Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Với mong muốn cung cấp có hệ thống một số quan điểm cơ bản củaChủ tịch Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong việc vận dụng vào công tácbảo vệ môi trờng hiện nay ở nớc ta, đồng thời làm t

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

khóa luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành giáo dục chính trị

Ngời thực hiện: Bùi Thị Chân - Khóa 46 Ngời hớng dẫn khoa học: TS Bũi Văn Dũng

1.2 Bảo vệ môi trờng và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng 8

1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về môi trờng và vai trò 11

của môi trờng

2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của môi trờng trong

2.2 T tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng thông qua Ngời tố cáo

chế độ thực dân và lên án tội ác chiến tranh 192.2.1.Tố cáo chế độ thực dân khai thác thuộc địa, giết hại dân thờng

và tàn phá môi trờng của các nớc phụ thuộc và thuộc địa 192.2.2 Tố cáo tội ác chiến tranh tàn phá môi trờng 212.3 T tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong công cuộc xây

2.3.4 Biện pháp bảo vệ môi trờng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đa ra 45

Chơng 3: Bảo vệ môi trờng theo t tởng Hồ Chí Minh trong thời

3.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nớc ta trong việc vận dụng t tởng

Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong thời kỳ công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nớc

553.3 Biện pháp bảo vệ môi trờng mà Đảng và Nhà nớc đề ra để bảo

vệ môi trờng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá 66

tế thị trờng cũng mang lại những hệ quả tiêu cực mà một trong những bức xúcnhất ở nớc ta hiện nay đó là vấn đề ô nhiễm môi trờng Tình trạng ô nhiễmmôi trờng đang ở mức báo động và trong tình hình ấy việc bảo vệ môi trờngsinh thái, cứu lấy tự nhiên và cuộc sống loài ngời là vấn đề cấp thiết hiện nay

Trong t tởng Hồ Chí Minh, tự nhiên có vai trò đặc biệt quan trọng đốivới sự phát triển của con ngời và xã hội Ngời là một tấm gơng sáng trong việcbảo vệ tài nguyên và môi trờng Ngời rất coi trọng vai trò của yếu tố môi tr-ờng, sống gần gũi, gắn bó với tự nhiên Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngời

đã đề xuất một sáng kiến vĩ đại về “Tết trồng cây”

Nớc ta, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã và đangmang lại hiệu quả và thành tựu to lớn Nhng đi kèm với nó là nạn ô nhiễm môitrờng lên đến mức báo động Hoạt động sản xuất kinh tế đang làm tổn thơngtrầm trọng đến môi trờng Đã đến lúc chúng ta nên nhìn nhận lại thái độ củamình đối với môi trờng sống

Với mong muốn cung cấp có hệ thống một số quan điểm cơ bản củaChủ tịch Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong việc vận dụng vào công tácbảo vệ môi trờng hiện nay ở nớc ta, đồng thời làm tài liệu tham khảo chonhững ai quan tâm đến vấn đề này nên tôi đã lựa chọn đề tài: “Vận dụng t tởng

Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về Hồ Chí Minh, về t tởng của Ngời đã có nhiều công trình

đồ sộ, mang tầm cỡ lớn trong nớc và ngoài nớc Vấn đề bảo vệ môi trờngtrong t tởng của Ngời cũng đã có một số tác giả đề cập đến nh: "Chủ tịch Hồ Chí Minh với môi trờng", Nguyễn Tuấn Phong, Báo Nhân Dân Chủ nhật, Số

21- ngày 22 - 5 - 1994; "Chủ tịch Hồ Chí Minh với bảo vệ môi trờng sinh thái", Nguyễn Am, Tạp chí Cộng sản, số 10 - 5 - 1996; "Sự vợt trớc trong t t- ởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng sống", Nguyễn Đình Hoà, Triết học, số

4 (167)-2005); "Triết lý Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con ngời và tự nhiên" của PGS.TS Hồ Sỹ Quý - Phó viện trởng viện Nghiên cứu Con ngời

(Tạp chí Nghiên cứu Con ngời, số 1/2002); "Giải quyết mối quan hệ giữa phát triển xã hội và bảo vệ môi trờng thiên nhiên theo quan điểm Hồ Chí Minh”,

Nguyễn Quang Trờng in trong sách “T tởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam” do PGS.TS Vũ Văn Hiền và TS Đinh Xuân Lý đồng Chủ

biên, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003, Nhng theo cái nhìn chủquan của bản thân, tôi thấy rằng việc nghiên cứu t tởng này của Ngời còn ít,cha đáp ứng yêu cầu bức thiết hiện nay Vì vậy, chúng tôi mong muốn đợc tìmhiểu sâu sắc hơn t tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng, đóng góp một số ýkiến nhỏ, tiếng nói riêng của mình vào sự nghiệp bảo vệ môi trờng ở nớc tahiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích của đề tài

Tìm hiểu một số quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về bảo vệmôi trờng, từ đó vận dụng những quan điểm đó để bảo vệ môi trờng trong thờikì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc

3.2 Nhiệm vụ của đề tài

3.2.1 Phân tích và rút ra những t tởng cơ bản, cốt lõi của Hồ Chí Minh

về bảo vệ môi trờng

3.2.2 Nêu đợc ý nghĩa của những t tởng này đối với sự vận dụng của

Đảng và Nhà Nớc vào công tác bảo vệ môi trờng trong thời kỳ công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nớc

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi tập trung nghiên cứu,tìm hiểu trong “Hồ Chí Minh toàn tập” và một số nguồn t liệu khác dới góc độcủa phần triết học

Đề tài nghiên cứu t tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng, từ những t ởng đó của Ngời để vận dụng vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nớc.

t-5 Cơ sở và phơng pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở nghiên cứu

Cơ sở để nghiên cứu vấn đề bảo vệ môi trờng trong t tởng Hồ Chí Minh

là Chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng vàNhà nớc về công tác bảo vệ môi trờng

- Phơng pháp nghiên cứu lý luận

6 ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho chúng ta một di sản vô giá, đó là ttởng của Ngời về bảo vệ môi trờng, một t tởng đợc đánh giá là vợt trớc thời

đại Trong tình hình hiện nay, việc nghiên cứu một cách sâu sắc, học tập vàvận dụng t tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng là một vấn đề cần thiết vàcấp Chủ tịch Hồ Chí Minhh

Môi trờng là vấn đề sống còn đối với cuộc sống con ngời Vì vậy, việchọc tập t tởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng là học tập lốisống, phong cách của Ngời, cách đối xử của Ngời với môi trờng sống Thôngqua đề tài chúng tôi mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào việc nghiên cứu

t tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng

Đề tài có thể làm t liệu nghiên cứu cho những ai quan tâm đến vấn đềnày

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, đề tàigồm có 3 chơng:

Chơng 1 Môi trờng và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng

1.2 Khái niệm về môi trờng

1.2 Bảo vệ môi trờng và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng

1.2.1 Khái niệm bảo vệ môi trờng

1.2.2 ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng

1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về môi trờng và vai trò củamôi trờng

Chơng 2 Quan điểm Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng

2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của môi trờng trong cuộcsống

2.2 T tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng thông qua Ngời tố cáochế độ thực dân và lên án tội ác chiến tranh

2.2.1 Tố cáo chế độ thực dân khai thác thuộc địa, giết hại dân thờng vàtàn phá môi trờng của các nớc phụ thuộc và thuộc địa

2.2.2 Tố cáo tội ác chiến tranh tàn phá môi trờng

2.3 T tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong công cuộc xây dựngxã hội mới

2.3.1 Bảo vệ rừng, trồng cây gây rừng

2.3.2 Phát triển thuỷ lợi và bảo vệ đê điều

2.3.3 Vệ sinh chăm sóc sức khoẻ nhân dân

2.3.4 Biện pháp bảo vệ môi trờng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đa ra

Chơng 3 Bảo vệ môi trờng theo t tởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc

3.1 Hiện trạng môi trờng nớc ta hiện nay

3.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nớc ta trong việc vận dụng t tởng HồChí Minh về bảo vệ môi trờng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện

đại hoá đất nớc

3.3 Biện pháp bảo vệ môi trờng mà Đảng và Nhà nớc đề ra để bảo vệmôi trờng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Nội dung

Chơng 1 Môi trờng và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng

1.1 Khái niệm về môi trờng

Ngày nay, thuật ngữ môi trờng đã đợc bàn đến nhiều và có nhiều cáchtiếp cận khác nhau Một định nghĩa đợc nhiều ngời thừa nhận là: “Môi trờng

là các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo, lý học, hoá học, sinh học cùng tồntại trong không gian, bao quanh con ngời ”[15, 8].

Tác giả Hoàng Phê trong cuốn “Từ điển tiếng Việt” cho rằng: “Môi ờng là toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên, xã hội, trong đó con ngờihay sinh vật tồn tại và phát triển, trong quan hệ với con ngời, với sinh vậtấy”[34, 635]

tr-Chơng trình Môi trờng Liên hợp quốc UNEP định nghĩa: “Môi trờng làtập hợp các yếu tố vật lý, hoá học, sinh học, kinh tế xã hội, tác động lên từngcá thể hay cả cộng đồng”[2, 6]

Theo Từ điển Bách khoa Louse, thì môi trờng đợc mở rộng hơn: “là tấtcả những gì bao quanh chúng ta hoặc sinh vật Nói cụ thể hơn, đó là yếu tố tựnhiên và nhân tạo diễn ra trong không gian cụ thể, nơi đó có thể có sự sốnghoặc không có sự sống”

Tác giả của cuốn sách “Tiếng kêu cứu của Trái đất” cho rằng: “Thuậtngữ môi trờng cần hiểu một cách đầy đủ bao gồm các điều kiện tự nhiên vànhân tạo; nó không chỉ bó hẹp trong những không gian đợc gọi là tự nhiên đã

ít nhiều bị biến đổi qua các thời kỳ lịch sử mà còn bao gồm cả những khônggian nhân tạo, làm nên khung cảnh cho cuộc sống của con ngời trên trái đấthiện nay”[38, 4]

Các định nghĩa trên tuy có những khác nhau nhất định, nhng nhìnchung đều thừa nhận những yếu tố tạo nên môi trờng và vai trò của nó đối với

đời sống con ngời Ngày nay định nghĩa đợc nhiều ngời thống nhất là: “Môitrờng là các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo, lý học, hoá học, sinh họccùng tồn tại trong một không gian bao quanh con ngời Các yếu tố đó có quan

hệ mật thiết, hợp tác lẫn nhau và tác động lên các cá thể sinh vật hay con ngời

để cùng tồn tại và phát triển Tổng hoà của các chiều hớng phát triển của từngnhân tố này quyết định chiều hớng phát triển của cá thể sinh vật, của hệ sinhthái và của xã hội con ngời”[2, 7]

Luật Bảo vệ môi trờng Việt Nam năm 2005 cũng có ghi: “Môi trờngbao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con ngời, có ảnh

hởng đến đời sống, sản xuất, cả tồn tại, phát triển của con ngời và sinhvật”[17, 8].

Nh vậy, khi bàn về môi trờng có nhiều ý kiến khác nhau Nhng “tựutrung lại, môi trờng là tổng hợp các điều kiện tự nhiên và c trú về tự nhiên vàsinh thái của con ngời, của một hay nhiều loài động vật, thực vật hoặc vi sinhvật Nói cách khác, môi trờng là tập hợp tất cả các thành phần của thế giới vậtchất bao quanh có khả năng tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗi sinhvật Bất cứ một vật thể, một sự kiện nào cũng tồn tại và diễn biến trong mộtmôi trờng”[9, 25]

1.2 Bảo vệ môi trờng và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng

1.2.1 Khái niệm bảo vệ môi trờng

Hiện nay, môi trờng sinh thái đang nổi lên nhiều vấn đề căng thẳng,phức tạp và cấp thiết, nó liên quan trực tiếp không chỉ đến sự sống sinh vật màcòn đe doạ đến sự sống của con ngời, không chỉ đe dọa đến sự tồn vong củamột quốc gia dân tộc mà là ảnh hởng đến sự tồn tại của cả xã hội loài ngời Tr-

ớc hết là sự khan hiếm và cạn kiệt dần các nguồn tài nguyên thiên nhiên, cả táitạo đợc lẫn không tái tạo đợc nh rừng, đất, nớc, động vật, thực vât, các loại tàinguyên khoáng sản, các kim loại quý hiếm, vật liệu xây dựng… Nền sản xuấtxã hội đã tiêu tốn một khối lợng khổng lồ các nguồn tài nguyên thiên nhiênvới một hiệu qủa kinh tế rất thấp so với những gì mà tự nhiên đã mất đi, và vớimột hiệu quả sinh thái tai hại đã dẫn đến nạn ô nhiễm nặng nền về môi trờngsống Để bảo vệ lấy sự sống, sự phát triển bền vững không còn con đờng nàokhác là phải bảo vệ môi trờng trớc sự xâm hại thái quá của con ngời Vấn đềmôi trờng sống hiện nay đã vợt ra ngoài phạm vi sinh thái học thông thờng màtrở thành vấn đề kinh tế - chính trị - xã hội toàn cầu

Do vậy, việc bảo vệ môi trờng là vấn đề cấp bách và cấp thiết hiện nay.Bảo vệ môi trờng thực chất là khắc phục mâu thuẫn nảy sinh trong quan hệgiữa con ngời với tự nhiên, làm thế nào để hoạt động của con ngời không phá

vỡ thế cân bằng của tự nhiên Luật Bảo vệ môi trờng Việt Nam năm 2005 cóghi: “hoạt động bảo vệ môi trờng là hoạt động giữ cho môi trờng trong lành,sạch đẹp, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu tới môi trờng, ứng phó sự cố môitrờng; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trờng; khaithác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ sự đa dạngsinh học”[17, 8]

Nh vậy, bảo vệ môi trờng tức là bảo vệ môi trờng sinh tồn của loài ngờikhỏi bị ô nhiễm và khỏi bị phá hoại, khiến cho môi trờng tự nhiên ngày càng

phù hợp với sản xuất và đời sống loài ngời; đồng thời bảo vệ tốt các loài sinhvật trong thế giới tự nhiên.

1.2.2 ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng

Xuất phát từ vai trò, ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng, Liên Hiệp quốc

đã tổ chức Hội nghị quốc tế đầu tiên về môi trờng ở Stốckhôm (Thuỵ Điển)

-1972 đã tuyên bố: “Bảo vệ và cải thiện môi trờng con ngời là một vấn đề lớn

ảnh hởng tới phúc lợi của mọi dân tộc và phát triển kinh tế trên toàn thếgiới”[6, 18] Và sau 20 năm, năm 1992 Hội nghị Liên hợp quốc về môi trờngRio - 92 tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trờng…

Bảo vệ môi trờng, tức là bảo vệ xâm hại của con ngời tới môi trờng, bảo

vệ môi trờng là bảo vệ môi trờng sản xuất, môi trờng xã hội Nếu môi trờng,cơ sở tồn tại của con ngời bị phá huỷ thì không những sẽ ảnh hởng đến sự pháttriển kinh tế mà còn ảnh hởng đến sự ổn định xã hội Bảo vệ môi trờng chính

là tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững Vì vậy, nó là một vấn đề sống còncủa đất nớc, của toàn nhân loại, là nhiệm vụ có tính chất xã hội sâu sắc, gắnliền với cuộc đấu tranh xoá đói, giảm nghèo ở mỗi nớc, với cuộc đấu tranh vìhoà bình và tiến bộ xã hội trên phạm vi toàn thế giới Hay gần gũi hơn, thiếtthực hơn, bảo vệ môi trờng sẽ làm cho lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh giảm đi, conngời sẽ ít bị đe doạ bởi sự trả thù của tự nhiên mà do con ngời gây ra

Chính vì vậy, bảo vệ môi trờng là nhu cầu để phát triển kinh tế, là nhucầu trong cuộc sống hàng ngày của con ngời Bảo vệ môi trờng không chỉ là

để tạo nên một môi trờng tốt đẹp, trong sạch cho thế hệ hôm nay mà có ýnghĩa cho thế hệ mai sau, để đảm bảo cho nhu cầu tồn tại của thế hệ mai sau.Hơn nữa môi trờng sống là cơ sở tồn tại của con ngời Vì vậy, bảo vệ môi tr-ờng là bảo vệ sự tồn tại của chính con ngời Nh C.Mác nói, con ngời là một bộphận của tự nhiên, tự nhiên là “thân thể vô cơ” của loài ngời Con ngời bảo vệ

tự nhiên là bảo vệ một phần thân thể của mình

Nh vậy, con ngời bằng quá trình sản xuất, quá trình tác động vào tựnhiên, nhằm chinh phục tự nhiên, bắt tự nhiên phải phục vụ cho nhu cầu, lợiích của mình Song con ngời cũng gây ra không ít vấn đề tiêu cực, bức xúc vànóng bỏng trong lĩnh vực môi trờng Để tồn tại và phát triển, trớc tiên con ng-

ời ngay từ bây giờ phải hành động để cứu lấy tự nhiên, sữa chữa những sai lầm

mà mình gây ra cho tự nhiên, cho môi trờng Ngày nay, để bảo vệ Trái đất,ngôi nhà chung của chúng ta không còn con đờng nào khác là loài ngời phảichung tay bảo vệ môi trờng

1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về môi trờng và vai trò của môi trờng

Khi bàn về mối quan hệ giữa con ngời và môi trờng tự nhiên, đã từngtồn tại rất nhiều quan điểm của các nhà triết học trớc Mác Nhìn chung nhữngquan niệm đó tuy có những yếu tố tích cực nhng cơ bản vẫn còn mang tínhchất duy tâm, siêu hình Kế thừa những tích cực, khắc phục những hạn chế đóC.Mác, Ph.Ăngghen đã đa ra những căn cứ khoa học và căn cứ lịch sử vữngchắc về mối quan hệ đó.

Trong quan điểm của mình, C.Mác và Ph.Ăng ghen đã chỉ ra tiền đề

đầu tiên của toàn bộ lịch sử nhân loại: “dĩ nhiên là sự tồn tại của những cánhân con ngời sống” hiện thực và mối quan hệ qua lại giữa họ và phần còn lạicủa giới tự nhiên” Có thể hiểu “những cá nhân con ngời sống” là dân số vớicả số lợng và chất lợng của nó, còn “phần còn lại của giới tự nhiên” chính làmôi trờng sống của con ngời và xã hội

Môi trờng theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin “là nơi sinh sống

và hoạt động của con ngời, là nơi tồn tại của xã hội Đó là môi trờng sinh - địa

- hoá học, hay sinh quyển Sinh quyển là vùng lu hành sự sống trên Trái đất, là

hệ thống mở về nhiệt động học, bao gồm toàn bộ các cơ thể sống (sinh thể),các sản phẩm và các chất thải trong quá trình hoạt động sống của chúng, đồngthời còn bao gồm cả phần khí quyển (không khí), thuỷ quyển (nớc), thạchquyển (đất đá) và năng lợng mặt trời, nơi đã và đang có sự sống”[16, 425 –426]

Môi trờng sống của con ngời theo chủ nghĩa Mác - Lênin đó là “phầncòn lại của giới tự nhiên” ngoài yếu tố con ngời và xã hội loài ngời Khẳng

định đó đủ để thấy đợc rõ mối quan hệ giữa con ngời và môi trờng và môi ờng có vai trò nh thế nào đối với con ngời và xã hội loài ngời

tr-Con ngời bản thân nó có nguồn gốc từ đâu? đó là câu hỏi không phải

đến bây giờ mà rất nhiều thế hệ trớc, tổ tiên của chúng ta đã đặt ra

Xét về mặt tiến hóa, con ngời có nguồn gốc từ tự nhiên, là con đẻ của tựnhiên, là sản phẩm và là sản phẩm cao nhất của quá trình tiến hoá của thế giớivật chất, còn bộ óc con ngời là sản phẩm cao nhất của vật chất

C.Mác, Ph.ăngghen đã chứng minh rằng: Sự tồn tại của bản tính tựnhiên trong con ngời là một tất yếu khách quan Sự tồn tại bản tính tự nhiêncủa con ngời không chỉ bác bỏ quan niệm siêu nhiên về nó nh một số nhà triếthọc duy tâm khẳng định, mà nó còn khẳng định rằng, con ngời là một độngvật cao cấp nhất, là sản phẩm cao nhất của quá trình tiến hoá tự nhiên Conngời sống trong môi trờng tự nhiên nh một sinh vật C.Mác khẳng định: “Giới

tự nhiên là thân thể vô cơ của con ngời”, “Con ngời sống bằng giới tự nhiên”,

"đời sống thể xác và tinh thần của con ngời gắn liền với giới tự nhiên”[21,135]

Khi nói đến sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên chủ nghĩa Mác Lênin khẳng định: Yếu tố tự nhiên có ảnh hởng to lớn đến sự tồn tại và pháttriển của xã hội Còn yếu tố xã hội ngày càng có vai trò quan trọng đối vớiviệc biến đổi và phát triển của tự nhiên

-Tự nhiên là điều kiện đầu tiên, thờng xuyên và tất yếu của quá trình sảnxuất ra của cải vật chất; là một trong những yếu tố cơ bản của những điều kiệnsinh hoạt vật chất của xã hội Quá trình sản xuất vật chất là hoạt động có mục

đích của con ngời, là quá trình con ngời sử dụng công cụ tác động vào giới tựnhiên, cải tiến các dạng vật chất của tự nhiên để tạo ra của cải vật chất phục

vụ cho đời sống con ngời và cho xã hội Sản xuất vật chất đợc thực hiện trongquá trình lao động Chính C.Mác là ngời đầu tiên đã tìm ra quy luật phát triểncủa lịch sử loài ngời, nghĩa là tìm ra các quy luật giản đơn rằng: “trớc hết conngời cần phải ăn, uống, ở và mặc… trớc khi có thể hoạt động chính trị, tôngiáo, triết học, v.v.,”[19, 166] Con ngời phải sản xuất ra của cải vật chất, đó làyêu cầu khách quan của sự sinh tồn xã hội Xã hội không thể thoả mãn nhucầu của mình bằng cái đã có sẵn trong tự nhiên Để duy trì và ngày càng nângcao đời sống của mình, con ngời phải tiến hành sản xuất của cải vật chất; nếukhông có sản xuất thì xã hội tiêu vong Vì thế sản xuất của cải vật chất là điềukiện cơ bản cho sự tồn tại của mọi xã hội Sản xuất của cải vật chất không chỉ

là cơ sở cho sự sinh tồn của xã hội loài ngời mà nó còn là cơ sở cho việc hìnhthành các hình thức quan hệ xã hội khác Và trong quá trình sản xuất nhất

định, con ngời đồng thời sản xuất ra các quan hệ xã hội của mình Trong quátrình sản xuất mối quan hệ giữa con ngời, tự nhiên, xã hội đợc hình thành Conngời, tự nhiên, xã hội tuy xuất hiện vào những thời điểm khác nhau nhng baogiờ các yếu tố đó cũng thống nhất biện chứng với nhau, bởi vì: “chừng nào màloài ngời còn tồn tại thì lịch sử của họ và lịch sử tự nhiên quy định lẫnnhau”[18, 25]

Tự nhiên vừa là nhà ở, vừa là công xởng và phòng thí nghiệm, vừa làbãi chứa chất thải khổng lồ… của xã hội Nhng lịch sử đã chứng minh vai tròcủa tự nhiên không phải là bất biến mà nó cũng có tính lịch sử cụ thể, theonghĩa là vai trò của nó thay đổi cùng với sự phát triển của xã hội Tự nhiên làmôi trờng sống của con ngời và xã hội, vai trò này của giới tự nhiên không cógì có thể thay thế đợc và cũng không bao giờ bị mất đi, cho dù xã hội pháttriển đến trình độ nào đi chăng nữa

Tự nhiên đó là nơi cung cấp những thứ cần thiết cho sự sống của conngời nh nớc, ánh sáng, không khí, thức ăn,… và những điều kiện cần thiết cho

sự tồn tại và phát triển của xã hội nh các nguyên vật liệu, tài nguyên khoángsản…

Ngày nay, với khoa học - kỹ thuật và công nghệ hiện đại, con ngời đã

có thể sản xuất, chế tạo ra những vật liệu mới vốn không có sẵn trong tựnhiên, song suy đến cùng, những thành phần tạo ra chúng đều xuất phát từ tựnhiên Vì vậy, tự nhiên luôn là tiền đề, là điều kiện tồn tại và phát triển của xãhội Tự nhiên có thể tác động thuận lợi hoặc cản trở sản xuất xã hội, ảnh hởngkhông nhỏ đến năng suất lao động, do đó, thúc đẩy hoặc làm chậm nhịp độphát triển của xã hội Cùng với quá trình sản xuất và sự phát triển của nó conngời ngày càng đông, nhu cầu ngày càng đa dạng, nhất là trong dân c đã chiathành các giai cấp thì quan hệ của các cộng đồng dân c với tự nhiên đã cónhiều thay đổi Cùng với thời gian, sự gia tăng ngày càng cao các nhu cầu, lợiích của mình, con ngời đã “bóc lột tự nhiên” một cách nặng nề và thái quá làmcho tự nhiên tổn thơng nghiêm trọng Chỉ trong mấy trăm năm sản xuất côngnghiệp con ngời đã làm cạn kiệt hầu hết các kim loại quý hiếm, vi phạm sựcân bằng sinh thái, thải vào môi trờng nhiều chất hết sức độc hại Điều đó đãdẫn đến hậu quả nguy hiểm, vừa cạn kiệt các nguồn tài nguyên vừa gây ônhiễm nặng nề về môi trờng sống

Trong quá trình chinh phục tự nhiên, con ngời, mỗi cộng đồng ngời đã

để lại dấu ấn lên trên đó và tuỳ vào hệ nhu cầu lợi ích và mức độ phát triển củamình mà mỗi cộng đồng ngời khai thác để lại dấu ấn khác nhau trong tựnhiên; nhng tính chung cho toàn nhân loại, thì các dấu ấn ấy đã đến mức nhPh.Ăngghen đã nhận xét: “chỉ có con ngời là mới đạt đợc đến chỗ in cái dấu

ấn của mình lên giới tự nhiên, không chỉ bằng cách di chuyển các loài thực vật

và động vật từ chỗ này sang chỗ khác, mà còn làm biến đổi cả diện mạo, khíhậu nơi họ ở, thậm chí còn làm biến đổi cả cây cỏ và các thú vật tới một mức

độ mà kết quả của hoạt động của họ chỉ có thể biến mất, khi nào toàn bộ trái

đất tiêu vong”[20, 475]

ở đâu có con ngời thì ở đó họ để lại dấu ấn của mình Và con ngời càng

đông, càng mạnh thì lại càng làm mỏng thêm sợi dây liên hệ giữa họ với tựnhiên Sợi dây đó trớc kia vốn rất bền chặt còn bây giờ chính con ngời đangdần dần huỷ diệt nó Tất nhiên khi đó tự nhiên sẽ trả thù lại con ngời, mà sựtrả thù đó thật là ghê gớm mà con ngời không thể lờng trớc đợc Cách đây gần

200 năm, Ph.Ăngghen đã cảnh báo rằng: “chúng ta không nên quá tự hào vềnhững thắng lợi của chúng ta đối với giới tự nhiên Bởi vì cứ mỗi lần chúng ta

đạt đợc một thắng lợi, là mỗi lần giới tự nhiên trả thù chúng ta Thật thế, mỗithắng lợi, trớc hết đem lại cho chúng ta kết quả mà chúng ta hằng mongmuốn, nhng đến lợt thứ hai, lợt thứ ba thì nó gây ra những tác dụng hoàn toànkhác hẳn, không lờng trớc đợc, những tác dụng thờng hay phá huỷ tất cảnhững kết quả đầu tiên đó”[20, 654].

Nh vậy, ngay từ rất lâu, những ngời sáng lập ra chủ nghĩa Mác - Lênin

đã thấy rõ đợc tác hại của việc “chinh phục” tự nhiên một cách khái quá,không suy nghĩ, không bảo vệ và sự tác động ngợc trở lại của tự nhiên đối vớicon ngời Ngày nay, lý luận đó càng đợc chứng minh rõ rệt

Tiểu kết chơng 1

Qua việc tìm hiểu khái niệm môi trờng, bảo vệ môi trờng, ý nghĩa củaviệc bảo vệ môi trờng và quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về môi trờng

và vai trò của môi trờng đối với cuộc sống con ngời, chúng ta thấy đợc vai trò

to lớn của môi trờng đối đời sống con ngời, và mối quan hệ khăng khiết giữacon ngời và môi trờng tự nhiên, mối quan hệ đó tồn tại và phát triển cùng lịch

sử xã hội loài ngời Con ngời bằng quá trình sản xuất tạo ra nhiều của cải vậtchất cho xã hội, song cũng gây ra biết bao vấn đề tiêu cực, bức xúc và nóngbỏng trong lĩnh vực môi trờng Để tồn tại và phát triển trớc hết con ngời phảisửa chữa những sai lầm của mình mà cơ sở phơng pháp luận chung nhất đó làquan điểm cơ bản của triết học Mác - Lênin về mối quan hệ giữa con ngời và

tự nhiên.

Chơng 2 Quan điểm Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng

2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của môi trờng trong cuộc sống

Nói đến Hồ Chí Minh ngời ta không chỉ biết đến Ngời ở tấm lòng yêunớc, thơng dân mà chúng ta còn bắt gặp ở Ngời một tình cảm yêu thơng gầngũi, gắn bó tha thiết với thiên nhiên Chính vì thế, Ngời đã sớm nhận ra đợcvai trò của tự nhiên đối với cuộc sống con ngời và sự phát triển của xã hội

Nghiên cứu t tởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con ngời với môitrờng tự nhiên là nghiên cứu t tởng của một vĩ nhân có một tình cảm đặc biệtsâu sắc với tự nhiên Môi trờng tự nhiên trong t tởng, tình cảm của Ngờikhông phải là cái gì khác xa lạ, cũng không phải chỉ là đối tợng để cải tạo,chinh phục, mà nó còn là một bộ phận quan trọng của cuộc sống con ngời, cómối quan hệ khăng khiết với cuộc sống con ngời, “thiên nhân hợp nhất”, hay

nh C.Mác nói, môi trờng tự nhiên là thân thể khác, “thân thể vô cơ” của conngời

Vấn đề môi trờng ở Việt Nam cách đây khoảng 4, 5 thập kỷ cha trởthành vấn đề nan giải cần phải quan tâm đặc biệt Trên thế giới cũng vậy, mặc

dù vấn đề môi trờng đã đợc đề cập ở một số nớc t bản phát triển, nhng nó chaphải là vấn đề toàn cầu Năm 1972, Hội nghị quốc tế đầu tiên về vấn đề môitrờng con ngời diễn ra tại Stốckhôm (Thụy Điển) và sau đó 20 năm, năm 1992Hội nghị Liên hợp quốc về môi trờng và phát triển diễn ra tại Braxin

Chủ tịch Hồ Chí Minh từ những năm 50, 60 của thế kỷ XX, đã thấy đợcnhững hậu quả về môi trờng sống do sự tác động một cách tiêu cực của conngời Đặc biệt, Ngời còn đề xuất nhiều biện pháp quan trọng để bảo vệ môi tr-ờng sống Với Ngời, bảo vệ môi trờng sống là bảo vệ sự tồn tại của con ngời

và sự phát triển của xã hội loài ngời “Dựa trên thế giới quan mácxít và t duybiện chứng, Chủ tịch Hồ Chí Minh không những nhận ra con đờng giải phónggiai cấp cần lao chỉ có thể là cách mạng vô sản, mà còn thấy một trong nhữngcơ sở quan trọng nhất cho sự tồn tại, phát triển của con ngời và xã hội loài ng-

ời chính là tự nhiên”[14, 17]

Trong t tởng của Ngời, con ngời muốn tồn tại, phát triển phải sống hoàhợp với tự nhiên Nhng không phải chỉ là sự phụ thuộc, hoàn toàn thụ độngvào tự nhiên mà con ngời còn phải biết cải tạo, chinh phục tự nhiên Nhng đókhông phải là sự tác động một cách mù quáng, vô căn cứ Bởi sự tác động đóchỉ mang lại hậu quả xấu cho con ngời mà thôi Sự tác động đó phải là sự tác

động mang tính khoa học, phải xuất phát từ sự nhận thức, hiểu biết đúng đắn

về tự nhiên, tức là phải nắm đợc các quy luật khách quan của nó Chủ tịch HồChí Minh căn dặn: “Thế giới ngày nay đang tiến những bớc khổng lồ về mặtkiến thức của con ngời Khoa học tự nhiên cũng nh khoa học xã hội khôngngừng mở rộng ra những chân trời mới, con ngời ngày càng làm chủ đợc thiênnhiên cũng nh làm chủ vận mệnh của xã hội và của bản thân mình”[30, 355]

Và để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới tốt đẹp, xã hội cộng sản chủnghĩa, Ngời căn dặn mọi ngời, đặc biệt là ngời cộng sản cần phải: “Hiểu biếtthiên nhiên để buộc thiên nhiên phục vụ hạnh phúc loài ngời và hiểu biết xã

hội để cải tạo xã hội cũ, xấu xa, thành một xã hội mới tốt đẹp, một xã hộicộng sản”[30, 535].

Trong quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự nhiên không phải là cáigì xa lạ mà nó rất gần gũi, chân thực nh Ngời từng nói: “Tổ quốc là đất nớc”.Trong Bài phát biểu tại Hội nghị thuỷ lợi toàn miền Bắc tháng 9/1959, Ngờinói: “… Việt Nam ta có hai tiếng Tổ quốc, ta cũng gọi Tổ quốc là đất nớc; có

đất và có nớc thì mới thành Tổ quốc”[30, 506]

Từ rất xa xa khi tổ tiên của loài ngời xuất hiện và cả đến bây giờ đềucho chúng ta thấy rằng: tự nhiên có một vai trò vô cùng quan trọng đối với sựtồn tại, phát triển của con ngời Con ngời, xã hội loài ngời không thể tồn tạinếu thiếu tự nhiên và không có sự hoạt động nào bên ngoài giới tự nhiên cả.Trong t tởng của Ngời, tự nhiên là cơ sở và điều kiện tất yếu cho sự tồn tại vàphát triển của con ngời và xã hội loài ngời “Có đất lại có nớc thì dân giàu nớcmạnh” Ngời quý trọng từng tấc đất bởi theo Ngời: “Tấc đất cũng quý hoá nhtấc vàng”, Ngời căn dặn: “Nớc muốn mạnh thì phải phát triển nông nghiệp.Vậy chúng ta không nên bỏ hoang một tấc đất nào hết Chúng ta phải quý mỗitấc đất nh một tấc vàng”[25, 114] Với Ngời tài nguyên thiên nhiên có một vaitrò vô cùng quan trọng trong việc xây dựng, phát triển đất nớc: “Rừng vàng vìrừng có nhiều gỗ và lâm sản có thể đổi lấy nhiều máy móc, hàng hoá… ; núibạc vì núi non… có nhiều quặng có thể xây dựng công nghiệp để phát triểnkinh tế”[30, 456]

Chủ tịch Hồ Chí Minh với tầm nhìn xa, trông rộng, Ngời không chỉ thấy

đợc ý nghĩa của tự nhiên đó là mang lại cho con ngời những của cải quý giá,

mà Ngời còn thấy đợc những tác hại mà môi trờng tự nhiên gây ra cho con

ngời đó là: Nạn hạn hán, lũ lụt, động đất,… và hậu quả của nó gây ra thật khó l ờng Thực tế đã chứng minh nhiều trận động đất, tuôn trào núi lửa đã san bằngnhiều vùng dân c hay là trận động đất và sóng thần kinh hồn ở các nớc Nam ávào ngày 26/12/2004

-Đối với một đất nớc mà nền sản xuất nông nghiệp là chủ yếu nh nớc tathì sự phụ thuộc vào tự nhiên là rất lớn: “Nếu trời tốt thì thu hoạch đợc nhiều;ngợc lại nếu trời xấu thì thu hoạch sút kém”[31, 182] Vì vậy, Ngời khẳng

định rằng: “Đảng ta phải làm nhiều chuyện: Xây dựng nhà máy, xây dựng hợptác xã; làm sao cho ngời nông dân, ngời lao động ăn no, mặc ấm; làm sao chonớc càng mạnh, dân càng giàu Ngày nay làm cả việc chống trời nữa”[31,446] Cụ thể hơn đó là: “Nhiệm vụ của chúng ta là làm cho đất và nớc điềuhoà với nhau để nâng cao đời sống nhân dân, xây dựng Chủ nghĩa xã hội”[30,556]

Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm nhận thấy đợc hậu quả của việc con ngờikhai thác một cách bừa bãi, bóc lột tự nhiên Ngời nói: “Phá rừng thì dễ, nhnggây lại rừng thì phải mất hàng chục năm Phá rừng nh vậy sẽ ảnh hởng đến khíhậu, ảnh hởng đến sản xuất, đời sống rất nhiều”[32,134] Xuất phát từ đó Ngờicho rằng để con ngời duy trì sự tồn tại và phát triển của mình thì điều kiện tấtyếu là phải bảo vệ lấy nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trờng sống.

Đây là một điều kiện tiên quyết để con ngời duy trì sự tồn tại của mình

Ngày nay sự phát triển của khoa học - kỹ thuật, nền kinh tế thị trờngphát triển đi đôi với sự tăng trởng kinh tế đó là nạn ô nhiễm môi trờng mangtính chất toàn cầu Đó không phải là vấn đề của riêng một quốc gia nào nữa

mà đã trở thành vấn đề của toàn nhân loại Bởi nạn ô nhiễm môi trờng, cạnkiệt tài nguyên thiên nhiên đang làm cái nôi của con ngời dần dần mất đi, một

bộ phận của con ngời bị tổn thơng nghiêm trọng Nếu con ngời không có biệnpháp bảo vệ thì hậu quả thật khó lờng Vấn đề này đã đợc Chủ tịch Hồ ChíMinh nhìn thấy từ rất lâu

Nh vậy, trong t tởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, môi trờng có một vaitrò rất to lớn đối với sự tồn tại, phát triển của con ngời và xã hội loài ngời Vìvậy, con ngời cần phải bảo vệ, giữ gìn môi trờng nh giữ gìn, bảo vệ cuộc sốngcủa chính mình

2.2 T tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng thông qua Ngời tố cáo chế độ thực dân và lên án tội ác chiến tranh

2.2.1 Tố cáo chế độ thực dân khai thác thuộc địa, giết hại dân ờng và tàn phá môi trờng của các nớc phụ thuộc và thuộc địa

th-Với tấm lòng yêu nớc thiết tha, muốn đất nớc thoát khỏi cảnh lầm thannô lệ, năm 1911, Ngời đã quyết định ra đi tìm đờng cứu nớc Hơn ai hết, Ngời

đi nhiều nơi, biết nhiều chỗ, Ngời thấu hiểu sự khổ cực của nhân dân các nớckhi bị chế độ thực dân xâm lợc Do đó, Ngời lên án mạnh mẽ cuộc chiến tranhcủa bọn đế quốc, thực dân đã gây ra cho nhân dân các nớc thuộc địa và phụthuộc Cuộc chiến tranh đó đã gây ra cho nhân dân các nớc biết bao đau th-

ơng, khổ cực, huỷ diệt đến sự sống của trái đất, đến từng ngọn cây, lá cỏ Tội

ác dã man của quân giặc không thể nào kể hết đợc

Ngời lên án sự dã man của chế độ "khai hoá": “Trên mảnh đất bằngphẳng trớc kia là ruộng muối, ba cái xác chết nằm đó… Còn xác ông cụ giàthì, ghê gớm làm sao, cũng trần truồng nh thế, nhng bị thiêu cháy, nên khôngnhận ra hình thù đợc nữa, mỡ chảy lênh láng, đã đọng lại và da bụng thì phồnglên, chín vàng, óng ánh; giống nh da con lợn quay vậy”[23, 152] Tội ác đóngay chính những kẻ đi xâm lợc cũng phải thừa nhận và đợc Ngời ghi lại:

“Nhật kí hành quân của một tên thực dân kể lại với chúng ta:… buổi sáng ngàyhôm sau, ngời sỹ quan nhìn thấy ngời ấy chết, bị đốt cháy, đã chín, mỡ chảy

ra, da bụng trơng phồng lên, sém vàng Bọn lính đã thức cả đêm để quay chíncon ngời đã bị tớc vũ khí, trong khi những tên khác hành hạ một phụ nữ”[23,154]

Kẻ thù không loại trừ một ai, chúng gây tội ác với tất cả mọi ngời, từgià, trẻ, gái, trai Tội ác của chúng chất cao nh núi Đó là hình ảnh ngời già vàthanh niên: “Bắt ngời già và thanh niên chúng nó chọc tiết, chôn sống, chặt

đầu, phanh thây hoặc treo thòng lòng trên cành cây, chất củi thui”[26, 608] và:

“Rồi một cụ trong mấy giờ liền, hai tên trong bọn lính khi kéo đến đã say bí tỉ,

đem thiêu trong một đống củi cành khô làm trò vui với nhau”[23, 97] Đó làhình ảnh những ngời phụ nữ, họ là những ngời chịu đau thơng, mất mát nhiềunhất do tội ác của kẻ thù: “Ngời thiếu nữ bị đặt ngửa trên mặt đất, tay chân bịtrói chặt, miệng bịt lại, còn một tên lính thì lỡi lê cứ từ từ từng nhát một, chọcvào bụng chị, rồi từ từ rút ra chậm sau đó chúng chặt ngón tay ngời thiếu nữ

đã chết để cớp lấy chiếc nhẫn và chặt cổ để cớp lấy chiếc vòng”[23, 97] Tội

ác của bọn đế quốc, thực dân gây ra thật là ghê tởm: “Khi hỏi cung, quan công

sứ lấy kiếm chích vào đùi họ Có ngời đã ngất đi khi cha trở lại nhà giam”[23,49]

Hình ảnh các dân tộc thuộc địa dới ách đô hộ của chủ nghĩa Đế quốc,thực dân hiện lên thật rõ nét: “Đờng sá, đồng ruộng đầy xác chết”[24, 96] rồi

đến “làng mạc bị thiêu huỷ, đồng ruộng bị tàn phá”[24, 97] Những khu dân c

đông đúc, những thành phố lớn chỉ còn những đống đổ nát: “… Nam Thị (KhuNam Thợng Hải) đã bị đốt phá, 80% nhà cửa bị thiêu huỷ sau ngày bị chiếm

đóng”[24, 97] và “… những thị trấn và thành phố đó nay đều bị phá trụi KhaiPhong, trung tâm tơ lụa, đã trở thành một thành phố chết Tùng Giang ngàynay chỉ còn là một đống tro tàn”[24, 98] Tất cả là do: “Những cảnh ném bomman rợ” gây ra[24, 96] Bằng những ví dụ chân thực và sinh động Chủ tịch HồChí Minh đã tố cáo tội ác của bọn Đế quốc thực dân Đó là những kẻ thù man

rợ và hung ác nhất

2.2.2 Tố cáo tội ác chiến tranh tàn phá môi trờng

Chiến tranh không những phá hoại về ngời, về của mà nó còn gây ra tội

ác vô cùng lớn lao hơn Đó là sự tàn phá môi trờng, huỷ diệt sự sống trên Trái

đất

Chủ tịch Hồ Chí Minh tố cáo chính sách khai thác tài nguyên của thựcdân, đế quốc đã làm cạn kiệt, phá huỷ nguồn tài nguyên thiên nhiên phongphú và môi trờng của các nớc thuộc địa, phụ thuộc “Bọn chủ đồn điền: đều

chiếm không hay hầu nh chiếm hết hàng vạn ha rừng Chúng chặt gỗ báu, nhéttiền vào túi, rồi về Pháp đàng hoàng nghỉ ngơi ở thôn quê, chẳng cần chú ýgây lại các rừng chúng đã phá phách”[23, 358] Tội ác của chủ nghĩa đế quốc,thực dân gây ra cho môi trờng sống của nhân dân các nớc thuộc địa không thểnào dung thứ: “Bộ chỉ huy Pháp ra lệnh phá hoại tất cả và biến cả vùng nàythành một vùng sa mạc Tất cả làng mạc đều bị đốt cháy ra tro Tất cả súc vật,

gà vịt đều bị giết sạch, vờn tợc bị cớp phá và cây cối đều bị chặt trụi Đồngruộng và thóc lúa cũng đề bị đốt cháy Suốt mấy ngày liền khói đen của các

đám cháy che kín cả một bầu trời và suốt trong vùng đó không một ngời nàosống sót, trừ lính Pháp”[27, 401]

Ngời lên án, tố cáo chế độ thực dân với những lời lẽ mỉa mai đanh thép:

“Ngời ta không bao giờ muốn nói xâm chiếm thuộc địa là việc đốt nhà, tàn sáthay cớp bóc; và cũng không nói đó là việc làm cho kiệt quệ một đất nớc chỉmong muốn đợc phát triển Mà đó là sự thiệt hạ sự sống của một vùng khi đặt

nó vào tay một vài ông lớn chứ không phải để dân chúng canh tác trên mảnh

đất đó”[23, 151] Tội ác đó đến nay vẫn còn để lại hậu quả rất nặng nề chonhững nớc bị đế quốc, thực dân xâm chiếm

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lên án một cách sâu sắc việc đế quốc Mỹ đãtiến hành chiến tranh xâm lợc và huỷ diệt ở Việt Nam: “Chúng thi hành chínhsách tiêu diệt và huỷ hoại hàng loạt sức ngời và sức của dự trữ (giết hại nhândân, phá sạch nông thôn và đốt sạch đồng ruộng v.v )”[27, 398], “chúng đangtàn sát cha mẹ, vợ con anh em ta, đốt phá mùa màng ta, triệt hại làng mạcta”[27, 280] Tội ác của giặc Mỹ trời không dung, đất không tha: “càn quét,khủng bố, rải thuốc độc, đốt phá làng mạc, “ấp chiến lợc”, giết hại đồngbào”[32, 182] Ngời muốn tố cáo với nhân dân thế giới tội ác của đế quốc Mỹ

đã gây ra cho đất nớc, con ngời Việt Nam Trong Bài trả lời Tạp chí mainôryty ốp oăn, Ngời nói: “Cuộc chiến tranh đặc biệt ấy đang đốt cháylàng mạc, phá hoại đồng ruộng, đang giày xéo đất nớc chúng tôi, đã làm tổnhại hàng ngàn triệu đô la của Mỹ”[32, 271] và “… đế quốc Mỹ đã trắng trợn viphạm Hiệp định Giơnevơ, đã đa quân đội và vũ khí vào miền Nam đã đốt cháyhàng ngàn làng mạc, giết hại hàng ngàn nông dân miền Nam”[32, 289]

Trong “Th trả lời giáo s Mỹ Lai Bớt Bô Linh”, Ngời nói: “Hiện nay, bọnxâm lợc Mỹ đang dồn phơng tiện chiến tranh cực lỳ dã man để giết hại đồngbào miền Nam tôi nh bom napan, bom lân tinh, chất độc hoá học, hơi độc…chúng cho hạm đội thứ 7 và máy bay B52 ném bom bắn phá, triệt hạ xómlàng”[32, 542] Trong th trả lời Tổng thống Mỹ Giôn Xơn, Ngời tố cáo:

“Những vũ khí tàn ác nhất và những thủ đoạn chiến tranh dã man nhất, kể cả

bom napan, chất độc hoá học và hơi độc, để giết hại đồng bào chúng tôi, pháhoại mùa màng, triệt hại làng mạc ở miền Bắc Việt Nam, hàng ngàn máy bay

Mỹ trút hàng chục vạn tấn bom, phá hoại các thành phố, xóm làng, nhà máy,cầu đờng, đê đập”[33, 230-231] Ngời lên án mạnh mẽ việc đế quốc Mỹ đãkhông từ bất kỳ thủ đoạn nào để tàn phá đất nớc Việt Nam kể cả những thứ vũkhí nguy hại nhất nh bom nguyên tử, bom khinh khí, hơi độc… và đến ngàyhôm nay hậu quả mà đế quốc Mỹ để lại cho nhân dân Việt Nam là sự ảnh h-ởng của hàng loạt thế hệ con ngời Việt Nam

Trong nhiều bài báo, trả lời phỏng vấn hay Hội nghị hoà bình quốc tếchống bom nguyên tử, bom khinh khí, Ngời lên án mạnh mẽ các nớc đế quốc

đã sử dụng bom nguyên tử, các vũ khí hoá học gây ô nhiễm và phá huỷ môi ờng sống nhiều khu vực trên Trái đất và trên đất nớc ta Trong: “Điện gửi Hộinghị thế giới lần thứ 13 chống bom nguyên tử và bom khinh khí” thay mặt chotoàn thể nhân dân Việt Nam, Ngời lên tiếng ủng hộ nhân dân thế giới phản đốiviệc các nớc sử dụng vũ khí huỷ diệt loài ngời: “nhân dân Việt Nam hoàn toàn

tr-đồng tình và nhiệt liệt ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân NhậtBản anh em chống bom nguyên tử và bom khinh khí” [33, 282]

Thấy đợc sự nguy hại của những thứ vũ khí huỷ diệt nên trong “Th gửi

Đại hội nhân dân Việt Nam bảo vệ hoà bình, Ngời yêu cầu: “đấu tranh đòi cho

đợc giảm quân bị, ngừng thử và cấm dùng các thứ vũ khí nguyên tử và khinhkhí”[30, 217] Hồ Chí Minh là ngời thấu hiểu đợc cảnh lầm than của nhân dâncác dân tộc thuộc địa và phụ thuộc dới ách đô hộ đế quốc và thực dân và sựhuỷ diệt ghê gớm của chiến tranh; đặc biệt, Ngời chứng kiến tận mắt sự tànphá của chiến tranh đối với đất nớc mình Vì thế, Ngời đã tố cáo, lên án mộtcách sâu sắc và đanh thép tội ác của chủ nghĩa đế quốc, thực dân đối với sựsống của loài ngời, cả cuộc đời mình, Ngời giành trọn thời gian, tâm huyết đểtìm đờng cứu nớc, đa đất nớc thoát khỏi cảnh lầm than cơ cực

Sự phát triển của chủ nghĩa t bản đã làm cho nền kinh tế phát triển

Nh-ng đi kèm với điều đó là sự cạn kiệt về tài Nh-nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi ờng sống mang tính toàn cầu và là một trong những vấn đề bức xúc nhất củathế giới hiện nay Sự phát triển của khoa học - kỹ thuật và công nghịêp của cácnớc t bản đã làm ô nhiễm môi trờng tự nhiên, đe doạ nghiêm trọng đến sinhmạng và sự tồn tại của con ngời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thấy rõ hậu quả nàycách đây mấy chục năm Nh những nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác - Lênin đãnhận định, trách nhiệm phần lớn thuộc về chủ nghĩa t bản và tội ác chiến tranhcủa đế quốc thực dân là một minh chứng rõ rệt

tr-2.3 T tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng trong công cuộc xây dựng xã hội mới

Năm 1945, với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, đất nớc hoàn toàn

độc lập, ách áp bức của thực dân, phong kiến đợc cởi bỏ, nhân dân Việt Nambớc vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩaxã hội Từ năm 1954, sau khi đánh thắng đợc sự xâm lợc trở lại của thực dânPháp, nhân dân miền Bắc bớc vào xây dựng cuộc sống mới, xây dựng chủnghĩa xã hội Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc đợc Ngời chỉ

đạo đó là khôi phục lại nền kinh tế đất nớc do bị tàn phá trong chiến tranh,xây dựng, kiến thiết đất nớc, làm cho đất nớc giàu mạnh Một nội dung quantrọng khác của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng cuộc sống mớitrong t tởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là xây dựng, kiến thiết đất nớc đi đôi vớibảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trờng sống

Với vai trò của một vị lãnh tụ, Chủ tịch của một nớc, mặc dù bận rộntrăm công, nghìn việc, nhng Ngời luôn giành mối quan tâm lớn đối với côngtác bảo vệ tài nguyên môi trờng

2.3.1 Bảo vệ rừng, trồng cây gây rừng

Rừng có một ý nghĩa vô cùng quan trọng Nó đợc xem là lá phổi xanhcủa con ngời Rừng giúp cho việc điều hoà khí hậu, rừng giữ đất, giữ nớc, giúpcho việc bảo vệ và cân bằng môi trờng sinh thái, bảo vệ môi trờng sống trênTrái đất

Ngay từ những ngày đầu cách mạng, sống và làm việc tại khu căn cứ

địa Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng việc trồng cây, bảo vệ rừng

và bảo vệ tài nguyên – dựa vào tài nguyên để xây dựng căn cứ địa cách mạngchuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài của đất nớc

Năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho ban hành Sắc lệnh số 49,ngày 1/12/1945 Đây là văn bản đầu tiên về lâm nghiệp Cho đến nay đã hơn

60 năm nhng Sắc lệnh vẫn còn nguyên giá trị

Với tầm nhìn chiến lợc đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao công tácbảo vệ và tu bổ rừng Ngời luôn kêu gọi mọi ngời khai thác phải đi đôi vớiviệc bảo vệ và tu bổ rừng Bởi vì, rừng là tài nguyên vô cùng quý giá đối vớimỗi một quốc gia, dân tộc Rừng trong t tởng Hồ Chí Minh có một vai trò vôcùng to lớn trong cuộc sống của con ngời Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thấy rấtsớm rằng việc khai thác bừa bãi, khai thác mang tính bóc lột, tớc đoạt tàinguyên rừng tài nguyên rừng sẽ để lại hậu quả to lớn nh thế nào Bởi theo Ng-

ời nếu cứ để tình trạng phá rừng bừa bãi thì sẽ rất tai hại Vì nó sẽ ảnh hởng

tới khí hậu, ảnh hởng tới sản xuất và ảnh hởng tới đời sống Phá rừng sẽ làmcho đất bị bạc màu, rửa trôi Trong Bài nói chuyện tại Hội nghị tuyên giáomiền núi, Ngời đã nhắc nhở: “Nếu cứ để tình trạng đồng bào tàn phá một ít,nông trờng phá một ít, công trờng phá mộy ít, thậm chí đoàn thăm dò địa chấtphá một ít thì rất tai hại Phá rừng thì dễ nhng gây lại rừng phải mất hàng chụcnăm Phá rừng nhiều nh vậy sẽ ảnh hởng tới khí hậu, ảnh hởng tới sản xuất,

ảnh hởng tới đời sống rất nhiều”[32, 134] Ngời giải thích cặn kẽ hơn: “Nếurừng kiệt sẽ không còn gỗ và mất nguồn nớc thì ruộng nơng mất màu, gây ra

lũ lụt và hạn hán”[32, 243] Đó là những minh chứng rất giản dị và gần gũi màngời ta có thể thấy ngay trớc mắt

Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán một cách mạnh mẽ tệ nạn phá rừng bừabãi Ngời xem việc phá rừng một cách bừa bãi, vô kế hoạch là hành vi “đemvàng đổ xuống biển”[32, 149] Ngời phê bình: “Bác đi qua rất nhiều nơi thấyrừng bị tàn phá nhiều Những cây gỗ to, chặt để đốt hay để mục nát, khôngkhác gì đồng chí mình đem tiền bạc của mình bỏ xuống sông”[30, 441] VàNgời cũng thấy đợc một điều hiển nhiên rằng: “chặt phá rừng thì dễ nhngtrồng lên thì khó, phải tốn hết nhiều công, nhiều của”[29, 421] Xuất phát từ

đó, Ngời luôn luôn kêu gọi mọi ngời khai thác phải đi đôi với tu bổ và bảo vệrừng, phải sử dụng tiết kiệm tài nguyên rừng Ngời xem bảo vệ rừng là mộtnhiệm vụ vô cùng quan trọng nh việc bảo vệ nhà cửa, ruộng vờn của mìnhvậy: “phải bảo vệ rừng nh bảo vệ nhà cửa của mình”[32, 243] Ngời nhắc nhở:

“phải lo bảo vệ rừng, cấm phá rừng”[29, 153] Trong mọi lúc, mọi nơi Chủtịch Hồ Chí Minh luôn kêu gọi mọi ngời khai thác rừng phải luôn có kế hoạchbảo vệ và tu bổ rừng, làm cho rừng ngày càng lớn hơn Trong Lời kêu gọi

đồng bào, nhân dân thi đua sản xuất và tiết kiệm năm 1965, Ngời khuyên:

“khai thác gỗ đi đôi với tu bổ và bảo vệ rừng; chú ý trồng cây gây rừng ở bờbiển”[29, 92] Đối với Ngời, rừng là “vàng” của quốc gia nên Ngời luôn nhắcnhở “chúng ta chớ lãng phí vàng, mà phải bảo vệ vàng của chúng ta”[31, 320]

Chủ tịch Hồ Chí Minh không những luôn nhắc nhở mọi ngời không nênkhai thác rừng bừa bãi mà còn kêu gọi mọi ngời phải ra sức trồng cây gâyrừng Ngời luôn nhấn mạnh về tác dụng to lớn, nhiều mặt của việc trồng câygây rừng Việc làm này theo Ngời “tốn kém ít mà lợi ích rất nhiều” Nó khôngnhững có ý nghĩa kinh tế mà còn có ý nghĩa chính trị, xã hôi sâu sắc Ngờiluôn nhắc nhở mọi ngời rằng “trồng cây không phải chỉ để lấy gỗ làm nhà, lấycủi đun mà còn là bảo vệ thiên nhiên”

Trồng cây gây rừng vừa có một ý nghĩa kinh tế rất lớn, vừa có ý nghĩanhân văn sâu sắc, góp phần vào sự phát triển bề vững của đất nớc; đảm bảo

cho cuộc sống của nhân dân Nếu “mỗi ngời phụ trách trồng một hoặc vài bacây và chăm sóc cho tốt”[30, 558-559] thì nh cách tính của Chủ tịch Hồ ChíMinh, 11 triệu ngời, mỗi Tết trồng đợc 15 triệu cây, mỗi kế hoạch 5 năm sẽ có

90 triệu cây vừa cây ăn quả, cây có hoa, vừa cây làm cột nhà Điều đó sẽ gópphần cải thiện đời sống nhân dân

Về ý nghĩa chính trị, theo quan diểm Hồ Chí Minh, đây là một cuộc thi

đua dài hạn nhng nhẹ nhàng mà tất cả mọi ngời từ các cụ phụ lão đến các emnhi đồng, đều có thể hăng hái tham gia Trừ trẻ em thơ ấu, còn lại đều có thểhuy động sức mạnh của toàn dân, dới sự lãnh đạo và chỉ đạo của chính quyền

địa phơng, cán bộ, ban ngành, đặc biệt là các đoàn thể quần chúng tham gia.Việc cả nớc tham gia trồng cây thể hiện sự nhất trí, đồng lòng của nhân dân cảnớc từ trên xuống dới, từ già trẻ, gái trai tạo nên sức mạnh to lớn của dân tộctrong công cuộc xây dựng đất nớc

Về ý nghĩa văn hoá - xã hội: trồng cây có một ý nghĩa vô cùng quantrọng và hết sức to lớn, phản ánh một trí tuệ và tầm nhìn văn hoá và phát triểnbền vững

Vai trò của việc trồng cây đựơc Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện rõ trongBài nói chuyện tại Hội nghị cán bộ Đoàn thanh niên Lao động toàn miền Bắc:

“chúng ta xây dựng chủ nghĩa xã hội để nhân dân đợc ăn no, mặc ấm, học tập,

có nhà ở tốt Thanh niên nam nữ thì lấy vợ, lấy chồng phải có nhà ở Trồngcây sẽ có gỗ để làm nhà Cây cối còn làm cho đất nớc tơi đẹp, ngời đi đờng cócây cao bóng mát để nghỉ ngơi Cây cối còn ảnh hởng tốt tới khí hậu và sứckhoẻ của nhân dân”[31, 621 - 622] Ngời chỉ ra tầm quan trọng của rừng trongviệc giữ nớc phòng hạn: “Núi trọc nh đầu bình vôi, Sông không có nớc, nớchiếm hoi nh vàng”

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để xây dựng một nông thôn mới thì nộidung quan trọng trọng đó là việc thực hiện trồng cây gây rừng Ngời giảithích: “chúng ta phải chuẩn bị xây dựng nông thôn mới Việc đầu tiên củanông thôn là xây dựng nhà cửa cho đàng hoàng Muốn vậy, bây giờ phải trồngcây nhiều là tốt để lấy gỗ… cây ăn quả, cây lấy củi, cây công nghiệp cũng lànguồn lợi to lớn”[32, 357] Ngời làm thơ để cổ động và cho mọi ngời dễthuộc:

“Muốn làm nhà cửa tốtPhải ra sức trồng câyChúng ta chuẩn bị từ rày,Dăm năm sau sẽ bắt tay dựng nhà”[22]

Xuất phát từ ý nghĩa của việc trồng cây gây rừng với việc cải tạo môitrờng tự nhiên, cải tạo, nâng cao chất lợng môi trờng sống và cải thiện đờisống nhân dân, năm 1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đa ra một sáng kiến vĩ

đại là “tết trồng cây” Có thể nói rằng “Tết trồng cây” là một hoạt động vănhoá đã trở thành một tập quán tốt đẹp của nhân dân ta từ miền ngợc đến miềnxuôi, từ thành thị đến nông thôn T duy đó không mang tính phổ biến trên toànthế giới mà nó thể hiện sắc thái, diện mạo về t tởng và phẩm chất Hồ ChíMinh Hồ Chí Minh đã góp vào nền văn hoá đơng đại một đóng góp vô cùng

to lớn

Nguồn gốc của “Tết trồng cây” đợc bắt đầu từ năm 1958 Ngày28/11/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh, với bút danh Trần Lực đã viết bài đăngtrên báo “Nhân Dân” nhan đề “Tết trồng cây” Ngời đã phân tích ý nghĩa thiếtthực của việc trồng cây đối với đất nớc, gia đình và mỗi ngời dân Cuối năm

1959, Ngời kêu gọi toàn dân hởng ứng một tháng trồng cây (từ 6/1 đến6/2/1960), gọi là “Tết trồng cây” Hởng ứng lời kêu gọi của Ngời, toàn dân tathực hiện “Tết trồng cây” đầu tiên trong dịp Tết Nguyên đán Canh Tý (1960)

Từ đó tới nay cứ mỗi dịp Tết đến Xuân về, nhân dân ta lại tổ chức Tết trồngcây theo lời Chủ tịch Hồ Chí Minh Và “Tết trồng cây” đã trở thành một mĩtục, một nét đẹp văn hoá của nhân dân ta mỗi dịp Tết đến Xuân về Chủ tịch

Hồ Chí Minh căn dặn “Tết trồng cây” vào mùa xuân, không chỉ là sự hoàquyện giữa con ngời với thiên nhiên, đất trời; khí hậu làm cho cây cối đâmchồi nảy lộc, mà đây còn là việc làm có ý nghĩa thiết thực kỷ niệm thành lập

Đảng tròn 30 năm tuổi và chúc mừng nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà ĐảngCộng sản Việt Nam ra đời vào mùa xuân Vì vậy, trồng cây vào mùa xuân làmcho đất nớc và cho Đảng “ngày càng xuân” Chủ tịch Hồ Chí Minh Hồ đãtừng nói:

“Vì lợi ích mời năm thì phải trồng câyVì lợi ích trăm năm thì phải trồng ngời”

Sự nghiệp trồng cây đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh xem nó quan trọng nh

sự nghiệp trồng ngời vậy Bởi theo Ngời trồng cây hay trồng ngời cũng là phục

vụ lợi ích cho con ngời, vì con ngời Sau phát động Tết trồng cây năm ấy, Chủtịch Hồ Chí Minh là ngời đầu tiên và gơng mẫu thực hiện, trồng cây đa tạicông viên Thống Nhất (nay là Công viên Lênin) vào ngày 11 - 1- 1960, mở

đầu cho phong tục mới vào đầu Tết cổ truyền của dân tộc

Với tầm nhìn xa nh vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn theo sát côngtác trồng cây gây rừng ở mỗi địa phơng trên cả nớc Đi đến đâu Ngời cũngnhắc nhở mọi ngời trong công tác trồng cây bảo vệ rừng Ngời xem trồng cây

cũng là một nghề và “cần phải đẩy mạnh nghề rừng hơn nữa”[31, 482] Đốivới Ngời “Tết trồng cây” không chỉ là công việc của một năm, một mùa mà nó

là công việc của cả đời ngời Ngời nói: “có nơi nhầm cho rằng tết trồng câychỉ là một đợt và một năm thôi; chứ không hiểu rằng tết trồng cây cũng là một

kế hoạch kinh tế lâu dài và liên tục”[31, 110] Theo Ngời, trồng cây khôngphải là việc làm qua loa, làm xong rồi thì bỏ đấy mà phải: “… trồng cây rồi thìphải ra sức chăm sóc cây sống và tơi tốt Trồng cây nhiều mà không chịu khóchăm sóc thì tốn công vô ích”[31, 258] Để thực hiện tốt “Tết trồng cây”, Ng-

ời đa ra khẩu hiệu: “trồng cây nào tốt cây ấy” Bởi vì, có rất nhiều địa phơng

mà Ngời kiểm tra cho thấy công sức bỏ ra thì nhiều nhng trồng xong lại khôngchăm sóc để cây chết nhiều Điều đó làm cho tốn sức và tốn của Tại Bài nóivới nhân dân và cán bộ tỉnh Nam Định, Ngời nhận xét: “về trồng cây tỉnhNam Định làm cha tốt Từ Tết đến nay tuy đã trồng 16 vạn cây, vì chăm sóckém mà cây chết nhiều, cần trồng cây nào sống cây ấy”[32, 89] Và tại Bàinói chuyện với đồng bào và cán bộ tỉnh Thái Nguyên, Ngời thẳng thắn phêbình: “Vừa rồi Thái Nguyên trồng nhiều nhng chăm sóc kém, cây trồng chết

đến 90% nh xoan Cán bộ khu gang thép đốt cháy mất hơn 2 vạn cây Đó làmột việc rất đáng phê bình”[31, 98]

Chủ tịch Hồ Chí Minh Hồ, từ lúc phát động “Tết trồng cây” đến trớc lúc

“đi xa”, năm nào Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng giành thời gian để viết bài trênbáo, đến cơ sở trồng cây và nói chuyện với nhân dân Chủ tịch Hồ Chí Minhcũng luôn quan tâm và theo dõi sát tình hình “Tết trồng cây”, biểu dơng kịpthời những cá nhân, đơn vị làm tốt, phê phán, nhắc nhở những nơi còn yếu,làm cha đúng trên cả nớc Ngời quan tâm nhiều về hiệu quả trồng cây bảo vệsản xuất và đời sống của nhân dân Trong Bài Năm mới hãy nhiệt liệt tết trồngcây, Ngời đánh giá: “Tết trồng cây bắt đầu phổ biến từ mùa xuân năm 1960.Vì lợi ích rõ rệt, cho nên nhân dân hăng hái hởng ứng và nhiều nơi đã trởthành phong trào quần chúng

Từ đó đến nay năm năm, miền Bắc nớc ta đã trồng đợc hơn 375 triệucây các loại Ngoài ra còn hơn 200 triệu cây bảo vệ đê ở vùng ven biển” Ngờibiểu dơng những địa phơng có phong trào mạnh: “Phong trào trồng cây đã cónhiều gơng mẫu nh các hợp tác xã: Lạc Trung, Ngọc Long, Vinh Quang, Nà

Vó, Vinh Hồng, Lê Hồng Phong… Hơn 8 nghìn hợp tác xã đã kết hợp tết trồngcây vào kết hoạch sản xuất kết quả nh thế là khá Có những tỉnh tổ chức tếttrồng cây tốt, nh Vĩnh Phúc, Phú Thọ Có những tỉnh cũng khá, nhng cònchậm nh Thái Bình, Thanh Hoá, Hà Bắc Có những tỉnh trớc kia kém nay đãchuyển khá nh Nghệ An, Sơn Tây” Song Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng phê

bình không ít nơi trồng cây gây rừng cha tốt cho nên diện tích đồi trọc nhiều.

“Có những tỉnh nay vẫn còn kém Theo Tổng cục Lâm nghiệp thì những tỉnh

đó là Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng, và còn hơn 2 vạn hợp tác xã còn coi nhẹtết trồng cây” Ngời nhắc nhở: “Những nơi khá, nên tiến lên nữa, những nơikém cần cố gắng vơn lên”[32, 357] Ngời chỉ ra nguyên nhân quan trọng củaviệc một số địa phơng thực hiện cha tốt việc trồng cây gây rừng là do cấp uỷ

và chính quyền những nơi đó cha quan tâm đúng mức và cha có kế hoạch,biện pháp lãnh đạo việc trồng cây, bảo vệ cây Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chỉ

rõ nguyên nhân và điều kiện cần thiết để tổ chức tết trồng cây thắng lợi, đó là:

“Nơi nào mà các cấp Đảng bộ từ tỉnh đến chi bộ trực tiếp lãnh đạo, có kếhoạch đầy đủ, có biện pháp rõ ràng (hạt giống, vờn vờn ơm v.v ), có kiểm tracẩn thận, động viên quần chúng, khéo dựa vào lực lợng các cụ phụ lão vàthanh niên, nhi đồng thì nơi đó phong trào tết trồng cây phát triển tốt”[32,357]

Để phong trào “Tết trồng cây” thực sự trở thành một phong trào quầnchúng rộng rãi và đợc thực hiện thờng xuyên, Ngời nhắc nhở tất cả các cấp, cácngành, tổ chức đoàn thể và mọi ngời dân tham gia nhiệt tình Trong Bài nói với

đồng bào và cán bộ tỉnh Quảng Ninh, Ngời nhận xét: “Đẩy mạnh hơn nữa tếttrồng cây Cho đến nay có nơi làm khá nhng nhiều nơi còn kém, các xí nghiệp

và cơ quan càng kém Phải làm cho tết trồng cây thành phong trào quần chúng,vì mai sau đó là một nguồn lợi to lớn trong nhân dân”[32, 378]

Để phong trào “Tết trồng cây” trở thành một phong trào rộng rãi Ngờinhắc nhở và động viên mọi giới, mọi lứa tuổi tham gia “Tết trồng cây” Từ trẻ

em đến thanh niên, cụ già Ngời đều động viên khuyến khích họ tham giatrồng cây và xem họ là lực lợng chính Ngời nói: “các cụ phụ lão, các cháuthanh niên và nhi đồng góp phần khá vào công việc này”[32, 189]

Với cụ già, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tỏ lòng kính trọng và khen ngợi

và lấy đó làm tấm gơng sáng cho mọi ngời noi theo về phong trào trồng cây:

“chúng ta có quyền tự hào về nhiều cụ ông, cụ bà ngoài 70, 80 tuổi vẫn cònhăng hái học tập và lao động, lập ra các đội “bạch đầu quân” trồng cây gâyrừng”[32, 224-225] Ngời khen ngợi các cụ xã Vĩnh Thành (Nghệ An) năm

1961 “nghe nói ở đây các cụ có một đội chuyên trách trồng cây, nh thế là tốtlắm Các cụ nên giúp vào nữa Tôi đề nghị các cụ trồng cây và phụ trách tất cảviệc trồng cây”[32, 472] Với các cháu nhi đồng, Chủ tịch Hồ Chí Minh căndặn: “các cháu nhi đồng phụ trách đỡ đầu cây Các cháu chẳng những đừngphá cây mà khi đi trâu, đi bò, không làm cây gãy”[31, 472] Với thanh niên,Chủ tịch Hồ Chí Minh xem đây là lực lợng chủ chốt cho phong trào tết trồng

cây Ngời nói: “Bác có ý giao cho thanh niên làm chủ lực trong phong tràotrồng cây gây rừng Trong mấy năm qua việc trồng cây gây rừng có nhiều tiến

bộ Thanh niên đóng góp rất nhiều… thanh niên nên phụ trách việc trồng cây

Đồng thời phải kết hợp với lực lợng các phụ lão và các cháu thiếu nhi” [31,621- 622]

Theo Ngời, để huy động mọi ngời tham gia “Tết trồng cây”, biện pháptốt nhất là phải gắn việc trồng cây với lợi ích thiết thân của họ: “cần có kếhoạch làm cho mọi ngời tham gia trồng cây Làm cho ngời trồng cây cũng cólợi Nh vậy mọi ngời sẽ phấn khởi trồng cây”[32, 621- 622]

Trong t tởng chỉ đạo và mối quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thìviệc trồng cây, bảo vệ rừng phải đợc coi trọng trên tất cả các vùng, miền, từmiền núi, trung du, đến đồng bằng, ven biển, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “việctrồng cây không phải chỉ ở trên đồi trọc, ở đồng bằng, trong làng không cócây cũng chết Nớc ta ở vùng nhiệt đới, nhiều dông bão, mỗi làng phải là mộtrừng cây, rừng tre Nhiều làng là cả một cánh rừng tầng tầng, lớp lớp chốngbão thì sức gió, sự tàn phá của bão giảm đi nhiều, đỡ bao nhiêu thiệt hại Và đ-ờng phố, bờ biển, bãi cát cũng phải có cây” Trồng cây, theo Ngời ngoài việctrồng ở trong làng cần phải trồng cây “hai bên đờng cái” để lấy bóng mát,trồng cây ở biển để chắn gió, chắn cát Với tầm nhìn xa và hiểu thấu, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chỉ rõ là “trồng cây có nhiều cái lợi, lợi trớc mắt và lợi saunày”, do vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh thờng dặn dò, nhắc nhở trồng cây trongmỗi dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm các địa phơng hoặc nói chuyện ở cáclớp học, các đại hội Tại bài nói chuyện tại Trờng Đại học s phạm Hà Nội, Ng-

ời nói: “lần trớc tới trờng Bác có nói tới hai điểm: một là vệ sinh, hai là trồngcây Về vệ sinh ở đây còn kém! Về trồng cây Bác bảo nên trồng cây nhiều nh-

ng hiện nay cây sống ít do các chú tham trồng cây nhiều, nhng không chămbón tốt, ở trờng này, cả thầy và trò có gần 4 nghìn rỡi ngời Nếu mỗi năm mộtngời trồng một cây là đựơc 5000 cây hai năm sẽ trồng đợc gần một vạn câynhng trồng cây nào phải chăm bón cho tốt cây đó Nh thế, hơn là tham trồngnhiều mà kết quả ít Các cô, các chú và các cháu phải làm vờn của mình thànhvờn hoa, vờn cây tơi tốt”[32, 331] Ngời khen thầy trò trờng trung cấp thểdục thể thao (tiền thân của Trờng Đại học Thể dục thể thao Từ Sơn ngày nay):

“ở đây các cháu có phong trào tăng gia sản xuất tốt, nhng phải trồng thêmnhiều cây xanh… ”

Trồng cây, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là một chiến lợc lâu dài, vìvậy, việc trồng cây phải đợc thực hiện một cách có kế hoạch, có tổ chức: “…nên chuẩn bị một kế hoạch trồng cây: Trồng ở đâu? Trồng bao nhiêu? Trồng

cây gì? , bàn bạc với các địa phơng để thực hiện kế hoạch cho tốt”[31, 622] Ngời chỉ đạo sát sao công tác trồng cây, ngay đến việc chọn giống cây,trồng loại cây gì Ngời cũng góp ý chân thành: “nên chọn cây gì đáng cây thìtrồng: trồng nhiều cây phi lao thì nhanh, chóng tốt, nhng nó chỉ dùng làm củi

621-đun Để có phong cảnh nên trồng thêm mấy cây phợng Nó cũng mau lớn, hoa

đẹp lắm, độ 4 - 5 năm thôi”[31, 472] và kết quả của việc trồng cây đó là: “vừacây ăn quả, cây có hoa, vừa làm cột nhà và trong mời năm, phong cảnh sẽngày càng tơi đẹp, khí hậu điều hoà hơn, cây gỗ đầy đủ hơn”[30, 558]

Với ý nghĩa nh vậy của việc trồng cây, trồng rừng và bảo vệ rừng, nênChủ tịch Hồ Chí Minh xem đó là một nội dung quan trọng trong việc thựchiện “xã hội chủ nghĩa nớc nhà”

Chủ tịch Hồ Chí Minh cả cuộc đời, từ thuở thiếu thời cho đến khi trởthành vị Chủ tịch nớc, Hồ Chí Minh vẫn luôn giữ một nếp sống giản dị, thanhbạch, gần gũi và gắn bó với thiên nhiên Trớc khi đi vào cõi vĩnh hằng Ngờicòn căn dặn: “Tôi yêu cầu thi hài tôi đợc đốt đi, nói chữ là “hoả táng…”

Tro xơng, thì tìm một quả đồi mà chôn Gần Tam Đảo và Ba Vì hình nh

có nhiều đồi tốt Trên mộ, nên xây một cái nhà giản đơn, rộng rãi, chắc chắn,mát mẻ để những ngời đến thăm viếng có chỗ nghỉ ngơi

Nên có kế hoạch trồng cây trên đồi Ai đến thăm thì trồng một cây làm

kỷ niệm Trồng cây nào tốt cây ấy, lâu ngày thành rừng sẽ tốt cho phong cảnh

và lợi cho nông nghiệp”[33, 499 - 500] Ngay cả trong việc mà Chủ tịch HồChí Minh gọi là riêng ấy, Ngời cũng đặt lợi ích chung lên trên hết và muốn đểlại những điều tốt đẹp cho đời sau Và trớc lúc đi xa Ngời còn lo lắng cho dân,cho nớc

Mặc dù Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi xa nhng những lời dạy bảo của

Ng-ời về lợi ích của việc trồng cây sẽ còn mãi mãi Những năm gần đây, thiên taigây nên nhiều mất mát, tổn thất to lớn, tìm nguyên nhân thì hầu hết các giớichuyên môn thống nhất cho rằng diện tích rừng, nhất là rừng đầu nguồn đã bịtàn phá nặng nề Thực tế ấy cũng cho chúng ta thấy thêm ý nghĩa sâu sắctrong những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong Bài báo: “Thêm vài

ý kiến về Tết trồng cây”(Báo Nhân dân ngày 25 tháng 3 năm 1960) và bài

“Tết trồng cây” (Báo Nhân dân ngày 28 tháng 1 năm 1961) càng có ý nghĩa tolớn và sâu sắc hơn bao giờ hết

2.3.2 Phát triển thuỷ lợi và bảo vệ đê điều

Một nội dung quan trọng nữa đợc đề cập tới trong t tởng Hồ Chí Minh

về bảo vệ môi trờng là công tác thuỷ lợi và xây dựng đê điều Đối với việc sảnxuất nông nghiệp ngành sản xuất chủ đạo của nền kinh tế nớc ta thì việc làmtốt công tác thuỷ lợi phải đợc coi là biện pháp quan trọng và phải đợc đặt lênhàng đầu Nền sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào hai yếu tố quan trọng nhất

là đất và nớc Và cũng nh rừng, đất và nớc là những yếu tố cơ bản của tựnhiên, là bộ phận của môi trờng tự nhiên, có ảnh hởng trực tiếp tới sản xuất và

đời sống con ngời

Đặc điểm của nền sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất lớn vào điều kiệnthời tiết, khí hậu Do vậy, mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành mối quan tâmlớn cho công tác thuỷ lợi Ngời xem “công tác thuỷ lợi là một công tác rấtquan trọng”[30, 305], và xem đó là một trong những nhiệm vụ cấp bách của n-

ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà Phải nói rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh là mộtcon ngời rất nhạy cảm với thời tiết, với những diễn biến phức tạp của khí hậu.Ngời nói: “năm nay ma nhiều và sớm, thời tiết biến chuyển thất thờng, chúng

ta phải phòng lụt lớn”[29, 180]; “năm nay có thể bão to, lụt to, vì khí hậukhông bình thờng”[29, 388] Dự báo trớc đợc sự thay đổi của thời tiết nh vậynên Ngời luôn nhắc nhở mọi ngời phải luôn sẵn sàng để ứng phó với thời tiết.Chủ tịch Hồ Chí Minh không những có nhãn quan chính trị tuyệt vời mà Ngờicòn có con mắt, sự linh cảm nhạy bén với thời tiết Ngời thấy đợc rằng sự thay

đổi của khí hậu không những ảnh hởng đến sản xuất mà nó còn ảnh hởng đếncả đời sống của nhân dân Ngời xem lụt lội, hạn hán cũng là những thứ giặcghê gớm song song với thứ giặc ngoại xâm

Với giặc lụt, Ngời xem là một trong bốn thứ giặc ghê gớm “thuỷ, hoả,

đạo, tặc” Ngời nói: “chúng ta phải ra sức chống giặc lụt nh giặc ngoạixâm”[26, 160] Ngời chỉ ra nguồn gốc của giặc đói, của sự đói khổ đó là giặclụt: “giặc lụt là tiên phong của giặc đói Nó là đồng minh của giặc ngoạixâm Nó mong làm cho đất nớc ta đói kém, để giảm bớt sức đối kháng củata”[28, 96] Lũ lụt gây ra tác hại to lớn và không lờng hết đợc: “lụt thì lút cảlàng”[28, 96] “Đắp đê không tốt thì lụt “lút cả làng” nhân dân bị thiệt hại,cán bộ, đảng viên cũng thiệt”[29, 425] Thấy rõ sự phụ thuộc của việc sản xuấtnông nghiệp vào điều kiện tự nhiên, nhng Chủ tịch Hồ Chí Minh khuyên mọingời không nên nằm chờ vào sự may rủi của thiên nhiên mà muốn sản xuất

đạt kết quả thì con ngời cần phải chủ động làm nhiệm vụ “chống trời”, chốnglại sự khắc nghiệt và tàn phá của thiên nhiên Nguời luôn căn dặn mọi ngờirằng: “Nghề nông phải đấu tranh chống lại những tai nạn của tự nhiên: hạn,lụt, sâu bọ, chim, chuột, dịch…”[29, 152] hay Ngời nói: “làm ruộng thì phải ra

sức bón phân, chăm lo này khác, đồng thời phải chống lại với tự nhiên, chốnglụt, chống bão, sâu,…”[29, 411] Chính vì thấy đợc điều đó nên Ngời luôngiành thời gian theo sát công tác đắp đê phòng lụt và thờng xuyên nhắc nhởmọi ngời tích cực công tác đắp đê phòng lụt Ngời cho rằng công tác đắp đêphòng lụt là công tác cấp thiết và cần phải làm ngay: “việc trớc mắt mà chúng

ta phải lo, phải làm, nếu không kịp lo, không kịp làm sớm thì có hại Đó làviệc đắp đê và giữ đê… Bởi vì rất có thể bão to, lụt to”[29, 378] Ngời nhắcnhở: “trong mùa ma, công việc giữ đê phòng lụt, phòng bão, chống bão lànhiệm vụ cực kỳ quan trọng của nhân dân, bộ đội và cán bộ, đặc biệt là ở cáctỉnh có đê sông và đê biển”[29, 398] Ngời chỉ ra tác hại của việc vỡ đê đối với

đời sống dân sinh: “Đê vỡ, ruộng mất, dân nghèo, lo đói, điền chủ mất thóc

mà thơng gia cũng ít phát tài Cho nên mọi ngời đều phải sốt sắng giúp dânvào việc đắp đê Bằng không thì còn lụt, còn đói, còn chết nữa Khi cha ốm thì

ta phải uống thuốc phòng bệnh còn hơn là đợi ốm rồi mới uống thuốc”[25,154]

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn canh cánh trong lòng nỗi lo cho dâncho nớc Thấy đợc vai trò và ý nghĩa to lớn của việc đắp đê, giữ đê, hộ đê, nênNgời luôn theo sát, kêu gọi đồng bào đồng tâm, nhất trí cùng nhau để đắp đê,giữ đê “tôi tha thiết kêu gọi đồng bào bất kỳ già trẻ, trai gái, mọi ngời đềuphải coi việc canh đê, phòng lụt là việc thiết thân của mình”[26, 160] Haytrong “Th gửi đồng bào các tỉnh có đê”, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “đồng bàohãy xung phong thi đua góp công góp của, đắp đê, giữ đê”[26, 600] Bảo vệ

đê, phòng lụt nó không chỉ là để giữ gìn mùa màng, tài sản mà nó còn giúpcho việc giữ gìn tính mạng của mọi ngời dân Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng

đó là việc con ngời có thể hoàn toàn làm đợc và con ngời có thể thắng đợcthiên nhiên “nhân định thắng thiên”

Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng chỉ ra rằng việc phòng lụt không phải làmột việc làm trong ngày một, ngày hai là xong và đạt kết quả cao mà: “phònglụt, chống lụt nh một chiến dịch lớn, trên một mặt trận dài, trong một thời giankhá lâu”[28, 559] Chống lụt cũng đợc Ngời xem nh việc tham gia trên mặttrận chống giặc ngoại xâm Vì vậy, muốn có kết quả phải làm lâu dài, có kếhoạch cụ thể mới mong giành thắng lợi to lớn Thấy đợc tác hại của việc thờ ơ

đối với công tác giữ đê phòng lụt nên Ngời thẳng thắn phê bình Tại Bài nóichuyện với đồng bào và cán bộ tỉnh Phú Thọ, Ngời đã nhắc nhở, phê bình:

“việc phòng lụt và chống lụt còn nhiều thiếu sót Những quãng đê quan trọngcha đợc đắp đúng mức kế hoạch, lực lợng hộ đê cha đợc thực hành tập duyệt

Việc canh tác và bảo vệ đê còn kém Vật liệu và dụng cụ cha đầy đủ Cán bộ

và nhân dân còn xem nhẹ việc phòng lụt hộ đê”[30, 206]

Cũng nh giặc lụt, hạn hán cũng là một thứ giặc ghê ghớm ảnh hởng đếnmùa màng, đến sản xuất Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng luôn nhắc nhởmọi ngời ra sức phòng hạn Ngời nói: “chống lụt, phòng hạn cho kịp thời, nếukhông thì mất mùa, nhân dân bị đói rét”[29, 427] Ngời chỉ rõ rằng: “muốn cóthu hoạch của mọi ngời tăng lên thì ruộng phải tốt, muốn có ruộng tốt thì phảilàm cỏ, bỏ phân là một phần, nhng trớc hết là phải có đủ nớc Nh thế thì phải

ra sức làm thuỷ lợi cho tốt”[30, 507) Trong "Lời kêu gọi nhân dân và cán bộ quyết tâm chống hạn, đẩy mạnh vụ sản xuất đông xuân" Ngời nhấn mạnh:

“nhất định không bỏ ruộng hoá, ra sức chăm bón, vun xới” và “cán bộ cácngành, các cấp phải thi đua làm tròn nhiệm vụ chống hạn”[30, 6]

Để chống lại hạn hán, bảo vệ sản xuất, Ngời kêu gọi mọi ngời đồnglòng, đồng sức: “mọi ngời góp sức, góp của, góp kinh nghiệm… Quyết thựchiện cho kì đợc “chứa nớc ma trữ nớc sông, moi nớc dới đất lên” và “trồng câytrên núi, ruộng bậc thang, cải biến chất đất”[30, 183]

Nh vậy, hơn ai hết Chủ tịch Hồ Chí Minh thấy đợc ý nghĩa, tầm quantrọng của công tác thuỷ lợi, công tác bảo vệ đất và nớc đối với các mặt kinh tế,chính trị, xã hội và môi trờng tự nhiên ở nớc ta Để xây dựng cuộc sống mới,xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nhiệm vụ tiên quyết theo Ngời đó là “làm cho

đất với nớc điều hoà với nhau để nâng cao đời sống nhân dân, xây dựng chủnghĩa xã hội”[30, 506] Ngời thấy rõ đợc rằng: “bây giờ chúng ta xây dựngcông cuộc chủ nghĩa xã hội đó là một công cuộc lâu dài, làm thuỷ lợi cũngvậy phải lâu dài mới có đợc thắng lợi lớn”[30, 506]

Để làm tốt công tác thuỷ lợi, Ngời đã đa ra biện pháp cực kì quan trọng

đó là: “cần phát triển thật nhiều công trình thuỷ lợi hạng nhỏ, vì có thể làm đợcrộng khắp, hợp với sức dân Tốn ít mà có hiệu quả nhanh và nhiều” và “trên cơ

sở thuỷ lợi hạng nhỏ là chính, cần giúp đỡ địa phơng làm những công trình thuỷlợi hạng vừa, tận dụng những công trình lớn sẵn có”[30, 305 - 306]

Nhờ nắm rõ t tởng của Ngời, sự chỉ đạo và đóng góp hết sức to lớntrong công tác thuỷ lợi mà từ trớc đến nay nhân dân ta đã xây dựng nhiềucông trình thuỷ lợi lớn, vừa, nhỏ để phục vụ sản xuất, chống lại lũ lụt, hạnhán, bảo vệ sản xuất, bảo vệ tính mạng cho mọi ngời, mang lạ cuộc sống ấm

no hạnh phúc cho nhân dân Công tác thuỷ lợi từ trớc đến nay luôn luôn đợc

Đảng và Nhà nớc ta quan tâm và chỉ đạo rất sát sao Chính vì thế mà đất nớc

đã đạt đợc nhiều thành tựu trong công tác phòng chống bão lụt mà ngaynhững nớc t bản phát triển cũng không thể đạt đợc

có lỗi” Đúng vậy, một trong những vấn đề mà Ngời đặc biệt quan tâm là vấn

đề sức khoẻ và những gì liên quan đến sức khỏe con ngời Chỉ cha đầy mộtnăm sau ngày khai sinh ra nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà, Ngời đã căn dặnmọi ngời rằng: “giữ gìn dân chủ, xây dựng nớc nhà, gây đời sống mới việc gìcũng cần có sức khoẻ mới làm thành công Mỗi một ngời dân yếu ớt, tức là cảnớc yếu ớt, mỗi một ngời dân mạnh khoẻ tức là cả nớc mạnh khoẻ Vậy nênphải luyện tập thể dục, bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của mỗi một ngời yêu n-

ớc Việc đó không tốn kém, khó khăn gì Gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và aicũng làm đợc… Dân cờng thì nớc thịnh Tôi mong đồng bào ai cũng gắng tậpthể dục Tự ngày nào cũng tập thể dục”[25, 212] Ngời còn cho rằng sức khoẻ

có mối quan hệ trực tiếp với cuộc kháng chiến và kiến quốc Ngời nói: “sứckhoẻ của cán bộ và nhân dân đợc bảo đảm thì tình thần càng hăng hái Tinhthần và sức khoẻ đầy đủ thì kháng chiến càng gần thắng lợi, kiến quốc càngmau thành công” Thấy rõ đợc vai trò của việc giữ gìn vệ sinh, bảo vệ sứckhoẻ nhân dân mà ngay từ những năm đầu của sự ra đời của nớc Việt Namdân chủ cộng hoà Năm 1947, mặc dù bận trăm công nghìn việc, đất nớc vừamới giành đợc độc lập lại phải đứng lên đấu tranh chống lại sự xâm lợc trở lạicủa thực dân Pháp, Ngời phải dốc sức cho công việc chỉ đạo kháng chiến nhngNgời vẫn giành thời gian cho công tác chăm sóc sức khoẻ của nhân dân Năm

1947 trong tác phẩm “Đời sống mới”, Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngời đầu tiêncủa chính thể dân chủ mới viết về vấn đề môi trờng, làm trong sạch môi trờng.Ngời viết: “về văn hoá, phải làm cho cả làng đều biết chữ, biết đạo đức vàtrách nhiệm của công dân

Về phong tục, phải cấm hẳn say sa, cờ bạc hút xách, bợm bãi, trộm cắp.Phải tìm cách làm cho không có đánh chửi nhau, kiện cáo nhau Làm cho làngmình thành một làng “phong thuần tục mĩ”

Về vệ sinh, đờng sá phải sạch sẽ Ao tắm giặt, giếng nớc phải phân biệt

và săn sóc cẩn thận Những ao hồ không cần thì lấp đI, cho đỡ muỗi Phải cócầu xia chung, hoặc cầu xia riêng cho từng nhà Đã khỏi hôi thối, ruồi nhặng,lại có phân tốt”[26, 101]

Qua đó ta thấy rằng môi trờng đợc Ngời quan niệm rất toàn diện, gồmhai phơng diện: môi trờng tự nhiên và môi trờng xã hội Về môi trờng xã hội(văn hoá, phong tục) thì trớc hết là phải làm cho mọi ngời biết chữ, sau đó làbiết đạo đức và trách nhiệm công dân, nghĩa là yêu cầu mọi ngời phải có họcvấn và có văn hoá (văn hoá ứng xử đạo đức, đạo lý, ý thức đợc quyền lợi,nghĩa vụ, trách nhiệm, bổn phận công dân); đồng thời với việc đó là việc bàitrừ các tệ nạn xã hội (cấm say sa, cờ bạc, hút xách, bợm bãi, trộm cắp, chửinhau, kiện cáo nhau) Về môi trờng tự nhiên, Ngời yêu cầu phải “sạch sẽ” vàNgời cũng chỉ ra các biện pháp cụ thể nh phân biệt và chăm sóc giữa ao tắmgiặt và giếng nớc uống, phòng chống muỗi và phải có cầu xia chung, riêng.

“Đời sống mới” cho chúng ta thấy đợc sự quan tâm, chăm lo thiết thực đếnsinh hoạt nhỏ nhặt nhất của đồng bào Điều đó thật vĩ đại nhng cũng thật bình

dị, chân tình, sâu sắc, nhân hậu biết bao nhiêu

Hồ Chí Minh là một điển hình của một con ngời có nếp sống giản dị,gọn gàng, ngăn nắp, vệ sinh Vì thế, Ngời luôn luôn nhắc nhở mọi ngời phảirèn luyện nếp sống vệ sinh Ngời coi đây là một nội dung quan trọng trongviệc xây dựng đời sống mới Ngời nói “Sạch sẽ là một phần đời sống mới.Sạch sẽ thì ít đau ốm”[26, 96] và “Đời sống mới có lợi nhiều chứ không cóhại Lợi cho toàn thể, mà không hại đến cá nhân Không có gì cao sang khókhăn, làm thì thấy kết quả ngay trớc mắt”[26, 106] Chủ tịch Hồ Chí Minhluôn nhắc nhở mọi ngời giữ gìn vệ sinh bảo vệ sức khoẻ: “mọi ngời phải chú ý

vệ sinh bảo vệ sức khoẻ” [31, 96], bởi với Ngời, con ngời là vốn quý nhất,quan trọng nhất Đi tới đâu: cơ quan, trờng học, bệnh viện, hợp tác xã, đơn vị

bộ đội hoặc đến công tác tại địa phơng, Ngời thờng đóng góp ý kiến với đồngbào về công tác vệ sinh chăm sóc sức khoẻ Tại Bài nói chuyện với đồng bàocán bộ tỉnh Hà Giang, Ngời nhắc nhở: “để giữ gìn sức khoẻ thì phải ăn sạch,uống sạch, mặc sạch”[31, 327] Theo Ngời công tác vệ sinh, phòng bệnh phải

là vấn đề của toàn thể nhân dân chứ không là việc của riêng ai Trong Th gửi

đồng bào, bộ đội, cán bộ châu Điện Biên, Ngời nói: “tôi mong rằng toàn thể

đồng bào các dân tộc, toàn thể bộ đội và cán bộ trong châu ta… chăm lo vệsinh phòng bệnh” [30, 434] Trong Bài nói tại cuộc mít tinh ở Thuận Châu(Sơn La), Ngời nhắc nhở: “… Chăm lo vệ sinh phòng bệnh, làm cho bản Mờngsạch sẽ, đồng bào khoẻ mạnh”[30, 435] Ngời chỉ ra mối quan hệ hữu cơ giữalao động và vệ sinh và sức khoẻ: “Muốn lao động sản xuất tốt thì phải giữ gìnsức khoẻ Muốn giữ gìn sức khoẻ thì phải ăn sạch, uống sạch, mặc sạch, ởsạch”[31, 335] và Ngời chỉ ra nguyên nhân của một số bệnh thờng gặp: “ở đây

đồng bào còn nhiều ngời sốt rét, các cháu bé thờng đau mắt hột, bụng to Vì

sao? Vì không biết giữ vệ sinh Đồng bào muốn có sức khoẻ để sản xuất tốtkhông? Không bụng to thế này không? Có muốn con cháu mình không đaumắt không? Không bụng to thế này không? Muốn thế phải giữ gìn vệ sinh, ănuống sạch sẽ, nhà cửa sạch sẽ, vờn cũng sạch sẽ”[31, 442] Ngời chỉ ra rằngmuốn tránh khỏi đợc những điều đó thì cần phải “giữ gìn vệ sinh, ăn uốngsạch sẽ, nhà cửa sạch sẽ, vờn tợc sạch sẽ”[30, 442] Theo Ngời để giữ sứckhoẻ thì biện pháp tốt nhất đó là phải thực hiện thờng xuyên 4 sạch: ăn sạch,uống sạch, mặc sạch, ở sạch.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm, chăm sóc đến môi trờng sống,

điều kiện làm việc của nhân dân Ngời rất coi trọng vấn đề làm sao để có mộtmôi trờng sạch nên Ngời đã đa “vệ sinh phòng bệnh” vào phong trào thi đuayêu nớc Vì thế Ngời đã khởi xớng phong trào “Vệ sinh yêu nớc” và đợc nhândân cả nớc hởng ứng nhiệt tình tạo thành một phong trào thi đua sôi nổi, rộngkhắp Đối với từng địa phơng, Ngời luôn luôn theo dõi sát sao công tác vệsinh, phòng bệnh trong nhân dân Trong Bài nói chuyện với cán bộ và xã viênhợp tác xã Vĩnh Thành (Nghệ An) Ngời nhắc nhở: “Việc vệ sinh còn kém.Nhà cửa cha sạch sẽ Đờng sá cha sạch sẽ Tục ngữ có câu: “Nhà sạch thì mát,bát sạch thì ngon” Cho nên từ trong nhà ra ngoài ngõ, dến cái ăn, cái mặc cầnphải chú ý hơn nữa Cần chăm chỉ vệ sinh hơn” [31, 472]

Môi trờng sống có vai trò cực kỳ quan trọng đối với sức khoẻ của mỗicon ngời Vì thế, Ngời luôn nhắc nhở, động viên mọi ngời dân phải bảo vệmôi trờng xung quanh “Về vệ sinh, đờng sá phải sạch sẽ Ao tắm giặt, giếngnớc phải phân biệt và săn sóc cẩn thận ”[26, 101], “Một số giếng ăn và hố xíkiểu mới đều có tăng, cần phải tiếp tục tăng thêm nữa”[31, 536] Ngời rất chú

ý tới việc giữ vệ sinh nơi đông ngời, nơi tập thể vì nơi đó nếu thiếu vệ sinh sẽ

dễ phát sinh dịch bệnh: “bộ đội đông ngời ăn chung, ở chung nếu có bệnhcàng dễ lây cho nhau Cho nên càng phải rất chú ý việc vệ sinh”[26, 104]

Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị mọi ngời tích cực tham gia diệt trừ ruồi,muỗi bởi vì: “Ruồi muỗi là bạn đồng minh của giai cấp bóc lột Nó gây ranhiều bệnh tật, làm cho nhân dân ta ốm đau Ngời ốm đau thì sức lao độnggiảm sút, công cuộc phát triển kinh tế và văn hoá bị hạn chế Vì vậy, chúng taphải ra sức tiêu diệt những kẻ địch độc ác là ruồi, muỗi, để tiêu diệt bệnh tật,bảo vệ sức khoẻ của nhân dân”[30, 190] Với con mắt nhìn xa trông rộng củabậc vĩ nhân, Ngời cho mọi ngời đều biết rằng nên phòng bệnh trớc chứ đừngnên để đến khi bệnh phát thì mới chữa thì rất khó khăn Ngời nhắc nhở:

“phòng bệnh hơn trị bệnh Chịu khó tiêu diệt ruồi muỗi, hơn là để ruồi muỗigây ra ốm đau rồi phải uống thuốc”[30, 191] Ngời chỉ đạo sát sao công tác vệ

sinh, theo Ngời muốn thực hiện thành công thì phải làm một cách có trọngtâm, trọng điểm: “mọi ngời phải tham gia… phải có trọng điểm nh nhà thơng,trờng học, doanh trại, nhà máy, hàng quán, chợ búa, những nơi đông ngời…”

và việc cần nữa là “cần phải kết hợp tiêu diệt ruồi muỗi với những công tác vệsinh khác nh diệt chuột, quét dọn nhà cửa, đờng sá, lấp các vùng nớc bẩn”[30,191] Công tác vệ sinh là để bảo vệ sức khoẻ cho cộng đồng nên đối với nhữngtrờng hợp vi phạm, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh bên cạnh những biện phápgiáo dục, thuyết phục cần thiết phải cỡng bức để giữ gìn vệ sinh chung: “tronglàng nhiều ao, nhiều muỗi, thờng có đau ốm Ngời làng biết vậy ai cũng bằnglòng lấp ao của mình Chỉ một hai ngời không chịu theo, để ngời làng vẫn vìmuỗi mà đau ốm liên miên Vì vệ sinh chung làng có quyền buộc một hai ngờikia phải lấp ao”[26, 109]

Để phong trào vệ sinh phát triển mạnh mẽ thành một phong trào rộngkhắp, Ngời nhắc nhở mọi giới, mọi lứa tuổi đều phải tích cực tham gia phongtrào

Đối với nhi đồng, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Một em nhi đồngkhi ở nhà thì siêng giúp đỡ cha mẹ, anh em, ăn ở sạch sẽ, không ở đâu nằm

đó, không gặp gì ăn nấy, không ỉa bậy, đái bậy”[26, 97] Đối với thiếu nhi việcgiữ gìn vệ sinh ở các em đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng Ngờikhuyên các em “phải siêng tập thể thao cho mình mẩy đợc nở nang”[25, 16],không những phải yêu tổ quốc, yêu đồng bào; Học tập tốt, lao động tốt; Đoànkết tốt, kỷ luật tốt; Thật thà dũng cảm mà còn phải “Giữ gìn vệ sinh thật tốt”(Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng) Ngời cũng cho rằng việc giáodục cho các em không những giáo dục tinh thần yêu nớc còn giáo dục cho các

em biết giữ vệ sinh Bởi theo ngời trẻ em là “Mầm non của đất nớc” Vì vậy,phải giáo dục cho các em ngay từ khi còn thơ ấu

Đối với phụ nữ, sức khoẻ phụ nữ cũng đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh đặcbiệt quan tâm Ngời nhắc nhở: “đàn bà để tóc dài thờng có chấy, dơ bẩn Nếu

có sốt định kỳ thì lại dễ chết Cái hại đó ai cũng biết Nếu hớt tóc ngắn thìsạch sẽ, gọn gàng, không có dịch sốt ”[26, 107]

Với Chủ tịch Hồ Chí Minh vấn đề vệ sinh, sức khoẻ, không phân biệtgiàu nghèo đều phải thực hiện cho thật tốt “Nếu ngời giàu không giúp chodân nghèo ăn ở đúng vệ sinh, đến khi có bệnh dịch thì ngời giàu cũng khósống”[26, 96]

Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm đến công tác giữ vệ sinh không chỉ ởthành phố, nông thôn mà đối với nhà máy, hầm mỏ, công trờng Ngời cũng rấtquan tâm Ngời luôn chú ý đến việc giữ gìn vệ sinh công nghiệp, đảm bảo sức

khoẻ, an toàn lao động cho ngời lao động Vì với Chủ tịch Hồ Chí Minh,

“ng-ời lao động là vốn quý” “Nếu công nhân đủ ăn, đủ mặc thì họ mới có đủ sức;

đủ sức thì làm đợc việc Một con ngựa ăn no mới chạy nhanh Một cái máy đủgiàu mỡ mới quay đều Ngời ta cũng thế ”[26, 105] Ngời nhắc nhở: “…chúng

ta phải luôn luôn nhìn về phía trớc mà tiến lên, cần đẩy mạnh công tác vệ sinhhơn nữa ở những khu nhà công nhân, trong các xí nghiêp, cơ quan và các khulao động”[31, 160]

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở việc giữ gìn vệ sinh bảo vệ sức khoẻphải làm cho nó là việc của nhiều ngời và phải làm thờng xuyên rộng khắpchứ không phải là việc của một hai ngời, của ngày một, ngày hai, hoặc naylàm mai bỏ: “phong trào vệ sinh nên liên tục, không nên khi làm rầm rộ, khithì bỏ qua nh hiện nay” và theo Ngời để phong trào đó trở thành rộng khắp thìbiện pháp tốt nhất là cần phải: “giáo dục rộng khắp cho nhân dân biết giữ vệsinh Giáo dục phải đi đôi với kỷ luật, để chấm dứt thói h xấu nh vứt bậy, đáibậy trong vờn hoa và trên các đờng đi”[31, 269] Theo Ngời để nâng cao nhậnthức về môi trờng cho tất cả mọi ngời, biện pháp cụ thể là: “Phải tuyên truyềnmột cách thiết thực và rộng khắp trong nhân dân, gây nên một phong trào thểdục vệ sinh… ”[31, 321]

Công tác vệ sinh môi trờng đã đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh coi là mộttrong những công việc quan trọng nhất trong sự nghiệp chăm sóc sức khoẻnhân dân Và, chính Ngời là một tấm gơng sáng về giữ gìn trong sạch vệ sinhmôi trờng Với số tiền riêng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng nhândân Quảng Khánh (Hà Nội) xây một giếng nớc[7, 113] Chủ tịch Hồ Chí Minhcòn là một tấm gơng sáng về tinh thần luyện tập thể dục thể thao bảo vệ sứckhoẻ Và ngay cả trớc lúc đi xa Ngời cũng chỉ nghĩ cho ngời khác mà hy sinhthân mình Mọi ngời dân Việt Nam ai nấy đều xúc động khi Di chúc, Ngờiviết: “Tôi yêu cầu thi hài tôi đợc đốt đi, nói chữ là “hoả táng” Tôi mong rằngcách “hoả táng” dần dần sẽ đợc phổ biến Vì nh thế về đời sống đã tốt về mặt

vệ sinh lại không tốn đất Bao giờ có niều điện, thì “điện táng” càng tốthơn”[31, 499] Đó là một sự vĩ đại rất đáng để cho ngời ta phải khâm phục,kính nể

2.3.4 Biện pháp bảo vệ môi trờng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đa ra

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để duy trì sự tồn tại và phát triển của chínhbản thân mình thì con ngời phải giữ gìn, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môitrờng Để làm tốt đợc điều đó, trớc hết theo Ngời nhân dân cần phải tiếp tục

đẩy mạnh sản xuất, lao động chăm chỉ, cần cù, nhng đồng thời mọi ngời cũngcần phải tiết kiệm Đó là tiết kiệm về thời gian, về của cải

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gơng sáng về lối sống giản dị, tiếtkiệm Ngời không chỉ tiết kiệm những cái lớn nhất mà ngay những cái nhỏnhất, không những tiết kiệm cho mình mà còn cho đất nớc, cho nhân dân Vớilối sống giản dị, ngôi nhà sàn đơn sơ, bữa cơm thanh đạm, giờng mây chiếucói, đôi dép cao su theo Ngời đi khắp năm châu bốn bể Bản thân Ngời là mộtlãnh tụ của một đất nớc, nhng với Ngời có một cuôc sống thanh nhàn, đơn sơ

là niềm hạnh phúc to lớn Ngời không màng gì đến vòng danh lợi Tấm gơngsáng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiết kiệm càng có ý nghĩa quan trong hơntrong điều kiện hiện nay khi tình trạng khai thác tài nguyên thiên nhiên mộtcách bừa bãi đã và đang làm cạn kiệt dần nguồn tài nguyên và đến một lúcnào đó nguồn tài nguyên đó sẽ biến mất khỏi cuộc sống của con ngời Ngàynay, nhân loại đang phải kêu gọi nhau rằng: Hãy sử dụng hợp lí và tiết kiệmnguồn tài nguyên thiên nhiên Đó là nguyên tắc sống còn trong điều kiện hiệnnay

Mặt khác, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn kêu gọi động viên, huy

động mọi ngời trong công tác bảo vệ môi trờng, giữ gìn tài nguyên thiênnhiên Ngời nhắc nhở mọi giới, mọi lứa tuổi, mọi cấp, mọi ngành đều phảitham gia Bởi công tác bảo vệ môi trờng không phải là của riêng một cá nhân,

tổ chức nào mà đó là công việc, nhiệm vụ của toàn xã hội và toàn nhân loại

Để công tác bảo vệ môi trờng, gìn giữ tài nguyên thiên nhiên đợc tiếnhành trôi chảy thì một biện pháp quan trọng không kém đợc Ngời đa ra đó làphải tăng cờng công tác lãnh đạo của Đảng, chính quyền Điều này càng có ýnghĩa hơn đối với nớc ta khi sự quản lí của các cấp uỷ Đảng, chính quyền vềcông tác bảo vệ môi trờng, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên còn cha tốt, hệ thốngpháp luật còn cha đồng bộ, vì vậy, đang để lại nhiều kẽ hở cho hoạt động xâmphạm đến tài nguyên thiên nhiên và môi trờng

Sử dụng phơng pháp giáo dục thuyết phục kết hợp với kỷ luật cũng đợcChủ tịch Hồ Chí Minh đa ra và xem đó là biện pháp quan trọng để bảo vệ môitrờng Theo Ngời, để làm cho mọi ngời dân hiểu hết đợc tác hại của việc xâmhai đến môi trờng và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trờng sống thì biện phápquan trọng đó là tăng cờng giáo dục, thuyết phục Cần phải phổ biến rộngkhắp đến mọi ngời dân, để mọi ngời từ già đến trẻ, gái đến trai đều hiểu vàtích cực tham gia Nhng đồng thời với thuyết phục thì cần phải có kỷ luậtnghiêm minh với những biện pháp trừng trị thích đáng đối với những kẻ cốtình vi phạm

Học hỏi kinh nghiệm đó của Ngời, ngày nay Đảng và Nhà nớc ta đã và

đang thực hiện nhiều biện pháp tích cực nhằm đẩy mạnh phong trào bảo vệ tài

nguyên thiên nhiên và môi trờng Những biện pháp mà Chủ tịch Hồ Chí Minh

đa ra có ý nghĩa vô cùng quan trọng Nó là kim chỉ nam cho việc đa ra nhữngbiện pháp mà Đảng và Nhà nớc ra đề ra về bảo vệ môi trờng trong tình hìnhhiện nay

Tiểu kết chơng 2

Nh vậy, t tởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trờng bao gồm một nội dungrất lớn Ngời lên ác tội ác chiến tranh đã tàn phá môi trờng, huỷ hoại đời sốngcon ngời và sinh vật của các nớc thuộc địa và phụ thuộc Và để bảo vệ môi tr-ờng, bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên, thì phải tăng cờng trồng cây gâyrừng Đặc biệt sáng kiến về “Tết trồng cây” mang lại ý nghĩa vô cùng to lớn

nh Ngời đã từng nói “Mùa xuân là tết trồng cây, làm cho đất nớc càng ngàycàng xuân”, đồng thời công tác thuỷ lợi và vệ sinh phòng bệnh là hai nội dungquan trọng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra trong công tác bảo vệ môi tr-ờng Thuỷ lợi giúp cho việc điều hoà đất và nớc, bảo vệ mùa màng chống lạithiên tai Giữ gìn vệ sinh chống lại dịch bệnh, làm cho con con ngời khoẻmạnh, để có đủ sức khoẻ để lao động, xây dựng đất nớc

Ngày nay, trong điều kiện phát triển kinh tế thị trờng, sự tác động củaquy luật lợi nhuận, nhiều cá nhân tổ chức chỉ nghĩ đến lợi ích riêng của bảnthân mình mà đã làm ảnh hởng, xâm hại rất lớn đến môi trờng sống Do sự ích

kỷ, vô lơng tâm của không ít những ngời đó mà con ngời đang phải đối mặtvới những hậu quả nghiêm trọng nh tình trạng ô nhiễm môi trờng, cạn kiệt tàinguyên thiên nhiên, ngộ độc thực phẩm, bệnh tật Chúng ta càng thấy ý nghĩa

và gía trị to lớn của t tởng Hồ Chí Minh về vấn đề này

Chơng 3 Bảo vệ môi trờng theo t tởng Hồ Chí Minh trong

thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc

3.1 Hiện trạng môi trờng nớc ta hiện nay

Bớc vào thế kỷ XXI, nhân loại phải đối mặt với nhiều vấn đề môi trờngngày càng gay gắt và phức tạp Hiệu ứng nhà kính làm Trái đất nóng dần lên,kéo theo mực nớc biển dâng cao, đe dọa sự tồn tại của nhiều quốc gia đảo vàcả sự sống trên Trái đất Lỗ thủng tầng ôzôn ngầy càng lan rộng Sự suy thoái

đa dạng sinh học và mất cân bằng sinh thái trở nên nghiêm trọng trên phạm vitoàn cầu Hiện nay trên thế giới hàng năm mất đi từ 11 đến 13 triệu ha rừng.Môi trờng biển cũng bị ô nhiễm nghiêm trọng Sự ô nhiễm do chất thải ngàymột tăng cao, đặc biệt là chất thải nguy hại ở nhiều nớc đang phát triển không

có đủ khơng tiện để đối phó Chính vì vậy, bảo vệ môi trờng đã và đang trởthành một trong những mối quan tâm hàng đầu của toàn nhân loại và mỗiquốc gia

Thế kỷ XXI, thế giới đang tiếp tục có những biến đổi mới và vận hộimới cho sự phát triển Song đồng thời vẫn phải đơng đầu với những thách thức

có tính chất toàn cầu mà không một quốc gia nào có thể tự giải quyết đợc nếukhông có sự hợp tác đa phơng Trong đó vấn đề bảo vệ môi trờng và phát triểnbền vững đang là mối quan tâm hàng đầu của toàn nhân loại và là một đặc tr-

ng cơ bản của toàn nhân loại ngày nay

ở nớc ta cùng với quá trình đổi mới, quá trình công nghiệp hoá, hiện

đại hoá, và thực hiện các chơng trình phát triển kinh tế - xã hội đã đa lại cho

đất nớc những biến đổi sâu sắc, đạt đợc những thành tựu to lớn và rất quantrọng Song bên cạnh đó, quá trình công nghiệp hoá cũng gây ra những tổnhại, ảnh hởng tới môi trờng Đối với nhiều loại tài nguyên nh nớc, đất, rừng,…

sự ô nhiễm, suy kiệt đã đến mức báo động, gây tác động xấu đến sản xuất và

đời sống xã hội Tại các thành phố, các khu công nghiệp tập trung, môi trờngxấu đi rất nhanh, ảnh hởng đến sức khoẻ và cuộc sống của dân c Thách thức

về môi trờng ở nớc ta hiện nay là rất lớn, đang ảnh hởng trực tiếp đến sự pháttriển của đất nớc

Do nhu cầu phát triển và xây dựng các thành phố, khu công nghiệp, conngời đã tàn phá và làm giảm diện tích rừng Nớc ta hàng năm có khoảng hơn 1triệu ha rừng bị tàn phá Diện tích rừng bị thu hẹp đã làm cho nhiều loài sinhvật không còn nơi trú ngụ và thức ăn, cộng với sự khai thác cơ giới của conngời trong nông nghiệp dẫn đến khuynh hớng độc canh làm giảm đi rất lớn sự