Bài giảng Hệ thống thông tin kế toán 2: Chương 3 (phần 2) ThS. Vũ Quốc Thông

Vũ Quốc Thông CHƯƠNG 03 – P.2 Hệ Thống Thông Tin Kế Toán 2 KHOA KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN Trong môi trường xử lý bằng máy tính Mục tiêu và nội dung • Trình bày đặc điểm môi trường tin học ảnh

KIỂM SOÁT HỆ THỐNG

THÔNG TIN KẾ TOÁN

GV ThS Vũ Quốc Thông

CHƯƠNG 03 – P.2

Hệ Thống Thông Tin Kế Toán 2

KHOA KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN

Trong môi trường xử lý bằng máy tính

Mục tiêu và nội dung

• Trình bày đặc điểm môi trường tin học ảnh hưởng

tới kiểm soát nội bộ (KSNB)

• Giới thiệu về khung kiểm soát COBIT

• Giải thích các hoạt động kiểm soát trong môi

trường máy tính

• Đặc điểm môi trường tin học ảnh hưởng

tới kiểm soát nội bộ

• Khung kiểm soát COBIT

• Các hoạt động kiểm soát trong môi

trường máy tính

Mục tiêu của Kiểm soát HTTTKT

3

Mục tiêu của Kiểm soát HTTTKT

• Mục tiêu chung

– Hệ thống thông tin hoạt động hiệu quả >> thông tin

chính xác, kịp thời và tin cậy đƣợc

• Mục tiêu cụ thể

– Tính có thực của nghiệp vụ

– Đảm bảo sự xét duyệt và phê chuẩn đúng đắn đối với

nghiệp vụ

– Tính đầy đủ của nghiệp vụ

– Tính kịp thời (đúng hạn)

– Chuyển sổ và tổng hợp chính xác

4

Đặc điểm xử lý bằng máy

ảnh hưởng đến kiểm soát

5

Đặc điểm của xử lý trên môi trường

máy tính (CIS)

• Thiết bị: nhạy cảm, dễ bị phá hủy

• Dữ liệu:

• Dữ liệu lưu trong hình thức máy tính đọc được

• Tổ chức dữ liệu theo hệ quản trị cơ sở dữ liệu

• Hoạt động xử lý:

• Hệ thống có thể truy cập từ nhiều nơi

• Xử lý tự động theo chương trình lập sẵn và bị phụ thuộc

hoạt động của thiết bị

• Tổ chức, phát triển hệ thống:

• Nhiều nhiệm vụ tập trung ở khâu xử lý dữ liệu điện tử

(Electronic Data Processing EDP) – không đảm bảo một số

nguyên tắc bất kiêm nhiệm

Đặc điểm của xử lý trên mơi trường

máy tính (CIS)

• Thực hiện nhiều chức năng(nhập liệu, truy vấn, lưu trữ

dữ liệu, kết xuất thơng tin thơng qua một ứng dụng – một

cơ sở dữ liệu)

• Khĩ lưu lại dấu vết (xĩa dấu vết, sửa chữa bằng câu

lệnh, hoặc bởi các chương trình virus)

• Khối lượng dữ liệu ghi nhận nhiều, được sử dụng

(truy vấn, kết xuất)nhiều lần, đa dạng

• Thơng tin cung cấp nhiều, đa dạng (báo cáo đầu ra

được thiết kế linh động)

• Phụ thuộc vào khả năng hoạt động, xử lý của phần

cứng, phần mềm

• Địi hỏi nhân viên cĩ trình độ cao (chuyên mơn kế

tốn, kiến thức hệ thống, kiến thức tin học)

7

Rủi ro kiểm sốt trong mơi trường CIS

8

Nguồn lực

Sự kiện

Thành phần tham gia

Địa điểm

Rủi ro kinh doanh

Nhập liệu Xử lý Kết quả xử lý

Rủi ro xử lý TT

Phát triển HT Tổ chức HTTT Thiết bị Truy cập Dữ liệu

Rủi ro hệ thống TT Rủi ro trong DN

Rủi ro chiến lược,

hoạt động kinh

doanh, tài chính… Rủi ro thơng tin

Nguy cơ đe dọa trong môi trường CIS

9

• Các loại gian lận, phá hoại

• Gian lận trong hoạt động kinh doanh

• Gian lận trong xử lý thông tin: ăn cắp, sửa đổi, gián

điệp với các tập tin dữ liệu từ hệ thống

• Gian lận liên quan tiếp cận hệ thống: truy cập hệ

thống và sử dụng thiết bị trái phép, không hợp lệ…

• Phá hoại các thiết bị hệ thống: con người (chủ quan

hay khách quan); thiên tai…

• Các nguyên nhân

• Nguồn nội bộ

• Nguồn bên ngoài: mối quan hệ trong kinh doanh, tội

phạm mạng Internet…

• Thông đồng: có phối hợp giữa nội bộ và bên ngoài

Nguy cơ đe dọa trong môi trường CIS

Edward Snowden: A Hero Or Traitor?

HTTT của Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (NSA)

Bài tập thảo luận 01

11

Bài tập thảo luận 01

• Nhận biết những rủi ro có thể xảy ra trong quá

trình xử lý thông tin?

12

Giai đoạn Rủi ro có thể xảy ra gian lận, sai sót

Nhập liệu

(Data

Collection)

- Dữ liệu dễ bị thay đổi trước khi được nhập vào hệ thống.

- Dữ liệu không chính xác, không đầy đủ sẽ không đảm bảo được chất

lượng thông tin (GIGO: Garbage In Garbage Out).

Xử lý và lưu

trữ dữ liệu

(Data

Processing and

Management)

- Gian lận về chương trình phần mềm: thay đổi chương trình cho phép truy cập và thao tác không hợp lệ đối với dữ liệu; phá hủy chương trình

hệ thống bằng Virus.

- Gian lận về hoạt động: sử dụng nguồn lực tin học sai mục đích VD sử dụng máy tính chứa dữ liệu công ty cho các mục đích cá nhân…

- Thay đổi, xóa, phá hủy và lấy cắp các tập tin dữ liệu lưu trên hệ thống.

Kết xuất thông

tin (Information

Generation)

-Lấy cắp, chuyển thông tin đến sai đối tượng, sử dụng thông tin với mục đích không đúng.

- Các hành động tìm kiếm thông tin đã xóa trong thùng rác (Trash, Recycle Bin) của máy tính được dùng để kết xuất thông tin.

Giới thiệu

khung kiểm soát COBIT

Tham khảo tài liệu COBIT_4.1.PDF

13

Committee of Sponsoring

Organizations coso

COBIT

trung cho môi trường máy tính

Khung kiểm soát COBIT

Khung kiểm soát COBIT

16

• COBIT giải quyết vấn đề Kiểm Soát dựa trên 03

điểm chính:

– Mục tiêu kinh doanh: để phục vụ cho mục tiêu kinh

doanh, thông tin cần thỏa mãn các tiêu chuẩn: hữu

hiệu, hiệu quả, bảo mật, toàn vẹn, sẵn sàng, tuân thủ

và đáng tin cậy

– Nguồn lực CNTT: bao gồm con người, hệ thống ứng

dụng, kỹ thuật, cơ sở hạ tầng và dữ liệu

– Quy trình CNTT: được chia thành 04 vùng/lĩnh vực

(domain) bao gồm hoạch định và tổ chức; hình thành

và triển khai; phân phối và hỗ trợ; giám sát và đánh

giá về hệ thống thông tin.

 Mục tiêu kiểm sĩat trong hệ thống thơng tin (HTTT)

 Các hướng dẫn cho việc định giá hiệu

quả của kiểm sĩat trong HTTT

 COBIT phù hợp với COSO về

việc phân lọai các thành phần

kiểm sĩat

 Bổ sung, điều chỉnh một số định nghĩa trên cơ sở của

báo cáo của COSO:

 COBIT và COSO đều cho

rằng “người” là yếu tố rất

quan trọng trong hệ thống

KSNB

Hoạt động kiểm soát

Giám sát

Đánh giá rủi ro Môi trường kiểm soát

Khung kiểm sốt COBIT

17

• Kiểm sốt trong mơi trường máy tính

Khung kiểm sốt COBIT

Các hoạt động kiểm soát

19

20

Các hoạt động kiểm soát

Kiểm soát chung và kiểm soát ứng dụng

Kiểm soát

chung

Bán hàng và

thu tiền

Hàng tồn kho

Tiền lương

Khác

Kiểm soát ứng dụng

21

Phân biệt KS chung và KS ứng dụng

• Kiểm soát chung

Là loại kiểm soát cho một số hay toàn thể

các ứng dụng

Có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến

kiểm soát ứng dụng

• Kiểm soát ứng dụng

Liên quan đến từng ứng dụng và xuất hiện

trong quá trình xử lý nghiệp vụ

Kiểm soát chung giúp:

- Tránh sự tiếp cận và thay đổi không được

phép của các ứng dụng (bộ phận/phân hệ)

- Thực hiện một cách chính xác bởi máy tính

- Giúp các ứng dụng không thể bị vô hiệu

hóa

Tác động của KS chung đến KS ứng dụng

23

Kiểm soát chung

trường máy tính

• Kiểm soát truy cập và thao tác hệ thống

ra

24

Phân quyền truy cập

Kiểm soát truy cập và thao tác hệ thống

VD Hệ thống kế toán Misa

Bài tập thảo luận 3

Bạn là trưởng phòng kế toán có quyền quản trị đối với phần

mềm kế toán ABC đang sử dụng tại doanh nghiệp của bạn

với mô hình thương mại Các phần hành (phân hệ) kế toán

trong phần mềm ABC bao gồm quản trị, kế toán thu/chi, bán

hàng, nhập/xuất hàng, mua hàng và kế toán tổng hợp Mỗi

phần hành có 04 quyền thao tác: quyền xem (X), quyền thêm

(T), quyền sửa (S), quyền xóa (D) Phòng kế toán hiện nay

có 03 nhân viên (không bao gồm kế toán trưởng)

Mỗi nhân viên kế toán chịu trách nhiệm nhập các chứng từ

liên quan đến phần việc của mình và được phép sử dụng các

báo cáo của các phần hành khác (nếu thấy cần thiết) để đối

chiếu, kiểm tra khi xử lý các nghiệp vụ của mình

27

Yêu cầu phân quyền truy cập hệ thống ?

28

Khai báo

Khai báo các đ.tượng quản lý T,X,S X X X

Khóa sổ kì kế toán

Quản lý người dùng T,X,S,D

Các chính sách kế toán T,X,S,D X X X

Nhập liệu

- Chứng từ D.thu

- Chứng từ C.Phí

KHÁC

Chứng từ tổng hợp T,X

Bút toán khác T,X

Hoạt động

kiểm soát

Chương trình trên máy Hòan toàn tự động

Hỗn hợp

Thủ công

Kiểm soát ứng dụng

29

Mục tiêu kiểm soát ứng dụng

Mục tiêu: đầy đủ, hợp lệ, chính xác

Các dữ liệu phát sinh đều được ghi nhận

(ghi vào tập tin tham chiếu hoặc tập tin nghiệp vụ)

Dữ liệu phải được ghi nhận hợp lệ - có thực

(Validation check)

Dữ liệu phải được ghi nhận đầy đủ

(Completeness check)

Dữ liệu hợp lệ, đầy đủ phải được xử lý và

lưu trữ chính xác

Báo cáo (thông tin) được kết xuất phải đầy

*

Ví dụ.Trong môi trường tin học hóa, thủ tục kiểm soát ứng

dụng nào hữu hiệu để ngăn ngừa, phát hiện các sai phạm sau:

1 Nhân viên kế toán tiền lương nhập thời gian làm

việc trong tuần của một công nhân vào phần mềm

nhập 94 giờ thay vì số đúng là 49 giờ

Kiểm tra giới hạn dữ liệu của trường “Giờ công” trong phần mềm

2 Nhân viên bán hàng đã nhập sai mã hàng khi lập

lệnh bán hàng

Giá trị mặc định (Chọn mã hàng thay vì nhập)  kiểm tra tính hợp

lệ - có thực

3 Nhân viên bán hàng từ máy tính cá nhân, truy

cập vào mạng LAN của công ty, vào máy chủ và in

ra danh sách lương của các nhân viên

Kiểm tra phân quyền truy cập hệ thống

4 Một lệnh bán hàng được mã hóa với mã của một

khách hàng không có thực Lỗi này chỉ được phát

hiện trong quá trình cập nhật dữ liệu, chương trình

không tìm được một mẫu tin tham chiếu nào phù

hợp với dữ liệu cập nhật

Kiểm tra tính toàn vẹn + tính có thực

5 Kế toán đã nhập ký tự r thay vì nhập số 6 trên ô

nhập liệu khai báo mã khách hàng mới

Kiểm tra kiểu dữ liệu

Bài tập tổng hợp

• Tình huống: kiểm soát hệ thống thông tin

Công ty TNHH SX TM KIMMING

32

Sau khi học xong chương này,

bạn có thể:

33

Bài tập:

- BT_KSHTTTKT_DTDB P2.pdf

• Trình bày đặc điểm môi trường tin học ảnh

hưởng tới kiểm soát nội bộ (KSNB)

• Giới thiệu về khung kiểm soát COBIT

• Giải thích các hoạt động kiểm soát trong môi

trường máy tính

Bài đọc:

- Các tài liệu tham khảo do GV gợi ý