Đánh giá ảnh hưởng của các mức bón phân lân đến sự sinh trưởng và phát triển của các giống hoa đồng tiền nhập nội trên đ

ViệnViện sinh học nông nghiệp – Đại học Nông nghiệp I – Hà Nội đã nghiên cứu vàxây dựng thành công quy trình nhân nhanh invitro hoa đồng tiền và áp dụngthành công ở nhiều địa phương nên

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hoa là một sản phẩm không thể thiếu trong cuộc sống Từ bao đời nay chơihoa đã gắn bó mật thiết và đi vào tiềm thức, thói quen của mọi người, mọi tầnglớp xã hội Hoa không những có giá trị về mặt thẩm mỹ mà còn có giá trị về mặttinh thần, làm xua tan mệt mỏi sau những giờ làm việc căng thẳng do nó cóhương thơm dịu nhẹ, thanh khiết của hoa cộng với sự hoà quyện của thiên nhiênđất trời, nó làm mê hoặc lòng người bởi vẻ đẹp vừa tao nhã vừa sặc sỡ của màusắc và từ hoa nó cũng tạo nên kết tinh của tình yêu Xã hội càng phát triển, mứcsống của ngưòi dân càng nâng cao thì nhu cầu về hoa càng tăng cả về số lượng

và chất lượng Hàng năm nhu cầu hoa cắt cành trên thế giới tăng khoảng 6 - 9%,tổng giá trị tiêu thụ hoa trên thế giới năm 1995 là 31 tỉ USD (Hoàng Ngọc Thuận,

2006) tăng lên gần 40 tỉ USD năm 1999 (Nguyễn Xuân Linh và cs, 1998).

Nghề trồng hoa ở Việt Nam đã có từ lâu đời nhưng vài chục năm gần đây

có những bước đột phá, công nghệ sản xuất hoa đã được áp dụng và phát triểnvới nhiều mức độ khác nhau đáp ứng được nhu cầu chơi hoa của xã hội Theo đề

án của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nước ta phấn đấu đến năm 2010

có 8000ha hoa, trong đó bao gồm cả hoa cắt và hoa trồng chậu, kim ngạch xuấtkhẩu đạt khoảng 60 triệu USD Để đạt được mục tiêu đó, bên cạnh các vùngtrồng hoa truyền thống như Đà Lạt (Lâm Đồng), SaPa (Lào Cai), Tây Tựu (HàNội), Mê Linh (Vĩnh phúc), Đằng Lâm, Đằng Hải (Hải Phòng), chúng ta cầnphải tập trung nghiên cứu xây dựng các vùng trồng hoa mới có quy mô lớn, ápdụng công nghệ tiên tiến về giống, phân bón và các trang thiết bị khác Hiện nay,một số vùng sản xuất hoa mới như Thái Bình, Hưng Yên, Quảng Ninh, BắcGiang, Bắc Ninh, Hà Nam đã tiến hành đầu tư công nghệ cao để phát triển sảnxuất hoa theo hướng xuất khẩu

Hoa đồng tiền (Gerbera sp) có nguồn gốc từ Nam Phi, được nhập về trồngđầu tiên khoảng từ những năm 1940, là một trong 10 loài hoa quan trọng nhấttrên thế giới (sau hồng, cúc, lan, cẩm chướng, lay ơn) (Đặng Văn Đông, 2004)

Hoa đồng tiền có màu sắc tươi sáng rất phong phú, đa dạng với đủ các loại màu:

đỏ, cam, vàng, trắng, tím sen Với ưu điểm dễ trồng, dễ nhân giống, chăm sócđơn giản ít tốn công, trồng một lần có thể thu hoạch liên tục từ 4 - 5 năm Trướcđây, cây giống ban đầu thường được tạo bằng phương pháp tách chồi, gieo hạt cổtruyền, đơn giản, ít tốn công, không tốn kém song chất lượng cây giống kém,nhanh bị thoái hoá do nhiễm vi rút…Trong những năm gần đây, nguồn giống chủyếu là nuôi cấy mô nhập từ Hà Lan, Côn Minh – Trung Quốc với giá rất cao5000đ/cây, cây lại không rõ nguồn gốc, thiếu chủ động… Đây chính là nguyênnhân khiến giá hoa thành phẩm còn khá cao, chưa đáp ứng được nhu cầu thưởngthức hoa của người dân Vì vậy, trong những năm gần đây, công tác chọn tạogiống hoa đồng tiền ở Việt Nam đã bắt đầu được quan tâm và nghiên cứu ViệnViện sinh học nông nghiệp – Đại học Nông nghiệp I – Hà Nội đã nghiên cứu vàxây dựng thành công quy trình nhân nhanh invitro hoa đồng tiền và áp dụngthành công ở nhiều địa phương nên giá thành cây giống ban đầu rẻ, cây sạchbệnh, đẻ khoẻ, chủ động trong trồng trọt và đã đáp ứng được một phần nhu cầucây giống hoa đồng tiền của thị trường Tuy nhiên nhu cầu của người tiêu dùng,của thị trường luôn đòi hỏi phải có nhiều giống hoa mới, lạ, đa dạng và phongphú hơn nữa,vì thế các giống hoa trong sản xuất được người trồng nhập về từnhiều nguồn khác nhau không qua khảo nghiệm đánh giá một cách hệ thống chonên năng suất, phẩm chất hoa chưa đáp ứng được thị hiếu người tiêu dùng Nềnkinh tế nước ta đang ngày càng phát triển và hội nhập, điều đó đã tạo cho ngườidân có cơ hội hưởng thụ đời sống tinh thần chơi hoa thưởng nguyệt Trong đóhoa đồng tiền là một trong những loài hoa được mọi người ưa chuộng Trước nhucầu đó trong những năm qua nhiều nhà sản xuất đã nhập được một số giống hoaĐồng Tiền từ Hà Lan, Trung Quốc về trồng, kết quả là một số giống đã phát huynhững ưu điểm nổi trội, nhưng cũng có nhiều giống hoa không phù hợp với điềukiện khí hậu Việt Nam Vì vậy việc nghiên cứu chọn tạo giống hoa đồng tiềnthích nghi với điều kiện khí hậu nước ta có ý nghĩa lớn góp phần nâng cao hiệuquả sản xuất, tăng thu nhập cho người dân và cho quốc gia

Do vậy, công tác nghiên cứu chọn tạo, nhập nội giống, tuyển chọn giốnghoa đồng tiền thích nghi với điều kiện khí hậu nước ta có ý nghĩa rất quan trọnggóp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho người dân.

Xuất phát từ thực tế trên, để góp phần vào công tác chọn tạo giống cũngnhư hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất, chất lượng vàhiệu quả sản xuất hoa đồng tiền, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá ảnh hưởng của các mức bón phân lân đến sự sinh trưởng và phát triển của các giống hoa đồng tiền nhập nội trên đất đỏ bazan huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An”.

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Cung cấp tư liệu khoa học về ảnh hưởng của liều lượng lân đến sinh trưởngphát triển năng suất hoa Trên cở sở đó đưa ra được liều lượng bón lân thích hợpđối với các giống hoa đồng tiền nhập nội để áp dụng vào thực tiễn sản xuất

Lân tham gia chính vào sự hình thành chất Nucleoproteit của nhân tế bào

do vây toàn bộ bộ phận của cây: thân, rễ, lá, hoa đều cần lân Lân giúp cho bộ rễsinh trưởng và phát triển mạnh tạo tiền đề cho bắt đầu một sự sống, cây conkhoẻ, tỷ lệ sống cao, thân cứng, hoa bền, màu sắc đẹp Trong quá trình sinhtrưởng của cây, đồng tiền cần lân nhiều hơn vào giai đoạn sinh trưởng sinh thực,tức là thời kỳ hình thành nụ và hoa Nhưng do lân phân giải chậm nên chủ yếudùng để bón lót 3/4 còn 1/4 dùng để bón thúc cùng đạm, kali hoặc ngâm vớiphân hữu cơ Lượng lân nguyên chất dùng cho 1ha đồng tiền từ 140- 160kg/năm.Tuỳ theo từng loại đất mà sử dụng các loại lân khác nhau Với đất trung tínhnhiều mùn dùng supe lân, đất chua nên sử dụng phân lân nung chảy và đất chuamặn dùng apatit

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Nguồn gốc cây hoa Đồng Tiền

Cây hoa đồng tiền tên khoa học là Gerbera jamesonni Bolus còn gọi là hoa

mặt trời được tìm thấy đầu tiên ở các tỉnh Transvaal, Natal, Barbeton và

Swazilan của Nam Phi Năm 1886, Gerbera jamesonii được du nhập vào Anh

quốc và đến năm 1910 đã phát triển trở thành hoa thương mại phổ biến tại Pháp.Bắc Phi và nhiều nước khác… Có nguồn gốc ở Nam Phi, được phát hiện bởiRobert Jamerson, người Scotsland

Vào năm 1880 khi đang làm ở bãi khai thác vàng gần Bardedton vùngTrausval ở Nam Phi Ông đã tặng cây này cho vườn thực vật Dururrdan và ngườiphụ trách khu vườn thực vật Hoàng Gia Anh để phân loại và nhận biết, ông đềnghị đặt tên khoa học cho loài này là Gerbera Jamesonii Năm 1890, KichardIrwin Lynch (người Anh) bắt đầu thực hiện một chương trình tạo giống và đã tạo

ra rất nhiều giống cải tiến [19]

Đầu những năm 20 của thế kỷ XX, hoa đồng tiền chưa được sản xuất ở Bắc

Mỹ, nhưng sau đó việc nhân giống được tiến hành rộng rãi ở California trongsuốt những năm 70

Ở Việt Nam hoa đồng tiền đơn được người Pháp đưa vào từ đầu thế kỷ XX

và được phát triển cho đến ngày nay Tuy nhiên chủ yếu vẫn là các giống đồngtiền đơn, hoa nhỏ Hoa Đồng Tiền kép mới chỉ được du nhập vào Việt Nam mộtvài năm gần đây, (Đặng Văn Đông và Đinh Thế Lộc, 2004) [2]

1.2 Phân loại và đặc điểm thực vật của cây hoa Đồng Tiền

1.2.1 Phân loại

Trong hệ thống phân loại thực vật cây hoa Đồng Tiền thuộc lớp 2 lá mầm,

phân lớp cúc (Asteridae), bộ cúc (Asterales), họ cúc (Asteraceae), chi Gerbera

(Trần Hợp, 1999) [12]

Chi Gerbera rất phổ biến, (khoảng 40 loài) được trồng làm cây trang trí trongcác mảnh vườn hoặc được cắt để cắm Các giống trồng phổ biến ngày nay chủyếu là lai ghép chéo giữa G Jamesonni với G Viridifilia Schult Bip hoặc các

giống lai tự nhiên Ở Nam Phi các giống lai chéo này có tên khoa học là Gerbera hybrida Hiện nay tồn tại hàng trăm giống khác nhau, chúng dao động mạnh từ

hình dạng và kích thước hoa màu sắc hoa và nhị hoa rất đa dạng Hoa đồng tiềnthuộc hoa lưu niên, ra hoa quanh năm và gồm 2 loại là hoa đồng tiền đơn và hoađồng tiền kép

- Hoa đồng tiền đơn: Hoa chỉ có 1 hoặc 2 tầng cánh xếp xen kẽ, mỏng và yếu

hơn hoa kép Màu sắc hoa ít, điển hình là các màu trắng, đỏ, tím, hồng…

- Hoa đồng tiền kép: Hoa to có nhiều tầng cánh xếp sát vào nhau tạo thành

nhiều vòng rất đẹp, màu sắc hoa rất đa dạng [4]

1.2.2 Đặc điểm thực vật học của cây hoa Đồng Tiền

Cây đồng tiền là cây thân thảo, họ cúc

- Thân, lá: Thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh, lá và hoa phát triển

từ thân Lá mọc chếch so với mặt đất 1 góc 15 – 45o, hình dạng lá thay đổi theogiống và sự sinh trưởng của cây, từ hình trứng thuôn đến hình thuôn dài Lá dài

từ 15- 25cm, rộng 5- 8cm, có hình lông chim, xẻ thuỳ nông hoặc sâu, mặt lưng cólớp lông nhung Theo Hà Tiểu Đệ và cộng sự (2000) [18]

- Rễ: Rễ đồng tiền thuộc dạng rễ chùm, phát triển khoẻ, rễ hình ống, ăn ngang

và nổi phía trên mặt luống, rễ thường vươn dài tương ứng với diện tích lá toả ra

- Hoa: đồng tiền do hai loại hoa nhỏ hình lưỡi và hình ống tạo thành, là loại

hoa tự đơn hình đầu, hoa hình lưỡi tương đối lớn mọc ở phía ngoài xếp thành mộtvòng hoặc vài vòng nhỏ, do sự thay dổi hình thái và màu sắc hoa nên được gọi làmặt hoa hoặc tâm hoa rất được chú trọng Trong quá trình hoa nở hình lưỡi nởtrước, hoa hình ống nở theo thứ tự từ ngoài vào trong, theo từng vòng một [18]

- Quả: Quả Đồng Tiền thuộc dạng quả bế có lông, không có nội nhũ, hạt nhỏ,

1g hạt có khoảng 280- 300 hạt, (Đặng Văn Đông và cs 2003) [18]

1.3 Yêu cầu sinh thái của cây hoa Đồng Tiền

1.3.1 Nhiệt độ

Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự sinh trưởng,phát triển, nở hoa và chất lượng của hoa đồng tiền Nhiệt độ thích hợp cho sựphát triển hệ thống rễ hoa là khoảng 20oC trong 3-4 tuần đầu, sau đó giảm xuốngdưới 20oC vào ban đêm Nếu nhiệt độ < 12oC hoặc > 35oC, cây sẽ phát triển kém,mầu sắc hoa nhợt nhạt đẫn đến chất lượng hoa xấu Tốt nhất trong thời kỳ ra hoacần đảm bảo nhiệt độ thích hợp 15 -17oC vào ban đêm và từ 21 – 23oC vào banngày thì hoa sẽ to và đẹp [23]

1.3.2 Ánh sáng

Đồng tiền yêu cầu ánh sáng cao cho sinh trưởng, phát triển và phát triển mầmhoa, chúng có thể ra hoa cả mùa hè và mùa đông, nhưng số lượng lớn nhất tậptrung vào mùa xuân, đồng tiền chỉ phản ứng rất nhẹ với quang chu kỳ, ngày ngắn

ra hoa nhanh, ngày dài ra hoa chậm Người ta có thể trồng đồng tiền vào mùanắng nóng bằng cách dùng lưới đen che để giảm bớt cường độ ánh sáng, giúp chođồng tiền sinh trưởng tôt, phục vụ cho mục đích thương mại [2]

1.3.3 Ẩm độ

Đồng tiền là cây trồng cạn không chịu được ứng nhưng đồng thời có sinhkhối lớn, bộ lá to, tiêu hao nước nhiều, do vậy cũng kém chịu hạn Độ ẩm đất từ60- 70%, độ ẩm không khí 55- 65% thuận lợi cho đồng tiền sinh trưởng Đặc biệtvào thời gian thu hoạch cần độ ẩm vừa phải để tránh nước đọng trên các vết cắt.gây thối hoa và sâu bệnh phát sinh phát triển, chất lượng hoa giảm sút Trong quátrình sinh trưởng tuỳ theo thời tiết mà luôn phải cung cấp đủ lượng nước chođồng tiền bằng các biện pháp tưới nhỏ giọt hoặc bơm tưới cho cây [2]

1.3.4 Đất

Hoa đồng tiền không đòi hỏi khắt khe về đất, thích hợp với đất tơi xốp nhiềumùn, độ pH từ 6- 6,5 đất thịt pha cát, ở vùng đất kiềm cần bón phân mang tínhchua để cải tạo, cũng có thể bón phân chứa lưu huỳnh để giảm thấp độ pH Ở

vùng đất chua có thể bón bổ sung vôi để điều tiết độ chua, ở nơi đất thịt nặng bónthêm lá cây mục, vỏ trấu, bã riệu để tăng độ tơi xốp.

Đất trồng hoa đồng tiền cần thoát nước tốt, mực nước ngầm thấp và ổn định.Mực nước ngầm cao hoặc thường đọng nước, rễ cây dễ bị thối và bị bệnh nênphải có hệ thống thoát nước tốt, xung quanh phải đào rãnh thoát nước sâu từ 0.7-1m và lên luống cao, hết sức tránh trồng đồng tiền ở nơi đất trũng

1.3.5 Các yếu tố dinh dưỡng

Các loại phân hữu cơ, phân vô cơ và phân vi lượng có ý nghĩa hết sức quantrọng đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất, phẩm chất của hoa đồng tiền

Phân hữu cơ: Chứa hầu hết các nguyên tố đa lượng và vi lượng mà cây cần,

do đó không làm mất cân đối dinh dưỡng trong cây, giúp cây sinh trưởng tốt, bền,khoẻ, hoa đẹp Tuy nhiên loại phân này có tác dụng chậm đối với cây và gây ônhiễm môi trường, do vây cần phải ủ hoai mục Nếu dùng bón lót thì trộn ủ vớilân vi sinh, nếu bón thúc thì dùng nước phân đã ngâm ủ hoà với một lượng đạmnhỏ để tưới

Phân vô cơ:

Bảng: Thành phần dinh dưỡng trong các giai đoạn của hoa đồng tiền

- Đạm: Đạm có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng phát triển của cây.

Thiếu đạm cây sinh trưởng kém, phát dục nhanh, cây nhỏ, ra hoa nhanh, chấtlượng kém, lá bị vàng, cuống hoa nhỏ, nghiêm trọng hơn cây có thể ngừng sinhtrưởng, rễ bị đen và cây khô chết Thừa đạm cây sinh trưởng thân lá mạnh nhưngvóng, mềm, yếu, dễ bị đổ, ra hoa muộn, cũng có thể không ra hoa, đồng tiền cầnnhiều đạm vào giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng tức là lúc cây còn nhỏ đến khiphân hoá mầm hoa Lượng đạm nguyên chất sử dụng cho 1ha đồng tiền từ 140-160kg/ năm

- Lân: Lân giúp cho bộ rễ sinh trưởng và phát triển mạnh, cây con khỏe, tỷ lệsống cao, thân cứng, hoa bền, màu sắc đẹp Trong quá trình sinh trưởng của cây.đồng tiền cần lân nhiều hơn vào giai đoạn sinh trưởng sinh thực, tức là thời kỳhình thành nụ và hoa Nhưng do lân phân giải chậm nên chủ yếu dùng để bón lót3/4 còn 1/4 dùng để bón thúc cùng đạm, kali hoặc ngâm với phân hữu cơ Lượnglân nguyên chất dùng cho 1ha đồng tiền từ 140- 160kg/năm Tuỳ theo từng loạiđất mà sử dụng các loại lân khác nhau Với đất trung tính nhiều mùn dùng supelân, đất chua nên sử dụng phân lân nung chảy và đất chua mặn dùng apatit

- Kali: Kali có rất nhiều trong cây đồng tiền non trước lúc ra hoa Trong quá

trình sinh trưởng đồng tiền cần kali vào các thời kỳ tiết nụ và nở hoa Nếu thiếukali đầu chóp lá già, bắt đầu vàng chết khô, sau đó cả phần thịt lá giữa các gân lácũng như vậy, đồng thời xuất hiện các đốm bị “luộc”, cuống hoa mềm ra khôngđứng lên được, màu sắc hoa nhợt nhạt, cánh mềm, hoa chóng tàn

Kali cũng giúp cho cây tăng cường tính chịu rét, chịu hạn, chịu sâu bệnh

Có thể sử dụng kali ở dạng phân hoá học như sunphat kali, clorua kali hay ở dạngtro bếp Chú ý rằng nếu dùng sunphat kali thì phải bón thêm vôi bột để khắc phụcđất chua Lượng kali nguyên chấtch o 1 ha đồng tiền từ 120- 140kg/ năm, trong

đó bón lót là chủ yếu còn lại dùng để bón thúc với phân đạm và lân

- Canxi: Canxi giúp cho đồng tiền tăng khả năng chịu nhiệt, hạn chế được

tác dụng độc của các axit hữu cơ, ngoài ra canxi còn có tác dụng giảm chua, tăng

độ phì của đất tạo điều kiện cho đồng tiền phát triển tốt hơn Canxi được bón cho

đồng tiền thông qua vôi bột, tuỳ theo từng loại đất mà sử dụng liều lượng khácnhau Thông thường lượng vôi bột cần để bón lót cho 1ha đất trồng đồng tiền là300- 400kg.

- Ngoài các yếu tố đa lượng chính kể trên còn một số nguyên tố vi lượng khácnhư: Mg, Fe, Cu, Na… cũng rất cần cho đồng tiền, những nguyên tố này được bổsung bằng phân hữu cơ hoặc phân vi sinh có chứa vi lượng [2]

- Qua đó trước khi bón phân chúng ta cần phải hiểu rõ đặc điểm sinh học của cây

và thành phần dinh dưỡng trong đất như thế nào

1.4 Giá trị sử dụng và giá trị kinh tế

Với đặc điểm màu sắc tươi sáng, phong phú, đa dạng với đủ các loạimàu,trên một hoa có thể có một màu đơn hoặc nhiều màu xen kẽ, hoa to, cứng,nên hoa đồng tiền là một loại lý tưởng để làm hoa bó, lẵng hoa và cắm hoa nghệthuật…Ngoài ra đồng tiền cũng có thể được trồng trong chậu để chơi cả chậutrong suốt một thời gian dài, đặt trong phòng làm việc, phòng khách rất phù hợp

Hoa đồng tiền là loại hoa có sản lượng và giá trị cao Ở điều kiện thíchhợp có thể ra hoa quanh năm Tỷ lệ cành cắt và tỷ lệ hoa thương phẩm đều cao,

kỹ thuật trồng trọt và chăm sóc đơn giản, ít tốn công, đầu tư một lần có thể chothu hoạch liên tục từ 4- 5 năm [2]

Hiện nay trong các loài hoa đã được chú ý phát triển ở Việt Nam, hoađồng tiền kép mới nhập nội còn gọi là đồng tiền Nam Phi nổi lên như một câycho hiệu quả kinh tế cao nhất Từ 1 sào đồng tiền giống mới, chăm sóc đúng kỹthuật có thể cho thu nhập gần 50 triệu đồng/ sào [10]

Theo Đặng Văn Đông và Đinh Thế Lộc (2004) [9], trồng hoa đồng tiềnmang lại giá trị thu nhập cao nhất trong các loại hoa trồng chính, hiện nay trồng 1sào đồng tiền chăm sóc theo đúng yêu cầu kỹ thuật thì 1 năm thu được 60000bông/ sào (mật độ 2000 cây / sào), với giá bán buôn tại vườn là 700- 1500 đồng/bông, trung bình 900 đồng/ bông, tổng thu sẽ là 5,4 triệu đồng/ sào/ năm

Như vậy nếu thực hiện canh tác đúng kỹ thuật với giá bán khiêm tốn thìngay năm đầu trồng hoa đồng tiền là đã thu hồi toàn bộ vốn bỏ ra là 29,700,000

đồng/ sào, đồng thời còn lãi suất xấp xỉ 24 triệu đồng/ sào Năm 1993 hoa đồngtiền đứng thứ 7 trong số 10 loại hoa cắt có giá trị kinh tế trên thế giới, đến năm

1994 nó đã vươn lên vị trí thứ 5 Sức tiêu thụ hoa thương mại của Hà Lan tăng từ12,1% chỉ qua 1 năm (từ 1993- 1994) Trong tương lai nhu cầu về hoa Đồng Tiềntrên thế giới còn tăng mạnh mẽ [22]

Chính vì vậy, diện tích trồng hoa đồng tiền của Việt Nam ngày càng mởrộng, lượng tiêu thụ và giá cả ngày một tăng, rất dễ tiệu thụ ở thị trường trongnước và Thế Giới

1.5 Tình hình nghiên cứu và sản xuất hoa đồng tiền trên Thế giới và ở Việt Nam

1.5.1 Tình hình nghiên cứu và sản xuất hoa đồng tiền trên Thế giới

1.5.1.1 Tình hình nghiên cứu

 Nghiên cứu chọn tạo và nhân giống

Việc chọn tạo giống hoa Đồng Tiền ở Châu Mỹ chỉ bắt đầu từ những năm

70 của thế kỷ trước tại trường Đại học Califorlia với những chương trình tạo rarất nhiều giống hoa để trồng trong nhà kính Còn ở Châu Âu, Châu Á và NhậtBản lại tạo giống có xu hướng cho trồng hoa cắt

Từ năm 1975 Ilorist De Kwakel B.V đã tiến hành chọn tạo giống và nhângiống hoa đồng tiền cho sản xuất cắt tại Hà Lan Tiếp theo bà đã chọn lọc và tạogiống hoa đồng tiền trồng chậu Qua nhiều năm chọn tạo giống cho trồng chậu đãtảo ra rất nhiều giống hoa trồng chậu ưu thế lai F1 đáp ứng nhu cầu thị hiếu củathị trường Những đặc điểm các giống hoa đồng tiền ưu thế lai tập trung vào 5nhóm chủ yếu:

Kết quả các giống hoa được trồng thử nghiệm và cho những kết quả rấthứa hẹn và bà đã có những chia sẻ đóng góp cho người trồng hoa trên Thếgiới[17].

Đồng tiền rất khó kết hạt, hạt rất nhỏ, sức sống kém nên trước đây đồng tiềnchủ yếu được nhân giống bằng phương pháp tách chồi Hiện nay công nghệ nuôicấy mô tế bào được áp dụng rộng rãi trong việc nhân giống hoa đồng tiền giúpcải thiện đáng kể trong vấn đề cây giống

Giống đồng tiền cứng hoa ngắn 6 inch trồng trong chậu được giới thiệu ởNhật Bản vào năm 1980, sau đó người ta đá sử dụng công nghệ nuôi cấy mô đểnhân giống Hiện nay chúng được trồng ở nhiều nước trên Thế giới [19]

Năm 2000, Viện nghiên cứu rau quả quốc tế đã thành công một giống đồngtiền mới có tên Raon, đây là kết quả của việc lai giữa giống Kippros có màuvàng, hoa bán kép với giống Rora có màu vàng hoa đơn Raon là giống trồng đểsản xuất hoa cắt, có đường kính hoa cắt lớn, màu cam sẫm, dạng hoa kép, độ bềnhoa cắm khoảng 11 ngày, chúng đang được trồng phổ biến ở Hàn Quốc [15].Phương pháp nuôi cấy mô tế bào là phương pháp chủ yếu trong nhân giốnghoa đồng tiền, chính vì thế từ lâu trên thế giới đã có rát nhiều nhà khoa họcnghiên cứu về vấn đề này

Năm 1974, Mrorashige và cộng sự đã nghiên cứu và nuôi cấy thành cônghoa đồng tiền trên môi trường MS + 0,5 mg/l IAA và 10 mg/l kinetin Mẫu cấyđược giữ trong phòng nuôi ở nhiệt độ 27oC, thời gian chiếu sáng 12 – 16h/ngàycường độ chiếu sáng là 1000lux Những chồi tách sẽ ra rễ sau khi được nuôi cấytrên môi trường MS có bổ sung 10 mg/ l IAA [16]

Năm 1982, khi ngiên cứu ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng tới sựhình thành chồi và rễ của đồng tiền trong phòng nuôi cấy, Pierik và cộng sự đãnhận thấy: môi trường có nồng độ Citokinin cao và Auxin thấp thì sẽ hình thànhchồi, còn môi trường có IAA, IBA thuận lợi cho sự hình thành rễ [20]

Năm 1985 Hempel và cộng sự đã nghiên cứu ảnh hưởng của Kinetin BAP

và 2 ip đến quá trình nhân giống invitro đối với giống Marlen và cho thấy:

23,23µM kinetin IBA vào môi trường sẽ làm tăng số lượng rễ và tăng sức đềkháng của cây [25].

Pinto JEBP lại cho rằng môi trường tốt nhất cho tái sinh cây là MS có bổsung 3 – 9 mg/ l BA, môi trường nhân nhanh chồi là 1/2 MS + 2,27 mg/ l BA,còn môi trường tạo rễ tốt nhất là không có BA [14]

Khi so sánh phương pháp nhân giống hoa đồng tiền bắng cách tách chồi vớiphương pháp nuôi cây mô tế bào Osiecki đã tiến hành trên 5 giống và kết luận:Những cấy tách chồi cho hoa sớm hơn cây nuôi cấy mô từ 2 – 4 tuần tuỳ thuộctừng giống

 Các nước khác

Khi ngiên cứu ảnh hưởng của lai gần đến năng suất hoa cắt của đồng tiềnHuang H cho rằng lai gần làm tăng năng suất hoa từ 10,3 lên 28,3 bông/cây [32].Điều kiện môi trường sống ảnh hưởng đến sinh trưởng và chất lượng hoađồng tiền Điều này được thể hiện trong nghiên cứu của Hahn Eun Joo Ông đãtiến hành nghiên cứu 6 giống đồng tiền (Ensophy, Estel, Suset, Rita, Tamara vàbeauty) với 2 phương pháp trồng trên giá thể và trồng trực tiếp trên đất Trên giáthể cây được trồng trên 4 giá thể khác nhau Tất cả các cây thí nghiệm được trồngtrong nhà lưới với điều kiện nhiệt độ là 28oC vào ban ngày và 23oC vào ban đêm.Kết quả là 2 giống Ensophy và Estel sau trồng 50 ngày trên các loại giá thể đãcho hoa đầu tiên, còn trồng trực tiếp trên đất thì sau khoảng 63 ngày mới bắt đầucho hoa Số hoa trên cây, chiều cao hoa, đường kính hoa của 2 giống này trồngtrên giá thể tốt hơn trồng trực tiếp trên đất Trong đó giống Ensophy trồng trêngiá thể là bọt đá có số hoa trên cây, chiều cao cây, trọng lượng cây và đường kínhhoa lớn nhất, còn giống Estel thì không có sự sai khác về các chỉ tiêu đó ở cả 2phương thức trồng Ensophy và Estel trồng trên xơ dừa cho số hoa trên cây ít hơn.Ensophy có vết đen trên cánh hoa dưới điều kiện nhiệt độ mùa hè cao, trong khicác giống khác không có biệu hiện đó

1.5.1.2 Tình hình sản xuất

Hiện nay, trên Thế giới hoa đồng tiền là một loại hoa cắt quan trọng sauHồng, Cúc, Lan, Cẩm Chướng…Các nước có sản lượng hoa lớn là Hà Lan.Colombia, Pháp, Trung Quốc…Ở các nước này đồng tiền được trồng trong nhàlưới có mái che, có trang bị hệ thống điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, tướinước, bón phân bằng chế độ tự động hoặc bán tự động Do đó năng suất và chấtlượng hoa đồng tiền của các nước này rất cao, đạt 4,8 triệu bông/ ha/ năm [9]

Hà Lan là một nước nghiên cứu và sản xuất về hoa đồng tiền lớn nhất Thếgiới Theo Hà Tiểu Đệ, Triệu Thống Lợi và Lỗ Kim Vũ (2000), Hà Lan có diệntích trồng hoa đồng tiền là 8,017 ha, giá trị sản lượn là 3 tỷ 590 triệu USD Nghềtrồng hoa đồng tiền ở Hà Lan đã áp dụng rộng rãi công nghiệp hoá, tự động hoátrên 80% hoa được trồng trong môi trường không cần đất Trình dộ tạo giống của

Hà Lan rất cao phần lớn các giống đồng tiền mới, hoa to được trồng rộng rãitrong sản xuất là do các nhà chọn tạo giống Hà Lan lai tạo ra Công ty Forist của

Hà Lan là cơ sở dẫn đầu Thế giới và tạo giống, nghiên cứu, sản xuất và buôn bánhoa đồng tiền…Công ty có lực lưỡng rất mạnh về nghiên cứu khoa học, thiết bịsản xuất, tạo ra rất nhiều giống, sản lượng ngày càng nhiều, việc xử lý sau thuhoạch, bảo quản, đánh giá đều ở trình độ rất cao

Ỏ Ba Lan, hoa đồng tiền là loại hoa cắt quan trọng nhất và cũng là câytrồng chính của sản phẩm nuôi cấy mô Chiếm khoảng 90% tổng sản phẩm nuôicấy mô năm 1984 Thời vụ hoa đồng tiền chỉ kéo dài trong tháng 6 và tháng 7, do

đó việc bảo quản cây invitro đã ra rễ được khai thác tốt [24]

Ở Trung Quốc ngay từ những năm 1920 đã sản xuất hoa đồng tiền cắt cành

ở Mai Long – Thượng Hải, nhưng do giống bị thoái hoá nghiêm trọng nên khôngphát triển Đến năm 1987, do vận dụng kỹ thuật nuôi cấy mô nên khắc phục đượctình trạng thoái hoá giống, khi đó hoa đồng tiền mới được khôi phục, phát triển.Hiện nay Thượng Hải là nơi có diện tích trồng hoa đồng tiền lớn nhất đạt 35 ha,trong đó trung tâm nhân giống hoa Hà Viên Nghê ở nông trường Đông Hải đứngđầu trong sản xuất và nhân giống hoa đồng tiền Sau Thượng Hải Giang Tô cũng

là một nơi mạnh cây hoa đồng tiền Năm 1995 mới có trên 6000m2 đến 1999 đã

có tới 6 ha Ngoài ra, Viện nghiên cứu Rau hoa, Viện nghiên cứu khoa học nôngnghiệp và Nông trường Liên Vân là những đơn vị có diện tích trồng hoa đồngtiền lớn, kỹ thuật tương đối cao [18]

Tuy nhiên trong sản xuất hoa đồng tiền ở một số nước đang phát triển vẫn

có một số biểu hiện sau:

Tính chuyên nghiệp và quy mô sản xuất chưa cao Có rất ít công ty chuyênsản xuất, quy mô sản xuất thường nhỏ nên không có sản phẩm đứng đầu, đủ sứccạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế Ví dụ: Ở Tô Châu diện tíchtrồng hoa đồng tiền lớn nhất không quá 2 ha, nhỏ thì chỉ trên 1000m2, sản lượnghoa hàng ngày rất ít, nên phí thu hái, bao gói, vận chuyển không cân xứng, tiêuthụ tại chỗ thì thừa, bán ra ngoài thì không kinh tế nên hiệu quả kinh tế thấp.Trong khi đó ở Colombia có hơn 100 nông trường quy mô từ 20 ha đến 30 ha,mỗi nông trường chỉ trồng 2 – 3 giống, mỗi giống 8 – 10 ha, tổng diện tích sảnxuất lớn, sản lượng ít, chất lượng kém

Diện tích trồng trọt được mở rộng nhưng phân tán, lực lưỡng kỹ thuậtkhông tập trung lại thêm thiết bị sản xuất thấp, chất lượng kém ảnh hưởngnghiêm trọng đến hiệu quả kinhh tế Theo thống kê năm 1996 diện tích trồng hoacủa Trung Quốc là 75,000 ha, giá trị 600 triệu đơm Mỹ Trong khi đó Hà Lan lạitrồng 8017 ha giá trị sản lượng 3 tỷ 590 triệu đôla Mỹ, gấp 56 lần Trung Quốc,trang thiết bị trồng trọt lạc hậu, hàm lượng kỹ thuật cao ít

Tỷ lệ thiết bị tiên tiến trong trồng trọt rất nhỏ, cách trồng cổ truyền vẫnchiếm ưu thế gây nên sản lượng thấp, chất lượng kém, mùa vụ sản xuất khôngphù hợp với nhu cầu lúc cần, khả năng cung ứng hoa quanh năm không mạnh do

đó giá cả không ổn định, hiệu quả kinh tế thấp

Đầu tư cho bao gói cao Thời gian bảo quản hoa đồng tiền có thể dài, nhưngcành giòn, dễ gãy, việc bao gói hiện nay vẫn đơn giản nên tỷ lệ tổn thất sau thuhoạch tương đối cao

1.5.2 Tình hình ngiên cứu và sản xuất ở Việt Nam

1.5.2.1 Ttình hình nghiên cứu

 Nghiên cứu nhân giống

Cây hoa đồng tiền ở Việt nam được trồng từ rất lâu đời, song chủ yếu lànhững giống hoa đồng tiền đơn cho nên các kết quả nghiên cứu về giống hoa nàycòn hạn chế Từ những năm 1950 trở lại đây, với sự xuất hiện của nhiều giốnghoa đồng tiền nhập nội đã làm thay đổi cơ cấu cây trồng đồng tiền ở nhiều vùngtrồng hoa và nhậ được những sự quan tâm của các nhà khoa học trong nước.Năm 1996 Mai Kim Tân và cs [14], đã nghiên cứu phương pháp nuôi cấyinvitro giống hoa đồng tiền từ Tiệp Khắc bước đầu đã thu được một số kết quả:

- Tạo được nguồn mẫu sạch ban đầu bằng nuôi cấy meristem trên môi trường

MS – 62 cải tiến có bổ sung Auxin, Cytokinin với tỷ lệ 1:2 và kích thướcMeristem từ 1 – 2mm cho khả năng tạo Callus và cụm chồi tốt nhất

- Môi trường tốt nhất để tạo chồi là MS + 15% nước dừa + (8 – 10mg)/lBA +0,5mg/lIAA cho hệ số nhân đạt từ 6,3 – cây/ tháng

- Môi trường ra rễ tạo cây hoàn chỉnh hiệu quả cao nhất là môi trường MS +(8 – 10mg)/l IAA + 3% Sacaroza

- Tiêu chuẩn cây con khi đưa ra đất cần đạt từ 4 – 5 lá, có từ 4 – 5 rễ, cao từ 4– 5cm, giá thể thích hợp nhất là đất và phân chuồng hoai mục phối trộng với tỷ lệ1: 2

-Viện sinh học nông nghiệp Trường Đại học Nông Nghiệp I hà Nội đã nghiêncứu thành công và đưa vào sản xuất các giống cúc, đồng tiền nuôi cấy mô tế bàonhằm đáp ứng phần nào cây giống có chất lượng cao cho sản xuất

-Công ty hoa Hafarm (Đà Lạt – Lâm Đồng) đã ứng dụng công nghệ trồngHồng, Cúc, Đồng tiền, Lily từ Hà lan và xây nhiều nhà lưới để trồng các giốngnày, hiệu quả rất cao gấp 10 – 15 lần so với trồng hoa thông thường [2]

- Bằng phương pháp lai giữa loài đồng tiền lâu năm ở Đà Lạt với các loàiđồng tiền mới du nhập vào Việt Nam từ Hà Lan, Đài Loan, Nhật Bản…Một nôngdân ở Đà Lạt đã lai tạo được rất nhiều chủng giống mới Qua quá trình chọn lọc,

anh đã chọn ra được 20 giống có ưu thế và cung cấp hàng chục vạn cấy giốngcho các nhà sản xuất [13].

- Qua nghiên cứu quy trình nhân nhanh giống hoa đồng tiền bằng kỹ thuậtinvittro Đỗ Năng Vịnh và cs, đã rút ra một số kết luận như sau:

- Sử dụng HgCl2 nồng độ 0,1% với thời gian khử trùng 10 phút là thích hợpcho hoa đồng tiền tỷ lệ mẫu sống đạt 82%

- Môi trường tạo Callus và tái sinh chồi: MS + TDZ (0,2mg/l) là tốt nhất đểtạo mẫu chồi invitro

- Nhân nhanh chồi hiệu quả nhất là môi trường bán lỏng MS + BAP(1,5mg/l) + 10% nước dừa + B1 (1mg/l) + đường (50g/l) + thạch (3g/l)

- Môi trường tạo rễ thích hợp là: MS + NAA (0,5mg/l) + đường (50g/l) +thạch (6g/l) Môi trường này đảm bảo tạo cây hoàn chỉnh, khoẻ, có sức sống tốtkhi ra vườn

- Công thức giá thể thích hợp cho ra cây con ở giai đoạn vườn ươm là: 1 đất+ 1 cát + 1 trấu hun +1/4 phân vi sinh cho tỷ lệ cây con sống đạt 90% [6]

Theo Lê Kim Hoàn và cs, môi trường tạo Callus MS + 0,1 NAA + 0,25mg/ lTDZ

- Môi trường nhân chồi (nhân nhanh): MS + 0,2mg/l Ki + 0,01mg/l NAA +0,5mg/l BAP

- Môi trường tạo cây con hoàn chỉnh: ½ MS + 0,1 mg/l IAA

Nên tạo rễ exvitro đối với đồng tiền kép sẽ thu được lượng rễ nhiều hơn,khoẻ hơn và đặc biệt giá thành cho 1 cây con rẻ hơn so với cho ra rễ invitro Liềulượng ra rễ thích hợp đối với đồng tiền kép là 1000ppm IBA

 Các nghiên cứu khác

Như Viết Cường và cộng sự đã hoàn thiện được quy trình chẩn đoán nhanhnhậy bệnh nấm hại Phytophthora cryptoge trên cây đồng tiền và Salem ở ViệtNam có thể sử dụng rộng rãi cho các phòng thí nghiệm nghiên cứu về bệnh câyhoặc người sản xuất hoa và cây trồng khác [7]

Nguyễn Văn Dũng và cộng sự cũng đã hoàn thiện các kỹ thuật cải tiến độnhạy của kỹ thuật ELISA có gắn hệ thống Avidine - Biotine tại Việt nam nhằmđưa ra quy trình chẩn đoán nhanh nhạy và đặc hiệu bệnh hại trên các vật liệu vinhân giống hoa và cây trồng Quy trình này có thể sử dụng cho các phòng thínghiệm nghiên cứu bệnh hại và các cơ sở sản xuất (kỹ thuật das – elisa có gắn hệthống avidine – biortine (A – B)) [9].

Đặng Văn Đông và cs [19], đã nghiên cứu một số biên pháp kỹ thuật thâmcanh tiên tiến sản xuất hooa đồng tiền tại miền Bắc Việt nam cho biết:

- Thời vụ trồng hoa đồng tiền thích hợp nhất là tháng 3 và tháng 9

- Kỹ thuật trồng thích hợp nhất là cây cách cây 30cm,hàng cách hàng 35cm,tương đương với mật độ là 5 – 6 vạn cây/ ha

- Tưới nước hệ thống nhỏ giọt, chế độ tưới 2 ngày/ lần, mỗi lần 60 phút lá thíchhợp nhất cho hoa đồng tiền sinh trưởng, phát triển, đồng thời cho năng suất, chấtlượng hoa cao nhất

- Với công thức bón 100kg đạm + 120kg Lân + 100kg kali/ha/ lần là phù hợpnhất với cây hoa đồng tiền, thân lá phát triển vừa phải, tỷ lệ nhiễm bệnh thấpnhất, rễ phát triển tốt, hoa cứng, cành mập và thẳng

- Phun phân bón lá Atonik hoặc phân đầu trâu 902 cho hoa đồng tiền 10 ngày/lần, có tác dụng làm tăng năng suất, chất lượng hoa và hiệu quả kinh tê tăng 2,5lần

- Biện pháp kỹ thuật tỉa bỏ 30% lá (sau trồng 1 tháng, mỗi tháng tỉa 1 lần) làmgiảm mật độ nhện, giảm tỷ lệ bệnh, tăng hiệu quả phòng trừ bệnh, tăng năng suấthoa, chi phí bảo vệ thực vật giảm 50%

Nguyễn Quang Thạch và cộng sự đã nghiên cứu chuyển gen vào cây đồngtiền nhờ vi khuẩn Agrobaterium tume faciens nhằm tạo nguồn vật liệu khởi đầucho công tác chọn tạo giống, mang những đặc điểm mong muốn, bước đầu đãcho kết quả [16]

1.5.2.2 Tình hình sản xuất

Ở Việt Nam giống hoa đồng tiền đơn được nhập về trồng đầu tiên từ khoảngnhững năm 1940 Đặc điểm của giống hoa đơn này là cây sinh trưởng khoẻ, thíchnghi tốt với điều kiện tự nhiên, nhưng nhược điểm là hoa nhỏ, cánh đơn, màu sắcđơn điệu vì vậy hiện nay chúng ít được trồng Từ những năm 1990, một vài công

ty và những nhà trồng hoa Việt Nam đã bắt đầu nhập các giống đồng tiền lai (hoakép) từ Đài Loan, Hà Lan, Trung Quốc về trồng Một số giống tỏ ra có ưu điểmnhư hoa to, cánh dày, gồm nhiều tầng hoa xếp lại với nhau, màu sắc phong phú,hình dáng hoa cân đối, rất đẹp, cho năng suất cao Vì vậy những giống hoa nàyđược tiếp nhận và phát triển mạnh mẽ ở khắp các tình thành trên cả nước Bêncạnh đó cũng có không ít giống hoa đồng tiền do không thích hợp với điều kiệnkhí hậu của Việt Nam cây sinh trưởng, phát triển kém, sâu bệnh phá hại nặng,gây thiệt hại cho người trồng hoa [2]

Hoa đồng tiền được trồng khá phổ biến tại Đà Lạt trước 1975 với mục đíchcắt cành, có nhiều màu khác nhau, (vàng, cam, đỏ, hồng…), năm 11980 có nhậpthêm một số giống cánh kép từ Hà Nội Từ 1997 đã nhập nội trên 20 giống của

Hà Lan cho chất lượng cao nhất với nhiều màu khác nhau

Bảng thị trường hoa qua các thời điểm trong năm 2010

TT Thời điểm Bán/ ngày/ cửaLượng hoa

Theo Đặng Văn Đông năm 2005 [7], trong tổng số diện tích trồng hoa của

cả nước, thì cây đồng tiền chiếm 9%, tăng 1,8 lần so với năm 1995, tăng xấp xỉ1,3 lần so với năm 2000

Tại vùng trung du và miền núi phía bắc diện tích hoa của toàn vùng có 135,7

ha Trong đó cây đồng tiền chiếm 9,7 ha chiếm 0,07% trong cơ cấu tổng diệntích Sản lượng hoa của toàn vùng đạt 44,08 triệu bông, trong số đó sản lượnghoa đồng tiền đạt 3,1 triệu bông

Tại Lào Cai hiện nay toàn tỉnh có 97,5 ha hoa các loại, sản lượng từ 25 – 30triệu bông, trong đó hoa đồng tiền có diện tích là 5 ha, sản lượng đạt 1,6 triệubông, được trồng tập trung tại xã Lào Cai và Huyện Bắc Thăng

Tại Hà Giang toàn tỉnh có 28 ha trồng hoa, sản lượng đạt 0,38 triệu bông, tậptrung chủ yếu tại huyện Quản Bạ và huyện Đồng Văn

Tại Sơn La diện tích trồng hoa toàn tỉnh là 22 ha, sản lượng đạt 6,86 triệubông, riêng hoa đồng tiền có diện tích 3,5 ha chiếm khoảng 0,16% tổng diện tíchtrồng hoa, sản lượng đạt 1,12 triệu bông

Do trồng hoa đồng tiền mang lại thu nhập rất cao nên nhiều năm qua, nhiềuđịa phương, hộ gia đình đã tự tìm hiểu để phát triển, trồng loại hoa này Điểnhình những vùng trồng hoa tập trung có quy mô lớn tù vài chục ha là Đà lạt (LâmĐồng), Vĩnh Tuy (Hà Nội), thị xã Bắc Ninh, thị xã Bắc Giang…[2]

Tại Bắc Ninh nhiều hộ nông dân xã chuyển từ trồng lúa sang trồng các loạihoa, cây cảnh, đạt hiệu quả kinh tế cao, riêng trồng đồng tiền cho thu lãi trên 10triệu đồng/ sào/ năm

Năm 2005, trung tâm kỹ thuật rau quả Vĩnh Phúc đã thực hiện đề tài:

“ Xây dụng mô hình sản xuất và bảo quản một số giống hoa công nghệ cao

có triển vọng xuất khẩu tại Vĩnh Phúc”, đã cho thấy hiệu quả từ việc trồng

đồng tiền là khá cao Với mức đầu tư 16,2 triệu đồng/ sào/ năm cho thu từ 50,4 –55,6 triệu đồng/ sào/ năm [1]

Nhìn chung công tác nghiên cứu về hoa đồng tiền ở Việt Nam vẫn còn hạnchế, việc nghiên cứu mới chỉ tập trung chủ yếu vào quy trình kỹ thuật trồng,chăm sóc, nhân giống, các biện pháp phòng trừ sâu bệnh Việc nghiên cứu lai tạonhững giống có đặc điểm như mong muốn vẫn còn đang trong giai đoạn tiềnkhởi

CHƯƠNG 2 VẬT LIỆU NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

2.1.1 Cơ sở khoa học

Có thể ví phân bón là “thức ăn” của cây trồng, để nâng cao hiệu lực củaphân bón, việc bón phân là biện pháp kỹ thuật có ảnh hưởng quyết định đến năngsuất chất lượng sản phẩm cây trồng, hiệu quả và thu nhập của người sản xuất Vìvậy phân bón là một yếu tố đầu tư rất được quan tâm và thường chiếm một tỷ lệđáng kể trong tổng chi phí sản xuất của người trồng trọt

Bên cạnh vai trò của các loại phân thì việc sử dụng cũng phải dựa vàonguyên lý sử dụng phân bón theo điều kiện thời tiết từng mùa mà việc sử dụngphân bón cho phù hợp Nếu bón phân mà không quan tâm đến điều kiện thời tiết

và mùa vụ thì rất dễ bị thất bại do không sử dụng được lợi thế của phân bón theomùa hoặc do bón quá nhiều so với khả năng đồng hoá của cây trong mùa đó màgây ra lốp đổ giảm năng suất và chật lượng sản phẩm

Qua đây có thể thấy làm cơ sở khoa học cho việc bón phân cân đối và hợp

lý các yếu tố dinh dưỡng để tạo điều kiện tốt nhất cho cây hoa hấp thu dinhdưỡng sinh trưởng và phát triển, cho năng suất cao để đạt được hiệu quả kinh tế

2.2 Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu trên:

 Các giống hoa:

 Đỏ nhị đen - G1

2.2.3 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu ảnh hưởng của hàm lượng lân đến sinh trưởng phát triển, năngsuất của các giống hoa trên đất đỏ Bazan thuộc xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Đàn,tỉnh Nghệ An

- Nghiên cứu ảnh hưởng của hàm lượng lân đến chất lượng của các giốnghoa trên đất đỏ Bazan thuộc xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An

- Nghiên cứu ảnh hưởng của hàm lượng lân đến khả năng chống chịu củacác giống hoa trên đất đỏ Bazan thuộc xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Đàn, tỉnhNghệ An

2.2.4 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thí nghiệm được tiến hành trong vụ Xuân 2011: Từ ngày 22/02 đến ngày22/06

- Thí nghiệm được tiến hành tại xã Nghĩa Bình – nghĩa Đàn – Nghệ An

2.2.5 Vật liệu nghiên cứu thí nghiệm

- Giống hoa đồng tiền nhập nội từ Trung Quốc

+ Đỏ nhị đen- G1+ Cam kép – G2+ SX- G3

- Thí nghiệm sử dụng các loại phân bón

 Phân chuồng

 Phân đạm: Ure (NH2)2CO

 Phân lân: Super lân Ca(H2PO4)2

 Phân kali: Kaliclorua KCl

Công thức I (công thức đối chứng): Nền (5 tấn phân chuồng hoai mục + 60kg

K2O + 300kg vôi + trấu hun) + 0 kg P2O5

Tổng số ô thí nghiệm: 4 x 3 x 3 = 36 (ô)

Diện tích mỗi ô thí nghiệm: 5 x 2 = 10 (m2)

Tổng diện tích thí nghiệm 360 m2 không kể dãy bảo vệ

- Ghi chú: I, II, III, IV là các công thức thí nghiệm

a, b, c: là các lần nhắc lại

G1: Đỏ nhị đen

G2: Cam kép

G3: SX

2.4 Phương pháp nghiên cứu

+Khảo sát, đánh giá tập đoàn giống hoa nhập nội

- Khảo sát thời gian sinh trưởng qua các thời kỳ sinh trưởng phát triển

- Khảo sát đặc điểm hình thái cây

- Khảo sát tình hình sâu bệnh hại

- Khảo sát về số lượng và chất lượng hoa

- Đánh giá thị hiếu tiêu dùng

- Đánh giá, xác định các mẫu giống có triển vọng phục vụ sản xuất

- Đánh giá tính ổn định của các giống

+ Phương pháp thí nghiệm đánh giá

- Các thí nghiệm được tiến hành trên đồng ruộng và được bố trí theo phươngpháp theo dõi của Phạm Chí Thành (1998)

- Thí nghiệm được bố trí ở xóm Bình Thành xã Nghĩa Bình – Nghĩa Đàn –Nghệ An

- Các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên với 3 lần nhắc lại, 4 côngthức phân bón, mỗi ô bố trí 10m2

+ Các chỉ tiêu theo dõi

- Hiệu quả kinh tế

+ Khảo sát đánh giá tập đoàn giống hoa nhập nội

Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây

+ Thời gian từ trồng đến ra hoa (ngày)

Các yếu tố cấu thành năng suất

- Số hoa/ cây/ năm

- Số hoa/ đơn vị diện tích

- Số hoa thực thu/ ĐVDT/ năm

- Tỷ lệ hoa hữu hiệu

+ Chỉ tiêu chất lượng hoa và đặc tính thực vật học

- Chiều dài cành hoa (cm)

- Lãi (đồng) = Thu nhập hỗn hợp - chi phí lao động

- Hiệu quả kinh tế (lần) = thu nhập hỗn hợp/ tổng chi phí vật chất (khôngbao gồm công lao động)

2.5 Quy trình kỹ thuật trồng hoa đồng tiền

2.5.2 Chọn giống, cây để trồng

Hiện nay Đồng tiền kép các màu nhập nội từ Hà Lan, Trung Quốc, ĐàiLoan đều được ưa chuộng và phù hợp với điều kiện với miền Bắc Việt Nam,

Đồng Tiền có thể trồng từ cây nuôi cấy mô và cây tách thân

- Cây nuôi cấy mô: Cây nuôi cấy mô cây sinh trưởng phát triển rất khoẻ, sạchbệnh, năng suất và chất lượng cây sau này cao hơn so với cây tách thân, nhưnggiá thành cây giống cao Tiêu chuẩn cây nuôi cấy mô để trồng ngoài sản xuất là

có 3 lá thật, trong túi bầu nilon

- Cây tách thân: Cây tách thân ban đầu to, sinh trưởng mạnh, nhanh cho ra hoanhưng giai đoạn sau sinh trưởng chậm, nhanh già cỗi, trồng cây tách thân phảichú ý che nắng giai đoạn đầu

- Trồng Đồng Tiền phải trồng nổi, cổ rễ cao bằng so với mặt đất, nếu trồngsâu cây phát triển chậm hay bị thối thân.

- Trồng xong tưới đẫm nước, nếu cây Đồng Tiền bị đổ ngả nghiêng dựng lại

và bổ sung đất vào gốc cây

2.5.4 Chăm sóc

- Tưới nước:

Đối với Đồng Tiền không nên tưới phun mạnh lên khắp mặt luống sẽ làm đất

và vi sinh vật hại bắn lên cây, gây hại cho cây Tốt nhất là lắp đặt hệ thống tướinhỏ giọt vào giữa hai hàng cây hoặc tưới rãnh cho ngấm lên trên Nếu không cócác điều kiện đó thì tưới nhẹ vào giữa hai hàng cây tránh làm đất bắn lên lá.Đồng tiền không ưa ẩm quá, vì vậy 2 – 3 ngày tưới 1 lần tuỳ theo điều kiện thờitiết

- Vặt bỏ lá già:

Hoa Đồng Tiền sau khi trồng 3 tháng sẽ cho ra hoa và bắt đầu tháng thứ 4 trở

đi sẽ cho thu hoạch hoa, khi đó sẽ mâu thuẫn giữa sinh trưởng dinh dưỡng vàsinh trưởng sinh thực Nếu lá quá nhiều hoặc quá tốt thì hoa ra ít hoặc chất lượngkém Vì vậy cần phải xem tình trạng cây mà vặt bỏ lá cho phù hợp

- Bón thúc:

Hoa Đồng Tiền rất mẫn cảm với phân bón Phân bón càng đầy đủ hoa càngđẹp, màu sắc đậm, lâu tàn Tuy nhiên cần bón cân đối N: P: K theo tỷ lệ 1: 2: 2.Nếu bón đạm nhiều cành hoa mềm yếu, cắt cắm lọ hoa dễ bị gục xuống Liềulượng bón thúc 1 lần bằng cách hoà tan nước với phân và tưới cho cây

2.5.5 Thu hoạch bảo quản và vận chuyển hoa

- Thời gian thu hái:

Thời gian thu hái đối với hoa Đồng Tiền có ảnh hưởng rất lớn tới độ bềncủa hoa khi cắm bình Thời gian thu hái thích hợp nhất là khi cuống hoa đứngthẳng, các cành hoa ngoài mở phẳng ra Cây lấy hoa đang ở tình trạng sinhtrưởng mạnh Trong ngày thời điểm cắt hoa tốt nhất là vào sáng sớm và chiều

mát, lúc này cuống hoa chứa đầy nước, tránh cắt vào lúc cây héo hoặc ban đêmlúc hoa ở trạng thái nửa khép.

Các chỉ tiêu phân cấp hoa

sắc hoa

Hình dáng màu sắchoa rất đẹp, dúnggiống

Hình dáng màu sắchoa đẹp, đúnggiống

Hình dáng màu sắchoa bình thường,đúng giốngSâu bệnh Không có vết sâubệnh Có vết sâu bệnhnhưng không rõ Có vết nhưng khôngnghiêm trọng

Khuyết tật

Không gãy, dập,không cong queo,không phai màu,biến dạng, bụi bẩn,không có đốm,không có vết cháy,vết thuốc trừ sâu,cho phép 3% hoa

có khuyết tật nhẹ

Không gãy, dập,không vênh rõ,không có vết bệnh,không có đốm,không có vết cháy,thuốc trừ sâu chophép 5% hoa cókhuyết tật nhẹ

Không có các vếtgãy, dập, khôngcong queo, thôi màu,biến dạng, bụi bẩn,không có đốm,không có vết cháy,cho phép 10% hoa

Vì vậy sau khi hái hoa phải cắm ngay vào nước để cuống hút no nước, tăngthêm độ cứng của cuống

- Xử lý hoa sau khi cắt:

Chỉ thu hoa vào sáng sớm hoặc lúc chiều mát, khi thu hoa dùng tay cầm cuốn hoavặn nhẹ, không dùng kéo hoặc dao cắt, sẽ tạo vết thương làm nấm, nước và vikhuẩn xâm nhiễm gây thối cho cây.

Sau khi thu hoạch tiến hành phân cấp, cắt bỏ đoạn gốc cuống hoa từ 2 –5cm và cắm ngay vào trong nước để vào kho mát 6 – 10o, cho hút no nước trongvòng 24h tiến hành bao gói hoa, cứ 10 bông bó lại thành một bó sau đó xếp vàohộp tuỳ theo hộp to, nhỏ mà xếp số lượng hoa cho phù hợp

- Bao gói:

Hoa Đồng Tiền là loại hoa to, cuống dài nên cần phải có cách bao gói đặcbiệt Nếu bảo quản thời gian ngắn hoặc cử ly vận chuyển gần thể xử lý bảo quảnkhô, cắm hoa vào bao nhận hình phễu, bao lại cho vừa vặn, bao kín hoa chú ýkhông làm cánh hoa bị gãy Quá trình bảo quản, vận chuyển không phải giữu chođoạn gốc (có màu nâu đỏ) dài 3 – 6cm, cứ 10 hoa bó thành một bó rồi đóng thùngvận chuyển, vận chuyển đường dài thì cho hoa vào thùng giấy bìa cứng dài 60 –70cm, rộng 40cm, trên nắp khoan 50 lỗ nhỏ thành 5 hàng, đường kính lỗ khoảng2cm Sau khi xử lý, bảo quản, đóng thùng vận chuyển, thông thường mỗi thùng

50 bó chia làm 5 lớp

- Bảo quản:

Trong trường hợp không tiêu thụ ngay thì đặt trong kho lạnh 1 – 2oC cóthể giữ được hoa tươi khoảng 2 tuần, để giữ được hoa tươi cần phải dùng dungdịch bảo quản Phương pháp bảo quản như sau: Ngâm cuống hoa cắt vào dungdịch Nitrat bạc nồng độ 120mg/ l trong 20 phút, dùng dung dịch axit cittric (nồng

độ 150mg/ l) để điều chỉnh pH của dung dịch trong phạm vi 3,5 – 3,7

Pha chế dung dịch bảo quản:

Muối 8 – Hydroxyl Furin sunfat: 300mg/ l

Muối Natri benzen methylic 300mg/ l

Amin Hydroxil Acetic 1x10-4

3,4,5 Trichlorua phenoxyl aciticacid 1x10-4

Ngoài ra mỗi lít dung dịch thêm 20g đường saccaro

2.5.6 Trồng lại

Hoa Đồng Tiền cho hoa rộ vào năm thứ hai, thứ ba lúc này chất lượng hoacũng đẹp Tuỳ theo giống khác nhau mỗi cây mỗi năm có thể cho 40 – 80 hoa,sau đó giảm dần Trồng ngoài tự nhiên có thể cho thu hoạch được 3,5 năm còntrong nhà nilon có thể kéo dài được 4 – 5 năm sau đó phải trồng lại Nếu chămsóc tốt có thể kéo dài chu kỳ khai thác thêm 1 - 2 năm

2.6 Các chỉ tiêu theo dõi

2.6.1 Các chỉ tiêu khí tượng

Huyện Nghĩa Đàn chịu ảnh hưởng của khí hậu vùng Bắc Trung bộ vàvùng Tây Bắc Nghệ An, có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa Theo tài liệu trạm khítượng Tây Hiếu, Nghĩa Đàn có những đặc trưng khí hậu sau:

- Nhiệt độ trung bình năm 23,30C; trung bình tháng cao nhất 28- 290C ởcác tháng 6,7; trung bình dưới 200C chỉ xuất hiện ở 3 tháng: 12,1 và 2 Có 6tháng (từ tháng 4 - tháng 10) nhiệt độ trung bình vượt qua 250C Tháng có nhiệt

độ trung bình thấp nhất (tháng 1) 180C Biên độ nhiệt độ ngày đêm các thángmùa hè từ 8 - 110C , mùa đông từ 6 - 80C

Trong các tháng mùa đông do nhiệt độ xuống thấp nên thường xuất hiệnsương mù, có năm bị sương muối nhưng ít ảnh hưởng đến sản xuất

- Lượng mưa trung bình 1,633 mm (bình quân cả tỉnh khoảng 1,600 mm),trong đó có đến trên 70% lượng mưa tập trung từ tháng 5 – 10 Lượng mưa bìnhquân cao nhất 2,784 mm (1978), bình quân thấp nhất 1,016 mm (1969)

- Tổng lượng bốc hơi bình quân năm 825 mm

- Ẩm độ trung bình nhiều năm phổ biến 80 - 86%, chênh lệch giữa cáctháng trong năm không đáng kể

Trong thời gian dài qua, tần suất bão ít xuất hiện và ảnh hưởng không lớnđến sản xuất ở Nghĩa Đàn

Nhìn chung, khí hậu thời tiết ở Nghĩa Đàn phù hợp cho cây trồng, vật nuôiphát triển, tuy nhiên trong sản xuất cần lưu ý:

- Vào mùa hè có gió Tây Nam khô nóng, lượng bốc hơi lớn, nhiệt độtăng,dễ gây hạn đất, hạn không khí, rất cần có các giải pháp thuỷ lợi tưới, hoặcgiữ ẩm, che tủ gốc cây đối với cây lâu năm…

- Mùa đông kèm theo gió mùa Đông Bắc gây lạnh, đôi khi gây sươngmuối, biện pháp khắc phục là tưới hoặc giữ ẩm cho cây.

Theo dõi và cập nhật số liệu nhiệt độ (max, min, trung bình), lượng mưa,

ẩm độ, số giờ nắng hàng ngày của Nghĩa Bình (Nghĩa Đàn) trong thời gian thựchiện thí nghiệm từ 22/ 2/ 2011 – 22/ 6/ 2011.(Có bảng kèm theo)

2.6.2 Các chỉ tiêu về sinh trưởng phát triển

- Theo dõi động thái ra lá của cây Đếm số lá trên cây, đơn vị tính là lá trêncây Theo dõi phương pháp định kỳ 10 ngày/ lần, 10 cây/ luống, rồi lấy số látrung bình ở các lần theo dõi:

Tổng số lá trên cây (lá)

Cách tính: Số lá trung bình(lá/ cây) =

Tổng số cây theo dõi (cây)

Theo dõi động thái tăng trưởng chiều dài lá Dùng thước đo từ phần phân láđến đầu mút lá Theo dõi phương pháp định kỳ 10 ngày/ lần, 10 cây/ luống rồilấy chiều dài trung bình ở các lần theo dõi

Tổng chiều dài lá (cm)

Chiều dài lá trung bình (cm/ lá) =

Tổng số cây theo dõi (cây)

- Theo dõi đường kính hoa khi hoa đạt giá trị cực đại, đo tại nơi có được

- Theo dõi động thái tăng trưởng chiều rộng lá Dùng thước đo ngang ở phầngiữa lá Theo dõi theo phương pháp định kỳ 10 ngày/ lần, 10 cây / luống

Tổng chiều rộng lá trên cây (cm)Chiều rộng lá trung bình (cm/ lá) =

Tổng số cây theo dõi (cây)

- Chiều dài cuống hoa được đo từ vết cắt ở gốc đến đỉnh của hoa

- Độ bền hoa cắt cắm bình, theo dõi 30 bông/ 3 giống hoa nở cùng thời điểmđem cắt cắm bình để ở điều kiện trong phòng rồi tính độ bền của 30 hoa đó từ khibắt đầu nở đến khi 30 hoa đó tàn Đơn vị tính (ngày)

- Độ bền của hoa trên đồng ruộng (độ bền tự nhiên), đánh dấu và theo dõi 30bông/ 3 giống các hoa nở cùng thời điểm ở trên ruộng, rồi tính độ bền 30 hoa đó

từ khi bắt đầu nở đến khi 0 hoa đó tàn Đơn vị tính (ngày)

2.6.3 Các chỉ tiêu về thời gian hồi xanh, ra nụ, nở hoa

Theo dõi ngày trồng, ngày hồi xanh, ngày ra nụ, ngày nở hoa 10, 50,100%, ngày thu hoạch 50%

Quan sát bằng mắt thường rồi tính:

Thời gian hồi xanh (%)

2.6.4 Các chỉ tiêu về năng suất

Mật độ cây trồng trong thí nghiệm là:

Năng suất thực thu (bông/ cây) = mật độ cây/ m2 x tỷ lệ cây hữu hiệu

Tỷ lệ cây hữu hiệu (%) = x 100

2.6.5 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế

Tổng thu là tổng giá trị thu nhập của 1 vụ trồng trên diện tích trồng, đơn vịtính Việt Nam đồng

Tổng chi là tổng giá trị chi phí của 1 vụ trồng trên diện tích trồng, đơn vịtính Việt Nam đồng

Lợi nhuận = tổng thu – tổng chi

2.7 Phương pháp xử lý số liệu

- Các số liệu thô được xử lý bằng phần mềm Microsoft office Excel 2003,qua các bẳng biểu, sơ đồ và đồ thị

- Phân tích phương sai từ các số liệu tinh được tiến hành bằng phần mềmGenstar 12th Edition

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Sự sinh trưởng của một số tính trạng hình thái theo thời gian của các giống hoa đồng tiền

3.1.1 Sự sinh trưởng và phát triển của các giống hoa đồng tiền

Quá trình sinh trưởng, phát triển của cây là kết quả của hàng loạt các hoạtđộng biến đổi sinh lý, sinh hoá trong cây cùng với sự phân chia các mô tế bàolàm cho cây lớn lên

Bảng 3.1 Đặc điểm thực vật học của các giống hoa đồng tiền

Giống

KNphân

nhánh

Màusắc

Dài lá(cm)

Rộng lá(cm)

Sự phânthuỳ

Loạihìnhhoa

Màusắc

Xẻ thuỳnông

Hoakép, nhịđen

Đỏnhung

nhạt 23,77 12,65

Xẻ thuỳsâu

Hoakép, nhịxanh

Camviềnvàng

nhạt 23,12 11,82

Xẻ thuỳsâu

Hoakép, nhịxanh

Hồng

Sinh trưởng là sự tạo mới các yếu tố về cấu trúc của tế bào, sự phân hoá các

mô trong đất cả các bộ phận thân, lá, rễ của cây Từ đó giúp tăng nhanh về sốlượng các tế bào, các mô…dẫn đến sự thay đổi về kích thước, thể tích kéo theo

sự tăng nhanh về sinh khối tức là quá trình lớn lên của cây

Phát triển là sự biến đổi về chất bên trong của tế bào, mô và toàn bộ cây dẫnđến sự thay đổi về hình thái và chức năng của chúng

Quá trình sinh trưởng khác nhau và đều chịu ảnh hưởng tổng hợp của nhiềuyếu tố, trong cùng một giống ,cùng một điều kiện ngoại cảnh với các mức phânbón khác nhau thì thời gian sinh trưởng và phát triển của cây cũng khác nhau.

Vì mỗi giống hoa đồng tiền đều có những đặc trưng hình thái riêng về thân,

lá, hoa Những đặc điểm này phụ thuộc vào đặc tính di truyền của từng giống.Đây là một chỉ tiêu quan trọng để nhận biết, phân loại góp phần lựa chọn ranhững giống hoa phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng phổ biến ra sản xuất Kếtquả nghiên cứu về một số đặc điểm thực vật học của các giống đồng tiền đượctrình bày ở bảng 3.1 Qua bảng đó cho thấy: giống G2 và G3 có đặc điểm phânnhánh mạnh, trong khi giống G1 có đặc điểm phân nhánh trung bình Các giốngthí nghiệm đều có thân màu xanh, có chiều dài lá biến động từ 21,85 – 23,77cm,chiều rộng lá biến động từ 11,82 – 14cm, giống G2, G3 xe thuỳ sâu, G1 xẻ thuỳnông, các giống đều là hoa kép và có màu đỏ là giống G1, cam viền vàng làgiống G2, màu hồng là giống G3

3.1.2 Tỷ lệ cây sống và thời gian hồi xanh sau trồng của các giống hoa

Tỷ lệ cây sống và thời gian hồi xanh sau trồng là một trong những yếu tốquan trọng đối với cây trồng nói chung và hoa đồng tiền nói riêng, đảm bảo đượcmật độ trồng/ đơn vị diện tích Theo dõi tỷ lệ cây sống và thời gian hồi xanh sautrồng chỉ ra khả năng sống và thích nghi ban đầu của từng giống đối với điềukiện nghiên cứu Kết quả nghiên cứu thể hiện ở bảng 3.2

Bảng 3.2 Thời gian hồi xanh và tỷ lệ sống sau trồng 15 ngày

Trong 3 giống thí nghiệm thì giống G1 có thời gian hồi xanh nhanh nhất (7ngày), giống có thời gian hồi xanh chậm nhất là G2, G3 (8 ngày)

Tỷ lệ sống của các giống tham gia thí nghiệm khá cao biến động từ (88,5 –92,5) các giống tham gia thí nghiệm có tỷ lệ cây sống gần như đều nhau, kết quả

này bước đầu cho thấy các giống nhập nội trong thí nghiệm có khả năng thíchứng tốt với điều kiện ngoại cảnh của khu vự Nghĩa Bình – nghĩa Đàn

3.1.3 Động thái tăng trưởng số lá và số nhánh của các giống hoa đồng tiền

Đặc điểm về hình thái lá khác nhau tuỳ thuộc vào giống Hình thái và kíchthước lá ảnh hưởng đến hiệu suất quang hợp của cây Các thí nghiệm tuỳ giống

mà có lá dài, xẻ thuỳ sâu, nông Số lá dao động từ 11 – 15,6 lá chiều dài lá từ20,3 – 25,1 cm, chiều rộng từ 12,3 – 14,6cm

Bảng 3.3 Động thái tăng trưởng số lá của các giống hoa đồng tiền

ở bảng 3.3