Khái niệm “khả năng vượt khó”, “yếu tố rủi ro” và “yếu tố bảo vệ” trong nghiên cứu về những vấn đề học đường hiện nay (TS đỗ hạnh nga)

KHÁI NIỆM "KHẢ NĂNG VƯỢT KHÓ", "YẾU TỐ RỦI RO" VÀ "YẾU TỐ BẢO VỆ" TRONG NGHIÊN CỨU VỀ NHỮNG VẤN ĐỀ HỌC ĐƯỜNG HIỆN NAY TS.. Các em đang bị áp lực về học tập nên dễ dàng dẫn đến sự căng

KHÁI NIỆM "KHẢ NĂNG VƯỢT KHÓ", "YẾU TỐ RỦI RO"

VÀ "YẾU TỐ BẢO VỆ" TRONG NGHIÊN CỨU VỀ

NHỮNG VẤN ĐỀ HỌC ĐƯỜNG HIỆN NAY

TS Đỗ Hạnh Nga*

1 Đặt vấn đề

Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại từ những năm giữa thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI đã và đang tác động đến mọi mặt trong đời sống kinh tế xã hội của con người Sự phát triển kinh tế, văn hóa xã hội đã nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của con người, đưa loài người bước sang một nền văn minh mới, văn minh trí tuệ Chính nền văn minh trí tuệ đã đòi hỏi con người càng phải nâng cao trình độ học thức chuyên môn, trình độ văn hóa, tổ chức, làm thay đổi thói quen, tập tục lỗi thời Những thay đổi này đã khiến cho con người phải chịu nhiều áp lực rất lớn về tâm lý cũng như phải gánh chịu hậu quả từ những thành tựu mà cuộc cách mạng này mang lại Chẳng hạn, tỷ lệ người bị căng thẳng ở nơi làm việc, lo âu, trầm cảm, tỷ lệ người tự tử do phá sản, người nghiện trò chơi trực tuyến, nghiện cờ bạc, bạo lực nơi làm việc ngày càng tăng

Những vấn đề của xã hội cũng đã và đang là vấn đề xảy ra ở học đường Học sinh ngày nay đi học đang gặp phải rất nhiều yếu tố rủi ro Các em đang bị áp lực về học tập nên dễ dàng dẫn đến sự căng thẳng, lo âu, trầm cảm; học sinh cũng dễ dàng bị hấp dẫn bởi các chất kích thích luôn có sẵn ngoài xã hội, những trò chơi trực tuyến trên mạng vốn hấp dẫn hơn rất nhiều so với việc học ở trường… Vì vậy, ở học đường ngày càng xảy ra tình trạng bạo lực, nghiện trò chơi trực tuyến, học sinh phạm pháp, học sinh bỏ học, nghiện chất kích thích… Đây là những vấn đề của tất cả các trường học trên thế giới khiến cho các nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học, công tác xã hội… phải tìm cách nghiên cứu nguyên nhân để tìm ra giải pháp nhằm ngăn ngừa tình trạng này ở trường học Chính từ hoàn cảnh này mà các câu hỏi thường được các nhà nghiên cứu đặt ra là: “Học sinh đi học ở trường sẽ gặp những yếu tố rủi ro nào? Có những yếu tố nào hỗ trợ hay bảo vệ các em để chống lại yếu tố rủi ro? Những đặc điểm tâm lý gì được hình thành khi học sinh gặp phải những yếu tố rủi ro và yếu tố bảo vệ?”… Do đó, những vấn đề lý luận mà hiện nay các nhà học giả trên thế giới đang quan tâm là cần phải xác định được “những yếu tố rủi ro” (A.S Masten, 1994) mà học sinh hay gặp phải và phải xác định được “những yếu tố bảo vệ” (David Howe, 1997)

để giúp các em “hình thành được khả năng vượt khó” (M Ungar, 2004), từ đó, học sinh mới có thể thành công ở học đường

*

2 Khái niệm “hình thành khả năng vượt khó”

Việc nghiên cứu khả năng vượt khó “resilience” đã phát triển trong nhiều ngành chuyên môn khác nhau như kỹ thuật, tổ chức, thị trường, khoa học chính trị, quản trị kinh doanh, xã hội học, lịch sử, giáo dục và tâm lý, v.v Về lịch sử nó là khái niệm chủ chốt trong lãnh vực tâm lý và môi sinh và gần đây nó cũng bắt đầu xuất hiện trong việc quản lý tổ chức, thiết kế đô thị, và cả trong việc hoạch định phòng chống tai họa, (Martin-Breen và Anderies, 2011)

Nghiên cứu này sẽ chỉ tập trung vào khả năng vượt khó của cá thể từ góc độ tâm

lý và giáo dục Trong tâm lý học, khái niệm vượt khó xuất hiện như một phản đề cho

mô hình “khiếm khuyết” trong sự phát triển của trẻ em (Earvolino-Ramirez, 2007)

Mô hình “khiếm khuyết” xem sự phát triển của trẻ em là một tiến trình trực tuyến; những phát triển không nằm trên đường thẳng này đều được xem như sự lệch chuẩn dẫn đến những khuyết tật Mô hình này nhận diện một số nguy cơ trong môi trường phát triển của trẻ em và cố gắng loại trừ, ngăn chặn hay giảm thiểu chúng Những trẻ

em tuy sống cùng trong môi trường có các nguy cơ tương tự nhưng vẫn phát triển tích cực được xem như những ngoại lệ và ít khi được nghiên cứu Nhưng dần dần các nhà nghiên cứu đã nhận diện được sự tương quan của các trẻ em có khả năng vượt khó - không bị hay ít bị những khiếm khuyết khi trưởng thành - và sinh hoạt trong gia đình, môi trường học đường, và các dịch vụ trong cộng dồng Thay vì chỉ nhận diện các

nguy cơ gây ra khiếm khuyết, các nghiên cứu vượt khó còn nhận diện cả những yếu tố

bảo vệ, những yếu tố giúp trẻ tuy phải gặp những nghịch cảnh nhưng vẫn vượt qua

được để phái triển khỏe mạnh

Tác giả bài này dùng từ “vượt khó” trong tiếng Việt để dịch từ khái niệm

“resilience” trong những nghiên cứu tiếng Anh về chủ đề này Trong tiếng Anh,

“resilience” nghĩa đen nghĩa là khả năng phục hồi hình thể ban đầu sau khi bị tác động làm cho biến dạng hay thay đổi tính chất Từ những nghiên cứu tâm lý và xã hội học,

nó được mang thêm nghĩa “khả năng khắc phục khó khăn do hoàn cảnh đem lại.” Từ

“vượt khó,” đã được sử dụng lâu nay và phổ thông hóa bởi truyền thông Việt Nam để chỉ những cá nhân có khả năng vượt qua nghịch cảnh như khuyết tật thân thể, đói nghèo, sống trong vùng sâu xa, mất mát sự hỗ trợ trong gia đình, v.v mà vẫn có thể

cố gắng học hỏi, có ý chí phấn đấu và thành công nhất định trong cuộc sống Điểm cơ bản nhất và là thước đo chính xác nhất cho khả năng vượt khó là sự phát triển bình thường về mặt tâm lý chứ không phải sự thành công trong xã hội khi gặp nghịch cảnh Tác giả không chọn từ “phục hồi” vì trong tiếng Việt từ này mang nghĩa rộng hơn và thường được dùng để chỉ việc trở lại trạng thái ban đầu Theo Ballenger-Browning và Johnson (2010), từ “phục hồi” hàm ý một mức độ bệnh lý trong một thời gian, thông thường là nhiều tháng, sau một biến cố chấn thương tâm lý để rồi sau đó trở lại mức độ bình thường trước khi bị chấn thương Trong khi đó, từ vượt khó phản ánh khả năng

của cá nhân duy trì hoạt động tâm thần ổn định trong suốt biến cố chấn thương Khi ghép từ “khả năng” với “vượt khó,” tác giả cũng muốn khái niệm “vượt khó” mang các nội hàm là một “khả năng” có thể xây dựng, phát triển và thay đổi theo thời gian trong hoàn cảnh môi trường chung quanh mà không nhất thiết là một đặc tính tĩnh tại

có sẵn khi sinh ra và cố định suốt đời

Lịch sử phát triển của khái niệm vượt khó cho thấy các định nghĩa cũ mang tính

toàn diện và tuyệt đối đã được thay thế dần bởi những những định nghĩa mang tính cụ thể, linh động và tương đối hơn Quan điểm xem những khả năng này như ngoại lệ cũng đã thay đổi thành quan điểm cho khả năng vượt khó là những tiến trình phát triển mang tính tự điều chỉnh và phổ quát trong mọi trẻ em (Pianta & Walsh, 1998)

Trong giai đoạn đầu của lịch sử nghiên cứu khả năng này, một số tác giả đã dùng danh từ “bất khả xâm hại” (invulnerable) để chỉ khả năng thành công của trẻ dù phải đối đầu với những nghịch cảnh (Anthony, 1974) Từ này không chính xác vì nó mang tính tĩnh tại, cho rằng khả năng vượt nghịch cảnh là tuyệt đối và bất biến (Luthar, Cicchetti, và Becker, 2000) Các nghiên cứu sau đó cho thấy, vượt khó là một tiến trình phát triển mà trong đó, những mối hiểm nguy mới cũng như những năng lực mới luôn xuất hiện khi hoàn cảnh sống thay đổi (Masten & Garmezy, 1985; Werner & Smith, 1982) Masten (2001) xem hiện tượng này là “sự mà12u nhiệm bình thường” (ordinary magic) và cho rằng khả năng vượt khó là một sự kiện phổ quát và bình thường chứ không phải là một thiên phú của một số trẻ em may mắn hay đặc biệt Vì vậy, từ “vượt khó” diễn tả chính xác hơn tính chất của khả năng này và nó cũng bao gồm luôn khái niệm “bất khả xâm hại” được dùng trước kia

Trong những nghiên cứu khoa học xã hội, nhiều định nghĩa về vượt khó đã đề ra tùy theo hoàn cảnh lịch sử và văn hóa xã hội, những xu hướng khái niệm hóa của tác giả, và mẫu của tập thể được nghiên cứu (Fletcher, 2013) Có nhiều định nghĩa về khả năng vượt khó: Theo Rutter (1987, p.316) khả năng vượt khó là “những yếu tố nhằm sửa chữa, giảm thiểu, hay thay đổi phản ứng của một người đối với những nghịch cảnh

có khả năng dẫn đến những hậu quả thích nghi tiêu cực.” Masten, Best, và Garmezy (1990, p426) cho rằng khả năng vượt khó là “tiến trình, khả năng, hay kết quả của việc thích ứng thành công bất chấp những hoàn cảnh đe dọa hay thách đố.” Sau đó, Masten (2001, p 228) định nghĩa lại khả năng vượt khó là “một loại hiện tượng mang đặc tính

có kết quả tích cực mặc dù sự phát triển hay thích ứng gặp nhiều đe dọa.” Connor và Davidson (2003, p 76) thì cho rằng khả năng vượt khó là “những đặc tính cá nhân tạo cho người đó có khả năng phát triển khi gặp khó khăn.” Bonnano (2004, pp 20-21) cung cấp một định nghĩa khá dài: “khả năng vượt khó là khả năng của một người trưởng thành có thể duy trì một hoạt động tâm sinh lý tương đối ổn định và khỏe mạnh, cũng như khả năng tạo kinh nghiệm và tình cảm tích cực, trong hoàn cảnh khác thường phải đối phó với một biến cố đặc thù có khả năng làm rối loạn (tiến trình phát triển), chẳng hạn cái chết của một mối quan hệ gần gũi, một tình trạng bạo động hay

đe dọa tính mạng.” Theo Agaibi và Wilson (2005 p 197) khả năng vượt khó là “một

tập hợp phức tạp của những xu hướng hành vi.” Theo Lee và Cranford (2008, p 213)

nó lại là “khả năng của cá nhân thích ứng thành công với những nguy cơ, khó khăn hay thay đổi quan trọng.” Gần đây nhất, Leipold và Greve (2009, p 41) cho rằng, khả năng vượt khó là “sự ổn định hay phục hồi nhanh chóng (thậm chí lớn mạnh) của cá nhân trước những điều kiện khó khăn trầm trọng.”

Nhận diện những thành phần chính trong khả năng vượt khó, Ballenger-Browning và Johnson (2010) cho biết, các nhà nghiên cứu cho khả năng vượt khó có

ba phần chính: phẩm chất, tiến trình và bẩm sinh Phẩm chất vượt khó đo lường những phẩm chất tâm lý - xã hội của những cá nhân có khả năng này Tiến trình vượt khó mô

tả làm thế nào một cá nhân có thể thích ứng với một biến cố chấn thương Các yếu tố vượt khó bẩm sinh bao gồm việc nhận diện những những yếu tố mang tính động lực ảnh hưởng đến phản ứng của cá nhân đó Tương tự, trong nỗ lực tổng hợp những phát hiện chủ yếu của các nghiên cứu, Bernard (2004;p.4) đã đưa ra một khung khái niệm bao hàm các điều kiện của khả năng vượt khó

Vượt khó là một khả năng mọi thanh thiếu niên đều có để phát triển khỏe mạnh

và học hành thành công

Một số điểm mạnh cá nhân có liên hệ với sự phát triển khỏe mạnh và học hành thành công

Một số đặc tính của gia đình, nhà trường, và cộng đồng có liên hệ đến sự hình thành các điểm mạnh của cá nhân, và từ đó, dẫn đến sự phát triển khỏe mạnh và học hành thành công

Thay đổi định hướng đời sống của trẻ em và thanh thiếu niên từ các nguy cơ đến khả năng vượt khó phải bắt đầu bằng việc thay đổi những quan niệm của người lớn trong gia đình, nhà trường và cộng đồng của các em

3 Khái niệm “yếu tố rủi ro” và “yếu tố bảo vệ”

Những yếu tố rủi ro và những yếu tố bảo vệ của học sinh là vấn đề đã được các nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học… trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ cách đây hai thập kỷ, vào cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI Ngày nay, kết quả những công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài về vấn đề này đã tạo ra một kho tàng kiến thức rất có giá trị trong việc phòng chống và ngăn ngừa những vấn đề xảy ra trong trường học, như tình trạng học sinh phạm pháp, bạo lực học đường, bỏ học, lạm dụng chất kích thích, tình trạng nghiện trò chơi trực tuyến… Có nhiều học thuyết của các tác giả khác nhau đã được hình thành, chẳng hạn, thuyết tội phạm học của Ronald L Akers and Christine S Sellers (2004), Mô hình phát triển xã hội (Arthur, Hawkins, et al., 1994, Hawkins, Catalano, Miller, 1992), Thuyết khả năng vượt khó (Adrian DuPlessis VanBreda, 2001), Thuyết những yếu tố rủi ro và những yếu tố bảo vệ của thanh thiếu niên phạm tội (R Loeber and D.P Farrington, 2001)

Bên cạnh đó, cũng có nhiều nghiên cứu của các học giả thế giới về mối liên hệ giữa yếu tố rủi ro với những hậu quả mà nó mang lại Nhiều nghiên cứu đã chứng minh có mối liên hệ giữa những yếu tố rủi ro của học sinh với những hành vi bạo lực học đường, chơi game, lạm dụng tình dục, sử dụng các chất kích thích, thuốc lá, và rượu (A J Zautra, J S Hall & K E Murray, 2010) Từ thập niên 1970 của thế kỷ XX, nhà tâm lý học Garmezy (1973) là người đầu tiên nghiên cứu về “những yếu tố bảo vệ” và “khả năng vượt khó” của học sinh khi bị bệnh và ảnh hưởng của bệnh tật với thành tích học tập của học sinh Năm 1982, Emmy Werner đã tìm hiểu khả năng vượt khó của học sinh khi có hoàn cảnh gia đình nghèo, cha hoặc mẹ là những người bệnh tâm thần Từ thập niên 1990 của thế kỷ XX và cho đến nay, các nhà tâm lý học sử dụng khái niệm vượt khó để nghiên cứu tình trạng sức khỏe tinh thần của học sinh trong trường học (A.S Masten, 1994) Vượt khó là khái niệm mô tả một học sinh được mong đợi thành công một cách xuất sắc trong học tập, thậm chí bản thân phải trải nghiệm những khó khăn làm cản trở cho sự phát triển của mình Những yếu tố rủi ro làm cản trở thành tích học tập của học sinh như: sự nghèo khó của gia đình, điều kiện kinh tế thấp, cha mẹ không có khả năng lao động Những yếu tố rủi ro này có thể khiến cho học sinh có nhận thức không đúng về môi trường sống trong xã hội và có thể tự mình thực hiện những hành vi nguy hiểm cho bản thân như đánh nhau, nghiện ngập, có hành vi bạo lực với bạn bè, nghiện game (S S Luthar & D Cicchetti, 2000) Nghiên cứu của các nhà tâm lý học còn tập trung vào tìm hiểu những yếu tố bảo vệ và

sự phát triển khả năng vượt khó của học sinh theo từng lứa tuổi, đặc biệt là tuổi vị thành niên (A S Masten & J Obradovic, 2006) Một số nghiên cứu cho thấy khi học sinh đang phải đối diện với những yếu tố rủi ro (chẳng hạn: bị bạn xấu lôi kéo, gia đình nghèo…) và lại có yếu tố bảo vệ (chẳng hạn: giáo viên rất quan tâm đến học sinh,

có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường,…) nên đã hình thành khả năng vượt khó, do đó, em học sinh đó không có những hành vi có vấn đề và phát triển nhân cách tốt Hơn nữa, các em còn trở nên tích cực hơn và có trách nhiệm với xã hội Những thành tích tốt này là kết quả của những yếu tố bảo vệ như có cha mẹ tốt hay chính những học sinh đó có những trải nghiệm tích cực ở trường học (M Ungar, 2004;

và A J Zautra, J S Hall & K E Murray, 2010)

Từ thành tựu trong việc xây dựng những lý thuyết nền móng cho đến những công trình nghiên cứu lý luận để xác định những yếu tố rủi ro và yếu tố bảo vệ của học sinh, các nhà nghiên cứu đã tiến đến áp dụng nghiên cứu vào thực tiễn bằng việc xây dựng những bảng điều tra để tìm hiểu thực trạng những yếu tố bảo vệ và yếu tố rủi ro trong việc hình thành khả năng vượt khó của học sinh phổ thông (A Dawes & D Donald, 2000) Hiện nay, ở nhiều nước trên thế giới, các nhà quản lý giáo dục đã coi việc khảo sát toàn diện hiện trạng các vấn đề nảy sinh ở trường học là việc làm bắt buộc và được

áp dụng ở mọi cấp học Những số liệu thu được từ các cuộc khảo sát hàng năm sẽ giúp cho các nhà quản lý giáo dục, các nhà chính trị biết được tình hình học đường, hiện trạng những vấn đề đang xảy ra trong học đường (như tình trạng nghiện games, sử dụng chất kích thích, bạo lực học đường,…) Từ đó có thể đưa ra được các giải pháp

để cải thiện tình trạng học đường và xây dựng những chính sách đầu tư phù hợp cho giáo dục (B Leadbeater, D Dodgen & A Solarz, 2005)

4 Kết luận

Đại hội IX của Đảng (tháng 4-2001) đã chính thức đưa ra khái niệm “kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa” Đại hội khẳng định: Phát triển kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa là đường lối chiến lược nhất quán, là mô hình kinh tế tổng quát trong suốt thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Hơn 10 năm qua, kể từ khi Việt Nam bước vào thực hiện mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả và thành tựu đáng mừng Tuy nhiên, mô hình kinh tế này đã không thay đổi động lực xã hội của xã hội Việt Nam và làm tăng nhanh những căng thẳng lên gia đình, cộng đồng và trường học Kết quả của những thay đổi này là học sinh trải nghiệm những áp lực cả ở gia đình và trường học Do đó, thường dẫn đến sự gia tăng số lượng học sinh gặp khó khăn trong học tập, tâm lý và hành vi Nghiên cứu của Nguyễn Anh Hà và đồng nghiệp (2007) đã cho thấy có 90% học sinh Việt Nam trải nghiệm những khó khăn trong học tập; khó khăn duy trì các mối quan hệ tích cực với cha mẹ, giáo viên và bạn bè; và việc lựa chọn nghề nghiệp (Nguyễn Thị Minh, Nguyễn Thanh Hương và Trần Văn Tuấn, 2007) Hơn nữa, với những mối quan hệ trong học tập về nghề nghiệp, có hơn 7 triệu học sinh phổ thông gặp những vấn đề về sức khỏe tinh thần như: trầm cảm,

lo âu, và những rối nhiễu tâm lý (Nguyễn Hà Anh và đồng nghiệp, 2007) Những áp lực xã hội để có được thành tích học tập cao có thể là một trong những yếu tố khiến cho những vấn đề về sức khỏe tinh thần tăng lên Khi có hơn 97% cha mẹ muốn con của họ có điểm trung bình về học tập ở nhà trường cao hơn mức trung bình; có 64.92% học sinh sống trong nỗi lo lắng triền miên khi thành tích học tập dưới mức trung bình

và lời trách mắng của cha mẹ, hay giáo viên khiến cho có đến 28.4% học sinh có trải nghiệm ăn không ngon miệng, mệt mỏi và căng thẳng (Hoàng Giang Tâm, 2005) Bạo lực học đường và những tác hại do game trực tuyến gây ra cũng là mối lo ngại không chỉ của giáo viên mà còn của những nhà quản lý giáo dục và cả xã hội ở Việt Nam Theo ông Phùng Khắc Bình, Vụ trưởng vụ Học sinh - Sinh viên của Bộ Giáo dục & Đào tạo, có 8000 trường hợp học sinh đánh nhau được báo cáo từ 38 tỉnh thành trong thời gian những năm 2003 – 2010 Bà Đỗ Thị Hải, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Những vấn đề môi trường và xã hội, thừa nhận rằng bạo lực học đường là

do học sinh thiếu các kỹ năng sống Một nghiên cứu trên 1000 học sinh cho thấy có 95% không có kỹ năng sống, 77.7% học sinh chưa từng được học kỹ năng sống và 76.4% cần được học kỹ năng sống và lo lắng phải đối diện với những vấn đề mà các

em gặp trong cuộc sống (VietnamNet, 2010)

Từ những phân tích ở trên cho thấy những vấn đề xảy ra ở học đường ngày này

ở các nước đều tương tự như nhau, không phân biệt học đường ở nước phát triển cũng như của nước đang phát triển Tuy nhiên, mức độ xảy ra những vấn đề học đường này

(tình trạng bạo lực học đường, nghiện trò chơi trực tuyến, bỏ học, phạm pháp, nghiện chất kích thích…) có thể khác nhau tùy theo điều kiện kinh tế, giáo dục, đặc điểm văn hóa và truyền thống dân tộc ở mỗi nước Nghiên cứu về yếu tố rủi ro, yếu tố bảo vệ và hình thành khả năng vượt khó của học sinh là những nghiên cứu mới được phát triển mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua trên thế giới Những nghiên cứu này được nảy sinh do

sự thay đổi nhanh chóng của xã hội, do ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại Chính vì xuất phát từ yêu cầu thực tế mà những vấn đề lý luận của nghiên cứu đã nhanh chóng được áp dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn Những vấn đề học đường ở Việt Nam chúng ta mới được các nhà nghiên cứu thực sự quan tâm chỉ trong vòng 10 năm trở lại đây khi báo chí liên tục cảnh báo về tình trạng bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh, giáo viên với học sinh, tình trạng nghiện trò chơi trực tuyến….Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ tập trung vào từng mảng riêng biệt trong những vấn đề xảy ra ở học đường, như: nghiên cứu về những khó khăn trong học tập, nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp, tình trạng bạo lực học đường, nghiện game… nên chưa xây dựng được một bức tranh chung về thực trạng những vấn đề học đường hiện nay Các nghiên cứu trong nước cũng ít đề cập đến những vấn đề lý luận có tính tổng thể của những vấn đề xảy ra ở học đường mà hiện nay, các nhà nghiên cứu ngoài nước đang quan tâm Hầu như chưa có nghiên cứu nào đưa ra những khái niệm về “yếu tố rủi ro”, “yếu tố bảo vệ” và “hình thành khả năng vượt khó” vào trong nghiên cứu của mình Chính vì vậy các nghiên cứu trong nước chưa có đủ cơ sở lý luận vững chắc để giải thích nguyên nhân cơ bản của vấn đề để từ

đó, có thể đề ra được những giải pháp triệt để cho những vấn đề cần giải quyết

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

[1] Nguyễn Thị Thanh Bình, Nguyễn Thị Mai Lan (2013), Bạo lực học đường ở Việt Nam hiện nay nhìn từ góc độ tâm lý học NXB Từ điển Bách khoa

[2] Trần Đức Châm (2001), Ma túy học đường và công tác phòng chống ma tuý trong

nhà trường hiện nay/ Tạp chí Đại học và giáo dục chuyên nghiệp, Số 12 Tr.45 [3] Nguyễn Hữu Châu (2010), Một vài suy nghĩ từ bạo lực học đường, tạp chí Thông

tin Khoa học và Công nghệ Sóc Trăng số 4 -tr 38-39 -ISSN 0866-7012

[4] Đăng Doanh (2011), Bạo lực học đường ở Hà Nội: Thực trạng và giải pháp, Tạp

chí Lao động và xã hội Số 412 -tr 35-37 -ISSN 0866-7643

[5] Nguyễn Minh Đức (Chủ biên), Trần Cảnh Hưng, Nguyễn Trường Giang (2011), Phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm trong học đường NXB Công an nhân dân

[6] Minh Khang (2012), Rùng mình bạo lực học đường! Tạp chí Sức khỏe & Đời

sống, số 104 tr.24-25

[7] Nguyễn Quảng Giao, Tăng Thi Hà Vân, Đinh Thuý Vy (2012), Thực trạng và giải pháp nâng cao văn hoá học đường cho học sinh trường Đại học Ngoại Ngữ - Đại

học Đà Nẵng Tạp chí Khoa học & Công nghê Đại học Đà Nẵng, số 8 tr.75-80

[8] Nguyễn Thị Oanh (2008), Tư vấn tâm lý học đường : Quan trọng không phải mình

có gì mà là mình là ai? Tp Hồ Chí Minh : Nxb Trẻ

Tiếng Anh

[9] Dawes, A & Donald, D (2000) Improving children’s chances: Developmental theory and effective interventions in community contexts In D Donald, A Dawes

& J Louw (Eds.), Addressing childhood adversity, 1-25 Cape Town, SA: David Philip

[10] Howe, David (1997) Parent-reported problems in 211 adopted children : Some risk and protective factors Journal of Child Psychology and Psychiatry, 38(4), 401-411

[11] Leadbeater, B., Dodgen, D & Solarz, A (2005) The resilience revolution: A paradigm shift for research and policy In R.D Peters, B Leadbeater & R.J McMahon (Eds.), Resilience in children, families, and communities: Linking context to practice and policy, 47-63 New York: Kluwer

[12] Luthar, S S & Cicchetti, D (2000) " The construct of resilience: Implications

for interventions and social policies” Development and Psychopathology, 12,

857-885

[13] Masten, A.S (1994) Resilience in individual development: Successful adaptation despite risk and adversity In M Wang & E Gordon (Eds.), Risk and resilience in inner city America: challenges and prospects (pp.3-25) Hillsdale, NJ: Erlbaum [14] Masten, A.S (1994) Resilience in individual development: Successful adaptation despite risk and adversity In M Wang & E Gordon (Eds.), Risk and resilience in inner city America: challenges and prospects (pp.3-25) Hillsdale, NJ: Erlbaum [15] Masten, A S., & Obradovic, J (2006) Competence and resilience in development Annals of the New York Academy of Sciences, 1094, 13-27

[16] Garmezy, N (1973) Competence and adaptation in adult schizophrenic patients and children at risk In Dean, S R (Ed.), Schizophrenia: The first ten Dean Award Lectures (pp 163-204) NY: MSS Information Corp

[17] Ungar, M (2004) A constructionist discourse on resilience: Multiple contexts,

multiple realities among at-risk children and youth Youth & Society, 35(3),

341-365

[18] Zautra, A.J., Hall, J.S & Murray, K.E (2010) Resilience: A new definition of health for people and communities In J.W Reich, A.J Zautra & J.S Hall (Eds.), Handbook of adult resilience (pp 3-34) New York: Guilford

[19] Werner, E., & Smith, R (1982) Vulnerable but invincible: A longitudinal study

of resilient children and youth, New York: Adams, Bannister, & Cox

Kho Ebook miễn phí

ebookfree247.blogspot.com

thuvienhoithao.blogspot.com thuvienthamluan.blogspot.com

CHIA SẺ TRI THỨC