Đặc trưng ngôn ngữ hát phường vải trong sự đối sánh với hát dặm nghệ tĩnh

Tìm hiểu hai loại hình diễn xướng HPV và HG là tìm về cội nguồn văn hóa, tinh thần tiềm ẩn trong ngôn ngữ lời hát.Nghiên cứu đặc trưng ngôn ngữ HPV qua sự đối sánh với HG, giúp chúng tah

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

-*dừc* -Nguyễn thị thu hiền

đặc trng ngôn ngữ hát phờng vảI trong sự đối sánh với hát giặm nghệ

dó, sưu tầm, thống kờ, phõn giải…Nhưng đi sõu nghiờn cứu về mặt đặc trưng

ngôn ngữ dân ca thì còn rất hiếm, thậm chí chưa thấy có một công trình nàonổi bật Đây đang là một “mảnh đất màu mỡ” cho các nhà nghiên cứu ngônngữ học sau này

Từ bao đời nay, HPV và HG đã trở thành “khúc ruột dân ca” của xứNghệ HPV và HG đã gắn liền với cuộc sống lao động, đấu tranh gian khổ vàđầy mĩ cảm của người dân Nghệ Tĩnh Tìm đến những câu hát ấy, chúng ta cóthể thấy ẩn sau những ngôn từ vừa dân giã, mộc mạc vừa trí tuệ, thiết tha làtoàn bộ cái bản sắc văn hoá của một vùng đất với con người vừa cứng cỏi,kiên cường lại vừa thuỷ chung, tình t ứ

Nghệ Tĩnh là một vùng đất rộng chứa đựng nhiều bản sắc riêng, độc đáokhông thể trộn lẫn với vùng nào khác Tìm hiểu hai loại hình diễn xướng HPV

và HG là tìm về cội nguồn văn hóa, tinh thần tiềm ẩn trong ngôn ngữ lời hát.Nghiên cứu đặc trưng ngôn ngữ HPV qua sự đối sánh với HG, giúp chúng tahiểu rõ hơn về hai làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh qua sự phản chiếu, ánh xạ chính

ở bản thân ngôn từ của chúng

Kho tàng dân ca xứ Nghệ đa dạng về thể loại HG và HPV là những thểloại ổn định phản ánh rõ nét đặc điểm về lịch sử, ngôn ngữ, địa lý, văn hoácủa con người xứ Nghệ Vì vậy, người viết lựa chọn hai loại hình diễn xướngnày để khảo sát, nghiên cứu

- Về mặt thực tiễn:

Có thể nói, xã hội ngày càng có xu hướng phát triển thì khoảng cáchgiữa con người và văn nghệ dân gian càng lùi xa hơn Thực tế đã cho thấy,hiện nay giới trẻ ít chú ý, quan tâm và hát những làn điệu dân ca của địaphương cũng như dân ca đại chúng Thứ âm nhạc thu hút giới trẻ ngày nay, là

âm nhạc đương đại trong nước và nước ngoài Văn nghệ dân gian hay nói cụthể hơn là các làn điệu dân ca nếu không được bảo tồn, tô điểm, phát triển,nghiên cứu, phổ biến, dàn dựng, tái hiện lên sâu sắc, sống động, chân thực

như buổi ban đầu, như những vẻ đẹp nguyên sơ, tinh tuý nhất mà nó vốn cóthì e rằng vốn tài sản âm nhạc dân gian cổ của đất nước chúng ta không chỉ bịmai một mà dần dà sẽ bị lãng quên.

Công việc khôi phục những loại hình diễn xướng đang bị lãng quên như

HG, HPV…đã có không ít những bậc tiền bối cần mẫn, chăm chút từ lâu.Chúng tôi là tầng lớp hậu sinh cũng thiết tha yêu những câu dân ca xứ Nghệ.Qua đây, muốn đem một chút tìm tòi đến cho người đọc để có thể cảm hiểuhơn về đời sống tinh thần của người dân Nghệ Tĩnh xưa

Người viết luận văn này, xin được đóng góp một phần nghiên cứu vềnhững giá trị nghệ thuật và nội dung của hai làn điệu dân ca nổi bật nhất của

xứ Nghệ Tĩnh Hy vọng rằng, sẽ là cầu nối cho làn điệu hát ví phường vải vàhát giặm đến khắp mọi miền đất khác

2 Lịch sử vấn đề

Từ trước đến nay đã có những công trình sưu tầm, nghiên cứu có đề cậpđến HPV và HG với những cách tiếp cận và góc độ khác nhau như: Vũ NgọcPhan (1956), trong cuốn “Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam” đã khái quátnhững nét cơ bản về đặc điểm của HPV và HG

Nguyễn Tất Thứ (không rõ thời gian), trên “Tiểu thuyết thứ bảy” đã giớithiệu một số câu HPV, đồng thời giới thiệu đôi nét về tục HPV

Nguyễn Chung Anh (1958), trong cuốn “Hát ví Nghệ Tĩnh” đã trình bày

về thủ tục và sưu tầm các bài HPV

Thư Hiền và Vi Phong (1997), biên soạn cuốn “Hát phường vải ởTrường Lưu” đã sưu tầm những giai thoại, những bài HPV và một số bài hátdựa trên làn điệu phường vải do các nhạc sĩ Nghệ Tĩnh mới sáng tác ở làngTrường Lưu

Ninh Viết Giao (1960), đã có một công trình nghiêm túc về nguồn gốc,quá trình phát triển, thủ tục và tác giả… của HPV đầy đủ nhất từ trước đếnnay: “Hát phường vải”.

Nguyễn Đổng Chi (1944), xuất bản cuốn “Hát giặm Nghệ Tĩnh” Đây làcông trình sưu tầm, nghiên cứu và phân tích về thể điệu, quá trình phát sinhphát triển, hình thức, tác giả, các bài hát giặm một cách công phu và đầy đủnhất từ trước đến nay

Gần đây, có một số luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ và một số bài báođăng trên mạng, trên các ấn phẩm viết về HPV và HG Chẳng hạn: Luận vănthạc sĩ “Vốn từ địa phương Nghệ Tĩnh” (Phan Thị Vẽ, Đại học Vinh,1996);Luận án tiến sĩ: “Đặc trưng hình thức của các thể thơ dân gian Nghệ Tĩnh”(Ngô Văn Cảnh, Đại học Vinh, 2004); các bài báo: “Tôi, làng và những câuhát phường vải”(Nguyễn Sĩ Đại); “Người tìm về câu ví phường vải NamĐàn”(Ngọc Ánh); “Giữ nguồn cho câu hát phường vải” (Quốc Chính)…

Các tác giả đã sưu tầm, phân tích các câu HG, HPV, nêu lên nguồn gốcphát sinh phát triển, thủ tục, hình thức, thể điệu, tác giả, giai điệu và mộtphần nhỏ về khía cạnh ngôn ngữ Những công trình đó rất đáng quý nhưngmới là bước khởi đầu

3 Mục đích, nhiệm vụ và đối tượng nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Luận văn xác lập và chỉ ra những đặc trưng ngôn ngữ trong HPV và HG

để giúp người đọc hình dung và cảm nhận sâu sắc hơn về những giá trị nghệthuật trong hai thể loại này

Qua số liệu thống kê, phân giải được, tác giả rút ra được một số nhận xét

có tính chất định hướng về đặc trưng ngôn ngữ trong HPV thông qua sự đốisánh với HG

Việc tìm hiểu đặc trưng ngôn ngữ trong HPV và HG, giúp người đọc dễdàng nhận thấy được những nét tương đồng và khác biệt về đặc trưng ngônngữ HPV với đặc trưng ngôn ngữ trong HG.

Nghiên cứu, tìm hiểu đặc trưng ngôn ngữ trong HPV trong sự đối sánhvới HG, góp phần vào việc cảm thụ một cách sâu sắc giá trị nghệ thuật củavăn nghệ dân gian Nghệ Tĩnh và cảm nhận đúng đắn về cách sử dụng ngôn từ,cách chơi chữ đầy khéo léo, tài tình, đậm chất trí tuệ của dân ca Nghệ tĩnh Từ

đó giúp cho thế hệ mai sau có thể thấm nhuần giá trị về nội dung nghệ thuật

và hình thức biểu hiện độc đáo của HPV và HG thông qua những hiện hữu cụthể về ngôn từ

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn gồm có ba chương tương ứng với ba nội dung chính:

1 Luận văn triển khai diễn giải những lý thuyết xoay quanh HPV và HGnhư: nguồn gốc ra đời, quá trình phát triển, hình thức và thủ tục, tác giả, nhạcđiệu, nội dung

2 Luận văn triển khai thống kê và diễn giải các lớp từ đặc sắc trong HPV

và HG: số từ, từ địa phương, từ láy, từ chỉ địa danh, tên riêng, tên điển tíchđiển cố Sau đó, đối sánh để tìm ra điểm giống nhau và khác nhau giữa cáclớp từ của HPV và HG

3 Cuối cùng, luận văn khảo sát, phân tích các biện pháp chơi chữ bằngchiết tự, đồng âm giữa từ thuần Việt và từ Hán Việt, trường từ vựng, nói lái,đồng âm, đồng nghĩa, trái nghĩa, trường nghĩa…từ đó, rút ra giá trị biểu đạtcủa nó, bằng phương pháp thống kê, phân loại, diễn giải, nhận xét Đồng thờiđối sánh những nét tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng ngôn từ, cáchchơi chữ của HPV và HG

3.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là ngôn ngữ HPV trong tuyển tập

“Hát phường vải” của Ninh Viết Giao và ngôn ngữ HG trong tập I và tập II

“Hát giặm Nghệ Tĩnh” của Nguyễn Đổng Chi Người viết lấy “Hát phườngvải” làm đối tượng chính để khảo sát, nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp thống kê, miêu tả, phân loại

Luận văn tiến hành thống kê, miêu tả, phân loại các lớp từ đặc sắc vàbiện pháp nghệ thuật chơi chữ trên ngữ liệu các câu HPV và HG

4.2 Phương pháp so sánh, đối chiếu

Sau khi khảo sát HPV và HG, người viết tiến hành so sánh những néttương đồng và khác biệt ở các mặt của hai loại hình dân ca này

4.3 Phương pháp phân tích tổng hợp

Trong quá trình xử lý ngữ liệu, người viết tiến hành phân tích HPV và

HG trên các phương diện từ vựng, các biện pháp tu từ, từ đó tổng hợp rút ranhững nhận xét tổng quan và cụ thể hơn về đặc trưng cơ bản của ngôn ngữHPV và HG

5 Đóng góp của luận văn

Trước đây, đã có nhiều công trình, luận án, luận văn có đề cập tới nhữngđặc trưng về hình thức, kể cả những đặc trưng ngôn ngữ Song, việc nghiêncứu về đặc điểm của các lớp từ đặc sắc trong HPV và HG thì chưa đầy đủ.Mặt khác, trong lý thuyết và trong thực tiễn cũng chưa có một công trình nàophân tích theo kiểu đối sánh giữa hai hình thức diễn xướng này Do đó, trongluận văn này, người viết cố gắng chỉ ra đặc trưng ngôn ngữ trong HPV qua sựđối sánh với HG

6 Dự kiến cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văngồm 3 chương

Chương 1 Những vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài

Chương 2 Đặc điểm sử dụng các lớp từ đặc sắc trong HPV và HG

Chương 3 Các biện pháp chơi chữ trong HPV và HG

CH NG 1 NH NG V N LÝ THUY T LIÊN QUAN N T I ƯƠ Ữ Ấ ĐỀ Ế ĐẾ ĐỀ À

1.1 Ti u d n ể ẫ

Ngôn ng l a ch ph n chi u tinh th n v t duy c a con ng i b nữ à đị ỉ ả ế ầ à ư ủ ườ ả

a Tính b n a l c tính n i tr i c a dân ca Con ng i b n a sinh ra v

u ng dòng n c c a vùng mi n n o t s mang h i th dân ca c a vùng mi nố ướ ủ ề à ắ ẽ ơ ở ủ ề

y L y ngu n c m h ng t th c t cu c s ng, dân ca l nh ng câu hát c

truy n t i b ng âm thanh, gi ng i u ngôn ng c a t ng a ph ng, c ng lề ả ằ ọ đ ệ ữ ủ ừ đị ươ ũ à

n i ph n ánh nhân sinh quan v th gi i quan c a c dân s ng trên thơ ả à ế ớ ủ ư ố ổ

nh ng y M Gorki ã nh n nh: ưỡ ấ đ ậ đị “Không hi u v n h c dân gian thì khôngể ă ọ

th hi u l ch s c a nhân dân lao ng.ể ể ị ử ủ độ ” [32, tr.9] Dân ca được ng i dânườ

sáng t o ra, b n thân nó ã mang trong mình nhi u ch c n ng quan tr ng.ạ ả đ ề ứ ă ọ

M i lo i hình dân ca u g n li n v i tính ch t công vi c lao ng tay chânỗ ạ đề ắ ề ớ ấ ệ độkhác nhau c a m i vùng mi n th hi n rõ nét hình th c di n x ng c áoủ ỗ ề ể ệ ứ ễ ướ độ đ

c a t ng a ph ng Dân ca không nh ng c v tinh th n, h tr các thao tácủ ừ đị ươ ữ ổ ũ ầ ỗ ợlao ng tay chân trên c n v trên n c nh : xay lúa, giã g o, tát n c, háiđộ ạ à ướ ư ạ ướ

c i, kéo g , d t v i, chèo thuy n, y thuy n, th l iủ ỗ ệ ả ề đẩ ề ả ướ …m còn có ch c n ngà ứ ă

gi i trí nh m giúp th giãn sau nh ng gi l m vi c v t v ; ch c n ng giaoả ằ ư ữ ờ à ệ ấ ả ứ ă

ti p t o c h i cho nam n trao i tâm tình; ch c n ng thông tin, giáo d c,ế ạ ơ ộ ữ đổ ứ ă ụ

b y t n i ni m; ch c n ng t t à ỏ ỗ ề ứ ă ế ự

Dân ca Ngh T nh n m trong t ng ho các l n i u dân ca Vi t nam.ệ ĩ ằ ổ à à đ ệ ệ

Tr i qua bao bi n c th ng tr m c a l ch s , các l n i u dân ca Ngh T nhả ế ố ă ầ ủ ị ử à đ ệ ệ ĩ

v n t n t i cho n ng y nay HG v HPV l hai hình th c di n x ng phẫ ồ ạ đế à à à ứ ễ ướ ổ

bi n v c áo b c nh t Ngh T nh Hai hình th c di n x ng n y, l s nế à độ đ ậ ấ ở ệ ĩ ứ ễ ướ à à ả

ph m c a m t n n s n xu t nông nghi p l c h u; nó l thú ch i tao nhã c aẩ ủ ộ ề ả ấ ệ ạ ậ à ơ ủ

ng i nông dân Ngh T nh ng y x a, l hi n th c sinh ho t nhi u m t c aườ ệ ĩ à ư à ệ ự ạ ề ặ ủnhân dân, l ti ng nói u tranh ch ng áp b c b n b v l c quan, l nh ngà ế đấ ố ứ ề ỉ à ạ à ữsáng t o c áo th hi n khi u th m m d i d o c a h Nhìn chung, HPVạ độ đ ể ệ ế ẩ ỹ ồ à ủ ọ

v HG l to n b l ch s v cu c s ng a d ng c a nhân dân a ph ng n ià à à ộ ị ử ề ộ ố đ ạ ủ đị ươ ơ

ây c ghi l i m t cách y v chân th c Nghiên c u c tr ng ngôn

ng dân ca, giúp chúng ta c m nh n ữ ả ậ được cái tinh tuý c a âm nh c dân gian ủ ạ ở

s c m nh bi u t c a ngôn t m ng i x a ã sáng t o nên b ng c tâm h nứ ạ ể đạ ủ ừ à ườ ư đ ạ ằ ả ồ

v nhi t huy t dân t c à ệ ế ộ

1.2 V hát ph ng v i ề ườ ả

Hát ví l l i hát giao duyên nam n ph bi n Ngh T nh v o cu i thà ố ữ ổ ế ở ệ ĩ à ố ế

k XIX, u th k XX Có nhi u c s nh n nh có th hát ví ã ỷ đầ ế ỷ ề ơ ở để ậ đị ể đ được

th nh h nh t th k XVII, m c dù ch a có t i li u ghi chép c th ị à ừ ế ỷ ặ ư à ệ ụ ể

Có th nói, HPV l m t i u hát chính, n i b t nh t trong hát ví Nghể à ộ đ ệ ổ ậ ấ ệ

t nh HPV l m t lo i hát ví c bi t nh t trong gia t i dân ca c a vùng Nghĩ à ộ ạ đặ ệ ấ à ủ ệ

T nh Theo các nh nghiên c u, n u phân theo lo i hình lao ng thì xĩ à ứ ế ạ độ ứNgh có trên 20 lo i hát ví nh ; ví ph ng v i, ví ph ng nón, ví ph ngệ ạ ư ườ ả ườ ườ

c y, ví ph ng v ng, ví ph ng võng, ví ph g chè, ví ph ng an, víấ ườ à ườ ườ ườ đ

ph ng b n võng, ví ò a, ví ph ng c i, ví ph ng róc cau, ví ph ngườ ệ đ đư ườ ủ ườ ườlau mía, ví ph ng n c, ví ph ng c , ví ph ng buôn, ví ph ng nh m ,ườ ố ườ ỏ ườ ườ ổ ạ

ví ph ng g t, ví ph ng b chè, ví ph ng b ngô, ví ph ng an l i.ườ ặ ườ ẻ ườ ẻ ườ đ ướ

Trong nh ng i u hát n y HPV v hát ph ng c y l có t ch c v ph bi nữ đ ệ à à ườ ấ à ổ ứ à ổ ế

h n c N u phân hát ví theo t ng cung b c tình c m c a con ng i thì có:ơ ả ế ừ ậ ả ủ ườ

ví bu n, ví vui, ví th ng, ví gi n, ví ai oán, ví tình c mồ ươ ậ ả …HPV l m tà ộ

ph ng ti n v n ngh t túc c a nhân dân Ngh T nh N i dung c n b n c aươ ệ ă ệ ự ủ ệ ĩ ộ ă ả ủ

nó mang m tính tr tình Song nó có khác các lo i dân ca khác ch có sđậ ữ ạ ở ỗ ựtham gia c a nh ng nh nho Cho nên tính ch t m t s câu hát, quy cáchủ ữ à ấ ộ ốtrong khi hát, hình th c câu hát, quá trình c a m t cu c hátứ ủ ộ ộ …có ph c t pứ ạ

h n.ơ

1.2.1 Ngu n g c v quá trình phát tri n ồ ố à ể

n c ta nhi u vùng mi n l m ngh kéo v i, d t v i nh ng không ph i

xã thu c các huy n Can L c, Nghi Xuân, Th ch H , ộ ệ ộ ạ à Đức Th (H T nh) nh tọ à ĩ ấ

l xã Tr ng L u (Can L c), an Du (kì Anh)à ở ườ ư ộ Đ …M t s xã ô L ng,ộ ố ở Đ ươThanh Ch ng, c bi t l các xã Tân S n, Thái S n, Th nh S n ( ô L ng); v iươ đặ ệ à ơ ơ ị ơ Đ ươ à

xã Yên Th nh Di n Châu có m t s l ng n i b t áng chú ý l l ng Trungở à Ở ễ ộ ố à ổ ậ đ à à

Ph ng (xã Di n Minh), l ng Ph ng L ch ( xã Di n Hoa) v m t s l ngườ ễ à ươ ị ễ à ộ ố àquanh ó, r i m t s xã Qu nh L u nh Qu nh H ng, Qu nh H u, Qu nhđ ồ ộ ố ở ỳ ư ư ỳ ồ ỳ ậ ỳBá…v m t s n i khác n a trên t Ngh T nh u có HPV Song n i phà ộ ố ơ ữ đấ ệ ĩ đề ơ ổ

bi n nh t, có truy n th ng nh t, có quy cách nh t, có nhi u tay b câu hát l iế ấ ề ố ấ ấ ề ẻ ỗ

l c nh t, ạ ấ được nhân dân các n i n hát v nghe hát nhi u nh t l HPV ơ đế à ề ấ à ởNam Đàn Ti ng l nh n xa, b con x Ngh có câu:ế à đồ à ứ ệ

Thanh Ch ng l t c y b aươ à đấ à ừNam Đường bông v i hát hò thâu canh.ả Ngu n g c c a HPV xu t phát t ngh tr ng bông, kéo v i ph bi n ồ ố ủ ấ ừ ề ồ ả ổ ế ởNam n Nam n h u h t nh n o c ng tr ng bông cho nên m i sinh raĐà Ở Đà ầ ế à à ũ ồ ớngh kéo v i Do tính ch t c a ngh kéo v i Nam ề ả ấ ủ ề ả ở Đà à ộn l m t ngh l mề àthêm nh nh ng m l ngh c a n b con gái, nên ch em th ng kéo v iẹ à à à ề ủ đà à ị ườ ả

v o ban êm còn ban ng y ch em i l m vi c ng áng à đ à ị đ à ệ đồ Đặc bi t v o mùa hè,ệ à

c tháng sáu, tháng b y, tháng tám v tháng chín l nh ng tháng có th i ti tỡ ả à à ữ ờ ế

ban êm khô ráo, mát m thu n l i cho vi c ng i nhóm h p ngo i tr i kéođ ẻ ậ ợ ệ ồ ọ à ờ

v i Phong tr o kéo v i trong th i gian n y r m r h n c Sau mùa thu ho chả à ả ờ à ầ ộ ơ ả ạbông, nh ng tháng n y mùa m ng c y c y ã xong, thì gi t ng i r i rãi,ữ à à à ấ đ ờ ươ đố ỗ

ch em th ng r nhau t h p nh n o trong thôn xóm, v a ti n èn d u l iị ườ ủ ụ ọ ở à à ừ ệ đ ầ ạ

v a có ng i ùa hát cho vui trong khi kéo v i Ch nh hu c l ng i d tính,ừ ườ đ ả ủ à ặ à ườ ễ

bi t hát hu c thích nghe hát, n u không thì con cái c a ch nh ph i l ng iế ặ ế ủ ủ à ả à ườ

ch trì Ph ng kéo v i th ng ch n nh n o có cái sân r ng rãi, thoáng ãng,ủ ườ ả ườ ọ à à ộ đngõ ra v o thu n ti n, n u sân c nh m t cái ao hu c cái h thì ch ng còn gìà ậ ệ ế ạ ộ ặ ồ ẳ

lý t ng b ng Khung c nh m i ng i nhóm h p v a kéo v i v a hát vui ùaưở ằ ả ọ ườ ọ ừ ả ừ đtrên m t cái sân m o, lung linh d i ánh èn d u th t m cúng: cô thì ng iộ ờ ả ướ đ ầ ậ ấ ồ

d a th m nh , c t nh ho c b c vách, b c phên v c gi a sânự ề à ộ à ặ ứ ứ à ả ở ữ …M i ng iỗ ườ

ng i m t t th nh ng tay ai c ng m t tay quay xa, m t tay c m con cúi rútồ ộ ư ế ư ũ ộ ộ ầ

s i: ợ “Tay quay xa khi quay khi d ng, lên lên xu ng xu ng, khi a ra, khi coừ ố ố đư

v o, tho n tho t, m m m i Ti ng xa kêu vè vè ho v i ti ng quay kêu ro roà ă ắ ề ạ ế à ớ ế

t bu m xa phát ra, êm ái t o nên m t i u nh c tr m tr m u u, nh ngừ ồ ạ ộ đ ệ ạ ầ ầ đề đề ư

g n g i thân yêu.ầ ũ ” [32, tr.22] Nh p i u khi kéo v i ho v o âm thanh c a xaị đ ệ ả à à ủquay trong êm khuya thanh v ng quy n v o ánh tr ng thanh huy n o l mđ ắ ệ à ă ề ả àcho c m xúc dâng tr o, ti ng hát c a ch em b ng c t lên trong khung c nhả à ế ủ ị ỗ ấ ả

n ng ng Ph ng v i c ng nh ph ng c y, ph ng g t, ph ng ch p gaiă độ ườ ả ũ ư ườ ấ ườ ặ ườ ắ

an l i, ph ng róc cau lau mía

đ ướ ườ …t i m t s n i khác, h p ó r i tan ó Cóạ ộ ố ơ ọ đ ồ đ

nh ng ph ng v i th ng l y tên c a ng i hát hay nh t ữ ườ ả ườ ấ ủ ườ ấ được nhi u ng iề ườhâm m , nh ph ng b Chánh Diên Th nh L c, ph ng b Cháu Ban ộ ư ườ à ở ị ạ ườ à ởNam Kim, ph ng o L ng Ho ng Trù.v.v M y câu HPV sau ây cho taườ ượ ở à ấ đ

Sau n hát vui c i,đà ườ

Cu c thanh l ch vui ch iộ ị ơ … [32, tr.21]

HPV l ti ng hát xu t phát t lao ng r i tr l i ph c v lao ng Nóà ế ấ ừ độ ồ ở ạ ụ ụ độ

l m cho tinh th n lao ng tr nên h ng say y nhi t huy t, n ng su t laoà ầ độ ở ă đầ ệ ế ă ấ

ng c ng t ng lên HPV có c h i phát sinh v phát tri n c ng l do tính

ch t khá n gi n v nh nh ng c a thao tác kéo v i Vì v y, ng i ta th ngấ đơ ả à ẹ à ủ ả ậ ườ ườnói: “Ph ng v i chính l ph ng c a nh ng ng i kéo v i ch không ph iườ ả à ườ ủ ữ ườ ả ứ ả

c a nh ng ng i d t v iủ ữ ườ ệ ả ” B i vì, ngh d t v i, d t t l a òi h i ph i t pở ề ệ ả ệ ơ ụ đ ỏ ả ậtrung t t ng cao v dùng nhi u s c lao ng h n ngh kéo v i Ch ngư ưở độ à ề ứ độ ơ ề ả ẳ

h n, l ng Qu nh ôi huy n Qu nh L u (Ngh An) h u h t con gái trongạ ở à ỳ Đ ệ ỳ ư ệ ầ ế

l ng u l m ngh t l a ho c d t v i, hay l ng Ho ng Ngh a v Nguy tà đề à ề ơ ụ ặ ệ ả ở à à ĩ à ệViên thu c huy n Ho ng Hoá, t nh Thanh Hoá, n b con gái c ng l m nghộ ệ ằ ỉ đà à ũ à ề

d t v i m không có t c hát i áp giao duyên nh l i hát c a nh ng ng iệ ả à ụ đố đ ư ố ủ ữ ườkéo v i ả

V o nh ng êm hè, ch em th ng t h p th nh ph ng, v a kéo s i,à ữ đ ị ườ ụ ọ à ườ ừ ợquay xa, v a góp vui b ng nh ng câu hát t ngh ra Các ch ng trai l ng iừ ằ ữ ự ĩ à à đ

d o ch i trong êm b níu chân l i b i nh ng l i ca ng t ng o, sâu l ng c ngạ ơ đ ị ạ ở ữ ờ ọ à ắ ũ

d ng l i hát i ôi l i c u vui v c ng l m quen Ban u, ti ng hát c aừ ạ đố đ ờ ầ à ũ để à đầ ế ủcác ch ng ch nh m th l n i ni m mu n v o giao l u, g p g v i các cô gái.à ỉ ằ ổ ộ ỗ ề ố à ư ặ ỡ ớSau ó ti ng hát c a h l i đ ế ủ ọ ạ được ch em ón nh n m t cách n ng h u Nh ngị đ ậ ộ ồ ậ ữ

ch ng trai say mê hát l nh ng ch ng trai quê có tâm h n, thích hát x ngà à ữ à ồ ướhay m t nho s a c m H th ng t h p th nh t ng nhóm kho ng d m baộ ĩ đ ả ọ ườ ụ ọ à ừ độ ả ă

ng i l m th nh m t h i v i nhau v hát i áp l i v i các cô Thói quen iườ à à ộ ộ ớ à đố đ ạ ớ đhát i áp nam n n sâu v o tâm trí c nh ng ch ng trai v các cô gáiđố đ ữ ă à ả ữ à àkhi n cho h n u b i hát m t êm l th y nh , khó ch u v tr n tr c khôngế ọ ế ỏ đ ộ đ à ấ ớ ị à ằ ọsao ng ủ được Ph ng kéo v i n o c ng v y, nam n hát i áp y tình tườ ả à ũ ậ ữ đố đ đầ ứsay mê V không ch hát m t êm m h hát h t êm n y qua êm khác, b tà ỉ ộ đ à ọ ế đ à đ ấ

ch p c tr i m a to hay l l t M a to h n u không có t i nón thì b qu n áoấ ả ờ ư ũ ụ ư ọ ế ơ ỏ ầ

v o m t cái vò, mình óng kh , hai tay ôm l y vò ch y m t m ch t i n i Và ộ đ ố ấ ạ ộ ạ ớ ơ ềmùa m a n c sông lên ng p l t c cánh ng nh ng trai ch Th ng, ch Hư ướ ậ ụ ả đồ ư ợ ượ ợ ạvùng c Th (H T nh) v n c chèo thuy n sang hát bên Nam n Đứ ọ à ĩ ẫ ố ề Đà

a i m di n ra sinh ho t HPV r t n gi n M t cái sân nh , m t l i

ngõ v ch có ti ng hát ng t ng o l l m quy n luy n lòng ng i B ng nh ngà ỉ ế ọ à à à ế ế ườ ằ ữ

câu hát h oán trách luân lí, l giáo phong ki n ã d ng r o c n ng n cáchọ ễ ế đ ự à ả ătình duyên c a h V c ng chính ti ng hát ã l m dây t h ng xe k t nhi uủ ọ à ũ ế đ à ơ ồ ế ề

ôi th nh v ch ng Nh ng tình c m y, th hi n thi t tha qua nh ng câu

ph ng v i:ườ ả

M t ni m ch quy t l y oộ ề ỉ ế ấKhéo bông khéo v i, khéo lo vi c nh ả ệ àTrong quá trình HPV, trai gái không ch th l , trao i tình c m v iỉ ổ ộ đổ ả ớnhau m còn ua trí v i nhau n a H th thách trí thông minh, s nhanh tríà đ ớ ữ ọ ử ự

T i n, khi ph ng v i nhóm h p t i m t nh n o ó, ch em t p trung trênố đế ườ ả ọ ạ ộ à à đ ị ậ

d i 20 ng i kéo s i Các ch ng trai n sau m t chút ướ ườ để ợ à đế ộ “ ánh ti ngđ ế ” từngo i à đường, ngo i ngõ các cô bi t l h mu n à để ế à ọ ố đượ àc v o hát L i hát d oờ ạ

u tiên c ng nh l m t s g i ý h t s c t nh v l ch s c a các ch ng, ng

ý v i các cô mu n ớ ố được cùng chung vui trong cu c hát: ộ

D ng xa khoan kéo i ph ng,ừ ơ ườHình nh có khách vi n ph ng n nh [32, tr.175]ư ễ ươ đế àHát h i có tác d ng l m cho hai bên hi u bi t nhau Bên n h i bên namỏ ụ à ể ế ữ ỏquê quán âu, cha m th n o, ã có v con ch a (có nh ng ng i ã có vở đ ẹ ế à đ ợ ư ữ ườ đ ợ

hu c ch ng i v n i hát), anh ch em m y ng i, tên l gì, bao nhiêu tu iặ ồ đ ẫ đ ị ấ ườ à ổ …

Ba b c trên trong ch ng m u c a HPV c ng n gi n v n i dungướ ặ ở đầ ủ ũ đơ ả ề ộ

v giá tr ngh thu t v t n r t ít th i gian ây l ph n ch o h i l m quen à ị ệ ậ à ố ấ ờ Đ à ầ à ỏ à để

bi t lý l ch c a nhau m thôi.ế ị ủ à

Ch ng th hai: Hát , hát i Ch ng n y ch có m t b c c ng lặ ứ đố đố ặ à ỉ ộ ướ ũ à

ch ng quan tr ng ây l ch ng các ch ng trai ph i nhanh trí, linh ho t iặ ọ Đ à ặ à ả ạ để đố

k p v i nh ng câu i khá hi m hóc, l t léo c a bên n Ch ng n y, ch y uị ớ ữ đố ể ắ ủ ữ ặ à ủ ếtrai gái hát v i nhau th thách t i phán oán v trí thông minh N iđố ớ để ử à đ à ộdung c a câu c ng r t phong phú ủ đố ũ ấ

i v nh ng hi u bi t thông th ng trong i s ng h ng ng y, v ki n

th c nông nghi p v c nh ng i u khó có th th c hi n ứ ệ à đố ả ữ đ ề ể ự ệ được:

Anh v ch l t bó tro,ề ẻ ạRán s nh ra m em cho l m ch ng [32, tr.224]à ỡ à ồCòn các câu c a nh nho luôn liên quan n nh ng ki n th c sáchđố ủ à đế ữ ế ứ

v H thách v ch ngh a trong sách:ở ọ đố ề ữ ĩ

H i anh h c sách Hán V ng,ỡ ọ ươ

Ai câu sông V , ai c y L ch S n? [32, tr.232]ị à ạ ơChính các nh nho ã em hát i v o HPV Có r t nhi u l i i v nà đ đ đố à ấ ề ố đố ậ

d ng nhi u l i ch i ch nh chi t t , s d ng t Hán Vi t ng ngh a v iụ ề ố ơ ữ ư ế ự ử ụ ừ ệ đồ ĩ ớthu n Vi t, tr ng t v ng, t a ngh a, ng âmầ ệ ườ ừ ự ừ đ ĩ đồ …

Ch ng th ba có ba b c: Hát m i, hát xe k t v hát ti n.ặ ứ ướ ờ ế à ễ

N u các ch ng trai tr l i ế à ả ờ được các câu hát , hát i có ngh a l ãđố đố ĩ à đ

v t qua ượ được th thách Cho nên lúc n y các ch ng ử à à được các cô m i v o sânờ à

nh ch không ph i ng i ngo i ngõ, ngo i à ứ ả ồ à à đường n a Sau khi hai bên giápữ

m t, bên n ã c m ph c t i trí c a bên nam nên gi ng hát c a các cô d uặ ữ đ ả ụ à ủ ọ ủ ị

d ng h n, cung kính, trân tr ng các ch ng h n Các cô m i các ch ng v oà ơ ọ à ơ ờ à à

ây l lúc m hai bên nam n hát lên t t c nh ng tâm t tình c m

th m kín, d n nén b y lâu H c ng nói lên nh ng tâm s , khao khát ầ ồ ấ ọ ũ ữ ự được

l y nhau Trong th i gian êm ã v khuya, không gian yên ng, ch có ti ngấ ờ đ đ ề ắ ỉ ếquay xa vè vè v ti ng thoi a lách cách (n u nh ch nh có con gái d tà ế đư ế ư ủ à ệ

v i) ho quy n v i ti ng hát ân tình nh quy n l y gió, ho v o s ng, thi tả à ệ ớ ế ư ệ ấ à à ươ ếtha, m n n ng, m say, tình t k l v bi t bao nh nhung, s u mu n, yêuặ ồ đắ ứ ể ể ề ế ớ ầ ộ

th ng y thi t tha l u luy n, c v nh ng trách móc, gi n h n, than thânươ đầ ế ư ế ả ề ữ ậ ờtrách ph nậ …Nam n hát h t c áy lòng, th l h t t t c tình c m, h mữ ế ả đ ổ ộ ế ấ ả ả ọ đắchìm trong nh ng câu hát yêu th ng d o d t, trong b su i ngu n c a c mữ ươ à ạ ể ố ồ ủ ảxúc dâng tr n: à

ôi ta nh th con t m,

Cùng n m t lá cùng n m m t nong [32, tr.310]ă ộ ằ ộ

B c ba hát ti n l hát ch o t m bi t lúc ra v Nó l b c cu i cùng c aướ ễ à à ạ ệ ề à ướ ố ủ

m t cu c hát ph ng v i Tr i qua m t êm hát, hai bên ã hi u rõ v nhau, ýộ ộ ườ ả ả ộ đ đ ể ề

h p tâm u nên lúc hát ti n c nam n u l u luy n, b n r n không mu n r iợ đầ ễ ả ữ đề ư ế ị ị ố ờ

xa H h n th v i nhau tr c lúc ra v :ọ ẹ ề ớ ướ ề

Ra v d n v i n c non,ề ặ ớ ướ

D n r ng m t ch vuông tròn phu thê [32, tr.460]ặ ằ ộ ữ Chúng tôi ã trình b y gi n l c th t c c a m t cu c HPV T ngđ à ả ượ ủ ụ ủ ộ ộ ừ

ch ng c a HPV r t h p lý m c ng không kém ph n t nhiên v y ch t trặ ủ ấ ợ à ũ ầ ự à đầ ấ ữtình lãng m n Chúng ta hi u t i sao ng i dân x Ngh n i ây l i thích iạ ể ạ ườ ứ ệ ơ đ ạ đHPV nh v y ó l nh ng câu hát mang m tính nhân v n cao c v có s cư ậ Đ à ữ đậ ă ả à ứ

s ng mãnh li t, v t lên trên m i giá tr v t ch t t m th ng b i tính ch tố ệ ượ ọ ị ậ ấ ầ ườ ở ấtrong sáng v n i dung c a nó.ề ộ ủ

1.2.3 Tác gi hát ph ng v i ả ườ ả

Hát ph ng v i nói riêng v hát ví nói chung chia l m ba lo i ngh nhân.ườ ả à à ạ ệ

M t l các lo i ngh nhân dân gian thu n tuý qu n chúng H l nh ngộ à ạ ệ ầ ầ ọ à ữ

ng i ch ng ườ ẳ đượ ọ àc h c h nh v c ng ít khi à ũ được nghe n kinh, thi, s , phú Hđế ử ọ

l nông dân nh anh hoe, ch , bác cu, chú , ch ch t, ông tri, b xã, cà ư ị đỏ đĩ ị ắ à ốtrùm…Nói chung h l t ng l p lao ng nông nghi p bình dân, thu n nông.ọ à ầ ớ độ ệ ầ

Nh ng câu hát c a h sáng tác ra ch l d ngâm nga cho tho n i lòng v thữ ủ ọ ỉ à ể ả ỗ à ổ

l tình c m, ng viên nhau trong khi lao ng N i dung c a nh ng câu hátộ ả độ độ ộ ủ ữ

b y t nh ng v n thi t thân c a i s ng tinh th n trong m t xã h i nôngà ỏ ữ ấ đề ế ủ đờ ố ầ ộ ộnghi p H chính l hi n thân cho nh ng câu hát ví ph ng v i bu i s khai.ệ ọ à ệ ữ ườ ả ổ ơ

H l ng i u tiên sáng tác ra v hát V chính h ã d t nên nh ng cu cọ à ườ đầ à à ọ đ ệ ữ ộhát ví th m ắ đượm ân tình, êm ái, ng t ng o d i lu tre l ng.ọ à ướ ỹ à

Hai l , ph i k n lo i ngh nhân dân gian t t nghi p tr ng à ả ể đế ạ ệ ố ệ ườ “t i giaạ ”

c ng khá áng k H l nh ng cô thôn n nhanh trí, khéo léo ng kh u t iũ đ ể ọ à ữ ữ ứ ẩ àtình Do v y, có nh ng cô i hu c l m thuê cho nh phú h , nh ó cóậ ữ đ ở đợ ặ à à ộ à đ

m i th y nho v d y h c n u có c h i ờ ầ đồ ề ạ ọ ế ơ ộ đượ đức ng c nh h u tr thu c l hạ ầ à ố à ọ

“h c l mọ ỏ ” r t nhanh V sau n y, h a nh ng ki n th c ã ấ à à ọ đư ữ ế ứ đ “h c l mọ ỏ ” được

v n d ng v o các câu hát , hát i, hát b y t tâm tình

nh ng ng i n i ti ng nh t c a lo i tác gi n y l cô Võ Th Nh n, dân aữ ườ ổ ế ấ ủ ạ ả à à ị ẫ đị

ph ng th ng g i l o Nh n (sinh n m 1895 t i l ng an Du ( K Dua), Kươ ườ ọ à ẫ ă ạ à Đ ẻ ỳAnh, m t n m 1958) T ng truy n gi ng hát c a cô v a m ch t thông tu ,ấ ă ươ ề ọ ủ ừ đậ ấ ệthanh tao l i v a m t m , t nh Cô Nh n n i ti ng v i t i ng kh u s c s oạ ừ ượ à ế ị ẫ ổ ế ớ à ứ ẩ ắ ả

y ch ngh a ã l m mê m n bi t bao ch ng trai, k c các v khoa b ng, các

b c c nho, các ch ng công t con nh gi uậ ự à ử à à …Cô l ng i hát hay, hát gi i l ià ườ ỏ ạhay hát nên thu hút r t nhi u khách n hát Trong l ng hát ví vùng nam xấ ề đế à ở ứNgh không m y ai không bi t ti ng cô Nh n Tuy cô không ệ ấ ế ế ẫ đượ đ ọ àc i h c b i

b n nh ng v i b n tính thông minh, ham hi u bi t ch ngh a, khi i cho m tả ư ớ ả ể ế ữ ĩ đ ở ộ

nh phú h có nuôi th y d y h c trong nh , tranh th lúc h u n c, m i tr uà ộ ầ ạ ọ à ủ ầ ướ ờ ầ

cô Nh n ã ẫ đ “h c l mọ ỏ ” được nhi u ch , nhi u i n tích trong T Th , Ngề ữ ề đ ể ứ ư ũKinh, Đường Thi, Nam S , B c Sử ắ ử…Cô v n d ng ki n th c ậ ụ ế ứ “ h c mótọ ” v oàsáng t o câu hát v ng x r t nhanh nh y, t i tình Cô ã so t i v i nhi u nhoạ à ứ ử ấ ạ à đ à ớ ề

s t i ba v ĩ à àđượ ọc h vô cùng thán ph c t i i áp thông tu c a cô Ch ng h nụ à đố đ ệ ủ ẳ ạ

m t câu hát c a cô Nh n khi g p c Canh (t c Nguy n Th c Canh, con ôngộ ủ ẫ ặ ả ứ ễ ứNguy n Th c T , quê l ng ông Ch , huy n Nghi L c, T nh Ngh An), n iễ ứ ự ở à Đ ử ệ ộ ỉ ệ ốnghi p cha l m t thanh niên t i ba có chí khí, cô Nh n hát:ệ à ộ à ẫ

Thi p th ng thân thi p dãi d u,ế ươ ế ầ

Th ng ch ng u mang ai T L , vai qu y u Nhan Uyên.ươ à đầ đ ử ộ ả đầ(T L l h c trò gi i c a Kh ng T , nh nghèo, cha m t s m, ai T L lử ộ à ọ ỏ ủ ổ ử à ấ ớ đ ử ộ àcái ai m T L t trên u i g o thuê ki m ti n nuôi m Còn Nhanđ à ử ộ đặ đầ để độ ạ ế ề ẹUyên l h c trò gi i nh t c a Kh ng T ) Nghe cô Nh n hát nh v y, c Canhà ọ ỏ ấ ủ ổ ử ẫ ư ậ ả

bi t cô l ng i hi u ch ngh a.ế à ườ ể ữ ĩ

Ngo i cô Nh n ra còn có nhi u ng i nh th Có nhi u tên tu i à ẫ ề ườ ư ế ề ổ được

nh c n trong dân gian nh : b cháu Ban, b chánh Diên, b D ng Th n, bắ đế ư à à à ũ ơ à Sân, cô S , cô Chín, cô Cúc, cô Ba, cô L ng, cô Thanh, chát Tuy n, hoe

Tuý, hai Lan, cô Đài, cô Túc, ch Khoa, ch Th nh, cô Namị đồ ị đồ ị …

Các ngh nhân n y ã ch ng t h l ng i có kh n ng sáng t o, ngệ à đ ứ ỏ ọ à ườ ả ă ạ ứphó t i tình, i ch i, tr a v i nhi u câu hát i hi m hóc c a s t , c nho,à đố ọ ả đũ ớ ề đố ể ủ ĩ ử ự

th y gầ à…H ã dân gian hoá v n h c bác h c.ọ đ ă ọ ọ

Th ba, l lo i ngh nhân dân gian có b c qua ứ à ạ ệ ướ “c a Kh ng sânử ổTrình” Lo i n y có ba b ph n: ạ à ộ ậ

B ph n th nh t l nh ng nho s , th c gi t i n ng H có th xu tộ ậ ứ ấ à ữ ĩ ứ ả à ă ọ ể ấthân t t ng l p bình dân, hay c ng có d p l n l n trong qu n chúng H lừ ầ ớ ũ ị ă ộ ầ ọ à

nh ng b c c nho nh Tú San (hay Tú Sách), M n C (tú t i Ho ng ìnhữ ậ ự ư ề ơ à à Đ

Th c xã Th nh L c), inh Vi t Th n hay nh ng b c th c gi nh Phan B iự ở ị ạ Đ ế ậ ữ ậ ứ ả ư ộChâu (th ng g i l Gi i San), Võ Liêm S n ườ ọ à ả ơ Đặc bi t l i thi h o Nguy nệ à đạ à ễ

Du v nh ng tên tu i n i ti ng nh : Nguy n công Tr , Nguy n Huy T ,à ữ ổ ổ ế ư ễ ứ ễ ựNguy n Huy Hễ ổ…T ng truy n lúc còn tr Nguy n Du, khi y th ng g i lươ ề ẻ ễ ấ ườ ọ à

c u Chiêu B y r t thích hát ph ng v i B y gi có l ng Tr ng L u thu cậ ả ấ ườ ả ấ ờ à ườ ư ộhuy n Nghi Xuân l m t l ng n i ti ng v hát ph ng v i, v ngh d t v i vệ à ộ à ổ ế ề ườ ả ề ề ệ ả à

v con gái p L ng Tiên i n l l ng c a Nguy n Du l i có ngh l m nón.ề đẹ à Đề à à ủ ễ ạ ề àCon trai ph ng nón th ng kéo nhau sang hát ph ng v i Tr ng L u Hườ ườ ườ ả ở ườ ư ọ

i hát vì mê hát, nh ng m t ph n l vì mê các cô gái p Trong các chuy n

v y, li n b ngay m t câu gh o ch i nh sau: ậ ề ẻ ộ để ẹ ơ ư

Tr m hoa ua n mùa xuână đ ở

C sao Cúc l i mu n m n v thu?ớ ạ ộ ằ ềChiêu B y v nói chuy n hoa nh ng k th c l mu n h i châm ch c: cácả ờ ệ ư ỳ ự à ố ỏ ọ

cô gái khác u ã i l y ch ng s m, sao riêng cô Cúc l i quá l a l thìđề đ đ ấ ồ ớ ạ để ứ ỡ

nh v y?ư ậ

Nh ng cô Cúc n o ph i tay v a, thoáng nghe qua cô ã hi u ngay ý tư à ả ừ đ ể ứ

c a i ph ng, bèn hát áp l i r ng: ủ đố ươ đ ạ ằ

Vì ch ng tham chút nhu v ngư ỵ àCho nên Cúc ph i mu n m ng v thu.ả ộ à ềHoa cúc v n l lo i hoa n v mùa thu, cúc n v thu m i l ang ố à à ở ề ở ề ớ à đ độmãn khai, th l úng k ch không ph i mu n.ế à đ ỳ ứ ả ộ

Có giai tho i k l i r ng: Nguy n Du sang hát ph ng v i Tr ng L uạ ể ạ ằ ễ ườ ả ở ườ ư

em lòng yêu m t cô gái ó, l m cho cô gái b m t ng t b c ngh bông

v i (không hi u ó l o Uy, Sa, o Cúc hay m t cô gái n o khác?) Có l ,ả ể đ à ả ộ à ẽ

ng i con gái ó có th c v tình c m c a cô gái v Nguy n Du l có th c nênườ đ ự à ả ủ à ễ à ựNguy n Du có vi t b i: ễ ế à “Thác l i trai ph ng nónờ ườ ” d i 34 câu tr l i l i:à để ả ờ ạ

Ti c thay duyên ph n T n T nế ậ ấ ầ

Ch a quen ã l ch a g n ã xaư đ ạ ư ầ đ …[32, tr.36, 37]

B ph n th hai l nh ng s phu yêu n c H l nh ng ng i có tinhộ ậ ứ à ữ ĩ ướ ọ à ữ ườ

th n s c sôi u tranh ch ng ngo i xâm nh ng l i say mê hát ph ng v i Hầ ụ đấ ố ạ ư ạ ườ ả ọ

ã l i d ng ph ng ti n v n ngh t túc y khêu g i lòng yêu n c v chí

c m thù gi c c a nhân dân ng Nh Mai, Tr n T n, Cao Th ng, Ki u, ă ặ ủ Đặ ư ầ ấ ắ đề ể đềNam, c Nho n, Ho ng Giáp L pđố ạ à ậ …trong nh ng ng y C n V ng, Giápữ à ầ ươ

Tu t, h có c h i l i i ch i hát ph ng v i C Tú T n, Tú Mai v các t ngấ ễ ơ ộ ạ đ ơ ườ ả ả ấ à ướ

l nh c a hai ông trong ng y tháng b n r n v i cu c kh i ngh a Giáp Tu tĩ ủ à ậ ộ ớ ộ ở ĩ ấ(1874) h có d p l c ng i ch i hát ph ng v i Phan B i Châu, ễ ị à ũ đ ơ ườ ả ộ Đặng TháiThân, V ng Thúc Quý, Bìu L , ng V n Bá, Nguy n th c Canh, Lê Võươ ộ Đặ ă ễ ứ …

s ng trong nh ng n m u th k XX u thích i hát ph ng v i Nh ngố ữ ă đầ ế ỷ đề đ ườ ả ưPhan B i Châu l ngh nhân tiêu bi u nh t trong s ó Trong i c a mìnhộ à ệ ể ấ ố đ đờ ủPhan B i châu ã i hát ph ng v i r t nhi u l n Phan b i Châu lúc còn lộ đ đ ườ ả ấ ề ầ ộ à

c u nho San, lúc l m th y v khi i v n ng cách m ng h có d p l i iậ à ầ đồ à đ ậ độ ạ ễ ị ạ đ

ch i hát ph ng v i T ng truy n, có m t hôm c u San i thi h ng tr vơ ườ ả ươ ề ộ ậ đồ đ ỏ ở ềbèn qua ph ng v i Nam Kim hát cho v i i n i bu n b c Không ng c uườ ả ở ơ đ ỗ ồ ự ờ ậ San b cô Di n c ng l m t ngh nhân hát ph ng v i hay có ti ng (tên

Ch cho tu n ki t, anh h o ra tay.ờ ấ ệ à

n ây Phan m i tr l i câu h i ban u:

H i ta ta c ng t lòng,ỏ ũ ạ

Gi i xanh còn hãm anh hùng chút ch i [32, tr.143]ờ ơ

B ph n th ba l các nh nho vãn th i (chi m s l ng ông o h n).ộ ậ ứ à à ờ ế ố ượ đ đả ơ

H l nh ng ng i g n g i v i qu n chúng, i hát tho mãn nhu c u tinhọ à ữ ườ ầ ũ ớ ầ đ để ả ầ

th n, l p i ch tr ng trong tâm h n, l m khuây kho tâm tr ng u u n, b tầ ấ đ ỗ ố ồ à ả ạ ẩ ấmãn c a mình tr c th i cu c Có th k tên nh ng nh nho vãn th i haiủ ướ ờ ộ ể ể ữ à ờ ởhuy n Nam ệ Đà à ưn v H ng Nguyên trong l ng hát ví ph ng v i: c Quy n, cà ườ ả ử ề ửThu , Tú Quynh, hoe Ba, kép Hai, tú To n, tú Cò, c Chiu, tú Tá, c Bân, cỵ ả ả ử ửTích, nho Lân, c V nh, h n L ng, c Hùng, nho Côn, Sânử à à ươ ử đồ …

Các nh nho tham gia HPV ã th i v o n i dung c a các câu hát m tà đ ổ à ộ ủ ộ

lu ng gió m i l m cho HPV t ch l m t ph ng ti n c v lao ng, ồ ớ à ừ ỗ à ộ ươ ệ để ổ ũ độ đểtrai gái trao i tình c m, th l tâm tình v i nhau thì c ng xen v o m t ph nđổ ả ổ ộ ớ ũ à ộ ầcho các nho s tr t i, s c, ganh ua ch ngh a ó c ng l m t m t tiêu c cĩ ổ à đọ ứ đ ữ ĩ Đ ũ à ộ ặ ự

do nh h ng c a các nh nho Song, các v nho ã góp ph n l m cho HPVả ưở ủ à ị đồ đ ầ à

t n ngh thu t cao, có nhi u câu hát , hát i iêu luy n, ch t ch

HPV t ch th t c còn thô s , l ng l o n quy c , t o th nh m t sinh ho từ ỗ ủ ụ ơ ỏ ẻ đế ũ ạ à ộ ạ

v n hoá b ích, thú v h i t nhi u t ng l p tham gia v có v trí v t tr i h nă ổ ị ộ ụ ề ầ ớ à ị ượ ộ ơ

h n trong các lo i hát ví Ngh T nh HPV không ch l n i trai gái iẳ ạ ở ệ ĩ ỉ à ơ để đố

áp giao duyên, m c ng l n i các nho s rèn luy n v n ch ng, các s phu

nh ng ch tr ng trên ám ru ng ã c y r i (vì thi u m hay vì m b ch t).ữ ỗ ố đ ộ đ ấ ồ ế ạ ạ ị ế

Có r t nhi u ng i Ngh T nh ã hi u ti ng gi m theo ngh a l gi mấ ề ườ ệ ĩ đ ể ế ặ ĩ à ắthêm v o Nh ng h l i hi u theo hai cách khác nhau Cách th nh t b tà ư ọ ạ ể ứ ấ ắ

ngu n t hi n t ng i p câu c a HG Vì trong khi t m t b i hát ng i taồ ừ ệ ượ đ ệ ủ đặ ộ à ườ

th ng xen v o nh ng câu láy l i (hay câu i p), vì th m g i l HG Cáchườ à ữ ạ đ ệ ế à ọ à

hi u th hai xu t phát t ch HG th ng ph i ch p v n.(Trong lúc hát i áp,ể ứ ấ ừ ỗ ườ ả ắ ầ đố đ

th ng ch v n c a câu u b i áp ph i ch p cùng v n v i câu cu i c a b iườ ữ ầ ủ đầ à đ ả ắ ầ ớ ố ủ à

Xui d thi p âu s uạ ế ầ … [7, tr.15]

Vi c ch p v n hay hát ch p v o t c l gi m ng i ta còn hay g i l b t x p.ệ ắ ầ ắ à ứ à ặ ườ ọ à ắ ắCho nên hát gi m có n i g i l hát x p (hay hát lu n) Ti ng ặ ơ ọ à ắ ồ ế “gi mặ ” v ti ngà ế

phong ki n è n ng lên cu c s ng con ng i V t qua nh ng r o c n c aế đ ặ ộ ố ườ ượ ữ à ả ủ

ch phong ki n ế độ ế “nam n th th b t t ng thânữ ụ ụ ấ ươ ”, HG c ng nh các t c hátũ ư ụ

i áp nam n khác tr th nh m t hình th c sinh ho t v n ngh dân gian

quen thu c, s ng dai Nh ng c m oán kh c nghi t không th l m ng n trộ ố ữ ấ đ ắ ệ ể à ă ở

cu c s ng h n nhiên, ch t phác c a qu n chúng lao ng, không th khuôn nóộ ố ồ ấ ủ ầ độ ể

v o nh ng quy ch o c gi t o b t h p lý v trái t nhiên c a giai c pà ữ ế đạ đứ ả ạ ấ ợ à ự ủ ấ

th ng tr , v nó không th b xã h i thay i hay xoá b ố ị à ể ị ộ đổ ỏ được

Tr i qua th i gian v th ng tr m c a l ch s , nó ả ờ à ă ầ ủ ị ử đượ ả ếc c i ti n m t cách tộ ựphát do s phát tri n c a ng ngôn v d n d n tr th nh m t thú ch i ự ể ủ ữ à ầ ầ ở à ộ ơ “taonhã” c a qu n chúng lao ng C nh th , HG i v o cu c s ng bình d c aủ ầ độ ứ ư ế đ à ộ ố ị ủ

nh ng ng i nông dân Do giai c p th ng tr l b n n m c quy n v v nữ ườ ấ ố ị à ọ ắ độ ề ề ă

h c, có thói coi th ng, khinh th nh ng sáng tác xung quanh t p t c c a nhânọ ườ ị ữ ậ ụ ủdân nên không h ghi chép gì v nó c Cho nên, t c hát gi m nam n khôngề ề ả ụ ặ ữ

có m t s tích gì l u truy n Nh ng qua kh o sát s b nhân dân thì HGộ ự ư ề ư ả ơ ộ ởkhông ai nghi nh v s t n t i c a nó tr c ây n m ba th h ờ ề ự ồ ạ ủ ướ đ ă ế ệ

T tr c n nay ch a có m t tác gi n o nghiên c u c th ngu n g cừ ướ đế ư ộ ả à ứ ụ ể ồ ố

c a HG Có th nói, Nguy n ng chi l ng i i sâu v o nghiên c u v phânủ ể ễ Đổ à ườ đ à ứ àtích v HG nhi u v sâu h n c Theo Nguy n ng Chi có th HG ã th nhề ề à ơ ả ễ Đổ ể đ ị

h nh th k XVIII, nh ng ng c dòng lên tìm ngu n g c c a nó v n là ở ế ỷ ư ượ để ồ ố ủ ẫ à

m t vi c h t s c khó kh n Sau khi a ra m t s ph ng cách c a HG,ộ ệ ế ứ ă đư ộ ố ươ ủNguy n ng Chi i n m t gi thuy t: HG ã xu t hi n v o th i Lê - Tr nhễ Đổ đ đế ộ ả ế đ ấ ệ à ờ ị

v nó ang hình th c b n ch m t câu Lúc n y ã có câu láy l i nh ng cònà đ ở ứ ố ữ ộ à đ ạ ư

r t ít v HG th i k n y còn g n v i vãn t ấ à ở ờ ỳ à ầ ớ ư Đến th i Minh M ng, T ờ ạ ự Đức

HG ã ti n lên hình th c n m ch m t câu, nh ng nh ng câu b n ch v nđ ế ứ ă ữ ộ ư ữ ố ữ ẫcòn g p khá nhi u b i C ng v o th i k T ặ ề à ũ à ờ ỳ ự Đức, HG ã phát tri n thêm m tđ ể ộ

b c m i v i hình th c nhi u câu v n b ng trong m t o n Cho nên, ph i iướ ớ ớ ứ ề ầ ằ ộ đ ạ ả đợ

n kho ng nh ng n m cu i th k XIX, u th k XX, l giai o n xu t

hi n các phong tr o C n V ng, ông Du, ch ng thuệ à ầ ươ Đ ố ế…hình th c ó m iứ đ ớmang tính ch t t ng i ph bi n HG ấ ươ đố ổ ế ở Đến giai o n n y, HG phát tri nđ ạ à ểtheo hai h ng: m t h ng kéo d i các o n c a nó v nh th l i xa d nướ ộ ướ à đ ạ ủ à ư ế à đ ầkhuôn kh c m c dù b n s c hát gi m v n còn M t h ng khác, rút ng nổ ũ ặ ả ắ ặ ẫ ộ ướ ắcác o n c a nó, c th l b câu láy l i v g n v i khuôn kh c a HG lúcđ ạ ủ ụ ể à ỏ ạ à ầ ớ ổ ủban u.đầ

Nhìn chung, HG không ph i l m t th i u c ng nh c m nó phát tri nả à ộ ể đ ệ ứ ắ à ể

C ng nh các hình th c dân ca khác, ng i Ngh T nh t lâu ã cóũ ư ứ ườ ệ ĩ ừ đ

nh ng b i hát gi m do nhân dân sáng t o di n x ng Hát gi m l m tữ à ặ ạ để ễ ướ ặ à ộ

lo i v n ngh ạ ă ệ “t túcự ” c a nhân dân lao ng a ph ng sáng tác nh m m củ độ đị ươ ằ ụích gây ni m h ng thú trong khi s n xu t v gi i trí nh ng lúc nh n h

Hát gi m có ba lo i sáng tác ch y u:ặ ạ ủ ế

M t l : HG nam n (hay còn g i l hát gi m hu c hát x p, hát lu n): lộ à ữ ọ à ặ ặ ắ ồ à

lo i sáng tác có nam n i áp N i dung l chuy n tình yêu, chuy n gi ngạ ữ đố đ ộ à ệ ệ ă

ca Hát gi m nam n l nh ng câu hát th hi n t t c nh ng cung b c tìnhặ ữ à ữ ể ệ ấ ả ữ ậ

c m c a tình yêu ôi l a Tuy r ng nh ng câu hát gi m nam n không nhi uả ủ đ ứ ằ ữ ặ ữ ề

v phong phú nh hát ph ng v i nh ng c ng ã l m toát lên nh ng n i dungà ư ườ ả ư ũ đ à ữ ộ

ch y u m h mu n t b y v nh ng v n tình yêu.ủ ế à ọ ố ỏ à ề ữ ấ đề

Hai l : HG có n i dung chúc m ng, ca t ng hu c k s vi c x y ra trongà ộ ừ ụ ặ ể ự ệ ảvùng, trong n c, hay tuyên truy n c ng (không ph i i tho i, do m tướ ề ổ độ ả đố ạ ộnhóm ng i ho thanh di n x ng tr c công chúng) ườ à ễ ướ ướ

Hai lo i trên l th ng kh u hay kh u ng th , ng i hát chú tr ng ýạ à ể ứ ẩ ẩ ữ ể ườ ọngh a v gi ng hát h n l o g t câu v n.ĩ à ọ ơ à đẽ ọ ă

Ba l : HG vè (còn g i l b i gi m vè) có trau chu t v m t ngh thu t và ọ à à ặ ố ề ặ ệ ậ à

có chu n b M c ích k s vi c, t b y tình c m, ngh lu n Lo i n yẩ ị ụ đ ể ự ệ ỏ à ả ị ậ ạ àchu ng ý ngh a câu v n h n l gi ng hát ộ ĩ ă ơ à ọ

C u t o c a th HG t ng i gi n n, m i m t câu n m ch , v n n mấ ạ ủ ể ươ đố ả đơ ỗ ộ ă ữ ầ ằ

cu i câu, th nh tho ng có m t câu láy l i Trong m t b i HG, tr m t s câu

v n c a câu cu i o n trên Câu th hai gieo v n b ng Câu th ba c ng v nầ ủ ố đ ạ ứ ầ ằ ứ ũ ầ

b ng cùng v n v i câu th hai Câu th t gieo v n tr c, v n c a câu n y s nằ ầ ớ ứ ứ ư ầ ắ ầ ủ à ẽă

v i v n c a câu u o n d i.ớ ầ ủ đầ đ ạ ướ

Ví d : 1 K trèo non v t bi n,ụ ẻ ượ ể

2 K sang b c sang ôngẻ ắ đ

3 K gánh vác non sông,ẻ

4 Cho nh t tâm trung áiấ

V th ng th ng có m t câu th n m n a, câu n y l câu láy l i câuà ườ ườ ộ ứ ă ữ à à ạ

th t Nh ng trong câu láy l i ít nh t c ng có thay i m t v i ch , chứ ư ư ạ ấ ũ đổ ộ à ữ ứkhông nh t thi t ph i l p l i t t c ấ ế ả ặ ạ ấ ả

Ví d : sau b n câu u trên, câu ti p theo láy l i s l :ụ ố đầ ở ế ạ ẽ à

5 Cho v n b trung ái ẹ ề [7, tr 23]

HG có ba lo i bi n d ng: bi n d ng v ch , bi n d ng v câu, bi n d ngạ ế ạ ế ạ ề ữ ế ạ ề ế ạ

v v n ề ầ

M t l bi n d ng v ch : m i câu HG thông th ng có n m chộ à ế ạ ề ữ ỗ ườ ă ữ

nh ng bi n d ng có khi ch còn b n ch , ho c có khi kéo d i n sáu, b y,ư ế ạ ỉ ố ữ ặ à đế ảtám ch Ví d sau ây c a o n to n l câu b n ch :ữ ụ đ ủ đ ạ à à ố ữ

M t anh theo ra b ,ộ ể

D p dìu h khoanậ ồAnh ng c i ng nượ đạ à

G d y ván t t [7, tr.26]ỗ à ố

D ng thi u v ch l hi n t ng không ph bi n b ng d ng th a v ch ,ạ ế ề ữ à ệ ượ ổ ế ằ ạ ừ ề ữ

nh t l hát gi m th i s hay nam n i ca Ví d các o n sau ây có câu 6ấ à ặ ờ ự ữ đố ụ đ ạ đ

ch , có câu 7 ch hu c 8 ch : Thi p khuyên ch ng v ngh l i / C ng bi tữ ữ ặ ữ ế à ề ĩ ạ ũ ếngh có b c l ngh h / Hu ng chi ch ng c sách thi th / R ng m ch ngề ạ à ề ư ố à đọ ư ă à àkhông bi t? / K h c h nh m n bi t? [7, tr 26, 27]ế ẻ ọ à à ỏ ế

Hai l bi n d ng v câu:à ế ạ ề

Nh ng b i n o có lo i bi n d ng n y ữ à à ạ ế ạ à được li t v o ki u HG không cóệ à ể

nh ng câu láy l i Thông th ng m i m t o n trong b i HG có b n câu vữ ạ ườ ỗ ộ đ ạ à ố à

m t câu láy l i l n m N u b i n o có m t s o n b m t ph n câu láy l iộ ạ à ă ế à à ộ ố đ ạ ỏ ấ ầ ạhay c b i u không có o n n o có câu láy l i thì g i l bi n d ng v câu.ả à đề đ ạ à ạ ọ à ế ạ ềLúc n y b i HG không chia th nh t ng o n n a m tr th nh m t b i d i cà à à ừ đ ạ ữ à ở à ộ à à ứhai câu v n b ng r i n hai câu v n tr c r i ti p hai câu v n b ng, c th kéoầ ằ ồ đế ầ ắ ồ ế ầ ằ ứ ế

d i cho n h t b i.à đế ế à

Ng i ta th ng g i l i th m t câu có 4 ch l vãn t v l i HG bi nườ ườ ọ ố ơ ộ ữ à ư à ố ế

d ng n y l vãn n m Câu láy l i c a HG l m n i b t lên c tr ng riêng c aạ à à ă ạ ủ à ổ ậ đặ ư ủ

lo i hát dân ca n y N u tác gi khéo léo s d ng nó úng lúc thì giá tr bi uạ à ế ả ử ụ đ ị ể

Trong HG d ng th a v câu r t nhi u, trung bình m i o n l n m câuạ ừ ề ấ ề ỗ đ ạ à ă

nh ng có khi ng òi ta có th t dôi ra g p ôi g p ba hay h n n a Sau ây lư ư ể đặ ấ đ ấ ơ ữ đ à

m t o n 10 câu (g p ôi): Gi c pháp sang d y xéo / K ã 80 n m / R i gi cộ đ ạ ấ đ ặ à ể đ ă ồ ặ

Nh t n xâm / K không ậ đế ể được bao l m / L m t n c xiêu d m: / S u thuă à đấ ướ ă ư ế

t ng g p tr m / Lúa t ch n ng d m / Vét t cái que t m / B c sanh khôngă ấ ă ạ ở ặ ằ ừ ă ắlên rán / Ch x ng ng i ra rán [8, tr.302]ẻ ươ ườ

D ng th a v câu v n có t x a, xu t phát t hát gi m nam n hay hátạ ừ ề ố ừ ư ấ ừ ặ ữ

th i s Do yêu c u c a n i dung c n trình b y li n m ch không ng t t ng tờ ự ầ ủ ộ ầ à ề ạ ắ độ ộ

c nên các ngh s bình dân t ng v t ra kh i khuôn kh gò bó m t

v n không l c v n Cách bi n v n y i v i s ông qu n chúng không b coiẫ ạ ầ ế ầ ấ đố ớ ố đ ầ ị

l kém giá tr ngh thu t m l i à ị ệ ậ à ạ được coi l m t s c s c, c áo.à ộ ự đặ ắ độ đ

Bi n d ng v v n trong HG ch x y ra nh ng v trí nh t nh trong b iế ạ ề ầ ỉ ả ở ữ ị ấ đị àhát M t l gi a nh ng o n có nhi u câu th a Hai l , câu th t t c l câuộ à ở ữ ữ đ ạ ề ừ à ở ứ ư ứ à

th nh t c a c p i p v n Tuy nhiên, hai tr ng h p trên không ph bi n l m.ứ ấ ủ ặ đ ệ ầ ườ ợ ổ ế ắ

gi a nh ng o n có nhi u câu th a thì th ng x y ra bi n d ng v v n, nh t

l trong câc b i hát gi m t ng kh u (hát nam n hay hát th i s ) Ch ngà à ặ đặ ứ ẩ ữ ờ ự ẳ

h n câu l c v n trong m t o n b i: ạ ạ ầ ộ đ ạ ở à “Quy t l i m n h i khácế ạ ầ ộ ”, o n n yở đ ạ à

có n hai câu l c v n: Tr i m h i phong quang / L n mau n ng ph pđế ạ ầ ờ ở ộ ợ ặ ốphang / Con l n m n m ợ ạ ằ d c ọ / B y l n nh n m ngang / G tr ng gáy oangầ ợ ỏ ằ à ốoang / G choai u t ng h ng / Con thì âu tr c ( u) à đậ ừ à đ ố đầ l i / ạ Con thì ngo nhảkhu ( ít) sangđ …[8, tr.322]

Th c ra, bi n d ng v v n câu th t không có gì tr ng i n lu t thự ế ạ ề ầ ở ứ ư ở ạ đế ậ ơ

m còn l m cho b i hát gây nh m chán Th ng thì câu th t l m t câuà à à đỡ à ườ ứ ư à ộ

b t u gieo v n tr c Ti p theo nó l câu th n m c ng v n tr c v láy l i m tắ đầ ầ ắ ế à ứ ă ũ ầ ắ à ạ ộ

s ch c a câu th t Trong tr ng h p bi n v n, thì cu i câu b n khôngố ữ ủ ứ ư ườ ợ ế ầ ở ố ốgieo v n tr c m gieo v n b ng (có th l m t v n b ng t do không nh t thi tầ ắ à ầ ằ ể à ộ ầ ằ ự ấ ế

gi ng v i câu 2, câu 3 trên) Ch n câu láy l i (câu 5) m i l i gieo m t v nố ớ ỉ đế ạ ớ ạ ộ ầ

tr c m i Ch ng h n: 1 Quy n nh chung r ng rãi / 2 Ai ai c ng kinh h n / 3ắ ớ ẳ ạ ề à ộ ũ ồ

c kinh b n luôn luôn / 4 A-men kh p xóm

Đọ ổ ắ thôn / 5 Ch m m t b l ă ộ ề ễ l y ạ [8,

tr.181]

Dù sao thì bi n d ng v v n c a HG c ng x y ra không ph bi n vế ạ ề ầ ủ ũ ả ổ ế àquan tr ng l nó không trái v i quy lu t âm i u c a th ca.ọ à ớ ậ đ ệ ủ ơ

Khi nói v m t b i HG, không th không c p v câu u v câu cu i.ề ộ à ể đề ậ ề đầ à ố

Nh ng câu m u c a m t b i HG th ng khái quát ý ngh a c a to n b iữ ở đầ ủ ộ à ườ ĩ ủ à à

ho c g i lên ý ngh a ch c a b i Ch ng h n: N m ni t d u mùa xuân / S nặ ợ ĩ ủđề ủ à ẳ ạ ă Ấ ậ ơphòng quan chánh kh i quân n V ng [8, tr.56]ở đồ à

Hay ph bi n nh t, nh ng câu u th ng l m nhi m v v o : Ch ngổ ế ấ ữ đầ ườ à ệ ụ à đề à

i ng i xu ng y / Thi p tôi xin b n gi i ôi l i [8, tr.43]

Xét v hình th c, thì nh ng câu m u không có m t lu t l gì bóề ứ ữ ở đầ ộ ậ ệ

bu c Do ó, tác gi có th v o r t nhi u cách, a d ng, phóng túng, câuộ đ ả ể à đề ấ ề đ ạ

d i hay ng n u à ắ đề đượ ảc c

Tóm l i, hình th c HG cho ta th y th lo i di n x ng n y tuy l m tạ ứ ấ ể ạ ễ ướ à à ộ

th i u ể đ ệ được hình th nh t lâu nh ng ch a n nh v các m t ch , câu và ừ ư ư ổ đị ề ặ ữ à

v n Có th nói ch a có m t th i u n o m l m bi n d ng n th HG lầ ể ư ộ ể đ ệ à à ắ ế ạ đế ế à

m t th v n v n t do, phóng túng so v i các th v n v n khác Có th nói, trộ ể ă ầ ự ớ ể ă ầ ể ừ

ng i dân Ngh T nh ra không ai quen dùng giai i u m c m c, chân ch t y.ườ ệ ĩ đ ệ ộ ạ ấ ấ

M c d u HG không ặ ầ được phát tri n trên không gian nh ng nó v n s ng mãiể ư ẫ ốtheo th i gian trên vùng t khô c n c a x Ngh ờ đấ ằ ủ ứ ệ

1.3.3 Tác gi hát gi m ả ặ

HG ra i v phát tri n t th h n y n th h khác nh t ng l p qu nđờ à ể ừ ế ệ à đế ế ệ ờ ầ ớ ầchúng Ngh T nh vô danh Do HG l m t th iêu d i h i v hát theo l i v nệ ĩ à ộ ể đ à ơ à ố ă

v n ã tr nên khá quen thu c i v i ng i hay sáng tác v HG nên khôngầ đ ở ộ đố ớ ườ à

nh t thi t ng i sáng tác ph i có m t t i n ng l n trong ngh thu t m i l mấ ế ườ ả ộ à ă ớ ệ ậ ớ à

n i H l nh ng tay ổ ọ à ữ “bẻ” chuy n n i danh ệ ổ được nhân dân Ngh T nh ghi nhệ ĩ ớtên tu i b ng nhi u giai tho i l u truy n l i H l nh ng tay hát gi i n mổ ằ ề ạ ư ề ạ ọ à ữ ỏ ắ

v ng cách hát v cách sáng tác.ữ à

Nguy n ễ Đổng Chi nh n nh: ậ đị “Tác gi hát gi m nói chung l vô danh,ả ặ à

nh ng c ng có m t s cá bi t có tên tu i; nh ng tác ph m hát gi m nói chungư ũ ộ ố ệ ổ ữ ẩ ặ

l v n h c dân gian, nh ng trong ó c ng có m t không gi ng v i v n h cà ă ọ ư đ ũ ặ ố ớ ă ọdân gian.” [7, tr.175]

Tác gi hát gi m có hai h ng:ả ặ ạ

H ng th nh t, l các ngh s bình dân ây l nh ng ng i sáng tác raạ ứ ấ à ệ ĩ Đ à ữ ườcác b i hát gi m ch a à ặ ư được dùi m i ch ngh a theo ki u b c qua à ữ ĩ ể ướ “c a Kh ngử ổsân Trình”

H c ng khá a d ng v t ng l p ó l nh ng nh v n không bi t chọ ũ đ ạ ề ầ ớ Đ à ữ à ă ế ữ

hu c trình ặ ở độ ấ th p, sáng tác ph n nhi u b ng ng kh u M t l p n a lầ ề ằ ứ ẩ ộ ớ ữ à

ngh nhân bình dân chuyên s ng b ng ngh di n x ng tr c công chúng: lệ ố ằ ề ễ ướ ướ à

H ng th hai, l các nh nho - k c h ng anh th y khoá c a th i kạ ứ à à ể ả ạ đồ ầ ủ ờ ỳHán h c, v các nh v n H h u h t l nh ng nh tri th c nh sinh tr ng ọ à à ă ọ ầ ế à ữ à ứ ỏ ưở ởNgh T nh v quen s d ng hình th c v n ngh n y Ph n ông h không bi tệ ĩ à ử ụ ứ ă ệ à ầ đ ọ ếhát ch sáng tác nh ng b i vè, m nh ng b i vè ó c ng không ph i ho n to nỉ ữ à à ữ à đ ũ ả à à

b ng hình th c hát gi m t t c : có b i t theo l c bát, có b i t theo songằ ứ ặ ấ ả à đặ ụ à đặ

th t l c bát, vãn t vv ấ ụ ư

Ngôn ng trong HG d ch p nh n cái ph n m c m c m không h n ãữ ễ ấ ậ ầ ộ ạ à ẳ đ

c n thi t n iêu luy n Nó thích ầ ế đế đ ệ để cho i p ch i p câu Nó l i c ngđ ệ ữ đ ệ ạ àthích cho ng i ta xen nh ng ti ng a ph ng Ngh t nh v o b i, th mđể ườ ữ ế đị ươ ệ ĩ à à ậchí xen nh ng câu, nh ng ch thô t c.ữ ữ ữ ụ

Cho nên, các nh nho, nh v n Ngh T nh khi mu n ph bi n v nà à ă ệ ĩ ố ổ ế ă

ch ng c a mình cho qu n chúng Ngh T nh không th không nói theo ti ngươ ủ ầ ệ ĩ ể ế

Qu l h ng tác gi th hai ã l m cho v n h c dân gian có nguy c bi nả à ạ ả ứ đ à ă ọ ơ ế

ch t Không ph i ch có nh ng ngh nhân l nho h c sáng tác ấ ả ỉ ữ ệ à ọ được nh ng b iữ à

vè HG d i có n i dung sâu s c m có nh ng ng i b coi l không có à ộ ắ à ữ ườ ị à “chữngh aĩ ” nh ng l i sáng tác ư ạ được, m c d u k thu t còn non Ch ng h n: cháuặ ầ ỹ ậ ẳ ạ

H i (kho ng nh ng n m 10-30 c a th k n y) quê xã H u L c - Can L c,ộ ả ữ ă ủ ế ỷ à ở ậ ộ ộtrong th i gian i cho a ch ã sáng tác nhi u b i có ch t tr o phúng v ýờ đ ở đị ủ đ ề à ấ à àngh a u tranh giai c p Ng c l i, c ng không ph i các nh nho, nh v nĩ đấ ấ ượ ạ ũ ả à à ă

ch bi t sáng tác nh ng b i hát gi m vè m thôi Có m t s thích tham d v oỉ ế ữ à ặ à ộ ố ự à

nh ng cu c hát i áp nam n hay t mình l m o n tr ng c a m t o nữ ộ đố đ ữ ự à đ à ưở ủ ộ đ à

HG, v i vai trò c a m t g h gi ng nh ớ ủ ộ à ộ ố ư “th y gầ à” c a HPV.ủ

Theo l i Phan B i Châu k l i thì Nguy n Công Tr lúc còn l anh ờ ộ ể ạ ễ ứ à đồ

c ng sính hát gi m v ngh ch áo M t hôm i ch i g p hai cô gái m tũ ặ à ị đ để ộ đ ơ ặ ở ộ

ch v ng, Nguy n ã gi khoa tán t nh c a mình b ng cách c t lên m t o nỗ ắ ễ đ ở ỉ ủ ằ ấ ộ đ ạ

HG ng n:ắ

V a ra v a g p ông tr i,ừ ừ ặ ờ

D ng chân ng l i g n m y l i vân vi.ừ đứ ạ ạ ấ ờ

R ng: ằ “Tôi v i hai cô ni,ớ

Có nhân duyên chi n ?ỏ ”Ông tr i b o r ng: -ờ ả ằ “CóTau (tao) ã g n cho mi c ôi!đ ạ ả đ ” [7, tr.186]

M t s các nh ngh s bình dân n i ti ng v HG nam n hay hát th iộ ố à ệ ĩ ổ ế ề ữ ờ

s : Nhiêu Ng v o T , l m t c p HG gi i nh t i hát i áp m quen nhau,ự ọ à ộ à ộ ặ ỏ ờ à đố đ à(Quê K Nen- Th ch H ), hai ng i u s ng v o kho ng cu i th k XIX.ở ẻ ạ à ườ đề ố à ả ố ế ỷ

Th t ch c l ng t n,ắ ạ ư ơ đờTrong áo kép ngo i n,à đơ

C a th gian cho m nủ ế ượ

C a nh gi u cho m n.ủ à à ượ ” [7, tr.190, 191]

S ĩ Đường (hay S i ợ Đường) v dì T ng c ng l m t c p i áp r t t ngà ươ ũ à ộ ặ đố đ ấ ươ

c, t i HG v c hát ví a h l i g n nhau; ng v Tiu H o (con trai c a

ông S ĩ Đường) c ng n i nghi p cha, hát gi m v b chuy n có t i; Cháu Lanũ ố ệ ặ à ẻ ệ à(quê l ng à Đồng L u, ph Th ch H ) l tay hát t ng i có ti ng; Xã Tam, oư ủ ạ à à ươ đố ếCúc v o Miên (không rõ quê quán); Nguyên H nh c ng l m t ng i khá n ià ạ ũ à ộ ườ ổ

ti ng v HG, (quê l ng V n H i- Th ch H ); út Lan l tay HG n t ng iế ề ở à ă ộ ạ à à ữ ươ đố

n i ti ng quê H Ho ng (Th ch H ) l i th c a Nguyên H nh; chổ ế ở ạ à ạ à à đố ủ ủ ạ ịNguyên, quê l ng i Ti t (Th ch H ) c ng t ng i n i; Ngoéc Sáu Cai quêà Đạ ế ạ à ũ ươ đố ổ ông Khê ( c Th ) th ng t nhi u chuy n hát gi m vè, s ng v o u

th k XX; Di n (tên th t l Phan C quê Xuân Viên- Nghi Xuân c ng lế ỷ Đĩ ễ ậ à ư ở ũ à

ng i t nhi u chuy n HG; c Ng n, (quê l ng an Ch - Th ch H ) cóườ đặ ề ệ ố ờ à Đ ế ạ à

gi ng hát hay v gi i b chuy n; o Chu t c ng l ng i l ng an Ch c ngọ à ỏ ẻ ệ ộ ũ à ườ à Đ ế ũhát hay b chuy n có t i; b Hi t quê Thanh L ng(Can L c); ông Nh ng,ẻ ệ à à ệ ở ươ ộ ườquê Ba Giang; b ở à Đồ Ch ng quê Ba Giang, thu còn tr b ã l m choươ ở ở ẻ à đ àcác b n trai trong l ng HG yêu nh ạ à ớ

Còn có Tri L ng (Kim ôi- Th ch H ), ông l ng i t i hoa, a ngh ,ươ Đ ạ à à ườ à đ ệtính lãng m n, a thú giang h ; o Hai v n ( ng i Th ch H ) có ti ng hátạ ư ồ ạ ườ ạ à ế

gi i Ngoéc Em quê Thu n Thi n (Can L c); C u Hai (quê ỏ ầ ệ ộ ử Đại Ti t); Nguôiế

ng (quê l ng Tr o Nha- Can L c) hay t chuy n HG vè; H ng S n (quê

huy n Th ch H - H T nh), gi i hát v hay t chuy n HG vè.v.v ệ ạ à à ĩ ỏ à đặ ệ

Nh ng trình b y trên tái hi n ít nhi u di n m o c a HG v nh ng gìữ à ệ ề ệ ạ ủ à ữxung quanh HG HG l m t lu t th mang v n i u dân t c xu t phát t thà ộ ậ ơ ầ đ ệ ộ ấ ừ ểvãn t m ra, nh ng nó có quá trình di n bi n sinh ng, không ng ng phátư à ư ễ ế độ ừtri n HG vì v y có nhi u bi n th , có th nói ó l lu t th k l nh t vể ậ ề ế ể ể đ à ậ ơ ỳ ạ ấ àthi u n nh nh t - m t th th có k lu t khá l ng l o.ế ổ đị ấ ộ ể ơ ỷ ậ ỏ ẻ

HG có b n s c c áo v nó không v t ra kh i tính ch t a ph ng,ả ắ độ đ à ượ ỏ ấ đị ươ

ph m vi cu c s ng c a nó t n t i trên nh ng i t ng th ng th c nh t nhạ ộ ố ủ ồ ạ ữ đố ượ ưở ứ ấ đị

v h n ch trong vùng Ngh T nh.à ạ ế ệ ĩ

T bao i nay, HG ã ừ đờ đ được quen dùng trong các bu i sinh ho t v nổ ạ ăngh c a qu n chúng nông dân, nh t l phong t c hát i áp nam n Nó lệ ủ ầ ấ à ụ đố đ ữ à

ti ng hát yêu ế đương c a ủ “trai l ch gái giònị ”, l b i ca v cu c s ng c n cù anhà à ề ộ ố ầ

d ng c a nh ng ng i lao ng, l ti ng thét kêu g i nông dân vùng d y uũ ủ ữ ườ độ à ế ọ ậ đấtranh, l m cách m ng.à ạ

kh nh t nh n o c Trong quá trình hát, c HPV v HG u có m t ng iổ ấ đị à ả ả à đề ộ ườ

g h hay còn g i l à ộ ọ à “th y gầ à” nh c câu, nh c l i cho ng i hát để ắ ắ ờ ườ

V th t c, HPV có quy nh ch t ch trình t các ch ng hát còn HGề ủ ụ đị ặ ẽ ự ặkhông nh t thi t ph i tuân theo m t trình t n o.ấ ế ả ộ ự à

V c u t o câu hát, th i u HPV th ng dùng l th th l c bát, l c bátề ấ ạ ể đ ệ ườ à ể ơ ụ ụ

bi n th v song th t l c bát, s l ng câu ng n HG thông th ng có quy t cế ể à ấ ụ ố ượ ắ ườ ắ

rõ r ng, m u m c v có nhi u bi n d ng linh ho t, s l ng câu th ng d i.à ẫ ự à ề ế ạ ạ ố ượ ườ à

V ph m vi ph n ánh, HG l n h n HPV v t i c ng nh v dung l ng tácề ạ ả ớ ơ ề đề à ũ ư ề ượ

ph m N u nh HPV ch t p trung c p n nh ng v n tình yêu nam nẩ ế ư ỉ ậ đề ậ đế ữ ấ đề ữthì to n b khung c nh c a cu c s ng con ng i x Ngh l i à ộ ả ủ ộ ố ườ ứ ệ ạ được thâu tómqua các câu HG

V giai i u, so v i HPV thì HG v n ch l m t lo i dân ca trình ề đ ệ ớ ẫ ỉ à ộ ạ ở độthô s , âm thanh còn d a nhi u v o ng i u c a b i hát Âm HG phát lên cònơ ự ề à ữ đ ệ ủ àkhô v c ng ch không m m m i, uy n chuy n b ng âm HPV Ti t t u tuyà ứ ứ ề ạ ể ể ằ ế ấ

nh p nh ng, m ch l c nh ng còn s s i t nhiên, ch a iêu luy n.ị à ạ ạ ư ơ à ự ư đ ệ

V n i dung, lo i hình di n x ng n y ề ộ ạ ễ ướ à được sáng tác trên m nh t quêả đấ

h ng Ngh T nh cho nên c ng mang c i m c ng ng, c tr ng l i s ng,ươ ệ ĩ ũ đặ đ ể ộ đồ đặ ư ố ố

l i suy ngh , tính cách i n hình c a ng i x Ngh ố ĩ đ ể ủ ườ ứ ệ

Nh ng câu HPV ã th hi n m i m t tình c m c a tình duyên ôi l a.ữ đ ể ệ ọ ặ ả ủ đ ứ

B ng câu hát, h ã giãi b y t t c nh ng tâm t , tình c m c a mình T t cằ ọ đ à ấ ả ữ ư ả ủ ấ ảtoát lên l i s ng, cách ng x y ch t nhân v n c a con ng i x Ngh Conố ố ứ ử đầ ấ ă ủ ườ ứ ệ

ng i Ngh T nh hi n lên qua nh ng câu HPV l nh ng con ng i r t gi uườ ệ ĩ ệ ữ à ữ ườ ấ àtình c m, th ng th n, chân tình, ngh l c Tình yêu c a h n ng n n nh ngả ẳ ắ ị ự ủ ọ ồ à ưkhông b c l n o m tr m t nh, sâu kín ộ ộ ồ à à ầ ĩ

N i dung HG ph n ánh cu c s ng i th ng, tinh th n v khí ch t c aộ ả ộ ố đờ ườ ầ à ấ ủnhân dân Ngh T nh ó l s c n cù, nh n n i, ch u khó ch u kh , u tranhệ ĩ Đ à ự ầ ẫ ạ ị ị ổ đấkhông m t m i v i thiên nhiên, v n lên ch ng l i m i áp b c bóc l t c a xãệ ỏ ớ ươ ố ạ ọ ứ ộ ủ

h i, l tình c m chân th nh v sâu s c c a con ng i x Ngh v tình yêu,ộ à ả à à ắ ủ ườ ứ ệ ềthiên nhiên, t qu c, lý t ng ổ ố ưở

Th m i bi t, tuy s ng trên m nh t không phì nhiêu, m u m , khí h uế ớ ế ố ả đấ à ỡ ậ

b n mùa kh c nghi t, con ng i Ngh T nh ph i luôn ch ng ch i l i v i s uố ắ ệ ườ ệ ĩ ả ố ọ ạ ớ ự ư

ãi quá ít i c a t nhiên nh ng trong tâm h n h luôn l c quan, yêu i,

T l n v c b n t o nên nh ng n v l n h n nh c m t , câu, v nừ à đơ ị ơ ả để ạ ữ đơ ị ớ ơ ư ụ ừ ă

b n T gi ng nh viên g ch xây d ng nên to lâu i ngôn ng Vì v y,ả ừ ố ư ạ để ự à đà ữ ậ

t l i t ng nghiên c u, kh o sát c a c 4 phân ng nh: ng âm (m t âmừ à đố ượ ứ ả ủ ả à ữ ặthanh c a t ), t v ng (m t ý ngh a c a t ), ng pháp (m t k t h p c a t ) vủ ừ ừ ự ặ ĩ ủ ừ ữ ặ ế ợ ủ ừ àphong cách (ngh thu t s d ng t ).ệ ậ ử ụ ừ

Thông qua th c ti n h c t p v s d ng ngôn ng , m i chúng ta ã ti pự ễ ọ ậ à ử ụ ữ ỗ đ ếthu v nh n ra cái g i l t Cho n nay, trong ngôn ng h c, các nh ngh aà ậ ọ à ừ đế ữ ọ đị ĩ

v t ã ề ừ đ đượ đưc a ra không ít Các nh Vi t ng u có s th ng nh t chungà ệ ữ đề ự ố ấ

v t m t s c i m chính: âm thanh, ý ngh a, c u t o v kh n ng ho tề ừ ở ộ ố đặ đ ể ĩ ấ ạ à ả ă ạ

ng D i ây l m t s nh ngh a v t :

“T c a ti ng Vi t l m t hu c m t s âm ti t c nh, b t bi n có m t ýừ ủ ế ệ à ộ ặ ộ ố ế ố đị ấ ế ộngh a nh t nh, n m trong m t ph ng th c (hu c ki u c u t o) c u t o nh tĩ ấ đị ằ ộ ươ ứ ặ ể ấ ạ ấ ạ ấ

nh tuân theo nh ng ki u c i m ng pháp nh t nh, l n nh t trong ti ng

Vi t v nh nh t c u t o câu.ệ à ỏ ấ để ấ ạ ” [14, tr.139]

“T l m t n v c a ngôn ng , g m m t hu c m t s âm ti t, có ngh aừ à ộ đơ ị ủ ữ ồ ộ ặ ộ ố ế ĩ

nh nh t có c u t o ho n ch nh v ỏ ấ ấ ạ à ỉ à đượ ậc v n d ng t do c u t o nên câu.ụ ự để ấ ạ ”[36, tr.18]

2.2 c i m s d ng các l p t trong HPV v HG Đặ để ử ụ ớ ừ à

2.2.1 Đặ để c i m s d ng l p t a ph ng trong HPV v HG ử ụ ớ ừđị ươ à

Ngh T nh v n ệ ĩ ố được xem l vùng t c , còn b o l u nhi u y u t c và đấ ổ ả ư ề ế ố ổ ề

ng âm v t v ng - ng ngh a Chính vì v y, v n t a ph ng không chữ à ừ ự ữ ĩ ậ ố ừ đị ươ ỉthông d ng trong l i n ti ng nói h ng ng y c a con ng i m còn i v o cụ ờ ă ế ằ à ủ ườ à đ à ả

nh ng câu HPV v HG Gi ng i u ngôn t a ph ng trong hai hình th cữ à ọ đ ệ ừ đị ươ ứ

di n x ng n y không th tr n l n v i b t k vùng n o ễ ướ à ể ộ ẫ ớ ấ ỳ à được Thi t ngh , n uế ĩ ế

ng trên ph ng di n c tr ng ngôn ng trong HPV v HG không th

t ng s 15779 dòng th v th y có (2672) l t xu t hi n c a t a ph ngổ ố ơ à ấ ượ ấ ệ ủ ừ đị ươNgh T nh.ệ ĩ

B ng 2.1 B ng t a ph ngả ả ừ đị ươ

2.2.1.1 S phân b v n t a ph ng trong HPVự ố ố ừ đị ươ

HPV g m 6572 dòng th v i 1107 l n t a ph ng xu t hi n T n sồ ơ ớ ầ ừ đị ươ ấ ệ ầ ố

xu t hi n c a t a ph ng trong tác ph m n y l 5,9 dòng - 1 l n.ấ ệ ủ ừđị ươ ẩ à à ầ

a Nh ng t a ph ng có t n s xu t hi n cao trong tác ph m:ữ ừ đị ươ ầ ố ấ ệ ẩ

Ch n (ch ): 6, chi (gì): 210, chi r a (gì th ): 12, c n (cây): 13, chỉ ỉ ứ ế ơ ộ(th y): 9, coi (xem): 6, c i (g c): 20, c i (s ng): 6, ch c (nhau): 4, chítấ ộ ố ưở ươ ắ(bu c): 6, ngái (xa): 11, ng i (ng i): 7, ng nh (nh nh): 7, n ng (n ng): 39,ộ à ườ à à ườ à

nh i (ch i):13, n (không): 57, n l (ch ng l ): 4, n y (l n): 7, m n r ng (l mở ơ ỏ ỏ ẹ ẳ ẽ ậ ớ ầ ă àsao): 10, mô ( âu): 46, m (n o): 8, m y (bao nhiêu): 4, đ ồ à ấ độ đậ ( u): 9, ngđà(đường):12, i (bát): 12, vô (v o): 37, ni (n y): 24, r a (th ): 34, r y (nay): 8,đọ à à ứ ế à

r ng (sao): 16, r c (c t): 7, gi (gi ): 26, gây (gai): 5, tr (r ): 5, tr (tr n): 4,ă ọ ắ ừ ờ ẻ ẽ ộ ậxáp; kháp (g p): 29, o (cô): 10, ngãi (ngh a): 25, ra ri (th n y): 5, l ngặ ĩ ế à ạ(l ng): 6, ngong (nhìn): 10, phô (nói): 6, ng (thích): 4, túi (t i): 4, r ngượ ư ố ọ(ru ng): 4, m i (mu i): 5, ri (n y): 4, , tr c ( u): 3.ộ ọ ỗ à ố đầ

K t qu kh o sát trên cho th y: các t có t n s xu t hi n cao u l tế ả ả ấ ừ ầ ố ấ ệ đề à ừ

n ti t

đơ ế

b Nh ng t a ph ng trong HPV có hai âm ti t tr lên:ữ ừ đị ươ ế ở

N có chi (không có gì), nh r a (nh th ), m c chi (b n gì), ng y r yỏ ư ứ ư ế ắ ậ ả à(lâu nay), m dòng ( n b ã có ch ng), m n r ng (l m sao), múi nh ( uẹ đà à đ ồ ầ ă à ợ đầdây), chi mô (gì âu), chi r a (gì th ), chít tr c (bu c u), ch c m i (dâyđ ứ ế ố ộ đầ ạ ũ

th ng), tr n o (ch n o), khi mô (lúc n o), khi tê (lúc tr c), vô mô (v o âu),ừ ỏ ẻ ỉ ẻ à ướ à đ

vô d m ( n h i), v m nhút (mu i x mít), r a hè (th nh ), r ng gi r a (baoà ă ỏ ằ ố ơ ứ ế ỉ ă ừ ứ

gi th ), n o h n (nh t nh), gi t ch c (gi t mình), chi r a (gì th ), r ng giờ ế ẻ ẳ ấ đị ậ ắ ậ ứ ế ă ừ(sao gi ), n l (ch ng l ), r a r ng (th sao), ra ri (th n y), ra r a (th kia),ờ ỏ ẹ ẳ ẽ ứ ă ế ế à ứ ế

m n y (v c ), n ch (không th y), nh ri (nh th n y), nh r a (nh thụ ậ ợ ả ỏ ộ ấ ư ư ế à ư ứ ư ếkia), n th (ch ng th ), cá tr u dô (cá qu còn nh ), con i (con sóc), tr mỏ à ẳ à à ả ỏ đồ ầmình (t t b ng cách trôi sông).ự ử ằ

Nh n xét: ậ

HPV có 1107 l n t a ph ng xu t hi n nh ng ch có 87 t có hai âmầ ừ đị ươ ấ ệ ư ỉ ừ

ti t tr lên (chi m 12,7 % so v i t ng s t a ph ng trong HPV).ế ở ế ớ ổ ố ừđị ươ

2.2.1.2 S phân b v n t a ph ng trong HGự ố ố ừ đị ươ

HG có 9207 dòng th v i 1565 l n t a ph ng xu t hi n T n s xu tơ ớ ầ ừ đị ươ ấ ệ ầ ố ấ

hi n c a t a ph ng trong tác ph m n y l 5,8 dòng th - 1 l n ệ ủ ừđị ươ ẩ à à ơ ầ

a Nh ng t a ph ng có t n s xu t hi n cao:ữ ừ đị ươ ầ ố ấ ệ

Chi (gì): 150, coi (xem): 28, c i (s ng): 7, c (c ): 8, c i (g c): 7,ưở ươ ộ ũ ộ ố

ch c (dây): 12, c i (c i): 4, ch (th y); 36, c n (cây): 18, c c (t c): 5, c ngạ ợ ưỡ ộ ấ ơ ứ ứ ọ(c ng): 6, choa (chúng tao): 6, gi (gi ): 47, g y (gái, v ): 6, g i g p (g iộ ừ ờ ấ ợ ưở ắ ử

g m): 5, g m (ng m): 9, si c (k l ), m (m ): 29, mô ( âu): 67, mô m ( âuắ ẫ ẫ ế ể ể ự ợ đ ồ đ

n o): 5, m n (l m): 13, m (b ): 7, tui (tôi): 40, tra (gi ): 4, tr ( ng): 21,à ầ à ụ à à ự đồ

tr c ( u): 9, tru (trâu): 4, tr a (gi a): 11, trù (tr u): 9, trú (tr u): 4, tr y (trái):ố đầ ử ữ ầ ấ ấ

4, vô (v o): 40, v t (ném): 4, van (kêu): 16, v ng (v ng): 4, v n (ng n): 4,à ứ ố ụ ắ ắ

th m (th t): 19, nh i (ch i): 27, n ng (n ng): 6, ni (n y): 27, n ( y): 4, ng iậ ậ ở ơ ườ à à ớ ấ à(ng i): 18, nác (n c): 4, nh (b o): 13, ngái (xa): 8, n y (l n): 6, ngãiườ ướ ủ ả ậ ớ(ngh a): 11, n (ch ng): 119, n ch (ch ng th y): 4, h i (s ): 4, hót (bá vai báĩ ỏ ẳ ỏ ộ ẳ ấ ạ ợ

c ), h t (h t): 10, r ng (sao): 9, r ng (ru ng); 6, r y (nay): 28, r (r a): 7, rúổ ộ ạ ă ọ ộ à ạ ự(núi): 17, ri (th n y): 6, r ng (hòm); 8, kháp (g p): 5, khái (h ); 10, ló (lúa):ế à ươ ặ ổ

14, l a (còn): 13, lú (d i): 4, lanh (nhanh): 4, i (bát): 9, ng (ư ạ đọ đà đường): 4, độ( ): 4, du (dâu): 4, b (ngã): 6, b ng (bê): 4, b o (kho ); 5, b (v ): 6, bayđỗ ổ ư ạ ẻ ể ỡ(chúng m y): 4, o (cô): 7, ph (v ): 5.à ở ỡ

Các t có t n s xu t hi n cao u l t n ti t.ừ ầ ố ấ ệ đề à ừ đơ ế

b Nh ng t a ph ng có hai âm ti t tr lên:ữ ừ đị ươ ế ở

Chi r a (gì th ), chi bay (gì chúng m y), ch a chi (ch a gì), c n iứ ế à ư ư ơ ỗ(nông n i), chi n a (gì n a), ch c ng (ch c ch n), ch c m i (dây th ng), gi tỗ ữ ữ ắ ỏ ắ ắ ạ ũ ừ ậ

ch c (gi t mình), ghe phen (nhi u l n), súng xay (c i xay), l a mô (còn âu),ắ ậ ề ầ ố ư đ

ó t (kia kìa), ki m nát (tìm k ), o ng i (tình ngh a), i h ng (th m c),

v o), quy n d (quy n r ), qu phá (t c n), qu y b (mang túi), khéc mécà ế ụ ế ũ ả ạ đạ ả ị(chim khách), ki t c (túng ki t), khi mô (bao gi ), nh r a (nh th ), nh oế ứ ế ờ ư ứ ư ế ạchi u (gi u c t), n chi (không có gì), nón c i (nón c nát), n bi t chi (ch ngệ ễ ợ ỏ ờ ũ ỏ ế ẳ

bi t gì), n hay (ch ng hoá ra), nói ch (nói b y), nói hay (nói ch i), h t r ngế ỏ ẳ ạ ậ ơ ế ă(th n o), x n m n (vén váy), mô n a ( âu n a), m t ch c (m t mình), m nế à ắ ấ ữ đ ữ ộ ắ ộ ầ

b n (l m g c), m n ri (l m nh th n y), m m lua (mi ng nói li n thoáng), t iả à ố ầ à ư ế à ồ ệ ế àchi ( không có gì m nói n a), troi l ng (giòi c), v t vô (ném v o), t ngà ữ ụ đụ ứ à ướphót (nh y ph c), trúc cúi ( u g i), n c p ( a ra ánh), nh i ( l nả ố đầ ố ọ đậ đư đ đổ ồ đổ ẫ

v o), l ng ( th m), trâm xoa (trâm c i u), ng quan (à đỏ ự đỏ ắ à đầ đà đường l n), d tớ ứ

l c (b t quách i), b ch l ng (tr ng tay), ba láp (nói láo), ánh phúng ( nắ ứ đ ạ ạ ắ đ ă

v ng), bóc l (l t tru ng ra), c m lòn (c m g o t ), c m l c (g o l c), m n vụ ổ ộ ồ ơ ơ ạ ẻ ơ ố ạ ố ầ ạ(l m v ), ló lòn (lúa t ), ta thán (kêu ca, ph n n n), tít mù (r t nhi u, mù m tà ạ ẻ à à ấ ề ị

c ), s c ngh n (h i s c), s u nói (b m mép), gía gai (v ng s i dây gai choả ứ ỉ ơ ứ ậ ẻ ă ợ

th ng), m a l t (m a v v c u mùa), i mái ( i s n), i kh i ( i v ng), iẳ ư ứ ư ỡ ạ đầ đ đ ă đ ỏ đ ắ đrùng i r o (kéo l i g n h ), mun táo (tro b p), t ng ( phân), òn xócđ ạ ướ ầ ồ ế đổ ượ đổ đ( òn tre vót nh n hai u đ ọ đầ để xâu v o v t c n gánh), m c s c (tha h ), òà ậ ầ ặ ứ ồ đ

giông ( òn b c nóc nh ), òn noi (ván b c t thuy n lên b l m c u lênđ ắ ở à đ ắ ừ ề ờ để à ầ

xu ng), ng quan (ố đà đường l n), á tr y ( á l n dùng xây móng nh ), ánhớ đ ấ đ ớ để à đ

l m ( n v ng m t cách nhanh chóng g n g ng), y tr m ( ái d m), chè c tẻ ă ụ ộ ọ à đấ ấ đ ầ ố(n c chè n u l n u).ướ ấ ầ đầ

kh i l ng t a ph ng r t a d ng Cách nói, cách dùng t a ph ng dânố ượ ừ đị ươ ấ đ ạ ừ đị ươ

dã th hi n cu c s ng lam l , v t v t o nên l i nói, l i suy ngh bình d c aể ệ ộ ố ũ ấ ả ạ ố ố ĩ ị ủ

ng i dân n i ây Các b i hát gi m ườ ơ đ à ặ được sáng tác b ng chính cái công cằ ụngôn ng thân quen, chân ch t trong i s ng h ng ng y c a h ữ ấ đờ ố à à ủ ọ

Ng i vi t lu n v n n y, không i sâu v o phân tích v v n t aườ ế ậ ă à đ à ề ố ừ đị

ph ng trong HPV v HG m ch nêu nh ng nét khái quát có tính ch t t ngươ à à ỉ ữ ấ ổ

h p l m y thêm ý ngh a c a c tr ng ngôn ng trong HPV v HGợ để à đầ đủ ĩ ủ đặ ư ữ à

m thôi.à

2.2.2 Đặ để c i m s d ng l p t láy trong HPV v HG ử ụ ớ ừ à

V ph ng di n c u t o t , t láy l m t trong hai ki u c a t ph c (ki uề ươ ệ ấ ạ ừ ừ à ộ ể ủ ừ ứ ể

th hai l t ghép) ứ à ừ đượ ấ ạc c u t o do s ho ph i âm thanh gi a các ti ng trongự à ố ữ ế

t Y u t t o nên s ho ph i âm thanh trong t ch y u l ph âm u vừ ế ố ạ ự à ố ừ ủ ế à ụ đầ à

v n, quan h gi a các âm ti t trong t láy l quan h ng âm.ầ ệ ữ ế ừ à ệ ữ

HPV v HG có m t s l ng t láy khá l n T láy góp ph n l m t ngà ộ ố ượ ừ ớ ừ ầ à ăthêm s luy n láy trong câu hát ự ế Đặc bi t l v i giai i u thi t tha, ch m rãiệ à ớ đ ệ ế ậ

c a nh c i u HPV Ng i Ngh T nh, nh t l nhân dân lao ng th ng r tủ ạ đ ệ ườ ệ ĩ ấ à độ ườ ấthích cách nói có v n vè, nh p i u cân i Cách láy c a ng i Ngh có khầ ị đ ệ đố ủ ườ ệ ả

n ng t o ra nh ng bi n i v ngh a B ng cách láy, ng i Ngh T nh ã t oă ạ ữ ế đổ ề ĩ ằ ườ ệ ĩ đ ạ

ra m t b ph n t láy khá phong phú l m t ng thêm giá tr bi u t c a l iộ ộ ậ ừ à ă ị ể đạ ủ ờ

hát Nó không ch có giá tr g i hình, g i c m m còn l m cho câu hát thêmỉ ị ợ ợ ả à à

m t m , uy n chuy n.ượ à ể ể

HPV có 6572 dòng th v i 825 l n t láy xu t hi n T n s xu t hi n l 7,9ơ ớ ầ ừ ấ ệ ầ ố ấ ệ àdòng th - 1 l n HG có 9207 dòng th v i 710 l n t láy xu t hi n T n sơ ầ ơ ớ ầ ừ ấ ệ ầ ố

xu t hi n l 12,9 dòng th - 1 l n ấ ệ à ơ ầ

B ng 2.2 B ng phân b các ki u t láyả ả ố ể ừ

T láyừ Láy ho n to nà à Láy b ph nộ ậ

Tác ph mẩ Đố ọi tr ngâm Đốđ ệi thanhi u Đ ệi p âmđầu Đ ệi p ph nv nầ ầ

B ng 2.4 B ng chia t l ph n tr m (%) ả ả ỷ ệ ầ ă

T láyừ Láy ho n to nà à Láy b ph nộ ậ

Khao khát, khát khao: 6, l lùng: 7, xa xôi: 11, v i v ng: 5, bùi ngùi: 4,ạ ộ à

t ng t : 8, não nùng: 5, th ng th ng: 5, m th m: 4, l l ng: 4, th pươ ư ườ ườ đằ ắ ỡ à ấthoáng: 4, ng n ng , ng ng n: 15, ái ân: 7, dan díu: 8, rõ r ng: 14, h ng h :ẩ ơ ơ ẩ à ữ ờ

6, m n m : 7, b i h i: 4, thung dung: 6, bâng khuâng: 5, m : 7, mặ à ồ ồ đậ đà ơ

m ng: 6, xôn xao: 5.à

T láy trong HPV phân b ng u v s l ng v ý ngh a bi u ni m.ừ ố đồ đề ề ố ượ à ĩ ể ệ

b Nh ng t láy n m trong v n t a ph ng:ữ ừ ằ ố ừđị ươ

Ch ng r ng (r r ), th y lay (l m l i), ch m ch (bay li ng), l ng l ngà à ề à à ắ ờ ờ ợ ệ ủ ở(l ng l ng), m i m i (mãi mãi), thung dung (thong dong), thu thí (th th ),ủ ẳ ạ ạ ủ ỉ

th ng thíp (che kín), rìu r t (r n r ng), th ng l ng (tr ng r ng), b nh bátư ị ộ à ồ ộ ố ỗ ả(b nh bao), gi gi (bây gi ), t m (l m ), d n d t (g h i, m h i).ả ừ ừ ờ ờ ờ ờ ờ à ạ ạ ỏ ướ ỏ

T láy a ph ng mang d u n c a ng i dân b n a l m b c l nét c áoừ đị ươ ấ ấ ủ ườ ả đị à ộ ộ độ đ

c a ngôn ng n i ây.ủ ữ ơ đ

b T láy b n ti ng:ừ ố ế

T láy b n ti ng ừ ố ế đượ ấ ạc c u t o thông qua c ch c u t o t láy hai ti ng.ơ ế ấ ạ ừ ế

S bi u t c a t láy trong HPV r t c áo v thú v Trong HPV có nhi uự ể đạ ủ ừ ấ độ đ à ị ề

t láy b n ti ng không c u t o theo các cách thông thu ng m t m t t g cừ ố ế ấ ạ ờ à ừ ộ ừ ố

có th c u t o hai t láy b n ti ng ch không ph i ch có m t ể ấ ạ ừ ố ế ứ ả ỉ ộ

- L p l i v hoán i v trí các âm ti t d a trên hai âm ti t u:ặ ạ à đổ ị ế ự ế đầ

Di t da da di t, d dang dang d , díu gian gian díu, mê m n m n mê, ế ế ở ở ẩ ẩ

ng c xuôi xuôi ng c, lai láng láng lai, l ng l l l ng, tha thi t thi t tha, da ượ ượ ử ơ ơ ử ế ế

di t di t da, h h ng h ng h , khát khao khao khát, t ng t t t ng ế ế ờ ữ ữ ờ ưở ơ ơ ưở

Có khi s d ng lo i t láy n y th hi n tâm tr ng rung ng c a côử ụ ạ ừ à để ể ệ ạ độ ủgái khi ang ng i d t v i b t g p hình nh ch ng trai l m tâm trí cô say mđ ồ ệ ả ắ ặ ả à à đắ

ng m nhìn không thôi:ắ

Em ng i kéo v i bên hè,ồ ả

Th y anh ấ mê m n m n mê ẩ ẩ m i nhìn [32, tr.316]ả

- Hai âm ti t cu i bi u t cùng m t ý ngh a v i hai âm ti t u nh ng nh nế ố ể đạ ộ ĩ ớ ế đầ ư ấ

m nh h n v ngh a:ạ ơ ề ĩ

Th m l ng th m l ng, loanh quanh léo quéo, ơ ử ơ ừ tr tr trây tra, l l ng ọ ẹ ờ đờ ử

d ng, trúc tr c tr c tr c ử ắ ụ ặ

M n hình nh hoa th m, l i dùng t láy t ng c p bi u t nh mượ ả ơ ạ ừ ă ấ độ ể đạ ằ

nh n m nh v h ng th m c bi t c a nó ám ch hình nh ng i con gáiấ ạ ề ươ ơ đặ ệ ủ để ỉ ả ườ

ph ng v i p c v hình th c l n tâm h n M n hình nh b m ong bayườ ả đẹ ả ề ứ ẫ ồ ượ ả ướ

l n xung quanh ám ch các ch ng trai ai ai c ng u ng ng m v s n ón:ượ ỉ à ũ đề ưỡ ộ à ă đ

Hoa th m ơ th m l ng th m l ng ơ ử ơ ừ ,

D n con ong kia ng ch i nh i,ặ đừ ơ ở

d n con b m ng xôn xao [32, tr.322]ặ ướ đừ

- N u tách 4 ti ng ra l m ôi thì tr th nh 2 t láy ho n to n: ế ế à đ ở à ừ à à

- Đố ậi l p nhau v ngh a: ề ĩ Quên quên nh nh , m m phong phong, ớ ớ ở ở

ng ượ c ng ượ c xuôi xuôi

- Cùng ngh a: ĩ đợ đợ i i ch ch , l l láo láo, xích xích d ch d ch ờ ờ ơ ơ ị ị , mãi mãi i i đờ đờ

Ch ng trai ph ng v i dùng t láy nh n m nh tình c m c a ch ngà ườ ả ừ để ấ ạ ả ủ à

i v i cô gái m ch ng nguy n k t tóc xe t :

Sông Lam bên l bên b i,ở ồ

Thương em, anh mãi mãi i i đờ đờ thương em [32, tr 360]

c L p t láy có cùng ý ngh a bi u ni m:ớ ừ ĩ ể ệ

Trong HPV có r t nhi u l p t láy bi u th m t ý ngh a gi ng nhau i uấ ề ớ ừ ể ị ộ ĩ ố Đề

n y c ng ch ng t v n t láy trong dân gian à ũ ứ ỏ ố ừ được nhân dân khai thác v nậ

d ng trong nhi u tr ng h p khác nhau Chính vì s phong phú c a t láy mụ ề ườ ợ ự ủ ừ à

có nhi u t có cùng ý bi u hi n.ề ừ đồ ể ệ

- L p t láy th hi n phong thái th thái, thanh l ch c a các ch ng trai côớ ừ ể ệ ư ị ủ àgái khi i HPV: đ th nh th i, nh n nh , nh n nha, thong th , thung dung, thong ả ơ ở ơ ẩ ả dong.

- L p t láy bi u th không khí v tâm tr ng tr n y ni m ph n kh iớ ừ ể ị à ạ à đầ ề ấ ở

c a nam thanh n tú: ủ ữ h m h , vui v , h h i, h i h , náo n c, b ng b ng, hây ă ở ẻ ồ ở ở ồ ứ ừ ừ hây, vui vui, h n h n, réo r t, sôi n i ở ở ắ ổ

- L p t láy miêu t ph m ch t t t p c a ng i con gái ph ng v i: ớ ừ ả ẩ ấ ố đẹ ủ ườ ườ ả nề

n p, nhã nhu n, d u d ng, n t na ế ầ ị à ế

- L p t láy miêu t tâm tr ng c a trai gái ph ng v i khi t ng nh nớ ừ ả ạ ủ ườ ả ưở ớ đếbóng hình ng i th ng: ườ ươ nao nao, l l ng, m m ng, ng n ng , t ng t , v n ơ ử ơ à ẩ ơ ươ ư ẩ

v , ng ng n, b n ch n, bâng khuâng, tr tr n, vân vi ơ ơ ẩ ồ ồ ở ă

- L p t láy th hi n thái e ng i bu i ban u m i g p: ớ ừ ể ệ độ ạ ổ đầ ớ ặ th n thùng, b ẹ ỡ

ng , b i r i ỡ ố ố

- L p t láy miêu t tâm tr ng v tình c m c a ng i ang yêu: ớ ừ ả ạ à ả ủ ườ đ khao khát, da di t, mê m n, m n mê, m t mê, tha thi t, ch a chan, th m thi t, m ế ẩ ẩ ệ ế ứ ắ ế đậ , m th m, ng t ng o, m n m

đà đằ ắ ọ à ặ à

- L p t láy miêu t s tr c tr trong tình yêu: ớ ừ ả ự ắ ở d dang, dang d , l ở ở ỡ

l ng, bèo b t, l n n, trùng tri ng, trúc tr c, tr c tr c, gian nan, lao ao, ph à ọ ậ đậ ề ắ ụ ặ đ ũ

ph ng à

- L p t láy miêu t tâm tr ng phi n mu n khi h không n ớ ừ ả ạ ề ộ ọ đế đượ ớc v inhau: não nùng, rã r i, xót xa, não n , b b ng, chát chua, th than, au n ờ à ẽ à ở đ đớ

Nhìn chung, t láy trong HPV r t a d ng v phong phú v c u t o cácừ ấ đ ạ à ề ấ ạ

ki u láy v ý ngh a bi u ni m T láy HPV th hi n muôn m t nh ng cungể à ĩ ể ệ ừ ể ệ ặ ữ

b c tình c m, c m xúc th ng nh , gi n h n c a tình yêu nam n ậ ả ả ươ ớ ậ ờ ủ ữ

2.2.2.2 c i m s d ng l p t láy trong HGĐặ đ ể ử ụ ớ ừ

a Nh ng t láy có t n s xu t hi n cao:ữ ừ ầ ố ấ ệ

Th m thi t: 5, t i tình: 4, t c t i: 5, t i l i: 4, rõ r ng: 9, r p rình: 3, xácả ế à ứ ố ộ ỗ à ậ

x : 3, lo l ng: 5, ph t ph i: 5, ph n n n: 5, y o : 5, âu âu: 9, mãi mãi:ơ ườ ấ ớ à à đà đ ạ đ đ

4, mau mau: 6, mùa m ng: 4, s p s a: 4, sung s ng: 6, s n s ng: 4, d n d n:à ắ ử ướ ẵ à ầ ầ

5, d p dìu: 4, vui v : 10, v vét: 7, kh n kh : 5, nghênh ngang: 4, ngao ngán:ậ ẻ ơ ố ổ

6, n ng n : 6, ai ai: 15, gi c giã: 5, h h ng: 6, h ng h : 5, h ng hái: 4.ặ ề ặ ờ ữ ữ ờ ă

T láy HG phân b chênh l ch v s l ng v giá tr bi u t nghiêng vừ ố ệ ề ố ượ à ị ể đạ ề

c m xúc phê phán.ả

b T láy n m trong v n t a ph ng:ừ ằ ố ừđị ươ

Bái ngái (xa xôi), v y vò (cong queo), r n r y ( m ), mông mù (m t mù),ạ ộ ậ ầ ĩ ị

ch nh chi n (t ch nh), s p s a (so n s a), siêng s n (siêng n ng), so o (soỉ ệ ề ỉ ắ ử ạ ử ắ ă đsánh), vô van (vô v n), vinh vang (vênh vang), ngái ngôi (xa xôi), ngu nguâyà

(ng ngác), ng ngáo (ng ngác), non n (n non), g i g p (g i g m), húngơ ơ ơ ỉ ỉ ưở ắ ử ắhát (n t n ), b nh bát (b nh bao), trèo tr (g p gh nh), t ng t t (th u áo),ạ ộ ả ả ẹ ậ ề ườ ấ ấ đ

th m l m (th m ng m), tòng vong (theo vua trong lúc ch y ra ngo i), x p xoiầ ầ ầ ầ ạ à ấ(ngoi lên, r n s c lên), xu xu t (không tán th nh), l t t (vôi v ng), l o r oướ ứ ỳ ỵ à ậ đậ à ạ ạ(r c r ch, n o), l y l a (tr tráo, lì l m), ong ri ong r y (cách ong mu iụ ị ồ à à ự ơ ợ đ đ ả đ ốcho v i b t i), g m g nh g m gang (g m ghê), cai nhai c i nh i (nói daiơ ớ đ ớ ỉ ớ ớ à à

d ng), tr p tri ng ( a i a l i), l m ng m (v a bò d y v a vái l y), lúcẳ ậ ề đư đ đư ạ ổ ổ ừ ậ ừ ạngúc (hình dung t ch h nh ng), ng ng n (nhi u), ngoe ngo n (ngoeừ ỉ à độ ơ ẩ ề ẳngu y), ph p phang (n nang), xay xáo (l m h ng xáo), d di t ( y o ), cuiẩ ố ở à à à ệ đà đ ạcút (côi cút), r c r c (r m r p), vân vi (tâm tr ng b i h i quy n luy n), lùmắ ắ ă ắ ạ ồ ồ ế ếlòi (ch có cây m c th nh ám), l n l n (d n d n), cù r (g b rù), cui cútỗ ọ à đ ầ ầ ầ ầ ũ à ị(côi cút)

g m gang, h h ng h ng h , bù lu bù loa, cai nhai c i nh i ớ ờ ữ ữ ờ à à

Trong b i: à “V khuyên ch ng xu t d ng du h cợ ồ ấ ươ ọ ”, tác gi dùng t láy ả ừ

t ng c p bi u t s tù túng c a th i cu c trong th i i m t n c lúc b yă ấ độ ể đạ ự ủ ờ ộ ờ đ ể đấ ướ ấ

gi t ng s c thuy t ph c c a l i khuyên nên tìm h ng i sáng s a h n:ờ để ă ứ ế ụ ủ ờ ướ đ ủ ơ

L m sao cho muôn dân à đượ ậc c y,

L m sao cho nh n c à à ướ được nh ờ

- i l p nhau v ngh a: Đố ậ ề ĩ tín tín nghi nghi

- Cùng ngh a: ĩ r n r n r ng r ng, xách xách mang mang, âm âm xoi ộ ộ à à đ đ xoi, gánh gánh g ng g ng ồ ồ

Dùng t láy b n ti ng miêu t h nh ng h ng lo t ng i gánh g ngừ ố ế để ả à độ à ạ ườ ồ

ch y i s tán, tránh gi c:ạ đ ơ ặ

L ng ta ch d ng,à ỉ ụ

Gánh gánh g ng g ng ồ ồ

Nghe súng b n ì ùng,ắ đ đ

Ch y vô ng Quan, rú B c [8, tr.63]ạ đồ ạ

d L p t láy có cùng ý ngh a bi u ni m:ớ ừ ĩ ể ệ

- L p t láy bi u th khung c nh dân tình s ng trong th i lo n l c b yớ ừ ể ị ả ố ờ ạ ạ ị đà

i kh c c tr m b :

ả ổ ự ă ề tan tác, tán lo n, tan t nh, t n tác, tan hoang, t tung, ạ à ả ứ

n ng n , c c c, th m thi t, th m th ng, chua chát, xác x , x xác, t i b i ặ ề ơ ự ả ế ả ươ ơ ơ ơ ờ

- L p t láy th hi n miêu t s ói kh , au n v th xác c a dânớ ừ ể ệ ả ự đ ổ đ đớ ề ể ủtình: nheo nhóc, lê la, lôi thôi, l y b y, r ng r i, t n t , t n t , rã r i, l , l ẩ ẩ ụ ờ à ạ à ệ ờ ờ đờ ơ , lúc ngúc, l u l c, la l t , l n l i, liên miên, trèo tr , trì tr t, th t th th t

- L p t láy bi u hi n tình c m, tình yêu: ớ ừ ể ệ ả thi t tha, th m thi t, chan ế ắ ế

ch a, t ng t ứ ươ ư.

Nh n xét: ậ

Qua th ng kê, nh ng t láy có t n s xu t hi n nhi u trong HPV uố ữ ừ ầ ố ấ ệ ề đềmiêu t cu c s ng au th ng, c c c, thi u th n, b n áp c a ng i nôngả ộ ố đ ươ ơ ự ế ố ị đà ủ ườdân v tinh th n qu t kh i u tranh c a h S ng trong b i c nh b áp b cà ầ ậ ở đấ ủ ọ ố ố ả ị ứ

n t n cùng nh ng ng i nông dân v n có nh ng tình c m r t p (tuy

nhiên l p t láy n y xu t hi n r t ít trong HG).ớ ừ à ấ ệ ấ

M c dù HG có dung l ng l n h n HPV song t n su t xu t hi n c a tặ ượ ớ ơ ầ ấ ấ ệ ủ ừláy trong HG l i ít h n HPV i u n y có th lý gi i ạ ơ Đề à ể ả được, b i n i dung c aở ộ ủ

HG ch t p trung ch y u v o miêu t cu c s ng lao ng v t v v u tranhỉ ậ ủ ế à ả ộ ố độ ấ ả à đấgian kh c a nhân dân nên ngôn ng ít v n vè m tr nên c ng c i, khô khanổ ủ ữ ầ à ở ứ ỏ

h n ngôn ng c a nh p i u tình c m luy n láy HPV Trong HG l p t láyơ ữ ủ ị đ ệ ả ế ở ớ ừmiêu t tình c m, tình yêu r t ít m ch y u l l p t láy miêu t v cu cả ả ấ à ủ ế à ớ ừ ả ề ộ

s ng i th ng b n áp bóc l t c a ng i dân Trái l i, trong HPV l l p tố đờ ườ ị đà ộ ủ ườ ạ à ớ ừ

láy có giá tr bi u c m cao v tâm tr ng thu c cung b c tình c m Tuy nhiên,ị ể ả ề ạ ộ ậ ả

kh i l ng t láy a ph ng trong HG l i nhi u h n HPV.ố ượ ừ đị ươ ạ ề ơ

2.2.3 Đặ để c i m s d ng s t trong HPV v HG ử ụ ố ừ à

Xét trên ph ng di n t lo i, s t thu c nhóm th c t dùng ch sươ ệ ừ ạ ố ừ ộ ự ừ để ỉ ố

l ng Trong l i nói c a dân gian l ng quê, s t ượ ố ủ à ố ừ đượ ử ục s d ng v i ý ngh aớ ĩ

S t trong HPV l s t c a tình c m còn s t trong HG l s t c a hi nố ừ à ố ừ ủ ả ố ừ à ố ừ ủ ệ

th c th c t ự ự ế

S li u th ng kê: ố ệ ố

Chúng tôi ã ti n h nh kh o sát trên t ng s (15779) dòng th v th y cóđ ế à ả ổ ố ơ à ấ(2413) l n s t xu t hi n.ầ ố ừ ấ ệ