Các yếu tố tác động đến bạo lực học đường dưới giác độ tiếp cận lý thuyết xã hội học (ths phan thuận)

Dẫn nhập Trong những năm gần đây, tình trạng bạo lực học đường đã trở thành nỗi ám ảnh và sợ hãi trong tâm trí của các nạn nhân và người chứng kiến hành vi bạo lực, báo động tình trạng

65

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG DƯỚI

GIÁC ĐỘ TIẾP CẬN LÝ THUYẾT XÃ HỘI HỌC

ThS Phan Thuận *

1 Dẫn nhập

Trong những năm gần đây, tình trạng bạo lực học đường đã trở thành nỗi ám ảnh

và sợ hãi trong tâm trí của các nạn nhân và người chứng kiến hành vi bạo lực, báo động tình trạng xuống cấp về đạo đức trong môi trường học đường (Patrick Burton and Lezanne Leoschut, 2012) Chính vì thế, bạo lực học đường không chỉ được nhìn nhận như là một vấn đề xã hội rất nghiêm trọng (Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, 2005), được xem như một dịch bệnh xã hội (Elliott và cộng sự, 1998) mà còn trở thành mối quan tâm hàng đầu của các nhà chính trị (Cowie và cộng sự, 2008; Cowie và cộng sự, 2002; 2003; Smith 2003)

Thực tế ở nước ta cho thấy rằng, bạo lực học đường đã để lại những hậu quả khá nghiêm trọng đối với bản thân, gia đình và xã hội Những hành vi bạo lực bằng vũ lực

có thể để lại những vết thương trên thể xác và nó có thể lành theo năm tháng Song, có những hành vi bạo lực như bạo lực tình dục, những lời miệt thị đã để lại nỗi ám ảnh về mặt tinh thần và những nỗi đau khi hành vi bạo lực đó đã cướp đi những sinh mạng vô tội thì khó có thể xóa nhòa theo tháng năm Để rồi, kẻ thực hiện hành vi bạo lực bị đuổi học hoặc kết án tù tội còn người bị hại sẽ ám ảnh, lo sợ và mất đi cơ hội phát triển của mình Từ đó, tương lai và ước mơ của các em sẽ rẽ sang một hướng khác không mấy khả quan Câu hỏi đặt ra là điều gì khiến hành vi bạo lực trong học đường diễn ra ngày càng phức tạp hơn?

Để giải đáp cho vấn đề được đặt ra đó, bài viết sẽ tập trung phân tích và nhận diện các yếu tố tác động đến hành vi bạo lực học đường dưới giác độ lý thuyết xã hội học thông qua hai lý thuyết kiểm soát xã hội và lý thuyết bắt chước xã hội, góp phần nhận diện nguyên nhân của hành vi bạo lực học đường theo hướng tiếp cận liên ngành và có giải pháp thỏa đáng để hạn chế tình trạng bạo lực học đường ở nước ta hiện nay

2 Thực trạng bạo lực học đường

Tổ chức Y tế thế giới (1996) đã tuyên bố rằng, bạo lực có liên quan đến sức khỏe cộng đồng và nhận diện nó như việc sử dụng vũ lực hoặc quyền lực một cách có chủ ý,

đe dọa hoặc hành động, chống lại chính mình, một người khác, hoặc chống lại một nhóm hay cộng đồng, kết quả là có nhiều khả năng không chỉ dẫn đến bị thương, tử vong, mà còn làm cho phát triển dị dạng thậm chí cả sự mất mát tổn thương về tâm lý,

*

Học viện Chính trị Khu vực IV

(dẫn theo Agnich, 2011: tr 1) Có thể nói, bạo lực học đường đã tồn tại ở các trường học trong suốt lịch sử của giáo dục (Aries, 1962)

Ở Mỹ, có khoảng 38% các trường công lập báo cáo với cảnh sát có ít nhất một sự

cố bạo lực xảy ra ở trường học từ năm 2005-2006 Một nghiên cứu khác (2007) cũng cho thấy rằng, có 5,9% học sinh từ lớp 9-12 mang vũ khí đến trường trong 30 ngày trước khi có cuộc khảo sát; có 7,8% học sinh đã từng bị đe dọa hoặc đã bị thương trong trường học trong suốt 12 tháng trước khi có cuộc khảo sát; có 12,7% học sinh đánh nhau trong trường học trong thời giang 12 tháng trước khi có cuộc khảo sát (dẫn theo Ông Thị Mai Thương, 2012) Điều này đã làm cho bạo lực học đường được nhìn nhận rộng rãi như là một vấn đề xã hội rất nghiêm trọng (Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, 2005)

và nó được xem như một dịch bệnh (Elliott và cộng sự, 1998) Ở tại Anh quốc, tình trạng bạo lực diễn ra cũng khá phức tạp Trong năm 2007, cả nước đã xảy hơn 10.000

vụ bạo lực học đường Tính tổng cộng số học sinh dưới 16 tuổi bị đuổi học vì có hành

vi tấn công bạn cùng trường là 65.390 vụ, tăng khoảng 2.720 vụ trong một năm (dẫn theo Ông Thị Mai Thương, 2012) Chính vì thế, các nghiên cứu (Cowie và cộng sự, 2008; Cowie và cộng sự, 2002; 2003; Smith 2003) cho rằng, bạo lực học đường không còn là một vấn đề xã hội nữa mà nó trở trành mối quan tâm hàng đầu về chính trị ở Anh Điều này có nghĩa là, bạo lực học đường không là vấn đề giải quyết giữa cá nhân với nhau mà nó trở thành mối quan tâm của các nhà chính trị, có lẽ, các nhà chính trị ở Anh đã nhận thấy đạo đức trong học sinh, sinh viên ở đây có nguy cơ bị tha hóa và suy đồi; sâu xa hơn, nó đang đe dọa đến sự phát triển bền vững của quốc gia

Ở các nước đang phát triển, tình trạng bạo lực diễn ra cũng khá phức tạp Mức độ

và tính chất của nó ngày càng nghiêm trọng hơn Có 60% học sinh tại các trường học ở Ethiopian trong năm 1996 cho rằng, bạo lực có tác động tiêu cực đến hoạt động dạy và học cũng như những cảm xúc của họ và 40% cho rằng bỏ học vì bạo lực (IBE, 1997)

Ở các nước Đông Nam Á, tình trạng bạo lực học đường cũng diễn ra tương tự

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, bạo lực học đường đã trở thành vấn đề bức xúc toàn xã hội Các vụ bạo lực học đường ngày càng tăng lên Theo thống kê từ

38 Sở GD & ĐT gửi về bộ từ năm 2003 đến năm 2009 có tới hơn 8.000 vụ học sinh tham gia đánh nhau và bị xử lý kỷ luật Gần đây xảy ra nhiều vụ bạo lực học đường như: nữ sinh tụ tập đánh nhau hội đồng, làm nhục bạn; nam sinh dùng dao, kiếm, mã tấu chém nhau ngay trong trường học Ở nhiều nơi, do mâu thuẫn trong tình bạn, tình yêu đã dùng dao rạch mặt bạn, đâm chết bạn giữa sân trường10 Cũng theo báo cáo của

Bộ Giáo dục & Đào tạo Việt Nam, năm học 2009 - 2010 trên toàn quốc đã xảy ra khoảng 1.598 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học, nhiều vụ có tính chất nguy hiểm, gây thương tích thậm chí tử vong (năm học 2009 - 2010 xảy ra 7

vụ, năm học 2010-2011 xảy ra 4 vụ học sinh đánh nhau dẫn đến chết người ở trong và ngoài trường học) (Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật

10 Báo Sài gòn giải phóng, 2009, http://sggp.org.vn/giaoduc/2009/11/209696/

67

phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em giai đoạn 2008-2010 của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội khóa VIII, ngày 11 tháng 5 năm 2012)

Chính vì thế, tác giả Trần Thị Minh Đức (2012) đã nhận định rằng, đây là hiện tượng ngày càng phổ biến và có mức độ nguy hiểm Đồng tình với nhận định trên, tác giả Nguyễn Thị Nga (2011) cũng cho thấy rằng, tình trạng bắt nạn tại các trường học cũng khá nhiều Các em học sinh nam thường có hành vi bạo lực và bị bắt nạt nhiều hơn học sinh nữ Điều này cho thấy rằng, tình trạng bạo lực học đường là nỗi ám ảnh đối với học sinh hiện nay và khiến cho môi trường học đường trở nên u ám Do đó, việc nhận diện các yếu tố tác động đến hành vi bạo lực học đường sẽ góp phần tìm kiếm những giải pháp hữu hiệu để hạn chế tình trạng này

3 Nhận diện các yếu tố tác động đến hành vi bạo lực học đường từ giác độ lý thuyết kiểm soát xã hội

Đại diện tiêu biểu của trường phái kiểm soát xã hội là Albert J Reiss, Walter C Reckless, Travis Hirschi, Michael R Gottfredson và John Hagan Lập luận chính của thuyết kiểm soát xã hội là sự phạm tội bắt nguồn sâu xa từ sự yếu kém trong khả năng

tự kiểm soát hành vi của cá nhân và thiếu vắng các biện pháp kiểm soát phù hợp từ phía xã hội Theo nghiên cứu của Nguyễn Chí Dũng và cộng sự (2010) cho rằng, Albert J Reiss (1951) đã lý giải rằng sự hư hỏng ở tuổi vị thành niên là do cá nhân không tự kiểm soát được hành vi cũng như họ không bị chi phối bởi sự kiểm soát từ phía xã hội Cùng quan điểm của Reiss, Nye (1958) đã khái quát ba loại kiểm soát chủ yếu khuyến khích sự tuân thủ chuẩn mực, ngăn cản cá nhân thực hiện các hành vi lệch chuẩn như kiểm soát trực tiếp, kiểm soát gián tiếp và tự kiểm soát11 Đến 1961, Reckless công bố Thuyết Kiềm chế đã góp phần phát triển lý thuyết kiểm soát xã hội Theo Nguyễn Chí Dũng và cộng sự (2010) phân tích luận điểm của Reckless cho thấy rằng, các yếu tố tạo sự kiềm chế bên trong chủ yếu bao gồm các yếu tố thuộc về bản thân cá nhân như: sự tự kiểm soát, sự tự giác tuyệt đối trong việc tuân thủ chuẩn mực hay còn gọi là sự tự ý thức cao độ, khả năng chịu đựng thất bại tốt, khả năng chống lại những cám dỗ, tinh thần trách nhiệm cao, khả năng tìm kiếm và thay thế những yếu tố

kỳ vọng, định hướng mục tiêu… Sự kiềm chế bên ngoài bao gồm những yếu tố thuộc

về thế giới xung quanh cá nhân Đó có thể là sự hiện diện của những giới hạn về đạo

11

- Kiểm soát trực tiếp: Thông qua hình phạt và sự khen thưởng Cá nhân sẽ bị trừng phạt nếu

họ thực hiện hành vi vi phạm chuẩn mực đồng thời sự tuân thủ các chuẩn mực của cá nhân sẽ được khuyến khích, khen thưởng

- Kiểm soát gián tiếp: Đó là sự kiểm soát đến từ việc cá nhân lo sợ nếu họ thực hiện hành vi nào đó thì có thể làm tổn thương hoặc ảnh hưởng đến những người mà họ có mối quan hệ mật thiết

- Tự kiểm soát: Cảm giác xấu hổ hoặc tội lỗi sẽ ngăn cản cá nhân thực hiện hành vi lệch chuẩn, khuyến khích sự tuân thủ chuẩn mực

đức có tác dụng giữ cá nhân ở bên trong các giới hạn cho phép; những tác nhân thể chế khuyến khích sự tuân thủ chuẩn mực, các mục tiêu và sự kỳ vọng, sự giám sát của bố

mẹ và nhà trường, sự đoàn kết trong các nhóm bạn bè, cơ hội để được chấp nhận, những quy định về hành vi và trách nhiệm, v.v Chính những yếu tố thuộc về cấu trúc

xã hội đó đã giúp cho gia đình và các nhóm xã hội khác có thể kiềm chế được hành vi của cá nhân

Đến năm 1969, trong tác phẩm nổi tiếng: “Các nguyên nhân của sự hư hỏng tuổi

vị thành niên”, Travis Hirschi khi lý giải nguyên nhân của sự hư hỏng ở tuổi vị thành niên đã cho rằng, cá nhân sẽ thực hiện hành vi lệch chuẩn/phạm tội khi mối ràng buộc (liên hệ) giữa họ với xã hội bị suy yếu hoặc biến mất Theo Hirschi, có bốn loại mối liên hệ12 (ràng buộc) kết nối con người với xã hội và khuyến khích họ tuân thủ các chuẩn mực Cả bốn yếu tố này có thể tác động độc lập đến cá nhân, đồng thời chúng cũng có quan hệ chặt chẽ với nhau và cùng ảnh hưởng đến hành vi của cá nhân Bất kỳ

sự suy yếu của yếu tố nào cũng có thể dẫn đến sự suy yếu của các yếu tố còn lại Theo

đó, khi bốn yếu tố này tồn tại và có ảnh hưởng mạnh đến cá nhân thì cá nhân sẽ bị ràng buộc chặt chẽ với các chuẩn mực Bởi vậy, cá nhân bị kiềm chế đúng mức để không thực hiện hành vi lệch chuẩn Ngược lại, khi các yếu tố này suy yếu thì cá nhân

có thể bị đẩy đến chỗ thực hiện các hành vi lệch chuẩn (xem Nguyễn Chí Dũng và cộng sự, 2010)

Có thể nói, lý thuyết kiểm soát xã hội đã lý giải hành vi bạo lực học đường là do

sự thiếu vắng tính kiểm soát của bản thân, gia đình và nhà trường Điều này đã được kiểm định bằng các nghiên cứu trước đây Chen (2008) đã kết luận rằng, tình trạng bạo lực ở học sinh liên quan đến đặc điểm tiêu cực của cá nhân (thái độ đối với bạo lực, kiểm soát tính bốc đồng, tính hung hăng), sự giám sát của cha mẹ, sự kém tuân thủ quy định ở nhà trường, sự ngược đãi (chứng kiến bạo lực, nạn nhân của bạo lực), mối quan

hệ không tốt giữa giáo viên và học sinh và các nguy cơ từ bạn bè Nghiên cứu tổng quan của Sarah Lindstom Johnson (2009) cũng đã có phát hiện tương tự, học sinh có nhận thức quy tắc của trường và tin tưởng họ càng tốt thì càng ít có xu hướng bạo lực học đường diễn ra Khi đó, học sinh sẽ có mối quan hệ tích cực với giáo viên, cảm

12

- Mức độ gắn bó với những người khác: Đó là mối quan hệ chặt chẽ với người khác, thừa nhận họ và quan tâm đến sự mong đợi từ phía họ Nếu cá nhân càng ít gắn bó, ít bị chi phối bởi ý kiến của người khác thì họ càng ít chịu áp lực từ phía họ

- Sự cam kết: Đó là việc cá nhân cố gắng xây dựng một quy ước hoặc sự cam kết nào đó theo hướng tuân thủ chuẩn mực

- Sự gắn bó với các hoạt động tích cực: Đó là tình trạng cá nhân chỉ quan tâm và dành thời gian cho các hoạt động hợp chuẩn thông thường như: học tập, các quan hệ trong gia đình, tham gia các hoạt động vui chơi giải trí lành mạnh tại các câu lạc bộ, v.v

- Niềm tin: Đó là sự tán thành các giá trị và chuẩn mực của cộng đồng xã hội, đặc biệt là niềm tin vào tính đúng đắn của hệ thống pháp lý và các quy tắc xã hội khác

69

thấy thân thiện với ngôi trường của họ, cảm thấy môi trường tích cực và trật tự Các nghiên cứu trong nước cũng có những phát hiện khá thống nhất với các nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu của các tác giả (Nguyễn Văn Lượt, 2009; Lê Thị Lan Anh, 2012) cũng đã kết luận rằng, các em kiềm chế cảm xúc nóng giận càng ít, thất vọng đối với các quy định càng lớn thì khả năng có hành vi bạo lực học đường càng cao Ngoài ra, một nghiên cứu khác của Nguyễn Thị Phương Thảo, Cao Hàn Thi (2012) được thực hiện trên 340 học sinh từ lớp 8-12 của 8 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Nhóm tác giả này đã kết luận rằng, sự kém tuân thủ quy định ở trường, ấn tượng tiêu cực về trường học, thái độ đối với bạo lực và tình nóng nảy là một trong những nhân tố tác động đến hành vi bạo lực học đường của học sinh hiện nay

Như vậy, bằng chứng từ kết luận của các nghiên cứu trước đây đã góp phần củng

cố tính đúng đắn và hợp lý của lý thuyết kiểm soát xã hội về lý giải hành vi bạo lực học đường Điều này có nghĩa là, càng thiếu vắng sự kiểm soát xã hội (bên trong và bên ngoài) thì học sinh có hành vi bạo lực học đường càng nhiều Do đó, tăng cường

sự kiểm soát của nhà trường, gia đình và rèn luyện những kỹ năng kiểm soát bản thân của học sinh là một trong những giải pháp hữu hiệu để hạn chế tình trạng bạo lực học đường hiện nay

4 Nhận diện các yếu tố tác động đến hành vi bạo lực học đường từ giác độ lý thuyết bắt chước xã hội

Hành vi bạo lực học đường không chỉ do sự thiếu vắng tính kiểm soát xã hội mà còn liên quan đến các yếu tố khác như sự bắt chước hoặc có tần suất tiếp xúc với bạo lực Để góp phần lý giải thoả đáng hơn về nguyên nhân của hành vi bạo lực học đường, bài viết còn nhận diện hành vi này dưới giác độ tiếp cận lý thuyết bắt chước xã hội Luận điểm cơ bản của khuynh hướng lý thuyết này là cá nhân có thể bắt chước hành vi phạm tội thông qua sự tiếp xúc với các quan niệm, thái độ của tội phạm

Theo phân tích của nhóm nghiên cứu Nguyễn Chí Dũng và cộng sự (2010) cho thấy rằng, quan niệm về lý thuyết bắt chước xã hội của Sutherland và Akers đều khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa sự hư hỏng và các quan hệ với những người bạn hư hỏng Trên thực tế cũng như về mặt lý luận, cá nhân có thể bắt chước các hành vi lệch chuẩn từ cả những người hư hỏng cũng như những người “ngoan” hay “không hư hỏng” Tuy nhiên, cũng cần phải khẳng định rằng bạn bè hư hỏng là nguồn gốc chủ yếu cho sự bắt chước của cá nhân về các hành vi lệch chuẩn Từ đó, Akers đã giới thiệu thuyết bắt chước xã hội ở tầm khái quát hơn với lập luận chủ yếu: cá nhân có thể

bị ảnh hưởng, bị tiêm nhiễm các hành vi phạm tội/lệch chuẩn thông qua sự bắt chước

và sự thôi thúc của nhiều yếu tố Các yếu tố đó là: (1) Các mối quan hệ đa dạng, đây là quá trình cá nhân được tiếp xúc, tương tác với các quan niệm, chuẩn mực khác nhau Theo Akers, nhóm gia đình và bạn bè là nhóm xã hội có tác động khá mạnh mẽ đến hành vi sai lệch của cá nhân, theo một nguyên tắc chung là những quan hệ diễn ra sớm nhất, kéo dài nhất, thường xuyên nhất, thân mật và gần gũi nhất thì sẽ có ảnh hưởng nhiều nhất đến hành vi của cá nhân (2) Các quan niệm, đó là thái độ hoặc ý nghĩa mà cá

nhân gắn cho một hành vi cụ thể Nếu cá nhân có thái độ phản đối một hành vi nào đó càng quyết liệt thì anh ta càng có ít khả năng thực hiện hành vi đó Ngược lại, nếu cá nhân có thái độ ủng hộ một hành vi nào đó càng mạnh mẽ thì khả năng anh ta thực hiện hành vi đó càng cao (3) Những tác nhân thúc đẩy hành vi: đây chính là sự cân nhắc giữa các phần thưởng hoặc hình phạt mà cá nhân có thể nhận được nếu như anh ta thực hiện một hành vi lệch chuẩn/phạm tội Theo Akers, việc cá nhân sẽ tiếp tục phạm tội hoặc không phạm tội phụ thuộc chủ yếu vào các phản ứng trong quá khứ, hiện tại và tương lai (các phần thưởng và hình phạt) (4) Sự bắt chước, đó là sự thực hiện một hành vi sau khi đã quan sát hành vi đó ở người khác Việc bắt chước các hành vi sẽ phụ thuộc vào mô hình, loại hành vi cũng như những hậu quả gắn liền với các hành vi

đó Cả hành vi hợp chuẩn, được xã hội ủng hộ cũng như hành vi lệch chuẩn đều chịu ảnh hưởng từ sự quan sát các mô hình nổi bật xuất hiện trên truyền thông đại chúng và trong các nhóm sơ cấp So với sự duy trì các mô hình hành vi, sự bắt chước có ảnh hưởng nhiều hơn đối với sự khởi đầu của các hành vi mới

Như vậy, theo quan niệm của lý thuyết bắt chước xã hội có thể giải thích hành vi bạo lực học đường là do sự bắt chước và tần suất tiếp xúc các hành vi bạo lực khá sớm; vì thế, các cá nhân dễ có hành vi bạo lực hơn Điều này được phân tích khá rõ trong các nghiên cứu trước đó Bằng chứng trong phát hiện nghiên cứu của Singer và cộng sự (2011) đã cho thấy rằng, tình trạng giáo dục của học sinh, đặc điểm về gia đình, thói quen xem ti vi, thói quen sử dụng máy tính và việc tiếp xúc với bạo lực trong quá khứ sẽ dự báo được hành vi bạo lực của học sinh trong tương lai Gần đây, một kết quả nghiên cứu tại Nam Phi cũng cho thấy rằng, các em học sinh chứng kiến bạo lực càng nhiều, sinh sống trong gia đình thiếu hoặc có người phạm tội và có nhiều bạn bè có hành bi bạo lực thì càng có xu hướng diễn ra bạo lực đối với người khác Ngoài ra, cơ hội tiếp cận với rượu, thuốc phiện và vũ khí càng nhiều thì khả năng có hành vi bạo lực càng cao (Patrick Burton and Lezanne Leoschut, 2012) Nghiên cứu của tác giả Hoàng Bá Thịnh (2007) cũng đã giải thích rằng, bạo lực gia đình đối với trẻ

em sẽ để lại những hệ quả tiêu cực trong việc phát triển và hoàn thiện cách của trẻ Bằng chứng là, bạo lực sẽ có xu hướng chuyển giao hành vi này cho thế hệ sau Tác giả khẳng định, những người chứng kiến cảnh bạo lực hoặc chính họ là nạn nhân của bạo lực, sẽ ít nhiều tiếp nhận hành vi bạo lực đó trong tâm trí Với trẻ em sống trong gia đình có hành vi bạo lực, lớn lên ra ngoài xã hội có thể rụt rè, sợ hãi người khác, không dám bày tỏ suy nghĩ của mình, nhưng cũng có thể sử dụng bạo lực để giải quyết những mâu thuẫn nảy sinh trong cuộc sống Có 15,5% thanh thiếu niên phạm tội bạo lực thì gia đình có mối bất hòa, 14,3% là cha mẹ nghiện rượu, 2,6% là cha mẹ có hành

vi bạo lực đối với con cái Nghiên cứu còn thấy, khi còn nhỏ tuổi bị lạm dụng tình dục thì khi lớn lên càng dễ bị phạm tội tình dục (tr 40) Bổ sung các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi bạo lực học đường, nghiên cứu của tác giả Ông Thị Mai Thương (2012) cũng cho thấy, nếu các em học sinh nào có mức độ gắn kết càng chặt chẽ, tần suất càng nhiều, thời gian gia nhập nhóm không chính thức càng sớm thì khả năng có hành vi bạo lực càng cao

71

5 Kết luận và gợi ý giải pháp

Như vậy, dưới cách tiếp cận lý thuyết kiểm soát xã hội và lý thuyết bắt chước xã hội đã góp phần giải thích một cách thỏa đáng về hành vi bạo lực học đường rằng, càng thiếu vắng sự kiểm soát xã hội và có cơ hội tiếp xúc với các hành vi bạo lực càng sớm, càng nhiều thì nguy cơ có hành vi bạo lực càng nhiều Do đó, để góp phần hạn chế tình trạng bạo lực học đường hiện nay, nghiên cứu gợi mở một số giải pháp như sau:

Thứ nhất, cần có sự gắn bó giữa cha mẹ với con cái, bởi lẽ để nuôi dạy con cái

thành công thì sự gắn bó giữa cha mẹ với con cái là yếu tố tiên quyết Bằng chứng của thực tế cho thấy rằng những đứa trẻ có hành vi bạo lực thường được sinh ra và lớn lên trong gia đình với bố mẹ không thường xuyên gần gũi và giúp đỡ họ

Thứ hai, cần có sự giám sát của bố mẹ đối với con cái, nó sẽ có tác dụng phát

hiện kịp thời và ngăn cản chúng thực hiện các hành vi mang tính bạo lực Đồng thời, thông qua sự giám sát chặt chẽ, bố mẹ cũng dạy cho con cái cách thức để tránh các hành vi bạo lực

Thứ ba, cần có nhận thức đúng đắn về hành vi bạo lực, để sự giám sát phát huy

tác dụng thì các bậc cha mẹ phải phát hiện kịp thời những nguy cơ có thể dẫn đến hành

vi bạo lực đối với con em mình hoặc con em mình có hành vi bạo lực đối với người khác Tuy nhiên, rất nhiều bậc phụ huynh đã không ý thức được các dạng hành vi này

và để cho con cái họ thực hiện tự do, chẳng hạn như hút thuốc lá, nói tục, nghỉ học, v.v

Rõ ràng, sự thiếu chuẩn mực trong hành vi cũng như quan niệm của cha mẹ có thể dẫn đến sự thất bại trong giáo dục con cái

Thứ tư, nhà trường cũng cần tạo sự gắn kết giữa các em học sinh để có thể hiểu

tâm tư, nguyện vọng, nắm bắt tâm lý kịp thời nhằm có ứng phó phù hợp khi có nguy

cơ xảy ra hành vi bạo lực trong học đường Để làm được điều này, các trường học cần thực hiện tốt công tác tham vấn học đường, góp phần giúp cho các em giải tỏa những bức xúc về tâm lý của lứa tuổi mới lớn Đồng thời, tăng cường nhiều hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh như cơ chế kiểm soát cảm xúc, ứng phó trước những hành vi có khả năng làm tổn thương bản thân mình…

Thứ năm, phụ huynh học sinh cần phải gương mẫu về hành vi đạo đức để các em

có thể theo đó mà học tập một cách tích cực hơn Để làm được điều này, mỗi gia đình

tự ý thức tích cực xây dựng gia đình văn hóa và nói không với các tệ nạn xã hội… Có như vậy, sẽ tạo ra bầu không khí trong lành trong gia đình, góp phần hình thành nhân cách các em một cách đầy đủ và hoàn hiện hơn Khi đó, các em sẽ tự ý thức và kiểm soát bản thân để hạn chế hành vi mang tính bạo lực

Cuối cùng, cần xử lý và trừng phạt một cách nghiêm khác đối với các hành vi

lệch chuẩn Bởi vì, sự trừng phạt các hành vi sai lệch có tác dụng ngăn cản các hành vi

đó ở trẻ em Các hình phạt thể hiện sự không ủng hộ của cha mẹ đối với những hành vi

mà họ không mong muốn Tuy nhiên, để giáo dục con cái thành công thì cha mẹ cần phải có các hình thức trừng phạt với mức độ hợp lý đối với từng dạng hành vi sai lệch

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

[1] Lê Thị Lan Anh (2012) Một số yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi bạo lực

học đường của học sinh THPT Luận văn thạc sỹ Tâm Lý học Trường Đại

học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội

[2] Trần Thị Minh Đức (2010) “Gây hấn học đường ở học sinh trung học phổ

thông” Tạp chí nghiên cứu con người, số 3

[3] Nguyễn Thị Mai Lan (2013a) “Bạo lực học đường và nhận thức của học

sinh về vấn đề này” Tạp chí Tâm lý học, số 5

[4] Nguyễn Thị Mai Lan (2013b) “Thái độ và hành động đối với hành vi bao

lực học đường ở nước ta hiện nay” Tạp chí Tâm lý học, số 6

[5] Nguyễn Văn Lượt (2009) Bạo lực học đường: nguyên nhân và một số giải

pháp hạn chế Kỷ yếu hội thảo khoa học toàn quốc: Nhà trường Việt Nam

trong một nền giáo dục tiên tiến, mang đậm đà bản sắc dân tộc TP Hồ Chí

Minh Trang 9-20

[6] Nguyễn Thị Nga (2011) Tìm hiểu hiện tượng bắt nạt ở học sinh trung học phổ

thông Luận văn thạc sỹ Tâm lý học Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân

văn, Hà Nội

[7] Nguyễn Thị Phương Thảo, Cao Hàn Thi ( 2012) “Các yếu tố tác động đến hành

vi bạo lực của học sinh” Tạp chí Khoa học và phát triển, tập 15 Trang 32-47

[8] Hoàng Bá Thịnh (2007) “Bạo lực gia đình đối với trẻ em và một số giải

pháp phòng ngừa” Tạp chí Tâm lý học, số 6

[9] Ông Thị Mai Thương (2012) Tác động của nhóm không chính thức đến hành vi bạo lực thể chất trong học sinh THPT (Nghiên cứu trường hợp

THPT Lê Viết Thuật, TP Vinh, Nghệ An) Luận văn thạc sỹ Xã hội học

Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội

Tiếng Anh

[10] Agnich et al (2011) A cross- National study of school violence Blacsburg,

VA

[11] Aries (1962) Centuries of Childhood New York, NY: Alfred A Knopf

73

[12] Chen (2008) Scholl social dynamics as mediators of students’s personal

traits and family factors on the perpetration of school violence on Taiwan

Thesis

[13] Cowie, H., Jennifer, D and Sharp, S (2003) “Violence in schools: UK” in

P.K Smith (ed.) Violence in Schools: The perspective from Europe P 1-15

London: Routledge

[14] Cowie, H., Naylor, P., Talamelli, L., Chauhan, P and Smith, P.K 2002

“Knowledge, use of and attitudes towards peer support.” Journal of

Adolescence 25, p:453-467

[15] Cowie, H., Hutson, N., Jennifer, D and Myers C.A (2008) “Taking stock

of violence in U.K schools: Risk, regulation, and responsibility.” Education

and Urban Society 40(4), p:494-505

[16] Elliott, Hamburg and Williams (1998) Violence in American Schools

Cambridge, MA: Cambridge University Press

[17] Patrick Burton and Lezanne Leoschut ( 2012) School Violence in Soth

Africa: Results of the 2012 National School violence study Centre for

Justice and Crime Prevention

[18] Sarah Lindstom Johnson (2009) Improving the school environmet to

reduce school violence: A review of the literatue Journal of School Health,

Vol 79, 10/2009 Trang 451- 465

[19] Singer, Kaya, Bilgin (2011) Contributing factors to aggressive behavior in

high school student in Turkey The Jornal of School nirsing, vol 28, p 56-69

[20] Smith (2003) Violence in Schools: The Perspective from Europe London:

Routledge

[21] United States Department of Justice Office of Justice Programs Bureau of

Justice Statistics (2005) School Crime Supplement to the National Crime

Victimization Survey Washington, D.C.: Department of Justice, Office of

Justice Programs

Kho Ebook miễn phí

ebookfree247.blogspot.com

thuvienhoithao.blogspot.com thuvienthamluan.blogspot.com

CHIA SẺ TRI THỨC