thành” (1930 - 1995) Xuấtbản năm 1996, có trình bày một cách khái quát đến cuộc kháng chiến chống

Mỹ cứu nớc của huyện Thạch Thành

Cuốn “Thạch Thành những chặng đờng cách mạng” của ban chấphành Đảng bộ huyện Thạch Thành, xuất bản 1991, có đề cập đến một số khíacạnh về cuộc chiến đấu của nhân dân Thạch Thành chống chiến tranh pháhoại của đế quốc Mỹ

Cuốn “Địa chí Thạch Thành” do nhà xuất bản văn hoá - thông tin HàNội 2004, nêu lên những đóng góp của các đơn vị đạt danh hiệu anh hùngtrong chiến đấu cũng nh trong sản xuất của huyện Thạch Thành

Cuốn “Đơn vị lực lợng vũ trang nhân dân huyện Thạch Thành”(1.2001), cũng có nêu lên một cách tổng quát những thành tích mà nhân dânThạch Thành đạt đợc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc

Cuốn “Lịch sử Đảng bộ Thanh Hoá” tập II, nhà xuất bản Thanh

Hoá-2000 Có đề cập đến một số khía cạnh của nhân dân Thạch Thành trong cuộckháng chiến chống Mỹ cứu nớc

Ngoài ra, còn có một số t liệu khác đề cập đến vấn đề này nh: báo cáotổng kết, các nghị quyết của huyên uỷ, các bản thảo lịch sử Đảng của các địaphơng hay hồi ký của các bậc lão thành cách mạng đã từng tham ra chiến đấuchống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

Nhìn chung các tác phẩm, các bài viết nêu trên chỉ mới đề cập đếntừng khía cạnh riêng lẻ của vấn đề, cha làm rõ nổi bật lên những thành tựu,những đóng góp to lớn của nhân dân Thạch Thành trong thời kỳ chiến đấuchống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973)

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu.

Nghiên cứu đề tài “Thạch Thành trong thời kỳ chiến tranh phá hoạicủa đế quốc Mỹ (1965 - 1973)”, nhằm đi sâu nghiên cứu những đóng góp vànhững thắng lợi to lớn của nhân dân Thạch Thành trong thời kỳ chiến đấuchống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

Đối tợng nghiên cứu của khoá luận là toàn bộ mọi mặt về đời sống xãhội của nhân dân Thạch Thành trong thời kỳ chiến đấu chống chiến tranh pháhoại của đế quốc Mỹ về: sản xuất, chiến đấu, phục vụ chiến đấu, văn hoá-giáo dục - y tế…

Mặc dù trong phạm vi giới hạn của khoá luận là giai đoạn (1965 1973), nhng để làm nổi bật vấn đề nghiên cứu, chúng tôi sẽ trình bày một cáchkhái quát hệ thống hơn về đặc điểm tự nhiên, đặc điểm lịch sử - xã hội củaThạch Thành trớc khi bớc vào cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của

Thạch Thành và những đóng góp của nhân dân Thạch Thành trong cuộc khángchiến chống Mỹ cứu nớc.

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Để nghiên cứu đề tài “Thạch Thành trong thời kỳ chiến tranh phá hoạicủa đế quốc Mỹ (1965 - 1973)”, chúng tôi tập trung khai thác các nguồn tàiliệu sau:

Nguồn tài liệu thành văn: Là những tác phẩm viết về Thạch Thành củanhiều tác giả, các báo cáo tổng kết của huyện uỷ, Uỷ ban nhân dân huyệntrong những năm chống chiến tranh phá hoại, một số báo cáo của các xã tronghuyện, đặc biệt là các xã có vị trí trọng điểm đánh phá của giặc Mỹ

Ngoài ra, còn có các nguồn tài liệu dới dạng hồi ký của các bậc lãothành cách mạng và những ngời trực tiếp chiến đấu và phục vụ chiến đấutrong giai đoạn (1965 - 1973)

Nguồn tài liệu điều tra điền dã: đó là quá trình chúng tôi tiếp cậnnhững nhân chứng lịch sử, những đồng chí từng là lãnh đạo hoặc trực tiếptham gia chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

Để thực hiện khoá luận của mình, chúng tôi sử dụng phơng pháp lịch

sử, phơng pháp lôgic Ngoài ra còn có các phơng pháp bổ trợ nh: tổng hợp, sosánh, thống kê, đối chiếu… ợc kết hợp một cách chặt chẽ giữa các nguồn t đliệu, góp phần làm sáng tỏ những thành tích của quân và dân Thạch Thànhtrong thời kỳ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

5 Đóng góp của đề tài.

Cuộc chiến đấu của quân dân Thạch Thành chống chiến tranh pháhoại của đế quốc Mỹ thể hiện trên tất cả các mặt trận: mặt trận chiến đấu vàphục vụ chiến đấu, mặt trận sản xuất, mặt trận giao thông vận tải, mặt trận vănhoá - giáo dục - y tế và làm tròn nghĩa vụ hậu phơng trong suốt thời kỳ (1965 -1973) Qua đó chúng tôi rút ra những bài học kinh nghiệm từ cuộc chiến tranhnhân dân chống chiến tranh phá hoại trên một địa bàn xung yếu của tỉnhThanh Hoá

6 Bố cục của đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục Nội dungkhoá luận đợc trình bày trong 3 chơng:

Chơng 1: Khái quát tình hình Thạch Thành trớc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (trớc 1965).

Chơng 2: Thạch Thành trong chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của

đế quốc Mỹ (1965 - 1968).

Chơng 3: Thạch Thành vừa sản xuất, vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ (1969 - 1973).

B Nội dung

Chơng I Khái quát tình hình Thạch Thành trớc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (trớc 1965)

1.1 Đặc điểm tự nhiên.

Thạch Thành là một huyện trung du miền núi của tỉnh Thanh Hoá,phía Bắc giáp tỉnh Ninh Bình và Hoà Bình, phía Nam giáp huyện Vĩnh Lộc,phía Đông giáp huyện Hà Trung, phía Tây giáp huyện Cẩm Thuỷ

Thạch Thành có diện tích tự nhiên là 59.500ha, với số dân hiện nay là

13 vạn ngời Khí hậu Thạch Thành mang tính chất nhiệt đới gió mùa, ảnh ởng khí hậu miền Bắc nhiều hơn là miền Trung và còn có những đặc điểmriêng của tiểu vùng Nhiệt độ trung bình 230C, lợng ma trong năm khoảng1.500 mm, so với nhiệt độ trung bình toàn quốc thì nhiệt độ vùng đất ThạchThành cao hơn khoảng 0,50C và độ ẩm cao hơn so với các tỉnh miền Bắc từ1% đến 2% trong mùa đông [2;7] Xuất hiện hai mùa rõ rệt: mùa đông và mùa

h-hè, gió mùa đông bắc thờng có từ thàng 11 đến tháng 3 năm sau, độ ẩm khôngkhí có thể xuống tới 8 đến 10oC, thời tiết lúc nào cũng khô hanh, rét đậm Còngió tây nam thờng xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 10, có gió tây nam khônóng, gây nên nhiều hạn hán kéo dài, độ ẩm không khí cao, lợng ma lớn tậptrung vào tháng 3, tháng 7, tháng 8, tháng 9

Thạch Thành có con sông Bởi, hay thờng gọi là sông Bảo, sông Báichảy qua, là con sông lớn bắt nguồn từ huyện Tân Lạc (tỉnh Hoà Bình) và hạ l-

u đổ ra sông Mã thuộc hai xã Vĩnh Khang - Vĩnh Hoà (Vĩnh Lộc) Đoạn sôngchảy qua huyện dài 40km, sông chảy quanh co, uốn khúc có dòng chảy hẹp vàdốc nên ở đầu nguồn nớc tiêu nhanh, còn hạ lu nớc tiêu chậm Tuy nhiên từbao đời nay thì sông Bởi đã cần mẫn bồi đắp phù sa cho những cánh đồng màu

mỡ dọc hai bờ sông và trở thành mạch máu giao thông quan trọng về đờngthuỷ cho Thạch Thành.

Ngoài sông Bởi ra, Thạch Thành còn có 3 khe suối lớn là: khe Ngang,Hón Bầu và Hón Khống cùng nhiều khe suối nhỏ khác, tầm quan trọng của 3khe suối này cũng tơng đơng nh sông Bởi Nhng có thể khai thác, xây dựngcác hồ đập lớn và thuỷ điện nhỏ, qua nhiều năm làm thuỷ lợi Thạch Thành có

78 hồ lớn, nhỏ

Có thể nói Thạch Thành là “một huyện thung lũng” vì cả huyện đều

có địa hình xen kẽ giữa núi đồi cao thấp và thung lũng lớn nhỏ Địa hìnhThạch Thành có đặc trng là hình lòng máng lớn dốc và xen kẽ các thung lũnghẹp, ruộng đất bậc thang, bị chia cắt mạnh vùng cao khô hạn đất xói mòn th-ờng xuyên

Thạch Thành còn có hai dạng địa hình chính là hai hình lòng mánglớn kề nhau một là: dãy núi đá vôi Tam Điệp kéo dài từ xã Ngọc Trạo lên xãThạch Lâm theo hớng bắc - đông bắc, hai là: Vùng ven sông Bởi và vùng đồithấp chiếm 39,9% tổng diện tích cả huyện

Thạch Thành còn có tài nguyên rừng đa dạng và phong phú (diện tíchrừng chiếm trên 2/3 tổng diện tích tự nhiên), có 500 ha rừng vừa là vùng đệmvừa nằm trong rừng quốc gia Cúc Phơng, có đủ các loại động vật, thực vật quýhiếm nh: Hơu sao, Gấu, Hổ, Báo, Sơn Dơng, còn có Lim, Lát, Táu,…khôngkém các vùng rừng nhiệt đới khác

Cấu trúc địa tầng ở Thạch Thành cũng đa dạng ẩn chứa nhiều loạikhoáng sản: quặng sắt có ở Thành Vân, Thành Tâm, Thạch Cẩm Vàng có ởxã Thành Tâm, Thạch Quảng, Thạch Tợng Than bùn có ở xã Thành Tâm,Thành Thọ

Thạch Thành có hai trục đờng tỉnh lộ là đờng 12B và đờng số 7, đờng12B chạy qua huyện lỵ Kim Tân và đến bên kia phà Cổ Tế xã Thạch Long Từhuyện lỵ Kim Tân đi về phía Bắc qua Rịa (Ninh Bình) rồi đến Hà Nội, từhuyện lỵ đi về phía tây Nam qua huyện Vĩnh Lộc đến ngã ba Chè đi về thành

phố Thanh Hoá Đờng tỉnh lộ số 7 nối với đờng 12B ở Phố Cát (Thành Vân)với quốc lộ 1A ở Bỉm Sơn, từ Phố Cát đi về hớng tây Bắc qua Thành Minh nốivới đờng kinh tề mới ở Đa Đụn (Thành Trực) Ngoài các tuyến đờng tỉnh lộ,

đờng liên huyện, liên tỉnh, còn có một số hệ thống đờng liên xã cũng đợc mởrộng và nâng cấp để tạo nên một mạng lới giao thông liên xã rất thuận tiện Từhuyện lỵ Kim Tân qua cầu Thạch Định rồi lên Thạch Bình, tuyến từ thị trấnKim Tân qua Thành Tiến, Thành Long xuống Vĩnh Hùng (Vĩnh Lộc) và nốivới quốc lộ 1A ở cầu Lèn

Cũng chính nhờ vào đặc điểm tự nhiên nói trên mà Thạch Thành cómột nền kinh tế khá đa dạng, dồi dào và tơng đối phát triển Đất canh tác củaThạch Thành có các loại đất chính: đất phiến thạch, đất phù sa sông suối, đấtphù sa cổ… từ những thuận lợi đó mà kinh tế nông nghiệp kết hợp với khaithác tài nguyên rừng, chăn nuôi và các nghề phụ khác rất phát triển Đặc biệthuyện đã trở thành trọng điểm của vựa lúa, là nơi có tiềm năng mạnh về mía

đờng, nhằm phục vụ nhu cầu thiết yếu cho gia đình

1.2 Đặc điểm lịch sử - xã hội.

Theo sách “Đại Nam Nhất Thống Chí” tập 4 viết dới triều Nguyễn thì

địa danh “Thạch Thành” đợc đặt vào thời vua Lê Thánh Tông, năm QuangThuận thứ 10, lúc bấy giờ Thạch Thành là một trong 8 huyện của phủ ThiệuThiên, là một trong 4 phủ nội trấn của Thanh Hoá

Song Thạch Thành có một bề dày lịch sử từ xa xa, bằng chứng củalịch sử đó là các di chỉ văn hoá mà các nhà khảo cổ học nớc ta vừa mới khaiquật và phát hiện đợc ở hang Con Moong thuộc xã Thành Yên, các di chỉ vănhoá này tiêu biểu cho ba thời đại: đồ đá cũ, đồ đá giữa và đồ đá mới Khoahọc lịch sử cũng đã khẳng định rằng ngay thời các vua Hùng dựng nớc VănLang, Thạch Thành là một bộ phận của bộ cửu chân nớc ta, suốt 4.000 nămlịch sử của đất nớc, vận mệnh của Thạch Thành gắn liền chung với vận mệnhchung của tổ quốc ta

Từ nhiều thế kỷ trớc và cho đến ngày nay, dân c Thạch Thành cũngchỉ có hai dân tộc chủ yếu: Dân tộc Kinh và dân tộc Mờng (dân tộc Mờngchiếm 52% dân số toàn huyện) Theo nhiều tài liệu cho rằng, ngời Kinh và ng-

ời Mờng vốn có chung nguồn gốc là ngời bản địa (ngời Lạc Việt), chủ nhâncủa nền văn hoá Đông Sơn nổi tiếng Tuy nhiên qua nhiều biến cố lịch sử, các

bộ tộc, bộ lạc, dòng họ của ngời Kinh và ngời Mờng từ nơi khác đã về c trúnh: Hoà Bình, Ninh Bình, Ngọc Lặc, Cẩm Thuỷ, Hà Trung… nên đã hìnhthành hai dân tộc khác nhau nay

Xa kia thì ngời Mờng chiếm phần lớn của huyện, nhng từ những nămkháng chiến chống Pháp, thì đồng bào từ các tỉnh khu 3 chạy giặc tản c vàoThạch Thành Cho dù là ngời bản địa, hay từ nơi khác đến thì hai dân tộc M-ờng - Kinh đều có chung một tổ tiên, chính lẽ đó mà giữa hai dân tộc này đã

có truyền thống đoàn kết, gắn bó keo sơn

Từ các thế kỷ X và XI ngời Kinh và ngời Mờng đã bắt đầu trở thànhhai tộc ngời, nhng vẫn có sự giao lu về kinh tế lẫn văn hoá, trong suốt quátrình lịch sử chống thiên tai khắc nghiệt và chống ngoại xâm, họ coi nhau là

đồng bào, là những ngời đồng hơng, cùng nhau tô đẹp bảo vệ quê hơng ThạchThành cũng nh Tổ quốc Việt Nam

Thạch Thành còn là nơi gặp gỡ, đan xen hội tụ và hoà quyện giữa hainên văn hoá lớn của nớc ta là văn hoá Việt - Mờng ngày nay Trong tập quáncanh tác, tập quán tổ chức xã hội mang tính truyền thống, trong sinh hoạt vănhoá, trong nghi lễ tôn giáo, trong ngôn ngữ giao tiếp vẫn còn mang đậm dấu

ấn của hai nền văn hoá ấy

Nhìn chung, tín ngỡng ở Thạch Thành chủ yếu là tính ngỡng thầnquyền Việt Nam, cho đến ngày nay nhiều làng xã vẫn còn lu lại các hiện vật,vết tích, đền chùa từ bao đời của nhân dân địa phơng nh đền thờ ở làng Vân

Đội (Thành Mỹ), Tam Thánh (Thạch Bình), đền thờ bà Liễu Hạnh (Phố Cát Thành Vân) [2;24]

-Là một huyện miền núi, về kết cấu tổ chức hành chính Thạch Thànhtrớc đây vừa có làng, xã, xóm, vừa có tổng có mờng Tổng cả Thạch Thành có

37 mờng và 11 tổng [8;51] Cũng nh nhiều miền quê khác nhau trên đất nớcViệt Nam, nhân dân Thạch Thành vốn có truyền thống cần cù trong lao động,

đoàn kết trong đấu tranh Trong những thập kỷ sống dới ách cai trị của thựcdân phong kiến, nhân dân các dân tộc Thạch Thành đã nhiều lần đứng lênchống lại sự lừa bịp và áp bức của quan lang và địa chủ phong kiến

Các thế hệ ngời Thạch Thành đã kế tiếp nhau cùng cả nớc chống kẻthù chung, bảo vệ non sông gấm vóc của tổ tiên Lạc Việt để lại Ngời ThạchThành đã trực tiếp tham gia và ủng hộ nghĩa quân của Bà Triệu, Dơng ĐìnhNghệ, Lê Lợi, Nguyễn Huệ… Nằm ở địa đầu của miền Trung, Thạch Thànhcòn là một vùng hậu cứ trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên, quânMinh và quân Thanh [1;10]

Cuối thế kỷ XIX, trong phong trào Cần Vơng chống giặc Pháp, nơi

đây là hậu phơng của khởi nghĩa Ba Đình do Phạm Bành và Đinh Công Tránglãnh đạo và cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh do Tống Duy Tân lãnh đạo Từ khiphong trào đấu tranh của nhân dân Thạch Thành dới sự lãnh đạo chung củahội Việt Nam cách mạng Thanh Niên và Đảng Tân việt, nhân dân ThạchThành đã phát huy đợc truyền thống đấu tranh sâu sắc

Từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (3.2.1930), thì đây là sự kiệnlớn, đánh dấu bớc ngoặt lịch sử dân tộc Từ đây phong trào cách mạng ViệtNam đã có Đảng lãnh đạo và có ngời tiên phong dẫn đờng, cũng chính lẽ đó

mà truyền thống yêu nớc và phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dânThạch Thành lại càng trở nên quyết liệt và mạnh mẽ hơn Lịch sử còn ghinhận phong trào cách mạng những năm (1930 - 1945) cùng cả nớc chuẩn bịcho công cuộc cách mạng tháng 8.1945 mà tiêu biểu là là ngày 19.9.1941thành lập chiến khu Ngọc Trạo Đỉnh cao của phong trào khởi nghĩa vũ trang

ở vùng Bắc Trung Bộ - Là tiên thân của lực lợng vũ trang Thanh Hoá sau nay

Thắng lợi của cách mạng tháng 8.1945 cũng là lúc Thạch Thành cùngcả nớc bớc vào cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp xâm lợc Trớcnhững khó khăn chồng chất do chính quyền cách mạng còn non trẻ, do chế độthực dân phong kiến để lại, những ngày 10.11.1945 huyện uỷ lâm thời ThạchThành đã thành lập, đã cùng với cả nớc bớc vào cuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp.

Với vị trí địa lí và địa hình rừng núi hiểm trở, Thạch Thành vừa là hậuphơng, vừa là tiền tuyến của hậu phơng lớn Thanh - Nghệ Tĩnh, trở thành

điểm tập kết và trú quân của các s đoàn chủ lực dân quân hoả tuyến Trong lúcnày, hởng ứng lời kêu gọi “cả nớc kháng chiến”, nhân dân Thạch Thành đã v-

ơn lên chống lại mọi áp bức của thực dân Pháp, cùng nhau thi đua sản xuất,phục vụ chiến đấu

Ngày 7.5.1945 chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi, thực dânPháp phải ký hiệp định Giơnevơ, miền Bắc hoàn toàn giải phóng và đi lên xâydựng chủ nghĩa xã hội, Thạch Thành hoà chung với không khí đó, cũng bắttay vào xây dựng quê hơng mình

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, Thạch Thành vừa là nơisản xuất, vừa chiến đấu nhng nhân dân Thạch Thành cũng đã đáp ứng đợc nhucầu của cách mạng, làm tròn nghĩa vụ của một hậu phơng đối với tiền tuyến,cùng cả nớc hoàn thành cách mạng, giành thắng lợi cuối cùng

Từ những đặc điểm tự nhiên, lịch sử - xã hội, đã tạo dựng lên cho ngờiThạch Thành một đặc trng riêng, một sắc thái, một cốt cách riêng Khôngnhững thế mà còn tạo tiền đề cho nhân dân Thạch Thành vững bớc trong tiếntrình phát triển của lịch sử dân tộc từ ngàn xa

1.3 Tình hình Thạch Thành trớc chiến tranh phá hoại (trớc 1965).

Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, kết thúc cuộc kháng chiến thầnthánh của dân tộc ta chống thực dân Pháp Hiệp định Giơnevơ (20.7.1954) lậplại hoà bình ở Đông Dơng, miền Bắc đợc hoàn toàn giải phóng, nhân dân

Thạch Thành cùng với nhân dân miền Bắc kịp thời bắt tay vào công cuộc hàngắn vết thơng chiến tranh, khôi phục kinh tế, xã hội, văn hoá, phát huy truyềnthống đấu tranh cách mạng của nhân dân các dân tộc, khơi dậy các phongtrào cách mạng rộng lớn trong nhân dân, làm cho nhân dân tin vào Đảng, tinvào cuộc kháng chiến và quần chúng nhân dân đã không quản hy sinh, xơngmáu, cống hiến sức ngời, sức của cùng với nhân dân cả nớc làm nên chiếnthắng vĩ đại của dân tộc.

Hoà bình lập lại, tình hình Thạch Thành hết sức khó khăn Tuy làvùng tự do trong kháng chiến, nhng bên cạnh đó Thạch Thành gặp không ítnhững khó khăn chồng chất là phải chịu hậu quả nặng nề của chế độ cũ, thiêntai, lũ lụt thờng xuyên xảy ra và kéo dài, các thế lực thù địch tìm cách chốngphá cách mạng, gây tâm lí hoang mang trong quần chúng… Đứng trớc tìnhhình đó, Đảng bộ Thạch Thành đã phát động tổ chức kêu gọi đoàn kết giúp đỡlẫn nhau chống đói và phòng đói “lá lành đùm lá rách” nhờ đó mà nạn đói củanhân dân Thạch Thành đợc đẩy lùi, đời sống nhân dân trong huyện dần đợc ổn

định

Thực hiện chủ trơng của Tỉnh uỷvà uỷ ban, các cấp chính quyền đãchỉ đạo các địa phơng sản xuất rau màu ngắn ngày, ngân hàng cho nông dânvay vốn để tạo việc làm Tháng 6.1955 ban chấp hành Đảng bộ huyện ra nghịquyết: “phát huy truyền thống tự lực, tự cờng, đoàn kết tơng trợ, đẩy mạnh sảnxuất, thực hành tiết kiệm, chăm lo bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân là nhiệm vụchính trị của Đảng và nhân dân Thạch Thành lúc này”

Với niềm hân hoan phấn khởi sau chiến thắng, đặc biệt là vùng đồngbào dân tộc Mờng có truyền thống “ăn cùng” chia nhau cùng bát gạo, cũkhoai, cũ sắn không hề tính đến ngày mai mình cũng thiếu Thực hiện khẩuhiệu “tấc đất, tấc vàng” mở rộng diện tích canh tác, khuyến khích phát triểnsản xuất

Nhờ vào sự chỉ đạo sát sao của các cấp uỷ, chính quyền mà nạn đói

đ-ợc đẩy lùi, đời sống của nhân dân đđ-ợc ổn định Năm 1955 toàn huyện đã huy

động đợc 1.800 tấn lơng thực, vợt qua nạn đói nhân dân Thạch Thành tin vào

sự lãnh đạo của Đảng, tích cực lao động sản xuất, phát triển kinh tế, văn hoá

Thạch Thành là một trong hai huyện miền núi của tỉnh Thanh Hoátiến hành cải cách ruộng đất (6.1955) đợt 4 Thực hiện triệt để khẩu hiệu “Ng-

ời cày có ruộng” các đội công tác cải cách ruộng đất đợc phái về các xã đểphát động quần chúng đấu tranh với giai cấp địa chủ, xoá bỏ chế độ bóc lộtphong kiến thực hiện ớc mơ ngàn đời của họ về làm chủ ruộng đất Ngời nôngdân thật sự đợc đổi mới, từ ngời nông dân lệ thuộc vào địa chủ trở thành ngờinông dân tự do, chủ nhân của đời sống chính trị - xã hội ở nông thôn

Bên cạnh những thắng lợi là căn bản, công cuộc cải cách ruộng đất ởThạch Thành cũng đã phạm một số sai lầm “tả khuynh” nghiêm trọng nh: đấu

tố tràn lan, thô bạo, thiếu phân biệt đối xử… cùng với sai lầm trong cải cáchruộng đất là sai lầm trong chỉnh đốn tổ chức Nhng dới sự lãnh đạo của Tỉnhuỷtrong vòng từ tháng 9.1956 đến 8.1957 Đảng bộ huyện Thạch Thành cùngcác cấp chính quyền tiến hành công tác sửa sai và chỉnh đốn tổ chức

Trong những năm 1956 - 1957 huyện uỷ đã phát động phong trào tổ

đổi công rộng khắp trong toàn huyện, đa nông dân đi vào con đờng làm ăn tậpthể Phát huy truyền thống đoàn kết tơng trợ trong nông thôn, thực hiện khẩuhiệu “vắt đất ra nớc, thay trời làm ma” lấy nớc tới cho lúa và hoa màu, vì thế

mà vấn đề về lơng thực đã bớc đầu đợc giải quyết

Thực hiện kế hoạch 3 năm (1958 - 1960) cải tạo xã hội chủ nghĩa, bớc

đầu phát triển kinh tế và văn hoá, nhiệm vụ của kế hoạch là: “Đẩy mạnh cảitạo xã hội chủ nghĩa đối với các thành phần kinh tế, phát triển kinh tế quốcdoanh và kinh tế tập thể, nâng cao đời sống nhân dân là nhiệm vụ trọng tâm vàxây dựng hợp tác hoá nông nghiệp đợc coi là khâu chính trong quá trình cảitạo” [2;154]

Thực hiện chủ trơng của Trung ơng Đảng và Tỉnh uỷThanh Hoá,huyện uỷ Thạch Thành phát động phong trào tổ đổi công rộng khắp Cuối năm

1958 toàn huyện Thạch Thành đã có 80% nông hộ vào tổ đổi công, với gần

3.000 tổ, thành lập ra các hợp tác xã nh: hợp tác xã Trờng Thành (xóm 12 Thành Hng), hợp tác xã Xóm Yên (Thành Vân) Với quyết tâm của các cấp uỷ

-Đảng, chính quyền và khát vọng của quần chúng nhân dân muốn nhanh chóngthoát khỏi cuộc sống cơ cực, nên việc xây dựng hợp tác hoá nông nghiệp đợcthực hiện một cách nhanh chóng, trong 2 năm kiên trì vận động, cuối năm

1960 Thạch Thành đã hoàn thành việc đa nông dân vào hợp tác xã, toàn huyện

có 167 hợp tác xã nông nghiệp [2;158] Kế hoạch 3 năm (1958 - 1960) giànhthắng lợi, nhân dân Thạch Thành vững bớc chuyển mình, sang thời kỳ quá độlên xây dựng chủ nghĩa xã hội

Sau kế hoạch 3 năm, kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961- 1965) đãthực hiện với phơng châm “ Hợp tác hoá đi đôi với thuỷ lợi hoá” đợc đặt ra.Vào cuối năm 1961 huyện đã tiến hành khảo sát dọc tuyến sông Bởi, cho xâydựng hồ Đồng Ng Hởng ứng phong trào thi đua đạt và vợt “Đại Phong”, năm

1963 hợp tác xã Trung Thành (Thành Trực) là xã đầu tiên đạt danh hiệu “ĐạiPhong” đến năm 1965 số hợp tác xã đạt danh hiệu “Đại Phong” tăng lên nhiềutiêu biểu là các hợp tác xã nh: Dĩ Tiến (Thành An), hợp tác xã Lọng Ngọc,hợp tác xã Hồi Phú (Thành Minh)…

Sau 5 năm (1961 - 1965) thực hiện cải tiến nông nghiệp, hầu hết cácxã đã xây dựng đợc hợp tác xã bậc cao theo quy mô thôn Toàn huyện có 117hợp tác xã bậc cao trong tổng 195 hợp tác xã, cũng chính nhờ vào công tác,biện pháp, thuỷ lợi hoá, áp dụng khoa học kĩ thuật, thâm canh tăng vụ mànăng suất tăng nhanh, lơng thực bình quân đầu ngời đạt 395,3kg tăng hơn năm

1960 là 50kg

Đối với văn hoá - giáo dục - y tế: nhìn chung các hoạt đông văn hoá,tuyên truyền, thể thao liên tục đợc tổ chức, đa ngời dân vào các hoạt động vănhoá lành mạnh bổ ích, tổ chức giao lu học hỏi văn nghệ của các xã, các làngtrong huyện

Cũng do hậu quả chiến tranh để lại, mà các trờng học ở Thạch Thànhcũng bị xuống cấp và ngày đang dần khôi phục lại Cuối năm 1957 toàn huyện

khôi phục và mở thêm 20 trờng tiểu học, một trờng cấp II có đủ 3 lớp 5,6,7,ngành bình dân học vụ đã kế thừa truyền thống diệt dốt trong kháng chiến,huy động xoá mù chữ và bổ túc văn hoá.

Mạng lới y tế cũng đợc mở rộng, cung cấp đầy đủ thuốc men và

ph-ơng tiện chữa bệnh cho ngời dân, mỗi trạm y tế hộ sinh ở xã có từ 1 đến 2 cán

bộ chuyên trách Vì thế mà đời sống nhân dân Thạch Thành đợc nâng lên,nhận thức về vệ sinh phòng bệnh cũng chuyển biến dần [2;160]

Trong khi đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế, văn hoá

- giáo dục - y tế thì Thạch Thành luôn coi trọng nhiệm vụ bảo vệ và củng cốquốc phòng, trật tự trị an, tăng cờng xây dựng cơ sở Đảng trong nông dân,tăng cờng công tác kiểm tra canh gác, động viên huấn luyện lực lợng dân quân

dự bị tại địa phơng, sẵn sàng đối phó với tinh thần mới trong mọi tình huống

Trong 10 năm (1954 - 1964) xây dựng hậu phơng trong hoà bình,bằng sự phấn đấu nổ lực, dới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Thạch Thành đãkiên cờng, dũng cảm, sáng tạo khắc phục hậu quả chiến tranh, thiên tai, khôiphục, phát triển kinh tế, văn hoá, củng cố quốc phòng, an ninh, tạo ra thực lực

để bớc vào thời kỳ đầy gian lao, phức tạp, cùng cả nớc đứng dậy đánh thắngThời kỳ chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, bảo vệ quê hơng

Chơng II Thạch Thành trong chiến tranh phá hoại

lần thứ nhất của đế quốc Mỹ (1965 - 1968)

2.1 Tình hình chính trị - xã hội, yêu cầu và nhiệm vụ cách mạng

đặt ra cho Thạch Thành.

Cuối năm 1964 đầu năm 1965 chiến lợc “chiến tranh đặc biệt” của đếquốc Mỹ đứng trớc nguy cơ phá sản hoàn toàn Để cứu vãn sự thất bại khôngthể tránh khỏi đó, đế quốc Mỹ liều lĩnh đa ra chiến lợc “chiến tranh cục bộ” ồ

ạt tăng quân viễn chinh, quân ch hầu cùng với vũ khí, phơng tiện chiến tranhhiện đại vào miền Nam, đồng thời tiến hành chiến tranh phá hoại bằng khôngquân và hải quân đối với miền Bắc

Ngày 2.8.1964 tàu chiến Mỹ vào sâu trong hải phận miền Bắc ViệtNam bị ba tàu phóng lôi của hải quân miền Bắc đánh đuổi Ngày 4.8.1964 đếquốc Mỹ dựng lên sự kiện “Vịnh Bắc Bộ”, chúng cho rằng tàu chiến của Mỹ

đang ở ngoài khơi vịnh Bắc Bộ đang thuộc hải phận quốc tế, thì bị tàu hảiquân Việt Nam tấn công Ngày 5.8.1964 đế quốc Mỹ cho máy bay, tàu chiến

đánh phá ra miền Bắc, mở đầu bằng nhiều cuộc bắn phá nh: cửa sông Gianh,Vinh - Bến Thuỷ, Lạch Trờng, Thị xã Hòn Gai

Trớc tình hình đó, Bộ chính trị Trung ơng Đảng ra chỉ thị “tăng cờngsẵn sàng chiến đấu, phá tan âm mu khiêu khích đánh phá miền Bắc của khôngquân địch” chỉ thị cũng nêu rõ “Các lực lợng vũ trang trên miền Bắc phải sẵnsàng chiến đấu, kiên quyết tiêu diệt địch Nếu chúng xâm phạm miền Bắc, đẩymạnh chi viện cho miền Nam, các lực lợng ở miền Nam phải đánh cho địchnhững đòn thất bại hơn nữa … tích cực giúp đỡ cách mạng Lào, củng cố vàphát triển thắng lợi giành đợc, cùng với bạn Lào đẩy mạnh hơn khi địch némbom và đánh phá miền Bắc” [2;146]

Là một trong những địa bàn xung yếu của tỉnh Thanh Hoá, đối vớiThạch Thành giặc Mỹ có những hoạt động khiêu khích phá hoại từ trớc đó.Với hai con đờng chiến lợc 12B và đờng số 7 song song với quốc lộ 1A, cắtdọc từ Tây Bắc xuống Đông Nam, nối khu IV vào chiến trờng Vì thế ThạchThành giống nh một “cuống phễu” lớn, cũng chính lẽ đó mà sau khi ném bom

đánh phá cầu Hàm Rồng chỉ hơn một tháng, Mỹ cho máy bay đánh phá Thạch

Thành trong suốt cuộc chiến tranh, càng về sau càng quyết liệt hơn Chỉ tính

đến năm 1964 máy bay Mỹ đã nhiều lần xâm nhập vào vùng trời ThạchThành

Đầu năm 1965, Mỹ ném bom ồ ạt miền Bắc, Thạch Thành cũng làmột trong những trọng điểm bắn phá của chúng Bắt đầu chúng bắn vào trục

đờng 12B, trọng điểm đánh phá là bến phà Cổ Tế, sau đó chúng đánh rộng rakhắp các làng, khu rừng mà chúng nghi có bộ đội, kho tàng và về sau chúng

đánh loang ra khắp các xã trong huyện Thạch Thành có 25 xã thì không có xãnào là chúng không đánh phá, trong 25 xã đó thì có 4 xã thuộc dọc tuyến đờng12B nh: Thành Vân, Thành Kim, Thành Hng, Thạch Long là các xã bị địch

đánh phá nhiều nhất

Tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc kẻ thù muốn dùng sứcmạnh tàn bạo để bắt nhân dân ta phải khuất phục Vì thế đế quốc Mỹ đã đa vũkhí hiện đại, tối tân nhất tiến hành đánh phá miền Bắc nớc ta, ngoài việc đánhtập trung có chọn lọc, chúng còn huy động đánh phong toả khắp nơi gây nênnhững tổn thất lớn về cơ sở vật chất kinh tế của nhân dân ta Đồng thời chúngcòn thực hiện thủ đoạn chiến tranh gây tâm lý bằng các phơng tiện thông tinhiện đại nh: phát sóng truyền thanh kết hợp với rải truyền đơn, xuyên tạc chủtrơng của Đảng, gây tâm lý hoang mang trong quần chúng Nhân dân miềnBắc dới sự lãnh đạo và chỉ đạo kịp thời của Đảng nói chung và nhân dânThạch Thành nói riêng đã đoàn kết chung sức, chung lòng cùng với nhân dânmiền Nam từng bớc đánh bại giặc Mỹ xâm lợc

Cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ đã làm cho tìnhhình một nữa nớc có chiến tranh, một nữa nớc có hoà binh, biến thành tìnhhình cả nớc có chiến tranh với những hình thức và mức độ khác nhau tuỳ ởmỗi miền

Đứng trớc hoàn cảnh đó, ban chấp hành Trung ơng Đảng đã họp hộinghị lần thứ XI (27.3.1965) và hội nghị lần thứ XII (12.12.1965) đã khẳng

định “quyết tâm đánh bại chiến tranh xâm lợc của đế quốc Mỹ trong bất kỳ

tình huống nào… hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả n

-ớc, tiến tới thực hiện hoà bình thống nhất nớc nhà” [11;65] Đồng thời chỉ rõnhiệm vụ cấp bách của miền Bắc lúc này là “phải ra sức xây dựng chủ nghĩaxã hội và tăng cờng lực lợng quốc phòng, kịp thời chuyển hớng kinh tế, ra sứctăng cờng phòng thủ trị an, bảo vệ miền Bắc, kiên quyết đánh bại kế hoạchném bom bắn phá, phong toả miền Bắc, ra sức chi viện cho cách mạng miềnNam” [2;113] Phơng châm xây dựng và bảo vệ miền Bắc lúc này là vừa xâydựng kinh tế, vừa chiến đấu

Thực hiện nghị quyết của Trung ơng Đảng, Tỉnh uỷThanh Hoá, banchấp hành huyện uỷ Thạch Thành đã kịp thời chuyển mọi hoạt động trên địabàn huyện từ thời bình sang thời chiến: vừa sản xuất, vừa chiến đấu, cùngmiền Bắc đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ, đồng thời làm trònnghĩa vụ hậu phơng đối với tiền tuyến

Dới ánh sáng của nghị quyết XI, XII Trung ơng Đảng, thực hiện chủtrơng của Tỉnh uỷcùng với các huyện khác trong tỉnh, đại hội Đảng bộ huyệnThạch Thành đã họp vào đầu năm 1965 đa ra những biện pháp chuẩn bị thếtrận toàn dân tham gia chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ Là một

địa bàn chiến lợc quan trọng, Thạch Thành luôn là điểm ngắm của đế quốc

Mỹ, trên mảnh đất bé nhỏ này là nơi tập trung các kho lơng thực, thực phẩm,

vũ khí, trang thiết bị, là các tuyến đờng quan trọng trong việc vận chuyển lơngthực cho tiền tuyến nh: bến phà Cổ Tế, Thành Vân, Thành Hng, ThạchLong… Có thể nói nơi đây là cầu nối cung cấp lơng thực, thực phẩm quantrọng, nên việc Mỹ đánh phá ở những khu vực này là điều không thể tránhkhỏi

Trong điều kiện hết sức khó khăn, gay go nh vậy, nhân dân ThạchThành đã tăng cờng cảnh giác, chủ động hơn nữa, sẵn sàng đối phó với mọitình huống khi có chiến tranh xảy ra Đảng bộ, các cấp chính quyền huyệnThạch Thành thờng xuyên lãnh đạo chuyển mọi hoạt động sản xuất từ thờibình sang thời chiến Đồng thời tổ chức tốt công tác phòng tránh, bảo vệ cơ sở

vật chất, đảm bảo giao thông vận tải, làm công tác chiến đấu và phục vụ chiến

đấu

Sự chuẩn bị về mọi mặt của Đảng bộ và nhân dân Thạch Thành là bớckhởi đầu thắng lợi cho cuộc chiến đấu ở Thạch Thành trong giai đoạn chốngchiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

2.2 Thạch Thành trong chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ (1965 - 1968).

2.2.1.Trên mặt trận chiến đấu và phục vụ chiến đấu.

Trớc sự phá sản của chiến lợc “chiến tranh đặc biệt” Giônxơn nhanhchóng đa ra kế hoạch mới, chiến lợc “chiến tranh cục bộ” với sự tham gia trựctiếp của quân Mỹ trên chiến trờng miền Nam và tiến hành cuộc chiến tranhbằng không quân và hải quân ra miền Bắc

Thanh Hoá là một trong những địa điểm nằm trong tầm ngắm chiến

l-ợc của đế quốc Mỹ, nơi đây đl-ợc xem là “cổ họng” nối liền Bắc - Nam ThạchThành cũng không thoát khỏi tầm ngắm của đế quốc Mỹ, mà nó đã trở thành

“túi bom” của Mỹ trong quá trình chiến tranh leo thang ra miền Bắc Chúng

đã trút xuống vùng đất Thạch Thành hàng ngàn tấn bom, gây thiệt hại nặng nề

về của cải vật chất và còn cớp đi hàng nghìn sinh mạng con ngời, sự sống vàcái chết chỉ trong gang tấc, không khí của cuộc chiến tranh bao phủ lên toànhuyện Thạch Thành, nhân dân Thạch Thành lại bớc vào một cuộc chiến đấumới

Đứng trớc tình hình đó, nhiệm vụ đặt ra cho Đảng bộ và nhân dânThạch Thành là phải đứng lên chiến đấu đánh trả máy bay của giặc Mỹ để bảo

vệ quê hơng mình Đồng thời góp phần cùng với nhân dân miền Bắc làm trònnghĩa vụ hậu phơng đối với tiền tuyến lớn

Nhận rõ sứ mệnh của mình, cùng với việc chỉ đạo kịp thời khẩn trơng,sáng tạo của Đảng bộ huyện Thạch Thành, quân và dân Thạch Thành nhanhchóng chuyển mọi hoạt động từ thời bình sang thời chiến Mà công việc đầutiên hết sức quan trọng của quân dân Thạch Thành là chuẩn bị chiến đấu và

phục vụ chiến đấu, đồng thời tổ chức cho nhân dân làm tốt công tác phòngtránh bảo vệ cơ sở vật chất của nhà nớc, hạn chế đến mức tối đa mức thiệt hại

về ngời và tài sản cho nhân dân

Sau khi đánh giá tình hình xây dựng dân quân tự vệ của địa phơng trớcnhững âm mu, thủ đoạn của đế quốc Mỹ, thì mỗi xã đều có một đại đội dânquân, một trung đội mạnh trực chiến, các đơn vị mạnh chủ chốt ở vị trí quantrọng đợc tổ chức và chỉ huy chặt chẽ Mỗi lâm - nông trờng có một tiểu đoàn

tự vệ, một đại đội mạnh đợc huấn luyện thờng xuyên Đơn vị trực chiến đợchuấn luyện, trang bị vũ khí từ súng bộ binh đến 12 ly7, thế trận chiến tranhnhân dân đợc hình thành, kịp thời đánh trả máy bay địch, hai trung đội trựcchiến của xã Thành Kim và Thạch Long đã đi phối hợp chiến đấu và học tậpkinh nghiệm bắn máy bay ở ga Minh Khôi (Nông Cống), khi trở về thì một

đơn vị canh giữ bến phà Cổ Tế, còn một đơn vị lên chốt điểm cao tại ThànhYên giáp rừng quốc gia Cúc Phơng để nối thêm tầm cao súng bộ binh chờ cơhội hạ máy bay địch Suốt hai tháng ròng rã săn máy bay trên đỉnh núi, bữa ănchỉ có cơm và măng rừng, mỗi khi máy bay địch đến gây rối họ lại sẵn sàng b-

ớc vào hàng ngũ chiến đấu

Xác định cuộc chiến tranh sẽ diễn ra khốc liệt và lâu dài, những tổnthất hy sinh do kẻ thù gây ra là không kể xiết Nâng cao hơn nữa hiệu quảtrong chiến đấu, công tác huấn luyện và trang bị vũ khí cho nhân dân luôn làvấn đề đợc quan tâm hàng đầu của Đảng bộ Thạch Thành Nhờ đó mà trongthời kỳ (1965 - 1968) hầu hết dân quân các xã biết sử dụng súng 12ly7, côngtác vũ trang cho nhân dân trong huyện Thạch Thành đợc thực hiện tốt, tạo

điều kiện cho nhân dân Thạch Thành vững vàng hơn trong chiến trận và sẽ lập

đợc nhiều chiến công lớn trên mảnh đất bé nhỏ của mình

Trong cuộc chiến này Mỹ đã sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại có sứccông phá lớn, các loại máy bay, tàu chiến nh: “thần sấm”, “con ma” chở khốilợng lớn bom đạn rải xuống miền Bắc Đế quốc Mỹ đã từng rêu rao “sức mạnhkhông quân Hoa Kỳ”, song dới bầu trời Thạch Thành chúng bị đánh bại nhiều

trận Nhân dân Thạch Thành với nhiều loại vũ khí thông thờng, thô sơ đã đánhthắng vũ khí hiện đại của đế quốc Mỹ, không quản hy sinh gian khổ an dũngchiến đấu lập nhiều chiến công lừng lẫy.

Lòng dân và thế trận sẵn sàng vào 8 giờ 30 phút ngày 1.7.1965 máybay Mỹ đã oanh tạc bến phà Cổ Tế Đứng trớc tình thế đó, quân và dân ThạchLong cùng với hoả lực của bộ đội đánh trả quyết liệt, hàng loạt súng bộ binh,trung đội trực chiến đã bắn trả máy bay Mỹ Đến ngày 26.7.1965 hàng loạtmáy bay F4, F8 của Mỹ đã bị lới lửa phòng không dày đặc của quân dân trựcchiến kết hợp với đơn vị quân chủ lực pháo 37ly ở đây bắn trả, quân Mỹ khiếp

sợ chúng đã phải tháo chạy, ngày 2.8.1965 dân quân Thạch Long đã một lầnnữa đứng lên chiến đấu bắn trả máy bay địch

Trong chiến đấu đã xuất hiện nhiều tấm gơng tiêu biểu: hình ảnh anhthanh niên học sinh Hoàng Thanh Tùng đã dũng cảm vợt qua sông lên trận địapháo dân quân bắn trả lại máy bay Mỹ, anh đã đợc kết nạp vào đoàn thanhniên cộng sản Hồ Chí Minh ngay trên trận địa, hay hình ảnh cô gái Cù ThịHiển trong khi Mỹ đang ném bom, biết có hầm pháo bị sập, chị đã dũng cảmmột tay cầm cuốc vợt qua dòng nớc chảy xiết sang trận địa pháo 37ly, đào bớihầm sập, cứu sống 4 anh bộ đội bị đá vùi lấp Còn có những ngời phụ nữ vừamới sinh còn chỉ đợc 2 tháng tuổi cũng đã tham gia phục vụ chiến đấu, điểnhình nh chị Dị, chị Đông… [15;3]

Bớc sang năm 1966, cuộc chiến ngày càng ác liệt hơn trong Nam cũng

nh ngoài Bắc, máy bay Mỹ bắn phá với cờng độ ác liệt gấp nhiều lần so vớinăm 1965 Chỉ tính đến đầu năm 1966 số lợng bom đạn Mỹ trút xuống bằngcả năm 1965, chúng nhận thấy nếu hành động vào ban ngày sẽ bị ta bắn rơinhiều, vì thế chúng chuyển sang hành động vào ban đêm là chủ yếu Chỉ cầnphát hiện một ánh đèn le lói ở một địa điểm nào đó, ngay lập tức chúng chomáy bay ném bom, hành động phá hoại dồn dập của kể thù hòng gây lên tâm

lý căng thẳng cho nhân dân Nhng trong chiến tranh sự đau thơng mất mát làthờng, không thể tránh khỏi nhân dân Thạch Thành quyết tâm biến đau thơng

thành hành động cách mạng, toàn huyện đã dấy lên phong trào: “ Nhằm thẳngmáy địch mà bắn”, phấn đấu hạ nhiều máy bay Mỹ Ngoài các đơn vị trựcchiến, các trận địa pháo cao xạ và các đơn vị dân quân, thì nhân dân các xã

đều trang bị vũ khí, sẵn sàng đánh trả máy bay địch khi chúng đến phá hoại.Chính vì thế mà trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc

Mỹ lần này nhiều đơn vị dân quân cũng nh nhân dân các xã trong huyênThạch Thành đã lập nên những chiến công to lớn

Sang năm 1966, một lần nữa máy bay địch tấn công bắn phá vào khuvực xã Thạch Long, nơi có bến phà Cổ Tế, chúng nhằm đánh phá bến phà,hòng cắt đứt sự chi viện cho chiến trờng miền Nam Với quyết tâm đánh thắnggiặc Mỹ xâm lợc, quân dân xã Thạch Long lại không quản hy sinh gian khổ,lần nữa đứng lên chiến đấu chống trả máy bay địch, vào ngày 1.7.1966 vàngày 8.7.1966 dân quân Thạch Long đã phối hợp với dân quân hoả tuyến bắncháy 2 máy bay của giặc Mỹ Chủ động trong công tác phòng tránh tốt, vớiquyết tâm ý chí gan góc kiên cờng của quân và dân buộc Mỹ phải đầu hàngrút khỏi vùng trời của xã Thạch Long nói chung và huyện Thạch Thành nóiriêng Cùng với nhân dân Thạch Long nhân dân hai xã Thành Hng và ThànhKim cũng đã phối hợp chặt chẽ cùng với nhân dân Thạch Long chiến đấu canhgiữ bến phà, đảm bảo cho các đoàn xe trú ẩn qua một cách an toàn [2;183]

Vào cuối tháng 7 đầu tháng 8.1966 tại xã Thành Hng đế quốc Mỹ đãtiến hành ném bom xuống địa phận vùng đất này Chỉ trong thời gian ngắnchúng đã ném 56 quả bom xuống địa phận Thành Hng, bắn 10 quả tên lửa vànhiều loại đạn khác, làm chết 20 ngời và làm nhiều ngời khác bị thơng, thiệthại lớn về của cai vật chất cho nhân dân Trớc sức mạnh quần chúng nhân dân,kiên cờng an dũng trong chiến đấu, quân dân trực chiến xã Thành Hng đãdùng súng bộ binh kết hợp cùng bộ đội, các đơn vị bạn đã đánh trả quyết liệt,buộc đế quốc Mỹ phải tháo chạy, bảo vệ cầu phà, xe pháo, tính mạng và tảisản cho nhân dân

Năm 1967 dân quân tự vệ phối hợp với bộ đội địa phơng hạ 10 chiếcmáy bay F4 và F8 của giặc Mỹ Với ý đồ đè bẹp miền Bắc Việt Nam bằng mọigiá, càng thua Mỹ càng cố gắng tìm cách giành thắng lợi trên chiến trờng, Mỹtăng cờng đánh phá ác liệt hơn Vì thế mà một trong những nhiệm vụ hết sứcquan trọng của quân dân Thạch Thành là phải đánh trả máy bay địch, nhngcũng phải biết phòng tránh giảm thiệt hại về ngời và của cho nhân dân.

Trong thời gian 1965 - 1968 bộ đội địa phơng và dân quân ThạchThành đã bắn cháy nhiều máy bay và tàu chiến của đế quốc Mỹ Nhân dân cácxã hăng hái sông pha trận mạc bằng súng bộ binh bắn rơi máy bay Mỹ, trởthành một kỳ tích trong lịch sử, điển hình nh các xã: Thạch Long, Thành Hng,Thành Vân ngày càng có nhiều máy bay của Mỹ bị bắn rơi hơn, giành thắnglợi lớn

Dới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ Thạch Thành, công tác phòngkhông trong nhân dân đợc thực hiện khắp nơi, đặc biệt là tại các địa điểm địch

đánh phá ác liệt Huyện đã huy động toàn dân với hàng ngàn ngày công đónggóp sửa chữa, tu bổ và làm nhiều hầm mới, hệ thống hào chiến đấu xuyên suốtgiữa các xã đến công sự chiến đấu Trong nhân dân vang lên khẩu hiệu “hầm

đào cha đủ ăn ngủ cha yên” đã có tác dụng động viên phong trào rất kịp thời.Chỉ trong một thời gian ngắn Thạch Thành đã xây dựng đợc hàng nghìn cáihầm chữ A và nhiều loại hầm khác, nhà nhà trong huyện đều có hầm trú ẩn

đúng tiêu chuẩn, quy cách, nhiều gia đình đã tự giở nhà để làm hầm chữ Akiên cố, để đảm bảo tính mạng cho nhân dân trong quá trình lao động sảnxuất

Phong trào phòng không nhân dân đợc toàn dân hởng ứng, hăng háitham gia các chiến dịch xây dựng hầm hào trên toàn huyện Đến năm 1968nhân dân Thạch Thành đã xây dựng đợc 2.000 hầm chữ A và hơn 2.000 hầmcác loại, công tác nguỵ trang đợc đẩy mạnh khắp nơi, các xã phát động phongtrào trồng cây xanh, toàn huyện năm 1965 trồng đợc 3,1 triệu cây Nhờ vàocông tác phòng không cho nên trong cuộc chiến ác liệt này Thạch Thành phần

nào hạn chế sự thiệt hại cho nhân dân, sở dĩ thiệt hại của nhân dân bị hạn chế

là nhờ tại các địa điểm địch bắn phá nhân dân đã có đủ hầm hào, luôn sẵnsàng chiến đấu và lới lửa phòng không của nhân dân đã ngăn chặn sự phá hoạicủa giặc Mỹ

Trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc Mỹ không từ bỏ bất cứmục tiêu nào, chúng cho máy bay bắn phá ác liệt, với những hành động đánhphá man rợ, chúng đáng vào các khu vực trờng học, bệnh viện… làm chonhiều ngời chết và bị thơng Từ trong đau thơng mất mát, tinh thần cách mạngcủa nhân dân đợc khơi dậy hào hùng, cuộc chiến đấu chống trả hành động pháhoại của kẻ thù trên quê hơng Thạch Thành đã huy động đợc sự tham giachiến đấu và phục vụ chiến đấu của các tầng lớp nhân dân bất kể già trẻ, traigái, hễ có giặc đến là đứng lên đánh bại chúng Thời kỳ này xuất hiện nhiềutấm gơng “trẻ xông pha già mẫu mực” anh dũng chiến đấu bảo vệ quê hơng

Thực hiện nghị quyết của Tỉnh uỷ, Thạch Thành đã huy động đến 400công nhân xây dựng hồ đập Đồng Ng, để đảm bảo năng suất trong sản xuấtnông nghiệp, phong trào “ba đảm đang” của Thạch Thành cũng nâng cao, có

đến 70% tổng số hội viên Thạch Thành đăng ký “ba đảm đang” để chồng conyên tâm lên đờng đánh giặc, công tác phòng không nhân dân đợc tổ chức chu

đáo, tạo thành hệ thống công sự khắp các làng bản, cơ quan, trờng học vớikhẩu hiệu “nhà che nắng che ma, hầm che xơng che máu”

Phát huy truyền thống kiên cờng của chiến khu Ngọc Trạo, năm 1968huyện uỷ Thạch Thành đã chỉ đạo huyện đội thành lập tiểu đoàn “ Ngọc Trạo”

do đồng chí Tống Duy Khảnh làm tiểu đoàn trởng Sau khi giao quân, đơn vị

đã tuyển hơn 80 quân, tập luyện tại quê nhà vào Quãng Nam chiến đấu, lậpnên những thành tích xuất sắc, làm rạng rỡ chiến khu cách mạng

Trong suốt cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc

Mỹ, với khẩu hiệu “tiếng hát át tiếng bom” các đội văn nghệ của huyện và cácxã đã tiến hành đi biểu diễn nhiều đêm trên khắp các trận địa, phục vụ các

chiến sỹ bộ đội, các đơn vị dân quân nhằm khích lệ tinh thần chiến đấu, làmvơi đi sự mệt nhọc sau những ngày lao động vất vã của nhân dân.

Trong cuộc chiến tranh leo thang ra miền Bắc lần thứ nhất của đếquốc Mỹ, với phơng châm toàn dân đánh giặc, Thạch Thành đã đánh bại cuộctiến hành bằng không quân và hải quân của Mỹ trên địa bàn huyện Thắng lợi

to lớn này là tiền đề vô cùng quan trọng để nhân dân Thạch Thành tiếp tụcchiến đấu với âm mu tiếp theo của Mỹ, đồng thời đẩy mạnh hơn nữa công việcsản xuất, đảm bảo giao thông vận tải, chi viện cho chiến trờng miền Nam

2.2.2 Trên mặt trận giao thông vận tải.

Đây là mặt trận chiến đấu không kém phần ác liệt chống cuộc chiếntranh phá hoại của đế quốc Mỹ Trong những mục tiêu đánh phá miền Bắc, đếquốc Mỹ hy vọng sẽ ngăn chặn hạn chế, cắt đứt những đờng vận chuyển từBắc vào Nam

Để nhanh chóng bình định miền Nam, đế quốc Mỹ đã dùng trăm

ph-ơng ngàn kế hòng ngăn chặn sự chi viện của hậu phph-ơng miền Bắc cho chiến ờng miền Nam Sau những đợt rải thảm bom đạn xuống miền Bắc không đemlại kết quả mong muốn, Mỹ quyết định chuyển hớng đánh phá, chúng nhằmvào giao thông vận tải Ngay trong những năm đầu của cuộc chiến tranh pháhoại miền Bắc, đế quốc Mỹ đã sử dụng hơn 80% số lần đánh phá vào các đầumối giao thông quan trọng, chúng đã sử dụng rất nhiều bom đạn, mở các đợt

tr-đánh tập trung vào các trọng điểm kết hợp tr-đánh trên diện rộng nh: Đánh phácác tuyến đờng sắt, đờng bộ, đờng thuỷ và các phơng tiện vận tải Đây là khâuquan trọng, là cầu nối giữa hai miền Nam - Bắc, bằng sức mạnh của khôngquân đế quốc Mỹ đã tiến hành đánh phá ác liệt với khối lợng bom đạn khổng

lồ chỉa vào đầu mối giao thông, bất cứ con đờng nào, cầu cống lớn hay nhỏcũng nhiều lần bị đánh phá, hành động của Mỹ chứng tỏ một điều rằng chúngkhông từ bỏ bất cứ mục tiêu nào

Thực hiện âm mu chuyển hớng đánh phá giao thông, chặn nguồn chiviện Thanh Hoá cũng nh Thạch Thành là vùng trung chuyển nhân lực, vật lực,

là nơi tập kết hàng chi viện, đồng thời địa bàn huyện có các tuyến giao thôngquan trọng Đế quốc Mỹ liên tiếp phá hoại chúng cho máy bay thả bom bi,bom từ trờng phá hỏng nhiều tuyến đờng, nhiều cầu cống bị đánh sập, bếnsông đều tan tác bởi những trận bom Vì thế việc đảm bảo giao thông vận tải

đang là vấn đề cấp thiết, một nhiệm vụ trung tâm của Đảng và là khâu quantrọng nhất để đảm bảo cho các ngành, các địa phơng tiến hành sản xuất vàchiến đấu thắng lợi

Nhận thức rõ trớc những khó khăn, thử thách của cuộc chiến tranh,Tỉnh uỷThanh Hoá đã xác định: bảo đảm giao thông vận tải là một trong banhiệm vụ có tính chiến lợc của địa phơng và luôn nêu cao khẩu hiệu “Tim cóthể ngừng đập, máu có thể ngừng chảy, quyết không để giao thông bế tắc”.Thực hiện tốt nghị quyết của Tỉnh uỷ Thanh Hoá, nhân dân Thạch Thành đãthực hiện quyết tâm bảo vệ các tuyến đờng cho xe qua Nơi trọng điểm mà đếquốc Mỹ hay đánh phá nhất ở Thạch Thành là các tuyến đờng trọng yếu:tuyến đờng 12B, đờng số 7, bến phà Cổ Tế… chính tại những điểm này đếquốc Mỹ đã dội xuống đây không biết bao nhiêu là bom đạn, các con đờngliên thôn, liên xã đều bị chúng đánh phá ác liệt

Cuộc chiến trên mặt trận giao thông vận tải ngày càng gay go, quyếtliệt, chúng đánh phá không kể thời tiết tốt hay xấu, không kể ngày hay đêm,mục đích mà chúng muốn đạt đợc là nhằm cắt đứt nguồn chi viện của hậu ph-

ơng miền Bắc đối với chiến trờng miền Nam Với quyết tâm “địch phá ta sửa

ta đi” hay “địch phá một ta làm mời” do đó trong cuộc chiến không cân sức,dới làn ma bom bão đạn của kẻ thù, nhân dân miền Bắc nói chung, ThạchThành nói riêng cha bao giờ bị khuất phục, giao thông luôn đợc thông suốt từBắc đến Nam, làm tròn nhiệm vụ của một hậu phơng với tiền tuyến

Vào thời điểm năm 1965 - 1966 địch bắn phá ác liệt cầu Hàm Rồng,

Đò Lèn, số lợng xe qua Thạch Thành quá đông, đờng lại xấu, phà nhỏ nớcsông chảy xiết không tài nào giải phóng hết lợng xe qua, công nhân bến phà

Cổ Tế đã phối hợp với dân quân tự vệ dùng cày, luồng gông lại thành phao nối

với phà, ghì vào trục cáp làm thành cầu cho xe qua một cách an toàn, không bịtắc nghẽn.

Trong cuộc chiến này, nhân dân Thạch Thành không quản hy sinh,mất mát anh dũng chiến đấu với kẻ thù từng đoạn đờng, từng chiếc cầu Toànhuyện dấy lên phong trào làm giao thông vận tải với các khẩu hiệu vang dộitrong nhân dân “xe cha qua nhà không tiếc”, “quân cha qua dân cha nghỉ”, thểhiện sự quyết tâm cao, một lòng vì miền Nam ruột thịt, và sự nghiệp thốngnhất đất nớc, nhân dân xã Thạch Long đã ra sức đào hào hai bên đờng lộ 12B

và những nơi công cộng nh nhà kho, sân phơi, trụ sở làm việc, các tuyến đờnggiao thông đợc nối liền từ xóm này đến xóm khác để tạo thế liên hoàn, vừasản xuất, vừa chiến đấu Lực lợng dân quân đợc giao nhiệm vụ bảo vệ bến phàhầu hết là dân quân gái của hai xã Thạch Long và Thành Hng

Chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ với tính chất huỷ diệt ngày càngcao, dới làn ma bom bão đạn của kẻ thù, nhân dân Thạch Thành vẫn kiênquyết bám đờng thông tuyến, vận chuyển bằng đờng bộ bị đánh nhiều, nhândân chuyển sang vận chuyển lơng thực, hàng hoá bằng đờng sông Đội thuyềnvận tải của huyện gồm 12 chiếc đợc dùng để vận chuyển hàng hoá, đạn dợc,ngoài ra đội xe đạp thồ, xe bò kéo đợc huy động vận chuyển hàng hoá nộihuyện vào chiến trờng

Dới sự chỉ đạo sát sao của Đảng bộ huyện, ở các xã Đảng bộ và nhândân hăng hái tham gia công tác giao thông, lập nhiều thành tích to lớn, cáctuyến đờng qua huyện đợc đảm bảo thông suốt, điển hình nh: Thành Hng,Thành Kim, nhân dân hai xã đã tự nguyện phá cả hoa màu để cho các đoàn xetrú ẩn vào ban ngày Nhân dân xã Thành Thọ “một bớc không đi, một li khôngrời” luôn luôn có mặt ngay sau trận địa địch ném bom để hàn gắn lại đờng cho

xe qua Với tinh thần “xe cha qua, nhà không tiếc” nhiều gia đình nh ông Ng,

ông Khiêm, bà Lam ở Thành Hng đã tự nguyện dỡ nhà lấy gỗ lấp hố bom, lát

đờng cho xe qua Tình cảm quân dân một ý chí đã tạo nên sức mạnh vô địchcủa chiến tranh nhân dân dới sự lãnh đạo của Đảng

Căm thù giặc Mỹ sâu sắc và nhận thức đợc vị trí quan trọng củahuyện, Đảng bộ Thạch Thành đã nêu cao quyết tâm đánh Mỹ, làm tốt công tácgiao thông, chi viện kịp thời cho chiến trơng Bên cạnh công tác đảm bảotuyến đờng giao thông vận tải xung yếu trên địa bàn huyện, thì việc thành lậpcác đội vận tải, các hợp tác xã vận tải cũng đợc các cấp chính quyền hết sứcquan tâm chú trọng Vận tải đờng thuỷ đã có vài ba bến đò từ Thanh Hoá -Giàng lên mua củi, lâm sản… ở Kim Tân có hợp tác xã Lâm Thành, chủ yếuvận tải gỗ từ trong các bãi về Kim Tân cho cửa hàng lâm sản, ngoài ra hợp tácxã còn có hàng trăm tấn phơng tiện thuyền ván, thuyền xi măng chở hàngbằng đờng thuỷ đi khắp miền Thanh - Nghệ Tĩnh và đồng bằng Bắc Bộ.

Là một đơn vị vận tải, phơng tiện chủ yếu là các loại thuyền ván hạngvừa và nhỏ, đợc giao nhiệm vụ quan trọng phục vụ cho chiến đấu, với tinhthần “tất cả cho tiền tuyến”, tất cả đánh thắng giặc Mỹ xâm lợc, các hợp tácxã đã hoàn thành tốt nhiệm vụ đợc giao, đã dũng cảm khắc phục mọi khókhăn gian khổ để vợt qua các trọng điểm đánh phá của giặc Mỹ

Mặc dù còn nhiều hạn chế trong công tác giao thông do địa hình, địabàn, đờng giao thông nhiều xã vẫn còn gập gềnh Song nhờ sự chỉ đạo kịp thờicủa Đảng bộ huyện cùng với sự nổ lực của toàn dân, Thạch Thành không chỉchiến đấu và sản xuất tốt mà công tác giao thông vận tải luôn đợc đảm bảo,quân dân Thạch Thành luôn luôn thực hiện tốt khẩu hiệu “địch phá một, talàm hai, địch phá ngày ta làm đêm, địch phá ta sửa ta đi” [8;210]

Dới bom đạn của kẻ thù ác liệt, các tuyến đờng giao thông huyếtmạch qua địa bàn huyện Thạch Thành luôn thông suốt, xe cộ vẫn ngày đêmqua lại trên các tuyến đờng để vào Nam, kịp thời chi viện cho tiền tuyến

2.2.3 Trên mặt trận sản xuất.

Trớc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Thạch Thành luôn là một

điển hình tiên tiến trong sản xuất Bớc vào cuộc chiến, nhân dân Thạch Thànhlại từng bớc thực hiện ổn định đời sống, tiếp tục sản xuất và chi viện cho miềnNam

Quán triệt nghị quyết của hội nghị Trung ơng Đảng lần thứ XI(3.1965), nhận thức rõ tầm quan trọng trong sản xuất Đảng bộ và nhân dânThạch Thành nêu cao quyết tâm “vừa sản xuất, vừa chiến đấu” và “tất cả chotiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lợc” Phấn đấu thực hiện 3 mụctiêu lớn trong sản xuất nông nghiệp, các phong trào thi đua nh “5 tấn thắngMỹ” nhân dân Thạch Thành còn thực hiện khẩu hiệu “chắc tay cày, vững taysúng”, “chắc tay búa, vững tay súng”, “một bớc không đi, một ly không rời”,

“bám đồng, bám ruộng để sản xuất”

Đẩy mạnh sản xuất đã đợc toàn dân hởng ứng nồng nhiệt, chiến tranh

có ác liệt đến đâu, máy bay Mỹ ném bom ồ ạt gây nhiều đau thơng tổn thất.Nhng dới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ huyện, nhân dân Thạch Thànhphát huy truyền thống cần cù sáng tạo, chịu khó trong lao động, quyết tâm vợtqua mọi hoàn cảnh, quyết sinh tử với kẻ thù Trong khung cảnh bom nổ xé trờivẫn vang lên khẩu hiệu “chắc tay súng, vững tay cày” Nhờ vào lợi thế về đất

đai màu mỡ, rộng lớn, lại có con sông Bởi và các hệ thống đập mơng máng,

đặc biệt là hồ đập Đồng Ng đợc xây dựng vào tháng 3.1964 đã cung cấp nớc

t-ới tiêu cho đồng ruộng Vì thế mà năng xuất lúa toàn huyện ngày càng cao,các hợp tác xã trong huyện đã đạt danh hiệu là hợp tác xã tiên tiến và khá nh:hợp tác xã Lọng Ngọc, hợp tác xã Tuyên Quang, hợp tác xã Ngọc Trạo

Từ năm 1966 đến năm 1968 toàn huyện Thạch Thành đã huy động

đ-ợc 1.384.682 ngày công, xây dựng đđ-ợc 26 công trình lớn nhỏ, đào đắp đđ-ợc1.658.064m3 đất tới tiêu cho 1.960 ha lúa, các hợp tác xã “Thống nhất”, “ThọTrờng” đã làm tốt công tác thuỷ lợi mà năm 1968 đạt hai mục tiêu trên 5 tấnthóc, trên 2 con lợn 1 hecta gieo trồng [12;6]

Trong những năm giặc Mỹ leo thang đánh phá ác liệt, Đảng bộ vànhân dân Thạch Thành càng thấm thía lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh

“Mỗi ngời làm việc bằng hai để đền đáp đồng bào miền Nam ruột thịt” Mọingời hởng ứng lời kêu goi của chủ tịch Hồ Chí Minh ai nấy đều làm việc khẩntrơng, chắc tay súng, vững tay cày, vừa sản xuất, vừa chiến đấu Với khẩu hiệu

“làm ngày không đủ tranh thủ làm đêm” và “tranh thủ mặt trời, không rời mặttrăng”, “ngày không giờ, tuần không thứ”, khắp bản làng, thôn xóm đều hởngứng lao động hết sức mình Chính vì thế mà trong sản xuất nông nghiệp, diệntích gieo trồng đợc giữ vững, diện tích trồng hàng năm đợc tăng khá cao từnăm 1965 đến năm 1968 từ 31% lên đến 43% về diện tích, từ 18% lên đến39% về sản lợng Sản lợng lơng thực năm 1966 đạt 17.392 tấn tăng hơn năm

1965 là 20%, sang năm 1968 đạt 18.100 tấn, bình quân lơng thực mỗi năm đạttrên 300 kg/ ngời

Chiến tranh ngày càng ác liệt, phong trào thi đua sản xuất của nhândân Thạch Thành ngày càng lên cao, phong trào thâm canh tăng năng xuất lúaphát triển cả về bề rộng lẫn chiều sâu Toàn bộ diện tích gieo trồng vụ ĐôngXuân 1967-1968 thu đợc 6.054 ha, đạt 69,1% kế hoạch tỉnh giao và bằng73,2% so với vụ Đông Xuân 1964-1965 Bên cạnh năng suất cây lúa tăng, cácloại cây lơng thực, cây công nghiệp khác nh ngô, khoai lang, sắn cũng cónhiều chuyển biến đáng kể nh: khoai lang 287 ha đạt 26% kế hoạch, ngô3.058 ha đạt 73% kế hoạch

Năm 1965 Thạch Thành đã có 6 hợp tác xã đạt tiêu chuẩn hợp tác xã

“Đại Phong” đó là: hợp tác xã Lọng Ngọc, hợp tác xã Ngọc Trạo, hợp tác xãThành Vân, hợp tác xã Xóm Yên (Thành Vân), hợp tác xã Hồi Phú (ThànhMinh), hợp tác xã Dĩ Tiến (Thành An) [8;310]

Ngành chăn nuôi ở Thạch Thành có những chuyển biến đáng kể, đặcbiệt là chăn nuôi trâu bò Nhờ vào địa hình chủ yếu là rừng núi cho nên chănnuôi trâu bò ở Thạch Thành là rất phát triển, riêng đối với chăn nuôi bò tập thểhuyện tập trung xây dựng một số vùng thành đàn bò cơ bản nh đa đàn bòThành Long lên khoảng 600 con, xây dựng cơ sở mới ở các hợp tác ThạchQuảng (vùng nuôi voi năn ở Quãng Lâm) khoảng 700 con, Đồng Tiến (ThạchCẩm) khoảng 100 con, Tợng Phong (Thành Mỹ) 100 con Các cấp chínhquyền còn chú trọng quan tâm, khuyến khích phát triển đàn lợn ở các gia

đình, xã viên, đảm bảo bình quân mỗi hộ có 3 con lợn, ngoài ra còn phát triểnchăn nuôi gia súc, gia cầm…

Bên cạnh những thuận lợi cơ bản đạt đợc, thì Thạch Thành đã gặpkhông ít những khó khăn đáng kể nh: Từ tháng 2.1968 cái rét kéo dài, đã ảnhhởng đến sự phát triển các loại cây trồng, cây thực phẩm và cây công nghiệp,năm 1967 đạt 94% đến năm 1968 chỉ còn có 74% Nhng cho dù trong hoàncảnh có thế nào đi chăng nữa thì Đảng bộ và nhân dân Thạch Thành cũng cốgắng, ra sức thực hiện tốt lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh “Mỗi ngời làmviệc bằng hai”, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ, đảm bảo chi viện cho chiến tr-ờng miền Nam [2;184]

Nhờ vào mặt trận sản xuất nông nghiệp trong thời kỳ 1965 - 1968 mànhân dân Thạch Thành đã tạo nên nền móng rất vững chắc, đảm bảo lơngthực, thực phẩm cho nhân dân trong huyện Đồng thời thực hiện tốt việc phục

vụ nhu cầu chi viện cho chiến trờng miền Nam ngày càng có hiệu quả hơn

Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt là vậy, các hợp tác xã mua bán,tín dụng cũng đi sâu vào phục vụ sản xuất, phục vụ đời sống nhân dân, cáchoạt động trao đổi vẫn diễn ra bình thờng

Trong lĩnh vực thơng nghiệp, cũng đã đáp ứng đợc những mặt hàngthiết yếu phục vụ cho nhân dân trong toàn huyện nh các thứ phẩm: gạo, muối,vải, giấy, dầu đèn… luôn đợc đáp ứng đầy đủ hợp tác xã huyện Thạch Thànhcòn đã xây dựng lên thành 11 cơ sở mua bán ở các xã, tiêu biểu là cơ sở muabán ở Thành Kim, Kim Tân, Thạch Quảng, Thành Yên, các hợp tác xã muabán ở các xã thành lập đến đâu thì nghề đổi hàng trớc đây dần thu gom lại vàmất đi, nạn bắt bí trong mua bán, đổi chác giảm hẳn, thuận tiện cho đồng bàoThạch Thành mua bán, và yên tâm sản xuất [8;211]

Sở dĩ đạt đợc kết quả to lớn đó là nhờ vào sự lãnh đạo của Đảng và sự

nổ lực của toàn thể nhân dân Thạch Thành, kiên quyết chiến đấu đến cùng vì

lý tởng độc lập dân tộc Thạch Thành đã phát huy đợc nguồn sức mạnh tổnghợp cho cuộc chiến đấu trên tất cả các mặt trận, toàn dân hăng hái sản xuất ổn

định đời sống cho nhân dân và làm tròn nhiệm vụ hậu phơng đối với tiềntuyến.

2.2.4 Trên mặt trận văn hoá - giáo dục - y tế.

Chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ không chỉ cớp đi nhiều sinh mạngcon ngời, phá huỷ cơ sở vật chất Trong thời kì này sự nghiệp văn hoá - giáodục - y tế nhằm nâng cao trình độ và chăm lo sức khoẻ cho nhân dân bị hạnchế và thiếu thốn về nhiều mặt Song với tinh thần quyết tâm vợt lên mọi khókhăn, gian khổ, nhân dân Thạch Thành đã vợt lên dành nhiều thành tích đángghi nhận Ngay từ những ngày đầu của cuộc chiến tranh phá hoại ác liệt của

đế quốc Mỹ, các hoạt động văn hoá - giáo dục - y tế đã nhanh chóng chuyển

từ thời bình sang thời chiến

Trên mặt trận văn hoá: Chiến tranh ngày càng ác liệt, các phong tràovăn hoá, văn nghệ ngày càng phát triển, các đội văn nghệ của huyện đợc thànhlập và đa vào hoạt động thờng xuyên, nhằm phục vụ nhu cầu cho nhân dân,phục vụ các chiến sỹ đang chiến đấu ngoài trận tuyến Xây dựng nếp sống vănhoá mới, con ngời mới, với tinh thần “tiếng hát át tiếng bom” nhiều xã đãthành lập đội văn nghệ đã đi biểu diễn, tổ chức hội diễn văn nghệ của huyện

và chọn những tiết mục hay tham gia hội diễn của tỉnh

Bên cạnh các đội văn nghệ, các ngành thông tin cổ động, chiếu bóng,phát hành sách cũng đã có nhiều hoạt động tích cực Hai đội chiếu bóng 108

và 366 ở huyện với trách nhiệm là hai đơn vị xung kích hàng năm phục vụ hơn

300 buổi chiếu, đã kế hợp với tuyên truyền chính sách của Đảng và Nhà nớc

Trên mặt trận giáo dục: Dới bom đạn của giặc Mỹ, việc phát triểnngành giáo dục luôn đợc các cấp, chính quyền quan tâm, không ngừng nângcao chất lợng và giáo dục Hệ thống trờng lớp đợc đầu t xây dựng, với tất cảcác cấp học Năm học 1966 Thạch Thành có tới 22 trờng cấp I, và 19 trờngcấp II [8;462] Ngoài ra huyện còn tổ chức lớp học bổ túc văn hoá phục vụnhu cầu học tập của cán bộ các xã cũng nh nhân dân trong huyện

Việc vận động con em nhân dân trong toàn huyện đi học trong thờibình đã khó, thì trong thời chiến việc đó lại càng khó khăn hơn rất nhiều.Chiến tranh đang diễn ra và kéo dài, bom Mỹ rầm rĩ suốt ngày lẫn đêm, nhngvới ý chí và lòng quyết tâm thực hiện tấm lòng ham học không khi nào tắt trênmặt đất giàu truyền thống hiếu học Số trẻ em đến độ tuổi đi học ngày càng

đến trờng đông hơn, cứ bình quân ở Thạch Thành 2,1 ngời thì có 1 ngời đihọc

Trong chiến tranh, trờng lớp thờng xuyên bị đánh sập, không thể đểviệc học tập của các em bị gián đoạn, nhân dân các xã đã tự túc quyên góp vậtliệu, tre, nứa, dùng rơm rạ thay ngói lợp, dựng lên những ngôi trờng mới.Khắp nơi dậy lên phong trào “đội bom” đi học “tìm trò mà dạy, tìm nơi mà đặtlớp”, thi đua “dạy tốt, học tốt”, hình ảnh các em học sinh đội mũ rơm, mặc áonguỵ trang đến trờng là hình ảnh thờng thấy Mỹ đánh phá ban ngày khôngthể đến lớp học đợc thì các em học sinh học vào ban đêm, sự học hành của các

em trong thời gian này thật rất vất vả, học trong hầm tối thì không thể để ánh

đèn le lói ra bên ngoài nếu không giặc Mỹ sẽ phát hiện và ném bom xuống đó

Trong năm học 1967 - 1968 Thạch Thành đã có trờng cấp III hoànchỉnh gồm 3 lớp (8,9, 10) hầu hết các xã trong huyện đều có trờng cấp II ( cảhuyện có 25 trờng cấp II) Từ đây các trờng cấp II đều mang tên xã, trongnhững năm chiến tranh ác liệt nh vậy nhng công tác giáo dục vẫn phát triểnmạnh mẽ, nhiều trờng đạt danh hiệu tiên tiến nh trờng cấp I Thạch Long,Thành Kim, cấp II Thành Vân, Thành Hng Các kì thi học sinh giỏi của huyệnvẫn đợc tổ chức đều đặn và đạt kết quả tốt, có nhiều học sinh đạt học sinh giỏicấp tỉnh

Y tế Thạch Thành trong những năm 1965 - 1968 đợc mở rộng từ cấphuyện đến cấp xã, đảm bảo việc phòng và chữa bệnh cho nhân dân, hầu hếtcác xã đều có trạm xá và nhà hộ sinh, thành lập các đội cứu thơng cơ động.Ngoài công tác khám chữa bệnh cho nhân dân, đội còn nhanh chống đến các

địa điểm địch bắn phá để kịp thời cứu chữa cho thơng binh và nhân dân

Nhằm đảm bảo tính mạng cho nhân dân và chiến sĩ bộ đội, ở các xã các nữ hộsinh đã tình nguyện đến từng gia đình để khám thai cho các chị em phụ nữ,tránh trờng hợp đi lại nhiều trong bom đạn.

Các nông - lâm trờng đều có trạm xá và nhà hộ sinh với đội ngũ thầythuốc ít nhất cũng có trình độ trung cấp, một số nơi có trình độ đại học Bêncạnh đó thì bệnh viện huyện cũng đợc nâng cấp với quy mô 195 số giờngbệnh, đội vệ sinh phòng dịch của huyện ra đời ngay trong thời chiến, tăng khảnăng điều trị và phòng bệnh cho nhân dân

Dới sự lãnh đạo của y tế huyện, trạm y tế xã đã tiến hành tiêm phòngcho nhân dân, ngoài ra còn tổ chức các hoạt động tuyên truyền, hớng dẫn chonhân dân làm công tác vệ sinh phòng chống dịch bệnh Qua các đợt bão lụtcác mầm dịch bệnh đợc nhanh chóng dập tắt, không kéo dài và gây tử vong,phong trào xây dựng giếng nớc, hố tiêu, nhà tắm ở các gia đình phát triển khámạnh tại các địa phơng trong toàn huyện

Thực hiện theo lời dạy của Bác “lơng y nh từ mẫu”, các y, bác sỹ đãtận tình tâm huyết chạy chữa cho nhân dân, cho bộ đội Công tác tuyên truyềncho nhân dân biết sơ cứu cho những ngời bị thơng cũng đợc tổ chức rộng rãi,nhiều cơ sở y tế đã trở thành lá cờ đầu trong toàn huyện và tỉnh

Với truyền thống đấu tranh kiên cờng, bất khuất, cần cù, sáng tạotrong lao động, nhân dân Thạch Thành đã vợt qua mọi khó khăn, gian khổ,giành nhiều thắng lợi trên các mặt trận trong điều kiện chiến tranh ác liệt, sựnghiệp văn hoá - giáo dục - y tế luôn đợc giữ vững Chính những thắng lợi trênquê hơng Thạch Thành góp phần cùng với nhân dân miền Bắc làm tròn hậuphơng đối với tiền tuyến

2.2.5 Thạch Thành làm tròn nghĩa vụ hậu phơng.

Cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ đã kéo dàitrong 4 năm (1965 - 1968) Bên cạnh việc tổ chức chiến đấu, xây dựng lực l-ợng dân quân, thì công tác chi viện sức ngời, sức của cho tiền tuyến là mộtmặt trận quan trọng của toàn Đảng, toàn dân trong toàn huyện Thạch Thành

Mục tiêu mà Mỹ thực hiện bắn phá miền Bắc đó là ngăn chặn sự chiviện của miền Bắc đối với chiến trờng miền Nam, và chúng muốn biến miềnBắc trở về thời kỳ đồ đá, để không còn sức chi viện cho miền Nam

Nằm ở vị trí tơng đối hiểm yếu của Bắc Thanh Hoá, là vùng trungchuyển sức ngời, sức của ra tiền tuyến Thạch Thành phải gánh chịu nhiều trậnbom đạn đánh phá của giặc Mỹ, tổn thất lớn về ngời và của Chiến tranh ngàycàng ác liệt, Thạch Thành lúc này vừa là hậu phơng, vừa là tiền tuyến phảitrực tiếp chiến đấu với máy bay Mỹ tại mảnh đất quê hơng, song nhân dânThạch Thành không quên nhiệm vụ đối với tiền tuyến

Dới sự chỉ đạo sát sao của Đảng bộ huyện Thạch Thành, nhân dântrên dới một lòng, truyền thống đấu tranh cách mạng đợc khơi dậy hào hùngnghìn ngời nh một nêu cao quyết tâm sắt đá, tất cả “vì miền Nam ruột thịt”.Nhân dân Thạch Thành đã anh dũng chiến đấu, hăng say sản xuất mong muốn

đóng góp phần nhỏ sức lực nhỏ bé của mình vào sự nghiệp giải phóng miềnNam - Thống nhất nớc nhà

Thời kỳ (1965 - 1968) đế quốc Mỹ dốc sức quyết tâm giành thắng lợi

ở chiến trờng miền Nam, bằng chiến lợc “chiến tranh cục bộ” Mỹ - Nguỵ phốihợp chiến đấu, mở các cuộc càn quét với quy mô lớn trên toàn miền Nam.Chiến trờng phải đối phó lớn, một yêu cầu đặt ra là cần có sự viện trợ lớn vàkịp thời từ hậu phơng

Để làm tốt công tác chi viện cho tiền tuyền, trớc hết phải làm tốt côngtác tuyển quân và giao quân kịp thời, đủ số lợng nhanh chóng chi viện chochiến trờng miền Nam Thực hiện tốt chủ trơng của Tỉnh uỷ, huyện ThạchThành đã tiến hành công tác tuyển quân, kêu gọi thanh niên lên đờng nhậpngũ, trong các đợt tuyển quân Thạch Thành luôn là huyện đi đầu, vợt chỉ tiêugiao quân Năm 1965 chỉ tiêu của tỉnh đặt ra cho huyện là từ 1.500 đến 2.000ngời, nhng Thạch Thành đã giao đến hơn 2.000 ngời đạt 101%, các xã đi đầutrong việc tuyển quân là Ngọc Trạo, Kim Tân