Biện pháp phòng ngừa bạo lực học đường nhìn từ góc độ kỹ năng xử lý tình huống trong hoạt động giao tiếp

BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG NHÌN TỪ GÓC ĐỘ KỸ NĂNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP TS.. Vì vậy, muốn ngăn chặn BLHĐ, thiết nghĩ cần trang bị cho học sinh các kỹ n

BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG NHÌN TỪ

GÓC ĐỘ KỸ NĂNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP

TS Nguyễn Thị Hà Lan* HVCH Chế Dạ Thảo**

1 Đặt vấn đề

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, dư luận xã hội liên tiếp lên tiếng nhiều về tình trạng bạo lực học đường (BLHD) với những lo ngại về sự diễn biến phức tạp Thực chất đây không còn là vấn đề mới mẻ nhưng càng ngày mức độ nguy hiểm và tính chất của hành vi này càng gia tăng với những hậu quả đáng tiếc đã xảy ra Nó tác động trực tiếp đến tinh thần, thái độ học tập của học sinh và việc giảng dạy của các thầy cô giáo BLHD giờ đây không chỉ còn là những cuộc ẩu đã, cãi nhau, đánh nhau thông thường mà đang diễn ra với phạm vi lớn hơn, phức tạp hơn, số lượng tham gia nhiều hơn có tổ chức, cả nam lẫn nữ sinh cùng với sự xuất hiện của các loại hung khí nguy hiểm như: gậy, dao, súng, và các vũ khí tự chế Xét dưới góc độ tâm lý, BLHĐ cũng có nguyên nhân từ việc mâu thuẫn trong hoạt động giao tiếp (HĐGT) diễn ra hàng ngày, hàng giờ giữa những học sinh với nhau Vì vậy, muốn ngăn chặn BLHĐ, thiết nghĩ cần trang bị cho học sinh các kỹ năng xử lý tình huống (KN XLTH) trong HĐGT trong các nhà trường hiện nay

2 Khái niệm về bạo lực học đường

Bạo lực học đường được nhiều người coi là đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong những thập kỷ gần đây ở nhiều quốc gia

Theo nghiên cứu về BLHĐ [5], ở nước ngoài, bên cạnh thuật ngữ bạo lực học đường, người ta thường nói tới thuật ngữ bắt nạt học đường Bắt nạt học đường cũng là một phần của bạo lực học đường và thậm chí nhiều lúc người ta còn đồng nhất giữa bắt nạt và bạo lực học đường

Dan Olweus [5], trong cuốn sách “Bắt nạt trong trường học, chúng ta biết gì và

chúng ta có thể làm gì” đã đưa ra định nghĩa theo một cách chung nhất, bắt nạt trong trường học như một “hành vi tiêu cực được lặp đi lặp lại, có ý định xấu của một hoặc nhiều học sinh nhằm trực tiếp chống lại một học sinh, người có khó khăn trong việc tự bảo vệ bản thân”

*

Trường Đại học Hồng Đức

**

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Milton Keynes (1989) định nghĩa: “Bắt nạt là một hành động lặp đi lặp lại một

cách hiếu chiến để cố ý làm tổn thương về tinh thần hoặc thể xác cho người khác Bắt nạt là đặc trưng của một cá nhân hành xử theo một cách nào đó để đạt được quyền lực trên người khác”

Ở Việt Nam, Có nhiều tác giả nghiên cứu và đưa ra quan điểm của mình về BLHĐ, có tác giả xem BLHĐ là biểu hiện lệch lạc, trái với chuẩn mực đạo đức và qui

tắc của nhà trường [4] BLHĐ là là một dạng hành vi lệch chuẩn của học sinh BLHD

là dạng hành vi chống đối, đi ngược lại các quy tắc, chuẩn mực đạo đức của xã hội, nội quy của nhà trường mà các em là thành viên BLHD có thể được biểu hiện thông qua nhận thức, thái độ và hành vi

Như vậy, theo tác giả, BLHĐ là tất cả những biểu hiện của nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh, trái với chuẩn mực đạo đức xã hội và nội qui của nhà trường Bạo lực học đường không chỉ xảy ra ở học sinh nam mà còn cả ở học sinh nữ; không chỉ giữa học sinh với học sinh mà còn có bạo lực giữa học sinh với giáo viên và giáo

viên với học sinh

3 Vài nét về thực trạng BLHĐ

Theo báo cáo của phòng Gíao dục & Đào tạo thành phố Hạ Long năm 2008 thì trong khoảng vài tháng đầu năm học 2009 - 2010 toàn thành phố có 53 vụ BLHĐ.Với

số liệu được đưa ra tại "Hội thảo giải pháp phòng ngừa từ xa và ngăn chặn tình trạng học sinh đánh nhau" do Bộ Giáo dục & Đào tạo tổ chức ngày 28/07/2010 thì từ đầu năm 2009-2010, cả nước đã có 1598 vụ học sinh đánh nhau Gần đây nhất, kết quả khảo sát trên diện rộng ở các trường THCS và THPT tại Hà Nội (từ tháng 3-9.2014) cho thấy có tới 73% số học sinh được hỏi cho biết đã hứng chịu bạo lực tinh thần trong trường học và 19% bị bạo lực tình dục

Hiện nay, BLHD không chỉ gia tăng về số lượng mà về tính chất, mức độ nguy hiểm và hậu quả của nó cũng ngày một trở nên nghiêm trọng Câu chuyện BLHD không chỉ dừng lại ở xích mích giữa con trẻ mà diễn biến phức tạp với nhiều hình thức,

có tổ chức đã gây ra bao nhiêu vụ việc thương tâm, biết bao sự ra đi đột ngột của những mái đầu xanh ở tuổi đời đẹp nhất

Theo tác giả Nguyễn Văn Tường [6], trong những năm gần đây, bạo lực học đường trở thành một vấn đề nhức nhối đối với nền giáo dục Việt Nam Hiện tượng học sinh đánh nhau là một hiện tượng không mới, nhưng những hiện tượng đánh nhau của học sinh ở một số địa phương trong thời gian gần đây đã bộc lộ những tính chất nguy hiểm và nghiêm trọng Điển hình là các vụ học sinh dùng hung khí đánh nhau trong trường học, trước cổng trường, học sinh nữ đánh nhau hội đồng, làm nhục bạn gây hậu quả nghiêm trọng và bức xúc trong dư luận xã hội Đặc biệt, còn có hiện tượng học sinh hành hung thầy giáo, cô giáo ngay trên bục giảng Và ngược lại cũng có các hiện tượng thầy giáo, cô giáo dùng lời nói xúc phạm học trò, dùng vũ lực để “giáo dục” học

GD & ĐT Việt Nam cho biết: Thống kê từ 38 Sở GD-ĐT gửi về bộ từ năm 2003 đến năm 2009 có tới hơn 8.000 vụ học sinh tham gia đánh nhau và bị xử lý kỷ luật Gần đây xảy ra nhiều vụ bạo lực học đường như: nữ sinh tụ tập đánh nhau hội đồng, làm nhục bạn; nam sinh dùng dao, kiếm, mã tấu chém nhau ngay trong trường học Ở nhiều nơi, do mâu thuẫn trong tình bạn, tình yêu đã dùng dao rạch mặt bạn, đâm chết bạn giữa sân trường Theo thống kê của Viện KSNDTC, nếu năm 1986 có 3.607 người chưa thành niên phạm tội bị phát hiện thì đến năm 1996, con số này là 11.726 em Trung bình mỗi năm, trên cả nước có 4.746 người chưa thành niên phạm tội bị phát hiện Theo kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu và phát triển giáo dục Việt Nam năm

2010, tỉ lệ học sinh đi học muộn: Tiểu học 20%, THCS 21%, THPT 58%; tỉ lệ quay cóp: Tiểu học 8%, THCS 55%, THPT 60%; tỉ lệ nói dối cha, mẹ: Tiểu học 22%, THCS 50%, THPT 64%; tỉ lệ không chấp hành an toàn giao thông: Tiểu học 4%, THCS 35%, THPT 70%, Những con số này cho thấy, càng lớn ý thức đạo đức của học sinh càng đi xuống Một cuộc thăm dò đối với 500 học sinh THCS ở TP Hồ Chí Minh cho thấy: 32,2% có thái độ vô lễ với thầy, cô giáo, nhiều học sinh chỉ chào thầy,

cô trong trường, còn ra đường thì không quen biết; 38,8% cho biết thường xuyên chửi thề, nói tục; 53,6% thỉnh thoảng nói tục Năm 2008, PGS.TS Hoàng Bá Thịnh, Chủ nhiệm Bộ môn Giới và Gia đình, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn – ĐHQG Hà Nội cùng cộng sự đã tiến hành nghiên cứu về hành vi bạo lực của nữ sinh trung học, khảo sát 200 phiếu tại hai trường THPT thuộc Quận Đống Đa (Hà Nội) Kết quả cho thấy có đến 96,7% số học sinh được hỏi cho rằng ở trường các em học có xảy

ra hiện tượng nữ sinh đánh nhau Kết quả khảo sát cũng cho biết có tới 64% các em nữ thừa nhận từng có hành vi đánh nhau với các bạn khác Trong các em nữ từng đánh nhau thì số nữ sinh một lần đánh nhau là 12,7%, 2-3 lần: 20,7%, 4-5 lần: 10,7% và 19,3% đánh nhau từ năm lần trở lên Phần lớn các em nữ đã có hành vi đánh nhau cho rằng bạo lực giữa nữ sinh là “bình thường” (57,3%) và “chấp nhận được” (39,6%)

4 Biện pháp khắc phục thực trạng BLHD từ góc nhìn kỹ năng xử lý tình huống trong hoạt động giao tiếp

Trong một hệ thống những vấn đề, lí do dẫn đến tình trạng bạo lực học đường, chúng ta không thể bỏ qua một vấn đề hết sức quan trọng là nhóm nguyên nhân từ phía học sinh Việc phân tích nhóm nguyên nhân này có ý nghĩa quan trọng giúp chúng ta

có thể vạch ra những giải pháp cụ thể, giúp cá nhân học sinh chủ động phòng và chống hành vi BLHD, từ đó, góp phần giảm thiểu, ngăn chặn tình trạng này

Như đã trình bày trên, ta có thể thấy được, từ phía học sinh, có ba nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi lệch chuẩn trong môi trường học đường, ở đây chúng tôi quan tâm khai thác nguyên nhân thứ ba, đó là nguyên nhân từ việc học sinh thiếu kỹ năng sống trong việc ứng phó với các tình huống trong hoạt động giao tiếp Với cách tiếp cận này, chúng tôi đề xuất 2 biện pháp sau:

Thứ nhất, trang bị kiến thức, hình thành và rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh

Giao tiếp đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống của mỗi người Giao tiếp tốt giúp chúng ta xây dựng và duy trì những mối quan hệ hữu ích, thành công trong công việc, xây dựng một hình ảnh cá nhân ấn tượng, đẹp trong mắt bạn bè và những người xung quanh Thực tế cho thấy, những hành vi BLHĐ thường xuất phát từ những xích mích, hiểu lầm, mâu thuẫn giữa học sinh với nhau Những nguyên nhân này phần lớn là nảy sinh trong hoạt động giao tiếp, từ việc nói năng, cử chỉ, hành vi…dẫn đến mâu thuẫn, tiếp đến nếu không được giải quyết kịp thời thì ắt hẳn sẽ nảy sinh BLHĐ

Vì vậy, cần chú ý trang bị cho học sinh các kiến thức về giao tiếp, hình thành kỹ năng giao tiếp cho học sinh

Nội dung về giao tiếp cũng như các kỹ năng giao tiếp được thể hiện trong các nội dung về văn hóa học đường cũng như các chuẩn mực ứng xử của xã hội Để thực hiện được biện pháp này, các nhà trường cần chú trọng xây dựng và hướng dẫn yêu cầu về giao tiếp và ứng xử trong môi trường học đường để hướng dẫn, bắt buộc học sinh nghiêm túc thực hiện Bên cạnh đó, đội ngũ các nhà sư phạm cần thể hiện phong cách giao tiếp, kỹ năng giao tiếp mẫu mực để học sinh học tập và noi theo

Thứ hai, cần phải tổ chức nhiều hoạt động giáo dục để học sinh rèn luyện và hình thành kỹ năng xử lý tình huống trong giao tiếp

Hình thành cho người học những hiểu biết và qui tắc ứng xử, giao tiếp để họ có

sự tự tin, chủ động trong giao tiếp thông thường đã là một công việc không đơn giản

Vì vậy, để hình thành và rèn luyện cho học sinh kỹ năng xử lý tình huống trong giao tiếp lại càng khó hơn Bởi lẽ, học sinh không phải mọi lúc, mọi nơi đều thực hiện các nguyên tắc ứng xử trong những tình huống thông thường (chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, trò chuyện, quan tâm…) mà đôi khi trong những tình huống đó, lại nảy sinh những vấn

đề phức tạp, mà sử dụng nguyên tắc giao tiếp thông thường không thể giải quyết được

Vì vậy, trong những tình huống này, buộc học sinh phải có kỹ năng ứng xử linh hoạt, nghệ thuật, sáng tạo để giảm nguy cơ xung đột, hiểu nhầm, cải thiện các mối quan hệ,

và đặc biệt, nâng cao vốn sống, vốn văn hóa cho bản thân

Vì vậy, trong nội dung hoạt động giáo dục trong các nhà trường, cần xây dựng nội dung ứng xử thông minh trong các tình huống giao tiếp (xử lý, xử trí) Và trang bị cho học sinh cơ sở của các kỹ năng ứng xử đó để giúp các em tự rèn luyện kỹ năng trong các hoạt động, nhằm nâng cao kỹ năng sống, thích ứng với môi trường xã hội đang biến đổi thường xuyên và phức tạp Và đặc biệt, các em có thể hình dung trứơc những hoàn cảnh và tình huống có thể nảy sinh ra hành vi bạo lực, từ đó, mà hạn chế đến mức tối đa Phòng tốt hơn là chống, ngoài việc tránh được các tình huống có thể xảy ra hành vi bạo lực còn giúp các em duy trì mối quan hệ tốt đẹp trong quá trình giao tiếp với người khác

5 Kết luận

Tóm lại, Bạo lực học đường là mối lo ngại của không những các nhà giáo dục, các nhà quản lý xã hội mà còn của mỗi gia đình, của chính bản thân học sinh Xây dựng một môi trường học đường văn minh, lành mạnh và thân thiện không chỉ là trách nhiệm mà còn là mong muốn của nhà trường, gia đình và xã hội Tuy nhiên, với cách tiếp cận BLHĐ dưới góc độ xử lý tình huống trong hoạt động giao tiếp của học sinh được xem là một trong những biện pháp hữu hiệu, có ý nghĩa cấp thiết đối với quá trình giáo dục học sinh hiện nay Vì vậy, để ngăn chặn BLHĐ, bên cạnh các biện pháp kiểm tra, xử lý triệt để và kịp thời, nhà trường cần chú trọng trang bị kiến thức, hình thành kỹ năng xử lý tình huống trong hoạt động giao tiếp của học sinh hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Lê Thị Lan Anh, Một số yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi bạo lực học

đường của học sinh trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ, ĐH KHXH&NV,

2012

[2] Ông Thị Mai Thương, Hành vi bạo lực trong nữ sinh Trung học phổ thông,

khóa luận tốt nghiệp, ĐH KHXH&NV, 2010

[3] Lưu Song Hà, Một số giải pháp tâm lý nhằm hạn chế và khắc phục hành vi

bạo lực của học sinh trung học cơ sở, tr.117- tr 128 Hội thảo “Nhu cầu, định

hướng đào tạo tâm lý học đường tại Việt Nam”, Hội thảo Khoa học quốc tế,

Hà Nội, tháng 8/2009

[4] Phan Mai Hương (08/2009), “Thực trạng bạo lực học đường hiện

nay”, Hội thảo “Nhu cầu, định hướng đào tạo tâm lý học đường tại Việt

Nam”, kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, Hà nội, tr 28 - 33

[5].http://htu.edu.vn/bo-mon-tam-ly-giao-duc/bao-luc-hoc-duong-va-nhung-hau-qua.html

[6] Thực trạng bạo lực học đường hiện nay: http://tuonganhtlh.com/tin-tuc/thuc-trang-bao-luc-hoc-duong-hien-nay/vi-VN-202-22.aspx

Kho Ebook miễn phí

ebookfree247.blogspot.com

thuvienhoithao.blogspot.com thuvienthamluan.blogspot.com

CHIA SẺ TRI THỨC