Tư duy biện chứng trong nghệ thuật xây dựng nhân vật tiểu thuyết cổ điển trung quốc

Do đó chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài này với mong muốn có đợc đôi chút đónggóp nhỏ trong việc tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc.. - Để hiểu 8 bộ ti

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiêp này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của

bản thân, tôi còn nhận đợc sự hớng dẫn tận tình, chu đáo của thầy giáo,TS LêThời Tân cũng nh các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn và sự góp ý giúp đỡchân thành, nhiệt tình của bạn bè và những lời động viên quý báu của gia

đình, ngời thân Nhân dịp này tôi xin chân thành đợc bày tỏ lòng biết ơn sâusắc tới các Thầy Cô giáo và toàn thể mọi ngời đã giúp đỡ tôi hoàn thành khoáluận này

Sinh viên: Phạm Thị Tuyên

Mục lục 2

Chơng I: Tôn chiếu và so sánh lẫn nhau trong hệ thống cùng hình tợng. 10I.I Nghệ thật so sánh hình tợng trong xây dựng nhân vật 14

I.I.1.2 Loại nhân vật đối sánh trong một hồi 19I.I.1.3 Loại nhân vật đối sánh trong nhiều hồi 23I.2 Xây dựng nhân vật thành cặp, thành đôi 26I.2.1 Đặt các nhân vật trong thế tôn chiếu lẫn nhau 29

I 2.2 Phơng pháp tôn chiếu phản diện 29I.2.3 Phơng pháp tôn chiếu chính diện 29

Chơng II: Kết hợp H tả và Thực tả trong khắc hoạ hình tợng nhân vật 41

II.1.2 Miêu tả gián tiếp hành động để biểu hiện tính cách nhân vật 45

Chơng III Quan hệ biện chứng trong sự mô tả cảnh vật và khắc

hoạ nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

50III.1 Thông qua cảm thụ nhân vật đối với ngoại cảnh để biểu hiện cá

tính nhân vật

50III.2 Dùng mô tả cảnh vật để ám thị, phụ hoạ tính cách, tình thú thân

thuận nhân vật

51III.3 Tả cảnh để báo hiệu bớc ngoặt số phận nhân vật hoặc cục diện tình thế 55

mực, hoàn chỉnh đã làm cho hàng nghìn, hàng vạn ngời đọc bao thế hệ say

mê, mến mộ

Mỗi bộ tiểu thuyết đều là một trong những bộ tiểu thuyết hay nhất

Ng-ời ta cho Tam Quốc Diễn Nghĩa là " Lá cờ đầu của tiểu thuyết lịch sử ".

Nhân dân Trung Quốc dù ngời biết chữ hay không biết chữ đều nhớ nộidung của cốt truyện vì đây là cuốn sách gối giờng giúp họ chiến lợc, chiếnthuật, đấu tranh chống các thế lực phong kiến Cùng với thể loại tiểu thuyết

lịch sử này chúng ta lại nhớ ngay đến tác phẩm Thuỷ Hử, một tác phẩm rất

đặc sắc của Nại Thi Am Đọc Thuỷ Hử ta đợc quay trở về với một cuộc khởi

nghĩa có thật trong lịch sử Trung Quốc vào thời Bắc Tống do Tống Giang

lãnh đạo, hay tiểu thuyết nổi tiếng Hồng Lâu Mộng sách lịch sử văn học Trung Quốc đánh giá: Hồng Lâu Mộng có một vị trí đặc biệt, là " đỉnh cao

của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc (27-125) về cả hai mặt: Nội dung vànghệ thuật Ngời Trung Hoa say mê đọc nó, bình luận và sáng tác về nó

Tầm quan trọng của Hồng Lâu Mộng đợc ngời ta nói rằng: " khai đàm bất thuyết Hồng Lâu Mộng, độc tận thi th diệc uổng nhiên"(mở miệng nói chuyện mà không nói Hồng Lâu Mộng thì đọc hết thi th cũng vô ích).

Đọc Kim Bình Mai chúng ta nh đang tiếp xúc với một pho " Kỳ th "

rất đặc sắc của nền văn học Trung Quốc, nó chiếm một vị trí độc đáo trênlịch sử văn học nói chung và đây cũng là bộ tiểu thuýết đầu tiên do cá nhân

sáng tác Hoặc Liêu Trai Chí Dị, Tây Du Ký Tác giả lại đa ngời đọc vào với

thế giới thần linh, ma quái con ngời và yêu tinh luôn biến hoá hằng ngày.Tuy vậy, nhng ngời đọc lại không có cảm giác sợ xệt, rùng rợn mà vớinhững phép thần thông biến hoá, những tình huống bầt ngờ đã thu hút hấpdẫn đối với bạn đọc ở điểm này, Lỗ Tấn cũng nhận định:" Các sách chíquái cuối Minh đại để đều sơ lợc, lại lắm điều hoang đờng quái đản Chỉ có

Liêu Trai Chí Dị bình dị mà thấm đợm tình ngời khiến cho ngời đọc chuỵên

các loài hoa yêu quái chuyện Hồ Li Tinh mà không hề nghĩ rằng đó là giốngkhác" Bởi vì sức hấp dẫn của Liêu Trai không phải là ở đề tài quái lạ mà vẫn

ở tính chân thật bắt nguồn từ cuộc sống

Sức sống mãnh liệt của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc đợc toả ra chính

là nhờ sự thành công của tác phẩm, đó là nhờ vào tài năng khéo léo của tácgiả Những bộ tiểu thuyết nổi tiếng này cùng với bàn tay nghệ thuật tài bacác tác giả đã dựng lên đợc đông đảo số lợng nhân vật

Nhân vật trong tác phẩm văn học có vị trí đăc biệt quan trọng, nhân vật

là mẫu chốt của cốt truyện, là cầu nối của tác giả đối với đời sống xã hội.Qua nhân vật, độc giả thấy đợc nhng quy luật của đời sống, của con ngời.Nhà văn sáng tạo nhân vật để tái hiện cuộc sống, và gửi gắm những quanniệm những đánh giá của chính mình, về cuộc đời, về thế giới Hay nói cáchkhác, nhân vật là yếu tố mang quan điểm nghệ thuật của tác giả

Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa có hơn Bốn trăm nhân vật Hồng Lâu Mộng có tất cả hai trăm Ba lăm nhân vật Nam, hai trăm mời ba nhân vật Nữ: Thuỷ Hử có đến Một trăm linh tám anh hùng hảo hán Lơng Sơn Bạc Liêu Trai Chí Dị với hơn Bốn trăm truyện ngắn và nhân vật chủ yếu là những ng-

ời con gái, những ngời phụ nữ đã chết nhng hồn của họ đã hoá thành Chồn,Cáo, Hồ ly tinh Mỗi nhân vật trong một bộ tiểu thuyết đều có một nét tínhcách riêng, đầy mâu thuẫn và phức tạp Số lợng đông đảo các nhân vật này

đã đa vào tác phẩm mà miêu tả cá tính hoá một cách hiệu quả để nhân vậtnày không hoà lẫn với nhân vật khác là một tài năng sáng tạo phi thờng củatác giả

- Chọn đề tài: T duy biện chứng trong nghệ thuật xây dựng nhân vật tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc là một đề tài rất độc đáo, cùng với các tác phẩmnổi tiếng, nó biểu hiện một nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc Nghệthuật xây dựng nhân vật đó hàm chứa một t duy độc đáo Bên cạnh đó, tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc rất có ảnh hởng ở Việt Nam Đây cũng là tác tácphẩm đợc đa vào nhà trờng Việt Nam ở các bậc Trung học và Đại học Do

đó chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài này với mong muốn có đợc đôi chút đónggóp nhỏ trong việc tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật của tiểu thuyết cổ

điển Trung Quốc

đó, nhng cũng có khi là nghiên cứu những vấn đề lớn nh: Lịch sử tiểu thuyết,

t tởng nho giáo, đặc điểm kết cấu của tiểu thuyết chơng hồi

Các bộ tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc nh đã nói ở trên đợc dịch sang

Việt Nam từ rất sớm Chẳng hạn nh Tam Quốc Diễn Nghĩa bản dịch xuất

hiện từ những năm đầu thế kỉ XX

Trong suốt thời gian qua, có rất nhiều bài viết, bài nghiên cứu của cáctác giả trong và ngoài nớc viết về tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Các côngtrình nghiên cứu về tiểu thuyết về cổ điển Trung Quốc đợc xuất bản bằngtiếng Việt Đến thời điểm này theo sự hiểu biết của chúng tôi gồm có

- Khái yếu lịch sử văn học Trung Quốc đây là công trình nghiên cứu

của Bảy mơi t học giả nổi tiếng Tác giả nhằm trình bày sự phát triển của cácthể loại văn học Trung Quốc qua các quá trình, trong đó có tiểu thuyết

"Thông qua những việc miêu tả, chắt lọc những việc vặt trong cuộc sốnghàng ngày của thế giới nội tâm nhân vật, đã khắc hoạ đợc hàng loạt nhữngnhân vật có ý nghĩa điển hình sâu sắc, có cá tính ".(28-174)

- Để hiểu 8 bộ tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc (Lơng Duy Thứ,

NXBĐHQG Hà Nội, 2000) đã giới thiệu khái quát Tám bộ tiểu thuyết này,

đồng thời tác giả chỉ ra đợc: " Mấy quan niệm truyền thống chi phối cáchxây dựng nhân vật" (Trang 166) Ông cho rằng: "Tiểu thuyết cổ điển TrungQuốc phần lớn đã trải qua quá trình hình thành trong dân gian, đợc vô sốnghệ nhân kể chuyện, thêm bớt, cuối cùng qua bàn tay chắt lọc, chỉnh lí,nâng cấp của tác giả hệ thống các nhân vật đợc điều chỉnh qua hệ quy chiếutruyền thống " Và ông cũng nêu lên "Truyền thần trong xây dựng nhân vật",

"Để truyền đạt đợc cái thần tất nhiên phải chú ý khắc hoạ tính cách, bởi vìthần thái không đơn thuần là dáng vẻ bên ngoài mà chính là sự thăng hoatính cách"

- Trong cuốn Lịch sử văn học Trung Quốc (T ập 2, NXBGD -1997)

do Lê Huy Tiêu, Lơng Duy Thứ, Nguyễn Huy Hiền, Lê Đức Niệm, TrầnThanh Liêm, dịch cũng đã phân tích khá chi tiết các bộ tiểu thuyết cổ điểnnh: cuộc đời, t tởng tác giả, nguồn gốc đề tài, nội dung t tởng tác phẩm,nghiên cứu về nhân vật trong tác phẩm cũng nh ảnh hởng của mỗi bộ tiểuthuyết cổ điển trong đời sống văn học

- Giáo s Trần Xuân Đề trong cuốn Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

(NXBGD, 1998), trong phần " Những bộ tiểu thuyết hay" cũng đã giới thiệurất rõ về các bộ tiểu thuyết này Ông dành dung lợng khá lớn để nói về các

nhân vật chính trong các bộ tiểu thuyết Chẳng hạn nh: trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, Ông nói nhiều về nhân vật Gia Cát Lợng, Lu Bị, Quan Công, Trơng Phi, Tào Tháo Hay trong Thuỷ Hử thì nói nhiều đến các nhân vật nh:

Tống Giang, Lâm Xung, Lý Quỳ, Lỗ Trí Thâm, Võ Tòng Trong "Hồng LâuMộng lại nói nhiều đến nhân vật Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại Ngọc, Tiết Bảo

Thoa Cũng trong cuốn Tiểu Thuyết Cổ Điển Trung Quốc Tác giả nhận xét: Hồng Lâu Mộng đã chú ý vận dụng đoạn miêu tả tâm lý ngắn gọn để miêu tả

bộ mặt tinh thần và hoạt động nội tâm nhân vật"

Còn rất nhiều nhng công trình nghiên cứu khác, nghiên cứu về tiểu

thuyết cũng nh nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, nh: Lỗ Tấn Lịch sử văn học Trung Quốc (NXBĐHQG Hà Nội); Văn học sử Trung Quốc (NXB phụ Nữ, 2000 do Chơng Bồi Hoàn dịch) Lý luận văn học nghệ thuật

-cổ điển Trung Quốc (NXBVH 2001- Châu Chấn Thanh dịch) ở trờng Đại

Học Vinh có một số luận án luận văn nghiên cứu về nhân vật trong tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc Các tác giả đã dành số lợng trang viết của mìnhcho các nhân vật trong mỗi tác phẩm Số lợng đông đảo các nhà nghiên cứu

đối với tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc chứng tỏ nó có sức hấp dẫn, thu hút,

và làm say mê lòng ngời một cách mạnh mẽ

Tài liệu về tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc thì rất nhiều, nhng chúng tôichỉ điểm qua một vài nét có liên quan đến vấn đề mà chúng tôi nghiên cứu.Những tài liệu ấy chỉ dừng lại ở mức sơ lợc, khái quát, chung chung chứ cha

có công trình nào bàn luận về nhân vật một cách cụ thể, hoàn chỉnh

Đề tài về " T duy biện chứng trong nghệ thuật xây dựng nhân vật tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc " là một đề tài mang tính chất tổng hợp, dung l-ợng mỗi bộ tiểu thuyết thì dài, tơng ứng với nhân vật đồ sộ Với sự hạn chế

về khả năng và hạn chế về dung lợng Luận văn Chúng tôi chỉ phân tích mộtcách khái quát các nhân vật chính trong các bộ tiểu thuyết Vì vậy sẽ khôngtránh khỏi những thiếu sót nhất định, chúng tôi rất mong nhận đợc sự chỉgiáo, ý kiến đóng góp của Thầy, Cô và các Bạn để khoá luận này sẽ đầy đủ

và hoàn chỉnh hơn

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu.

Đối tợng nghiên cứu của chúng tôi là: Vấn đề t duy biện chứng trong

nghệ thuật xây dựng nhân vật ở tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Việc nghiêncứu này nhằm phát huy t duy các nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển trungQuốc Việc nghiên cứu chỉ giới hạn ở những bộ tiểu thuyết nổi tiếng nh:

+ Tam Quốc Diễn Nghĩa (La Quán Trung)

+ Thuỷ Hử (Nại Thị Am)

+ Hồng Lâu Mộng (Tào Tuyết Cần)

+ Liêu Trai Chí Dị (Bồ Tùng Linh)

4 Mục đích nghiên cứu.

ở luận văn này chúng tôi muốn làm rõ, tìm hiểu sâu hơn về " T duy

biện chứng trong nghệ thuật xây dựng nhân vật tiểu thuyết cổ điển TrungQuốc " Trên các phơng diện: so sánh và tôn chiếu, nghệ thuật h tả, thực tảtrong phác hoạ hình tợng nhân vật; và quan hệ biện chứng trong sự mô tảcảnh vật và khắc hoạ nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

- Qua nghệ thuật xây dựng nhân vật để thấy đợc ý nghĩa, vài trò củanhững thủ pháp nghệ thuật ấy

5 Phơng pháp nghiên cứu.

Để tìm hiểu" T duy biện chứng trong nghệ thuật xây dựng nhân vậttiểu thuyết cổ điển Trung quốc" chúng tôi kết hợp, vận dụng phơng phápnghệ thuật khảo sát, thống kê, phơng pháp hệ thống so sánh, đối chiếu Để từ

đó mà lý giải, phân tích, đánh giá nhằm nhận định có tính khái quát

6 Cấu trúc luận văn.

a Phần mở đầu: Chúng tôi khái quát một số vấn đề, trớc hết là:

- Lý do chọn đề tài

- Lịch sử vấn đề

- Đối tợng, phạm vi nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu

- Cấu trúc luận văn

b Phần nội dung: chúng tôi triển khai trong 3 chơng:

- Chơng I: So sánh và tôn chiếu lẫn nhau trong cùng hệ thống hình tợng

- Chơng II: Kết hợp h tả và thực tả trong khắc hoạ hình tợng nhân vật

- Chơng III: Quan hệ biện chứng trong mô tả cảnh vật và khắc hoạ hình ợng nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

t-nội dung Chơng i: Tôn chiếu và so sánh lẫn nhau trong

cùng hệ thống hình tợng

Thế giới nhân vật trong một bộ tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, không

phải là một tổng số các nhân vật lần lợt xuất hiện trong các hồi truyện Cácnhân vật của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc tham gia, cấu tạo nên hệ thốnghình tợng nhất định Hệ thống đó, có thể nói đã tạo ra ấn tợng tổng thể vềcuốn tiểu thuyết đối với bạn đọc Trên thực tế, độc giả tiểu thuyết chơng hồi

nhớ đợc Tam Quốc Diễn Nghĩa, Thuỷ Hử, Hồng Lâu Mộng, Kim Bình Mai, Liêu Trai Chí Dị, Tây Du Ký…ấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câuấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câuchuyện của thể của những anh hùng hảo hán, giai nhân cụ thể Nhng các nhânvật suy cho cùng đã đợc xác định, chỉ có câu chuyện của chúng gây nên làbiến hoá vô cùng Một nhân vật đi xuyên qua các hồi truyện, dẫn dắt hệ thốngtình tiết không ngừng tiến lên, nhng nó không đi một mình Câu chuyện củamột hồi hoặc một nhóm hồi, thậm chí cả tập sách là kết quả chung của tập thểnhân vật Vì vậy, đối sánh và tôn chiếu lẫn nhau: là một nét t duy quan trọngtrong nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Tính chất biệnchứng của nhân vật này làm cho nhân vật tham gia vào và tìm thấy các vị trícủa mình trong cùng hệ thống hình tợng của tác phẩm

Ví dụ nh trong tác phẩm: Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung,

trong hồi Bốn mơi mốt, tác giả thuật lại chuyện Tào Tháo tấn công Lu Bị, Lu

Bị cầm cự, và đợc Trơng Phi mở đờng cho chạy và ông đã thất lạc vợ controng cuộc chạy thua ấy Còn Triệu Vân thì xông xáo đánh nhau với quân Tào

tìm không thấy Huyền Đức, lạ bỏ lạc cả gia quyến của Huyền Đức, ông nghĩbụng:

" Chủ ta đêm Cam My hai phu nhân cùng A Đẩu uỷ thác cho ta, nay lạc mất cả ta còn mặt mũi nào chông thấy chủ nữa, chi bằng liều đánh, giết cứu cho bằng đợ hai phu nhân và A Đẩu".(Trang 69-70, hồi 41, tập 2)

Thế là Triệu Vân tìm trong đám ngời chạy loạn gặp Giản Ung đợc biết tin:

" Hai phu nhân bỏ cả xe, ôm A Đẩu mà chạy" (Trang 70, hồi 41, tập 2).

Và Triệu Vân nhờ báo với chủ mình (Lu Bị):

" Tôi dù lên trời xuống đất, thế nào cũng quyết tìm cho bằng đợc hai phu nhân và A Đẩu, bằng không tìm thấy xin chết bãi chiến trờng" (Trang 70, hồi

41, tập 2)

Lên đờng dò tin tức của hai phu nhân và A Đẩu, đợc tin nàng Triệu Vân

lại đi, gặp đợc phu nhân Vân oà lên khóc: " Để cho chủ mẫu thất lạc chính là tội của Vân" ý thức đợc điều đó cho nên ông lại lên đờng để đi tìm My Chúc,

đánh lộn với một tớng của Tào Nhân và cứu đợ My Chúc khỏi bị trói

Cha tìm thấy My phu nhân và A Đẩu vẫn còn là một gánh nặng lớn đốivới Triệu Vân Thế là ông lại dẫn một đoàn quân kỵ mã đi tìm Đánh và đâmchết Hạ Hầu Ân- một cận vệ đeo gơm của Tào Tháo, đoạt lấy thanh gơm có

hai chữ: " Thanh Công" rồi xông vào vòng vây, mặc dù đội quân của mình

không còn ai nữa, chỉ còn lạ một mình trơ trọi, nhng Triệu Vân vẫn không hềnao núng: cứ xông xáo đi tìm tin tức Gặp đợc My Phu Nhân đang ôm A Đẩungồi bên giếng khóc Triệu Vân càng ý thức rõ trách nhiệm lớn của mình làphải bảo vệ cho bằng đợc tính mệnh của họ và càng cho rằng: sự thất lạc đaulòng này là do lỗi của mình, ông nói:

" Phu nhân đến nỗi này là do tội của Vân, xin phu nhân không nên nói nhiều, hãy mau lên ngựa, Vân đi bộ theo, cố sức đánh để bảo vệ phu nhân cùng A Đẩu ra khỏi vòng vây" (Trang 73, hồi 41, tập 2)

Nài nỉ mãi nhng My Phu Nhân bị thơng không thể đi đợc và tự gieomình xuống giếng mà chết Sợ quân của Tào Tháo đến, Triệu Vân phải đạp đổtờng để lấp giếng lại, rồi đem A Đẩu đi Nhng bộ tớng của Tào Hồng đến, hai

bên đánh nhau "cha đầy ba hiệp đã bị Vân chém chết, và Vân lại đánh tan cả quân tớng, mở một đờng chạy".(Trang 74,75- hồi 41, tập 2).

Bị bao vây và Triệu Vân lại phải đánh nhau với bốn tớng – đó là nhữnghạ thủ cũ của Viên Thiệu Nhờ gơm " Thanh Công" mà Triệu Vân đánh thắng

các tớng ra khỏi vòng vây Triệu Vân đi đến đâu là ngời giãn ra đến đấy, làmcho Tào Tháo trông thấy vậy mà phải thốt lên: " Thật là Hổ tớng".

Tác giả cũng thống kê:" Trong trận này, Triệu Vân mang đợc chúa ở trong bọc ra khỏi vòng vây, chém gãy đợc hai lá cờ to, cớp đợc ba ngọn giáo,

đâm chém trớc sau cả thảy, giết đợc Bảy trăm năm mơi danh tớng quân Tào"

(Trang 75, hồi 41, tập 2) Thoát khỏi vòng vây, nhng bộ tớng của Hạ Hầu Đôn

đang ra lệnh cho Triệu Vân xuống ngựa chịu trói

Nội dung của hồi truyện đợc dừng lại ở việc tác giả kể lại chiến công củaanh hùng Triệu Vân và tai biến tiếp theo của ông Hồi truyện dừng lại ở đấy vàchúng ta cũng rất quen thuộc với mỗi tác phẩm vì thông thờng các tác phẩm

thờng kết thúc hồi truyện bằng câu: "Muốn biết thế nào, hồi sau sẽ rõ" Và

trong hồi truyện này cũng vậy, tác giả kể về cuộc chạy trốn của Lu Bị và bịthất lạc vợ con khi Tào Tháo tấn công Và Triệu Vân đã xông pha ra chiến tr-ờng để cứu hai phu nhân và A Đẩu Là hai nhân vật chính của hồi truyện cũng

nh của tác phẩm Nhng trong hồi Bốn mơi mốt này Lu Bị xuất hiện nh một

ông vua đầy uỷ mị, ông phải chạy trốn vì thua Còn Triệu Vân lại xuất hiện

nh một nhân vật chính của hồi truyện, ông đã xông pha đánh giết bao lần đểcứu cho bằng đợc tính mạng gia quyến của chủ mình Cuộc hội ngộ của họ sẽ

ra sao thì phải đến các hồi tiếp theo chúng ta mới biết đợc

Chúng ta đã từng biết đến sức mạnh và võ nghệ cao cờng của Triệu Vân:Chém đầu Hoa Hùng nhanh nh trở bàn tay, đi qua năm cửa ải chém sáu t-ớng…ấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câutrong hồi này, sức mạnh và võ nghệ cao cờng của ông lại đợc khẳng

định thêm Sức mạnh và võ nghệ cao cờng ấy của ông cũng nh là chứng minhcho tấm lòng thuỷ chung của ông đối với gia chủ của mình - với ngời anh cả

đã từng cùng ông và Trơng Phi kết nghĩa vờn đào - thề nguyện là anh em.Triệu Vân bao giờ cũng đặt tình anh em lên trên hết, sống chết vì nhau, khôngthay lòng đổi dạ, luôn trọn tình vẹn nghĩa Ông sẵn sàng sống vì ngời khác,sống vì lẽ phải, sống vì điều tốt đẹp hơn cho cuộc đời, ân, oán rạch ròi, ơn đềnnghĩa trả, dám hi sinh vì những điều nhân nghĩa…ấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câuĐiều này đã đợc khẳng định

và đây cũng chính là chỗ ông đợc ngời đời ca ngợi nhất Hồi Bốn mơi mốt nàyTriệu Vân thu hút đợc chú ý của mọi ngời từ những hành động liều mình cứuchúa, từ trẻ cho đến già ông cha hề thua một trận nào, đến Bảy mơi tuổi ôngvẫn đủ sức giết một lúc Năm mơi ngời con của Hàn Đức trong một trận đánh.Luôn luôn đem lại chiến công lẫy lừng nhng Quan Công lại không bao giờkhoe khoang, tự mãn Tuy nhiên, hình tợng Quan Công hiện lên bằng những

trong không gian bao la và thời gian đằng đẵng của tác phẩm Nhng dù chotác giả có dành ngòi bút ít ỏi của mình cho nhân vật Quan Công thì hình tợngQuan Công vẫn đợc xếp ngang hàng với những nhân vật nổi bật nh: Lu Bị,Tào Tháo, Trơng Phi và đợc xem là nhân vật chính trong tác phẩm có đếnhơn Bốn trăm nhân vật này, ngời đọc biết đến ông không chỉ vì ông có sứcmạnh và võ nghệ cao cờng mà ông còn là hiện thân của lòng Trung nghĩa

Nh trên đã nói: Tiểu thuyết kể từng câu chuyện cụ thể của những anhhùng, hảo hán giai nhân cụ thể Còn các nhân vật đã đợc xác định, chỉ có câuchuyện là biến hoá vô cùng, các nhân vật đi xuyên qua hồi, dẫn dắ hệ thốngtình tiết không ngừng tiến lên, câu chuyện đợc kể trong một hồi hoặc một

nhóm hồi Trong hồi truyện Bốn mơi mốt của Tam Quốc Diễn Nghĩa là một

ví dụ cho những đặc điểm đã nêu Phải chăng đây cũng là nét riêng biệt, là đặc

điểm chung kết cấu của mỗi tác phẩm tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc

I.I Nghệ thuật so sánh hình tợng trong xây dựng nhân vật.

Việc khắc họa nhân vật trong các mối quan hệ nhằm mục đích soi sángtính cách của từng nhân vật trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, đợc thựchiện theo hai cách:

- Đặt hai nhân vật trong thế đối sánh

- Đặt các nhân vật trong thế tôn chiếu lẫn nhau

"viết Một trăm linh tám nhân vật, đủ Một trăm linh tám kiểu (tả bất bách cánhân, chân thị nhất bát dạng) Đời Thanh - tác giả Kim Nhân Thụy có viết:

"Những bộ sách xem qua một lần thì thôi Riêng có Thuỷ Hử truyện thì xem mãi không chán, chính là do tác giả miêu tả đầy đủ Một trăm linh tám ngời" (25-244).

ở Hồng Lâu Mộng của nhà văn Tào Tuyết Cần, trong hồi Bốn mơi ba, kể

chuỵện Giả Mẫu đề nghị mọi ngời góp tiền túi làm sinh nhật cho Vơng Hy

Phợng Sau khi mọi ngời đã góp xong, Vơng Hy Phợng còn yêu cầu Dì Chu vàDì Triệu cũng phải góp phần:

"Trên dới góp đủ rồi, còn hai bà Dì có đóng hay không cũng không nên hỏi cho phải nhẽ…

… Vu Thị khẽ mắng Phợng Th:

Con ranh tham qúa! Các bà, các thím góp tiền làm sinh nhật cho mày cha

đủ à? sao còn kéo hai ngời nghèo xác này vào.

"Phợng Th khẽ cời nói: … họ làm gì mà khổ, họ có tiền đem cho ng ời khác cũng uổng, chi bằng giữ lại để chúng ta cùng vui."(Trang 32, hồi 43, tập

2)

Trong cuộc góp vui này, rõ ràng ai cũng vui vẻ và vâng lời vì muốn làmvừa lòng Giả Mẫu và chiều chuộng Phợng Th Duy chỉ có Vu Thị là có mộtthái độ khác, không phải phủ nhận việc góp tiền cho mình, Vu Thị cũng nộptiền nh bao ngời khác, góp tiền mà "bằng mặt chứ không bằng lòng "Vu Thịbênh vực cho hai bà Dì nghèo khổ - đó là Dì Chu và Dì Triệu – Phợng Thnhất thiết yêu cầu hai bà Dì phải góp phần Rõ ràng là trong cùng một tìnhhuống, nhng thái độ của mỗi ngời đều có nét khác nhau, bộc lộ những suynghĩ, nét tính cách của mỗi ngời Đối với Vơng Hy Phợng yêu cầu hai bà Dì

góp tiền vì dù ít ỏi cũng là "để vui cùng" Cái đặc biệt là Phợng Th khồng

nhận biết đợc ai giàu, ai nghèo khó để thông cảm với họ Chính vì vậy mà cô

cho rằng: "họ làm gì mà khổ" Còn Vu Thị lại có nét suy nghĩ khác, bênh vực

cho hai Dì vì trong suy nghĩ của Vu, số tiền để làm một bữa sinh nhật đã quánhiều rồi, và lấy những đồng tiền ít ỏi của những con ngời không có, nghèokhổ, túng bấn là không nên

Tình huống của hồi truyện nãy chỉ xoay quanh vấn đề việc góp tiễn làmsinh nhật cho Vơng Hy Phợng, tác giả Tào Tuyết Cần đã phần nào lột tả đợccái ranh mãnh, tham lam của Vơng Hy Phợng Bên cạnh đó cũng miêu tả một

Vu Thị biết bênh vực, đồng cảm với những con ngời nghèo khổ Đồng thời,qua việc góp tiền chuẩn bị làm sinh nhật, với Một trăm năm mơi lạng- số tiến

qủa là rất lớn, nói nh Vu Thị: "Tiêu ba ngày cũng đủ"- để lột tả đợc cá phung

phí, xa hoa của những con ngời sống trong gia đình Phủ Giả

Cũng trong tiểu thuyết Hồng Lâu Mộng ở hồi Sáu mơi Bảy, tác giả kể

chuyện Tiết Bảo Thoa và Tiết Bàn, cả hai anh em cùng một nhà Bình thờngTiết Bảo Thoa vẫn đợc xem là ôn hoà, hiền thục Còn Tiết Bàn thì có tiếng làngốc nghếch, nghịch ngỗ ấy vậy mà đứng trớc cái chết của VuTam và việc

bỏ nhà ra đi của Liễu Tơng Liên, phản ứng của hai chị em là hoàn toàn khácnhau:

Nhận đợc tin Vu Tam chết và Liễu Tơng Liên bỏ nhà ra đi Tiết Phu nhâncũng buồn rầu nói với Tiết Bảo Thoa về sự việc sảy ra Quả thật, con ngời tachết là hết – là không bao giờ gặp lại Con ngời ra đi cũng vậy thôi, biết khinào tái ngộ ở hai trờng hợp đều rơi vào hoàn cảnh bi thơng và tang tóc chialìa thấm đợm một nỗi buồn cho những con ngời ở lại Tiết Bàn có tiếng làngốc nghếch, nghịch ngỗ nhng trong hoàn cảnh này anh đã phải trào rơi nớcmắt - giọt nớc mắt của tình ngời - anh khóc cho cái chết của Vu Tam ngời emdâu tơng lai của mình Việc đi tìm Liễu Tơng Liên - em nuôi kết nghĩa, khi đi

tìm Liễu Tơng Liên về vào nhà "còn ngấn nớc mắt" điều đó thể hiện anh là

một con ngời sống có tình nghĩa, biết thơng xót cho những cá đã mất đi nhngTiết Bàn cũng là ngời thuỷ chung vơi cái gì còn lại, thuỷ chung trong tìnhnghĩa anh em

Đúng là một Tiết Bàn ngỗ nghịch, ngốc nghếch nhng là một con ngờibiết xúc động, biết yêu thơng, và sống có tình ngời Và cũng trong một hoàncảnh đó – em của Tiết Bàn là tiết Bảo Thoa lại coi nh không có chuyện gì, côdửng dng và không hề để ý đến.Ta hãy nghe cô phát biểu:

"Trời có ma gió bất ngờ, ngời đời có hoạ, phúc trong phút chốc", đó là

định mệnh kiếp trớc của họ Ngời chết đã chết rồi, ngời đi đã đi rồi.Theo ý con thì cứ mặc họ … không phải vì họ mà th ơng cảm nữa…''(Trang 405 - 406,

hồi 67, Tập 2)

Tiết Bảo Thoa không khóc, cũng chẳng thơng xót, buồn rầu nh Tiết Bàn

mà thái độ của cô rất bình thờng và bình tĩnh Cô muốn giải thích rằng: Conngời sống và chết khi nào đề không thể lờng trớc đợc, đó là số mệnh của mỗtngời đã đợc định trớc rồi.Với cô cuộc sống là vậy, đừng nên vì họ, thơng họ

mà làm gì khi họ không tồn tại bên cạnh mình nữa, chỉ nên sống cho hiện tại

và phục vụ cho bản thân mình mà thôi

Tiết Bàn và Tiết Bảo Thoa cùng là anh em một nhà nhng mỗi ngời mangmột tính cách khác nhau, đọc hồi truyện này ta sẽ nhận ra điều đó

Hoặc ở hồi Bảy mơi t nói về thái độ của ba chị em: Nghênh Xuân, ThámXuân, Tích Xuân trớc sự kiện khám xét của Đại Quan Viên Sự việc đợc băt

đầu từ câu chuyện khá đơn giản là con Ngốc nhặt đợc cái túi thơm thập cẩm,

có thêu hình hai ngời trần truồng đang ôm nhau Việc này có liên quan đếnmâu thuẫn có sẵn giữa Hình Phu Nhân, Vơng Phu Nhân và Phợng Th PhuNhân đã dùng tang vật này để làm khó dễ cho Phợng Th và Vơng Phu Nhânnhng rồi mâu thuẫn này đợc trì hoãn.Và đợc kiểm tra bằng một cuộc lục soát

và khám xét của Phợng Th và Vơng Thiện Bảo (vợ Chu Thụy)

Trong sự khám xét của Đại Quan Viên, Tích Xuân rất bình tĩnh trớc sựkhám xét của Phợng Th và vợ Chu Thuỵ, đối với các A hoàn cô cũng biết bênvực họ:

"Chỉ cho các chị khám xét đồ đạc A hoàn nhà tôi thì không đợc đâu, tôi vốn cay nghiệt hơn ngời khác … Muốn khám thì khám mình tôi, các chị không bằng lòng cứ về trình bà, bảo tôi trái lệnh bà đấy, muốn bắt thế nào thì tôi cũng nhận cả…"(Trang 122, hồi 74, tập 2).

Khám xét ở phòng Thám Xuân xong rồi, Phợng Th và vợ Chu Thụy lại

đến phòng Nghênh Xuân - khi thấy Nghênh Xuân vẫn đang còn ngủ họ lạichuyển sang khám phòng Tích Xuân Tích Xuân là một cô gái trẻ tuổi và cũngsống cùng các A hoàn Trớc sự tra xét của Chu Thuỵ về Nhập Hoạ cô chẳng

hề bênh vực A hoàn của mình mà cho rằng: "Trong đám chị em chỉ có A hoàn của tôi là không ra gì, hôm qua tôi bảo chị Phợng mang nó đi … chị mang nó

về đánh nó, giết nó, bán nó đi tôi cũng mặc kệ…"(Trang 529, hồi 74, tập 2).

Không biết bênh vực những ngời thân sống bên cạnh cô để rồi cuối cùng T Kỳ

bị đuổi, còn Tình Văn thì bị chết

Nh trên ta đã bàn luận về nét tính cách của hai anh em: Tiết Bàn và TiếtBảo Thoa, ở họ mang trong mình một nét tính cách khác nhau Và cũng nhvậy, hai chị em nhà Thám Xuân và Tích Xuân trong sự tra xét của Phợng Th

và Vơng Thiện Bảo, thái độ của mỗi ngời đều có sự khác nhau

Thám Xuân là một ngời có lập trờng, bình tĩnh trớc sự việc, vì vậy mà cô

đã đối phó với một cách lu loát trớc sự khám xét của mọi ngời.Việc ThámXuân vứt rơng hòm xuống đất đã tát cái tát đích đáng vào mặt Vơng ThiệnBảo, đặc biệt việc cô bênh vực các A hoàn của mình thể hiện cô biết thơngyêu những ngời thân xung quanh mình, và biết đấu tranh, chống đối và không

sợ xệt cái gì gọi là sức mạnh của bề trên.Từ sự đấu tranh đó, chứng tỏ bộ mặttinh thần của những con ngời phản kháng đợc bộc lộ rõ nét, tuy họ cha xoay

đổi đợc thời thế nhng ngọn lửa đấu tranh và phản kháng không dễ gì bị dậptắt nổi trong con ngời họ

Nếu nh Thám Xuân biết bênh vực, yêu thơng các A hoàn của mình thìTích Xuân lại có một thái độ khác với ngời chị của mình Cô không biết đợcchuyện gì xảy ra, không cân nhắc, tìm hiểu kỹ càng nên có một thái độ hàkhắc với chính gia nô của mình, cô muốn ai thích làm gì A hoàn của mình thìlàm; đánh hoặc bán đi hoặc có giết đi chăng nữa cô cũng chẳng tiếc gì, ai nóicũng chẳng nghe Đúng là một cô gái trẻ tuổi nhng lại cũng ơng ngạnh, và tànnhẫn, không có tình yêu thơng đối với mọi ngời nên cô xem mọi ngời …ấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câu đều"

là hạng nhập hoạ hết"- có nghĩa là trong suy nghĩ của cô, mọi ngời đều xấu

xa, đều ăn cắp, đều là không ra gì…ấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câuMột suy nghĩ thật là trẻ con thật là nôngcạn và hồ đồ, chính vì vậy mà Vu Thị cũng phải thốt lên:

"Thế mới biết cô là ngời vô tình lạnh nhạt ".Thái độ của Nghênh Xuân

cũng nh Vơng Hy Phợng…ấy là vì các tiểu thuyết đó kể những câuđều là những ngời đại diện cho những thế lực tànbạo của các thế lực phong kiến, lấn át và bóc lột tinh thần của con ngời

Nh vậy, với các nét phân tích ở trên ta thấy rằng: các tác giả đã có những

ý tởng, những dụng ý rất độc đáo nhằm diễn đạt khắc hoạ nhân vật của tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc là đối sánh thông qua xắp xếp đối xứng tình tiết.Các tác giả đã rất khéo léo xây dựng nhân vật của mình khi muốn làm rõ tínhcách của họ bằng cách là xây dựng nhân vật cùng là: Anh em, là chị em vàotrong tác phẩm Đây cũng là một dụng ý nghệ thuật tài tình của tác giả, bởi vìkhi xây dựng nhân vật là những ngời chung sống một nhà, cùng mẹ, cùng cha,rất có thể có những ảnh hởng nhất định về tính cách, giống nhau hoặc khácnhau về một mức độ nào đó Nhng với những dẫn chứng ở trên về anh em nhàTiết Bàn, Tiết Bảo Thoa, cũng nh Ba chị em Nghênh Xuân, Thám Xuân, TíchXuân đợc đặt vào cùng một tình huống chuyện để thấy sự phản ứng của họ rõràng có nét khác nhau rõ rệt Cũng ở điểm này nó rất gần gũi với những quanniện, kinh nghiệm của ngòi dân Việt Nam Tục ngữ Việt Nam thờng có câu:"Cha mẹ sinh con Trời sinh tính" cũng chính là vậy Các tác giả tiểu thuyết cổ

điển Trung Quốc cũng khéo sắp xếp các tình huống, cho các nhân vât bộc lộthông qua sự phản ứng khác nhau của mỗi nhân vật để thấy đợc các biểu hiện,tính cách khác nhau trong đối sánh trực diện

Phơng pháp đối sánh xắp xếp tình tiết đối xứng với đối sánh trực tiếpnhân vật trong cùng một tình tiết truyện vừa nói ở trên là:

Có loại đối tợng nhân vật trong phạm vi một hồi, có loại đối tợng mà

nhân vật cách nhau hàng chục hồi

I.I.1.2 Loại nhân vật đối sánh trong một hồi.

Chẳng hạn nh trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, trong phạm vi một hồi, tác

giả đã kể chuyện thời thơ ấu của nhân vật Lu Bị và nhân vật Tào Tháo Trớctiên tác giả kể về thời thơ ấu của Lu Bị:

"Vị anh hùng ấy không thích đọc sách mấy, thích ôn hoà, ít nói mừng giận không hề lộ ra mặt, vốn có chí lớn chỉ thích kết giao với những tay hào kiệt trong thiên hạ…"

"… Lúc Huyền Đức còn thơ ấu "cùng trẻ con chơi d ới gốc Dâu, thờng vẫn nói rằng: " Ngày sau ta làm vua, ta cũng ngự cái xe có tán che nh cây Dâu này" Ngời chú già Lu Nguyên khi nghe nói làm lạ bảo rằng: "Thằng bé này không phải là thờng…"(Trang 491, hồi1, tập1).

Sau khi kể chuyện về thời thơ ấu của lu Bị thì tác giả cho xuất hiện nhânvật Tào Tháo và cũng kể về thời thơ ấu của ông:

"Tháo Tiểu là A Man, và đặt một tên nữa là Cát Lợi, lúc Tháo còn trẻ, chỉ thích săn bắn ham múa hát, nổi tiếng là một tay cơ biến quyền mu Ngời Chú thấy Tào Tháo chơi bời vô độ giận lắm bèn mách với Tào Tung (cha Tào Tháo).Tung trách mắng Tháo, Tháo nghĩ ngay một kế: lúc chú đến giả tảng nằm lăn quay ra đất, làm nh trúng phong Chú Tháo thấy vậy cả sợ, chạy đến bảo Tung, Tung vội lại xem, thấy Tháo không có bệnh chi cả liền hỏi:

- Chú mày nói mày trúng phong đã khỏi rồi à ?

- Tha cha, thủa bé đến giờ con có bệnh ấy đâu! chẳng qua chú ghét con nên đặt điều ra thế " "Từ đấy ngời chú kể tội Tào Tháo, Tung đều không nghe nữa Nhân thế Tháo càng đợc tự do, phóng đãng hơn xa " (Trang 48,

Còn Tào Tháo, chỉ thích săn bắn, ham múa hát đặc biệt là một kẻ lắm mumẹo – hay đa nghi, đây cũng là nét tính cánh riêng của Tào Tháo đợc pháttriển trong các hồi truyện tiếp theo.

Hồi Hai Mơi Bảy của Hồng Lâu Mộng, kể chuyện Tiết Bảo Thoa bắt

b-ớm, tiếp đó lại kể chuyện Lâm Đại Ngọc chôn hoa Đây cũng là một ví dụ vềviệc tác giả vận dụng phơng pháp đối sánh nhân vật thông qua việc sắp xếptình tiết đối xứng trong cốt truyện trong tác phẩm Đối xứng tình tiết có thểthấy ngay trong đề mục của hồi truyện Hai mơi bảy:

"Đình Trích Thuý, Dơng Phi đùa bắt bớm

Mộ Mai Hơng, Phi Yến khóc hoa tàn "

Đầu tiên tác giả kể chuyện Tiết Bảo Thoa bắt bớm trong vờn hoa:

"Bảo Thoa định đi tìm các chị em khác thì có một đôi bớm to bằng cái quạt Con xuống con lên, theo gió bay lợn rất là đẹp mắt Bà Thoa muốn bắt chơi, liền lấy quạt ở trong tay áo ra, định đập xuống đất, Không ngờ đôi bớm

cứ lên lên, xuống xuống, lợn lợn, bay bay, chúng qua kẽ hoa, khóm liễu, chờn vờn định bay qua sông làm cho Bảo Thoa cứ rón rén đuổi theo mãi đến Đình Trích Thuý ở bên bờ ao Bây giờ mồ hôi đàm đìa, hơi thở hổn hển, Bảo Thoa

đành thôi không đuổi nữa "(Trang 385, hồi 27, tập 1).

Sau đó tác giả lại kể chuyện Lâm Đai Ngọc âu sầu thơng cảm gom chônhoa rụng trong vờn:

"Giờ hoa rụng có ngời chôn cất

Chôn thân ta cha biết bao giờ Chôn hoa ngời bảo ngẩn ngơ

Sau nay ta chết, ai ngời chôn hoa Ngẫm khi xuân muộn hoa tàn Cũng là khí phách hồng nhan về già Hồng nhan thấm thoát xuân qua Hoa tàn ngời vắng ai mà biết ai".

bình tĩnh trớc mọi tình huống Còn đối với Lâm Đại Ngọc, những cánh hoa rơinàng cũng gom lấy để chôn và khóc thơng cảm, điều đó bộc lộ sự buồn sầu, bithơng của Lâm Đại Ngọc Những câu thơ chất chứa, chứa đựng những suynghĩ trong tâm trạng của cô, Đại Ngọc nh đang liên tởng đến mình, đến cuôc

đời mình không biết có đơc nh những cánh hoa này không ? Đa sầu, đa cảmbuồn vui, tủi giận đã trở thành tính cách riêng của nàng

Cũng trong Hồng Lâu Mộng, ở hồi Chín Mơi Bảy Lúc đầu tác giả kể

chuyện: "Lâm Đại Ngọc đốt th tuyệt tình si" Hành động đó đợc bắt đầu từviệc "cô nghe câu chuyện kết hôn giữa Bảo Ngọc và Bảo Thoa" Trong hoàncảnh đau khổ ấy, Lâm Đại Ngọc không oán hận, kêu ca, hay trách móc gì, đaukhổ đến phát ốm và bệnh cũ lại tái phát lại "ho ra nhiều máu' Nhng trong sự

đau khổ đó Đại Ngọc đã thể hiện bằng hành động:

"Đại Ngọc cầm cái khăn tay vừa rồi, nhìn ngọn lửa gật đầu rồi vứt cái khăn lên lửa ".

Và hành động tiếp theo:

" Cầm tập thơ lên, nhìn một cái rồi vứt xuống "

"Tử Quyên sợ cô ta lại đốt, vội vàng dùng ngời dựa lấy Đại Ngọc, giơ tay định nắm lấy tập thơ Nhng Đại Ngọc đã lên và vứt xuống nồi than ".

(Trang 303 – 304, hồi 97, tập 3)

Hành động của đó của Đại Ngọc chứng tỏ nàng không còn một chútniềm tin vào tình yêu của Bảo Ngọc dành cho nàng nữa Hành động của ĐạiNgọc thể hiện một nét tâm lý chao đảo, dồn nén, nàng đã thất bại trớc BảoThoa và trớc cả bản thân mình, cô cho rằng mình chỉ là một ngời thua cuộc

"Đốt th tuyệt tình si" là nàng đã quá thất vọng, quá đau khổ và không còn một

chút niềm tin vào tình yêu của mình nữa

Tiếp theo, cùng hồi Hai mơi bảy tác giả kể đến chuyện "Tiết Bảo Thoa xuất giá thành đại lễ ".Trớc sự bất ngờ của Bảo Ngọc trong ngày cới, Tiết Bảo

Thoa cố yên tỏ ra là ngời không nói gì cả Và trong những câu đối thoại củaBảo Ngọc trớc mọi ngời Bảo Thoa làm nh "không nghe gì cả " Vì để có đợcngày "xuất giá " là cả một quá trình thực hiện âm mu từ địa vị ngời khách,nhảy lên địa vị chủ nhà, nàng đã tốn mất nhiều công sức tìm hiểu chiềuchuộng mọi thành viên trong phủ Vinh để lấy lòng mọi ngời

ở hai hồi: Hồi Hai mơi bảy, cũng nh hồi Chín mơi bảy, trong từng hồichuyện một, tác giả đã kể từng câu chuyện của từng nhân vật cũng có dụng ý

nhằm đối sánh hai nữ nhân vật chính của bộ tiểu thuyết này Khắc hoạ tínhcách Lâm Đại Ngọc với nét đa sầu, đa cảm thì Tiết Bảo Thoa lại đợc tác giảkhắc hoạ là một con ngời luôn bình tĩnh trớc mọi sự việc Bảo Thoa xuất hiện

từ đầu cho đến cuối tác phẩm, lúc nào cũng "An phận thủ thờng ", Bảo Thoalúc nào cũng tỏ ra là ngời "biết c sử ra con ngời " và khi nào cũng tỏ ra là mộtcon ngời đoan trang hiền thục

I.I.1.3 Loại nhân vật đối sánh trong nhiều hồi.

Tác phẩm Thuỷ Hử trong quá trình xây dựng hình tợng nhân vật cũng

th-ờng xuyên sử dụng phép đối sánh nhân vật qua xắp xếp truyện tình huống

t-ơng tự Chẳng hạn sự đối sánh giữa nhân vật Tống Giang và Lý Quỳ trong haihồi: Hồi Bốn mơi mốt và hồi Bốn mơi hai

Tình huống câu chuyện của Tống Giang và Lý Quỳ ở hai hồi này gần nh

là có sự giống nhau Cả hai nhân vật này đều là anh hùng của Lơng Sơn Bạc chạy trốn triều đình và lên sống trên Lơng Sơn ở hồi Bốn mơi mốt, tác giảNại Thị Am miêu tả Tống Giang đi đón cha, thì ở hồi Bốn mơi hai tác giả lạicũng miêu tả quá trình đi đón mẹ của Lý Quỳ Kẻ đón cha, ngời đón mẹ, suy

-ra ai cũng nghĩ đến cha mẹ và muốn sống trọn hiếu của đạo làm con Tuynhiên, quá trình đi đón mẹ, đón cha của hai ngời lại có sự khác nhau TốngGiang lúc về đón cha, trên đờng đi thì gặp thần Trong khi bọn Triệu Năng,Triệu Đắc đang lục tìm khắp nơi thì Tống Giang sợ xệt run lên nh cầy xấy, t-

ởng sắp chết đến nơi, nhng khi chúng giơ đóm ra thì: "Bỗng một trận ác phong thổi tắt bó đuốc, rồi rắc hắc khí vây kín quanh miếu, giáp mặt cũng không rõ đựoc mặt nhau ".

Sau đó Tống Giang lại gặp Huyền nữ: "Nơng nơng mặc áo tơ vàng thêu

đỏ, tay cầm bạch ngọc khuê ".

ở trong miếu,Tống Giang đang uống rợu thì đợc mời ăn táo."Tống Giang run run, sợ, e khi lỡ làng vô lễ, bèn rón rén cất lấy một quả táo để ăn, rồi giữ cái hạt táo trong tay … Thanh y lại đ a táo xuống mời, chàng lại cất lấy hai quả táo để ăn ".

Khi đi đón cha về Tống Giang đã đem đợc ba cuốn thiên th của Huyềnnữ ban tặng

"Ta truyền cho ngời ba cuốn thiên th này, ngơi khắc thay trời làm đạo, làm chúa phải hết lòng nhân nghĩa, làm tôi phải hết sức yêu dân, bỏ đờng tà

mà theo đờng chính, chớ nên sao nhãng sai lầm mới đợc".

Quá trình đi đón mẹ của Tống Giang quả thật gặp rất nhiều may mắn,gặp tai hoạ khốn đốn tởng chừng không thoát khỏi và chết mà lại không chếtvì đợc sự giúp đỡ của các thế lực thần linh.

Nếu nh hồi Bốn mơi mốt, tác giả miêu tả Tống Giang đi đón cha gặpthần, thì sang hồi Bốn mơi hai, tác giả lại miêu tả Lý Quỳ về đón mẹ gặp Hổ.Trên đờng cõng mẹ trở về Lơng Sơn, ngời mẹ khát nớc, chàng đặt mẹ ngồixuống tảng đá rồi đi hết chân núi nọ, chân núi kia tìm nớc về cho mẹ uống.Lấy đợc nớc trở về không thấy mẹ đâu nữa, chàng sợ hãi lần theo vết máu đitìm mẹ khi đến cửa hang thấy: hai con hổ đang gặm cái đùi ngời và Lý Quỳnghĩ:

"Ta đã từ Lơng Sơn Bạc về đến cố hơng, trăm nghìn vất vả, chỉ cốt mời

đợc mẫu thân đi, ai ngờ đến đây cho chúng ăn thịt Trời ơi! con hổ gặm đùi ngời kia quả nhiên là đùi của mẹ ta rồi "

Thật là xót thơng biết bao cho hoàn cảnh của Lý Quỳ và cũng xúc độngbiết bao trớc đạo nghĩa làm con của chàng ! tình nghĩa mẫu tử lâu ngày khônggặp đã thôi thúc Lý Quỳ nhanh chân trở về cố hơng đón mẹ Không quản ngaikhó khăn gian khổ, không nao núng trớc lời đe doạ của Tống Giang khi TốngGiang cho rằng: Đừng vội đi vì có nhiều nguy hiểm Lẽ ra một con ngời cólòng son thắm và tốt bụng nh chàng phải gặp nhiều điều may mắn, tốt đẹp.Xét cho cùng Tống Giang đâu có tốt, vậy mà Tống Giang lại gặp đợc thần.Còn Lý Quỳ cùng với cảnh bi thơng ấy, trên đờng về chàng lại gặp Lý Quỷ,ngời giả danh mình để lừa khách qua đờng Đáng lẽ Lý Quỳ cho hắn một nhátdao để kết thúc tính mạng của hắn Nhng động lòng thơng và tha cho Lý Quỷ

Vì chàng nghĩ: "Ta về quê đón mẹ thế mà lại giết một ngời nuôi mẹ thì trời

đất nào có dung" Lý Quỳ tha tội cho Lý Quỷ và còn cho hắn mời lạng bạc

làm vốn để kiếm ăn

Nhng lòng trắc ẩn và tình thơng của chàng lại đơc sau lần tha mạng cho

Lý Quỷ thì chính Lý Quỷ và ngời đàn bà trong quán trọ lại có ý định hại lạichàng

"Nếu phải là hắn thì đem thuốc mê vào sau cho hắn ăn, rồi hắn lăn queo ra đấy, ta bóc lột lấy hềt tiền tiêu tạm và đem xuống huyện nộp lấy tiền thởng "

Làm ơn mà không đợc đền ơn, nhng đó cũng không phải là điều mà LýQuỳ đòi hỏi, bởi vì đằng sau nét tính cách nôn nóng, có sức nhng không có trícủa Lý Quỳ lại là một con ngời chất phác, giàu lòng nhân ái Bản chất bộc

trực, nôn nóng đã khiến chàng nghe đợc đợc câu chuỵên của hai ngời nênchàng đã giết và ăn thịt Lý Quỷ Trở về Lơng Sơn mang theo hai kẻ châu thổ

là Chu Phú và Lý Vân

Cả hai hồi truyện: Hồi Bốn mơi mốt và hồi Bốn mơi hai đều miêu tả quátrình đi đón cha của Tống Giang và Lý Quỳ đón mẹ Trong quá trình đó, mỗingời gặp một trở ngại khác nhau Nại Thị Am đã khéo sắp xếp các tìnhhuống truyện có những nét tơng cận, đồng thời cũng dùng lối so sánh đểchứng thực sự gian trá của Tống Giang và cái chân thật của Lý Quỳ

I.2 Xây dựng nhân vật thành cặp, thành đôi.

Đối sánh nhân vật theo cặp, theo đôi ngời ta còn gọi là: "Song quản tề hạ"- có nghĩa: Hai ngòi bút cùng hạ xuống một lúc Cùng một lúc, tác giả xây

dựng hai nhân vật có sự đối lập tính cách căn bản Những nhân vật nh vậy tathấy có rất nhiều trong các bộ tiểu thuyết

Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa thì có nhân vật Tào Tháo và nhân vật Lu Bị.

Trơc hết về nét tính cách của Lu Bị đợc thể hiện qua lời phát biểu của ông:

"Ta thà chết chứ không làm điều bất nhân, bất nghĩa".

Đó là câu nói mà khi bớc lên vũ đài chính đã Lu Bị đã phát biểu ở hồi Bamơi sáu, khi Tào Tháo bắt mẹ của Từ Thứ, Trình Dục ngày đêm đến thăm hỏi,nói dối là anh em kết nghĩa với Từ Thứ, phụng dỡng chẳng khác nào mẹ đẻ.Biếu Từ Mẫu hết thứ nọ đến thứ kia, gửi cả danh thiếp và Từ Mẫu cũng gửidanh thiếp lại Bắt trớc chữ của Từ Mẫu và gửi một lá th giả danh là Từ Mẫucho Th Thứ nói rằng: Mẹ đang trong cơn nguy đốn và bị Tào Tháo đối sử tànnhẫn Từ Thứ nhận đợc tin suốt ruột vội vàng xin phép Lu Bị về cứu mẹ TônCàn - binh tớng của Lu Bị nói rằng: Nếu Từ Thứ về sẽ nguy cho ta, Tào Tháo

thấy hắn không đến tất giết mẹ, Từ Thứ sẽ dẫn đến trả thù Lu Bị nói: "Mợn tay ngời khác giết mẹ ngời ta là bất nhân, giữ ngời ta lại không cho để cắt đứt cái đạo mẹ con là bất nhân, bất nghĩa." Ta thà chết chứ không làm điều phụ nghĩa" Cũng về điểm này, Lu Bị thờng so sánh tập đoàn của mình với tập

đoàn của Tào Tháo: "Tháo nhanh, ta thong thả; Tháo dùng âm mu xảo trá, ta lấy lòng thành đối đãi; Tháo dùng bạo lực, ta dùng nhân nghĩa" (Hồi 65).

Tác giả xây dựng hình tợng nhân vật Lu Bị điển hình cho chữ "Nhân", đó

là lòng nhân từ, độ lợng thơng ngời của ông - Đồng thời xây dựng nhân vật Lu

Bị là ngời đại diện cho phe chính nghĩa.Thông qua đó tác giả thể hiện lý tởng,nguyện vọng của nhân dân về một ông vua chân chính

Đối lập vời nhân vật lu Bị là nhân vật Tào Tháo Tào Tháo phát biểu tráilại với Lu Bị, ông nói:

"Ta thà phụ ngời chứ quyết không để ngời phụ ta ".

Câu nói này Tào Tháo phát biểu ở Hồi Bốn, khi mà Tào Tháo đến nhà LãBá Xa, giết oan vô cớ tám ngời trong khi Lã Bá Xa đi mua rợu về tiếp đãi TàoTháo Bỏ đi vì biết mình giết oan họ, gặp Lá bá Xa trên đờng về Tào Tháocầm gơm chém nốt Khi Trần Cung thắc mắc, Tào Tháo nói rằng: Để cho LãBá Xa trở về sẽ bị bại lộ vã sẽ gặp nhiều trắc trở "Ta thà phụ ngời chứ quyếtkhông để ngời phụ ta" Thật là một con ngời đại bất nhân, bất nghĩa, giết chếtbao ngời trong đó có cả ngời bạn thân của cha mình Tác giả xây dng hình t-ợng nhân vật Tào Tháo là một nhân vật độc ác, nham hiểm, sảo quyệt, miệngnói nhân nhng bụng đầy mu ma, kế quỷ, từ khi còn để chỏm, Tào Tháo đợcgọi là A Man vì nổi tiếng là: Dối cha, lừa chú và đến khi bớc lên vũ đài chínhtrị, Tào Tháo cũng không từ bỏ một thủ đoạn nào để thực hiện phơng châmsống: Ta thà phụ ngời chứ không để ngời phụ ta Nếu nh tác giả xây dựngnhân vật Lu Bị là ngời đại diện cho phe chính nghĩa, thì hình tợng nhân vậtTào Tháo là đại diện của phe phi nghĩa, gian tà

Hoặc cặp nhân vật khác nữa trong Tam Quốc Diễn Nghĩa là nhân vật Chu

Du và nhân vật Khổng Minh Cả hai ngời đều có nét giống nhau; đó là mặtkhác biệt về trí tuệ và tài năng Tuy nhiên, ở Chu Du lại có một nét tính cáchhẹp hòi, ích kỷ Cũng nh các nhân vật khác, để phục vụ cho quyền lợi ích kỷcủa tập đoàn, Chu Du đã không từ một thủ đoạn nào, cùng với tài năng vànhiều mu kế đều nhằm mục đích: tranh bá đồ vơng Và khi biết Khổng Minh

là một ngời có tài năng hơn mình, nên Chu Du đã nhiều lần tìm cách giết hạiKhổng Minh Còn Khổng Minh lại luôn có một tấm lòng rộng lợng và khoandung Mặc dù biết rõ âm mu hèn hạ của Chu Du nhng Khổng Minh không tỏthái độ đố kỵ, ghen ghét hay trả thù, mà ông đã tìm cách phá vỡ và tránh xanhững âm mu đó của Chu Du Và trong quan hệ với mọi ngời trong tập đoànlúc nào cũng thân ái, đoàn kết

Trong Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần, tác giả đã đối lập nét tính

cách của các nhân vật nh: Giả Bảo Ngọc đối lập với Chân Bảo Ngọc hay nhânvật Lâm Đại Ngọc Và Tiết Bảo Thoa; Lâm Đại Ngọc có nhan sắc yếu đuối, thìnhan sắc của Tiết Bảo Thoa lại lộng lẫy và kiêu sa Tính cách của Lâm ĐạiNgọc hay mặc cảm, cô độc thì Bảo Thoa lại khôn khéo Nếu nh Bảo Thoa

khôn khéo biết quan tâm, lấy lòng ngời lớn thì Lâm Đại Ngọc lại thật thà,ngay thẳng, suốt đời không biết lấy lòng ai.

Nhân vật Lâm Đại Ngọc là ngời đại diện cho t tởng phản nghịch CònTiết Bảo Thoa lại mang nặng t tởng chính thống Trong khi Lâm Đại Ngọckhông bao giờ nhắc đến học hành thi cử, đỗ đạt; còn Tiết Bảo Thoa thì ngợc

lại, cô luôn nhắc tới học hành thi cử, không nên sao nhãng học tập để "Lập

N-ơng Danh" Tính cách của hai nhân vật này đợc tác giả miêu tả có nhiều nét

khác nhau Xét cho cùng, nguyên nhân để dẫn đến tính cách khác biệt của mỗinhân vật nó cũng đợc bắt nguồn từ ảnh hởng của hoàn cảnh gia đình Lâm ĐạiNgọc là một cô gái đa sầu, đa cảm vì mẹ cô mất sớm, phải đến ở nhà ngoại.Cũng chính vì điều đó mà lúc nào cô cũng cho mình chỉ là một ngời đến" ănnhờ ở đậu", mặc dù cô đợc sống trong cảnh nhộn nhịp nơi phồn hoa của Vờn

Đại Quan, có nhiều tình thơng yêu của mọi ngời dành cho cô, nh: có tình

th-ơng yêu của Giả Mẫu, có tình yêu, tình bạn của Bảo Ngọc, tình nghĩa của ngờihầu Tuyết Nhạn, Tử Quyên Nhng tất cả con ngời và cảnh vật không làm chocô vui mà khi nào cũng đều làm cho cô buồn thơng man mác Đa sầu, đa cảm

đã trở thành nét tính cách riêng của nàng Còn Tiết Bảo Thoa lại sống tronghoàn cảnh, điều kiện kinh tế khá giả, Bảo Thoa đến Giả Phủ không phải để n-

ơng nhờ nh Đại Ngọc, cũng vì thế mà Bảo thoa có điều kiện chiếm u thểtrong việc tranh chức vị "mợ hai" của cô Với nét tính cách" biết c sử" luôn làmột thủ đoạn để lấy lòng ngời của Bảo Thoa, và đây cũng là điểm nổi bậttrong tính cách của nhân vật này

Sự sắp xếp, sắp đặt các nhân vật bên cạnh nhau đợc xem là thủ pháptruyền thống trong xây dựng nhân vật tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc Việc

đối sánh này cũng làm nổi bật lên t tởng chủ đề của tác phẩm

I.2.1 Đặt các nhân vật trong thế tôn chiếu lẫn nhau.

Đặt các nhân vật trong thể tôn chiếu lẫn nhau để khắc hoạ, xây dựng

nhân vật cũng là một phơng pháp quan trọng mà tiểu thuyết cổ điển TrungQuốc thờng làm

I.2.2 Phơng pháp tôn chiếu phản diện.

Tôn chiếu phản diện chính là cách dùng nhân vật có tính cách tơng phản

với nhân vật mà mình muốn làm nổi bật, thông thờng đó thờng là nhân vật

chính của tiểu thuyết Chẳng hạn nh trong tiểu thuyết Thuỷ Hử, Nại Thị Am

cũng dùng thủ pháp này khắc hoạ nhân vật Tiểu thuyết gia cũng nh hoạ sỹ rất

a lối so sánh "phản sấn": Làm nổi bật sự vật nào đó bằng so sánh phản diện

Kim Thánh thán cũng luận bàn: "Có phép bối diện phô phấn (mặt sau

đánh phấn) nh những đoạn muốn chứng thự sự gian trá của Tống Giang bất giác tá Lý Quỳ chân thực và muốn chứng thực Thạch Tú tinh nhanh bất giác phải tá Dơng Hùng là dạng hồ đồ" (25-139).

Bắt đầu từ hồi Bốn mơi ba tác giả sự gặp gỡ và mối quan hệ giữa DơngHùng và Thạch Tú, Phan Xảo Vân và hoà thợng Bùi Nh Hải Dơng Hùng bị

đánh, Thạch Tú cứu giúp Dơng Hùng thoát khỏi bọn hồ đồ và kết nghĩa vớinhau làm anh em Dơng Hùng đi làm quan còn Thạch Tú Thì làm nghề mổ lợn

ở nhà cùng Phan Công và Phan Xảo Vân ở nhà và tiếp xúc với Phan XảoVân, là một ngời tinh ý, Dơng Hùng nhận xét:

"Hoa nào thắm mãi không phai bao giờ" (Trang 374,hồi 43, tập2) Sự

lả lơi của ngời chị Dâu và cùng với Sự Hổ khi Dơng Hùng vắng nhà quả đều

không không qua khỏi mắt của Thạch Tú "Sự hổ ta lẻn đi sau, thỉnh thoảng lại liếc mắt nhìn chị chàng kia rồi hai bên cời tống tình Thạch Tú trong lòng tức tối khó chịu nhng không giám nói ra "(Trang 380, hồi 44, tập 2).

Kế hoạch "tạo đờng đi lại" của Phan Xảo Vân cùng S Hổ là: "Chồng đi vắng thì kê ám hơng làm hiệu vào nhà Còn sự nguy hiểm cho ngời đầu đà gõ

mõ, báo sáng miên phật to lên " Kế hoạch đó tởng chừng yên ổn nhng Thạch

Tú phát hịên ra và không khỏi nghi ngờ: "Lối sau là lối ngõ cụt không có ai ra vào, vậy sao lại có ngời nhà chùa đến gõ mõ niệm phật làm chi việc này có duyên cớ gì đây ?" (Trang 390, hồi 44, tập 2).

Thạch Tú nghi ngờ, dò xét và khi đã biết đợc sự nghi ngờ của mình là

đúng, bèn đi báo với Dơng Hùng và vạch ra kế hoạch bắt quả tang Nhng khiPhan Xảo Vân tìm cách nói xấu Thạch Tú thì Dơng Hùng khờ khạo không tinchuyện của vợ mình với S Hổ là có thật Sự khờ khạo đó đã dẫn đến hành động

là đuổi Thạch Tú ra khỏi nhà Vẫn tình anh em kết nghĩa, Thạch Tú đã tìmcách chứng minh để Dơng Hùng nhận ra Dơng Hùng lại hồ đồ giận vợ Làmột ngời làm quan, có học thức nhng Dơng Hùng lại không tìm hiểu sự việc

đó thật h ra sao, chỉ nổi giận và " Muốn giết con dâm phụ ấy mới hả lòng ợc".

đ-Thạch Tú biện bạch: "Ngộ nhỡ tôi nói xoàng thì có phải chết oan ngời ta không ?".

Để chứng minh cho lòng trung thành của mình Thạch Tú đòi Phan Thị vàcòn đòi biện bạch để cuối cùng Dơng Hùng giết chết cả Phan Thị và con đòi