Bài tập môn thị trường vốn Lợi ích của hoạt động tín dụng thuê mua

Khái niệm Hoạt động thuê mua là một bộ phận của thị trường vốn giải quyết mốiquan hệ cung – cầu vốn, trong đó người cung ứng vốn đóng vai trò là ngườicho thuê cam kết mua tài sản, thiết

MỤC LỤC

Contents

MỤC LỤC 1

CHƯƠNG 1 TÍN DỤNG THUÊ MUA VÀ LỢI ÍCH CỦA HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG THUÊ MUA 3

1.1 Một số vấn đề liên quan đến tín dụng thuê mua 3

1.1.1 Khái niệm 3

1.1.2 Phân biệt thuê tài chính (thuê thuần) và thuê vận hành 3

1.1.3 Các loại hợp đồng tín dụng thuê mua 4

1.2 Lợi ích của hoạt động tín dụng thuê mua 7

1.2.1 Đối với người đi thuê 7

1.2.2 Đối với người cho thuê 8

1.2.3 Đối với nền kinh tế 9

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG THUÊ MUA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 11

2.1 Vài nét về thị trường tín dụng thuê mua ở Việt Nam hiện nay 11

2.2 Các chủ thể và lợi ích khi tham gia vào thị trường tín dụng thuê mua ở Việt Nam 12

2.2.1 Người cho thuê 12

2.2.2 Người đi thuê 13

2.2.3 Chủ thể nền kinh tế 14

2.3 Những nguyên nhân hạn chế hoạt động tín dụng thuê mua tại Việt Nam 15

2.4 Một số kiến nghị 17

2.4.1 Đối với Cơ quan quản lý Nhà nước 18

2.4.2 Kiến nghị đối với các công ty cho thuê tài chính 20

2.4.3 Kiến nghị đối với các doanh nghiệp đi thuê tài chính 23

KẾT LUẬN 24

CHƯƠNG 1 TÍN DỤNG THUÊ MUA VÀ LỢI ÍCH CỦA HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG THUÊ MUA

1.1 Một số vấn đề liên quan đến tín dụng thuê mua

1.1.1 Khái niệm

Hoạt động thuê mua là một bộ phận của thị trường vốn giải quyết mốiquan hệ cung – cầu vốn, trong đó người cung ứng vốn đóng vai trò là ngườicho thuê cam kết mua tài sản, thiết bị theo yêu cầu của người thuê (ngườicần vốn) và nắm quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê Người cần vốn sửdụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn đã được thoảthuận trong hợp đồng Thời hạn này phải chiếm phần lớn thời gian hữu dụngcủa tài sản Tổng số tiền người thuê phải trả cho người cho thuê phải bằnghoặc lớn hơn giá trị thị trường của tài sản cho thuê vào thời điểm ký hợpđồng Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê có quyền chọn mua tài sản thuêvới giá thấp hơn giá trị tài sản thuê tại thời điểm mua lại

Có hai chủ thể chính liên quan trong một giao dịch thuê mua, đó làngười thuê và người cho thuê Trong đó người thuê là người sử dụng tài sản

do người cho thuê chuyển giao Còn người cho thuê là chủ sở hữu về mặtpháp lý của tài sản được dùng làm đối tượng cho thuê trong thoả thuận thuêtài sản Ngoài ra còn có thể có sự tham gia của một số chủ thể khác như: nhàchế tạo, người cung ứng, người cho vay, cơ quan quản lý nhà nước

1.1.2 Phân biệt thuê tài chính (thuê thuần) và thuê vận hành

Thuê hoạt động: là loại cho thuê ngắn hạn và trong nội dung hợp đồngthuê tài sản không thể hiện sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liềnvới quyền sở hữu tài sản

Thuê thuần hay thuê tài chính: là một phương thức tài trợ vốn trung vàdài hạn không thể huỷ ngang với một số đặc trưng chủ yếu: thời gian thuêdài, hiện giá thuần của toàn bộ khoản tiền thuê phải đủ để bù đắp chi phímua tài sản tại thời điểm bắt đầu hợp đồng, người thuê phải chịu các khoảnchi phí bảo trì, vận hành, phí bảo hiểm, thuế tài sản và các loại rủi ro xảy ra;kết thúc thời hạn thuê, người thuê có thể mua lại tài sản, thiết bị.

Người ta đưa ra bốn tiêu chí chính làm cơ sở để phân biệt và nhận diệncác hình thức thuê tài sản:

- Quyền sở hữu tài sản thuê có được chuyển giao cho người thuê khi kếtthúc hợp đồng không? Nếu có thì đó là giao dịch thuê tài chính

- Hợp đồng có quy định quyền chọn mua tài sản thuê khi kết thúc hợpđồng với giá thấp hơn giá trị tài snr thuê tại thời điểm vào lúc kết thúchợp đồng không? Nếu có, đó là giao dịch thuê tài chính

- Thời gian của hợp đồng thuê có chiếm phần lớn thời gian hữu dụngcủa tài sản? Nếu thỏa mãn thì giao dịch thuộc thuê tài chính

- Giá trị hiện tại của tiền thuê tối thiểu do người thuê trả tiền có bằnghoặc lớn hơn giá trị thị trường của tài sản ở thời điểm kí kết hợp đồngkhông? Nếu có là giao dịch thuê tài chính

Phân biệt thuê hoạt động và thuê thuần:

1.1.3 Các loại hợp đồng tín dụng thuê mua

Có nhiều tiêu chí phân loại các hợp đồng thuê mua Theo tính chất giao dịchthì hợp đồng thuê mua bao gồm: Hợp đồng thuê mua tài trợ trực tiếp, hợpđồng thuê mua liên kết, hợp đồng thuê mua bắc cầu, hợp đồng bán và táithuê, hợp đồng thuê mua giáp lưng

- Hợp đồng thuê mua tài trợ trực tiếp:

Là hợp đồng thuê mua mà người cho thuê sử dụng tài sản có sẵn trựctiếp tài trợ cho người thuê Người cho thuê có thể là nhà sản xuất, các hãngchế tạo, cá định chế tài chính hoặc các công ty cho thuê tài chính Hình thứctài trợ này chỉ có sự tham gia trực tiếp của hai bên là người thuê và ngườicho thuê Tài sản tài trợ ở hình thức này thường có giá trị không quá lớn, vốnhoàn toàn do người cho thuê tài trợ

- Hợp đồng thuê mua liên kết:

Là loại hợp đồng gồm nhiều bên tài trợ cho một người thuê Sự liênkết này có thể xảy ra theo chiều ngang hoặc theo chiều dọc tuỳ thuộc vàotính chất của tài sản thuê hoặc khả năng tài chính của nhà tài trợ Liên kếttheo chiều ngang xảy ra khi tài sản có giá trị lớn, nhiều định chế tài chínhhay các nhà chế tạo cùng nhau hợp tác để tài trợ cho người thuê Còn khi cáchãng chế tạo hoặc các định chế tài chính lớn giao tài sản cho chi nhánh hoặcđơn vị trực thuộc của mình để thực hiện giao dịch tài trợ cho khách hàng thìđây là liên kết theo chiều dọc Thuê mua liên kết thường thực hiện đối vớicác tài sản quy mô lớn, các công ty cho thuê có sự chuyên môn hoá ở mức

độ cao Hình thức thuê mua này tạo điều kiện hợp tác kinh doanh giữa cácnhà sản xuất và các định chế tài chính cũng như giữa công ty mẹ và công tycon

- Hợp đồng thuê mua bắc cầu:

Là một hình thức đặc biệt của thuê mua thuần mới chỉ được phổ biếntrong thời gian gần đây, xuất phát từ thực tế là các công ty cho thuê tài chính

có những hạn chế về nguồn vốn không đủ khả năng để độc lập tự tài trợ chokhách hàng Theo hợp đồng thuê mua dạng này, người cho thuê đi vay đểmua tài sản cho thuê từ một hoặc nhiều nguồn tín dụng Khoản thế chấp chophần vay nợ chính là quyền sở hữu tài sản cho thuê và các khoản tiền thuê

mà người thuê sẽ thanh toán trong tương lai Sau khi trả hết món nợ vay,khoản tiền thuê còn lại sẽ được trả cho người cho thuê Hình thức cho thuênày đem lại lợi nhuận và mở rộng khả năng tài trợ ra khỏi phạm vi năng lực

tài chính của người cho thuê Hình thức này thường được sử dụng trongnhững giao dịch thuê mua đòi hỏi một quy mô vốn lớn, giá trị tài trợ cao.

- Hợp đồng bán và tái thuê:

Là một thoả thuận tài trợ về vốn mà người thuê (công ty bán) bán tàisản của chính họ cho người cho thuê (công ty mua) Đồng thời công ty muađồng ý cho công ty bán tài sản thuê lại chính tài sản mà họ đã bán Hình thứcnày giúp công ty thuê vừa có vốn để đầu tư sang lĩnh vực khác nhưng họ vẫntiếp tục việc duy trì sử dụng tài sản, giúp đơn vị có thể giải quyết nhu cầu vềvốn lưu động, tạo ra lợi nhuận tính thuế hoặc để tái tài trợ trung và dài hạnđối với những tài sản trước đó được mua bằng nguồn tiền vay hoặc đượcdùng để giảm chi phí huy động vốn nếu hình thức này có mức lãi suất thấphơn các chi phí sử dụng vốn khác

- Hợp đồng thuê mua giáp lưng:

Là phương thức tài trợ mà trong đó với sự thoả thuận của người chothuê, người thuê thứ nhất cho người thuê thứ hai thuê lại tài sản mà ngườithuê thứ nhất đã thuê từ người cho thuê Các chi phí pháp lý, di chuyển tàisản phát sinh từ hợp đồng này do người thuê thứ nhất và người thuê thứ haithoả thuận với nhau Tuy nhiên, người thuê thứ nhất vẫn phải chịu tráchnhiệm liên đới đối với những rủi ro và thiệt hại liên quan đến tài sản

- Ngoài ra còn có hợp đồng thuê mua trả góp:

Tín dụng thuê mua trả góp cũng là một hình thức tài trợ vốn chodoanh nghiệp Hợp đồng này cho phép công ty thanh toán tiền mua thiết bịlàm nhiều kỳ, vào những thời điểm ấn định trước và mỗi lần trả một phần giátrị tài sản cùng tiền lãi Lợi ích của hợp đồng thuê mua trả góp cũng tươngđồng với lợi ích thuê mua nói chung đó là người thuê có thể sử dụng ngay tàisản mà không phải chi ngay một khoản tiền lớn Tuy nhiên người thuê phảichấp nhận chi phí tài trợ cao, không được hưởng khoản chiết khấu như muahàng trả ngay Người mua cũng có thể mất quyền sở hữu tài sản vào thờiđiểm kết thúc nếu như họ không thực hiện đúng tiến độ thanh toán

1.2 Lợi ích của hoạt động tín dụng thuê mua

1.2.1 Đối với người đi thuê

Hoạt động thuê mua có thể coi là một phương thức tài trợ vốn trung vàdài hạn cho doanh nghiệp Thay vì phải bỏ một lượng vốn lớn để đầu tư xâydựng, mua sắm thiết bị (điều này trong một số trường hợp vượt ra khỏi nănglực về vốn của doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa) thì doanhnghiệp vẫn có thể tận dụng cơ hội và lợi thế kinh doanh của mình để kiếmlời (và trả dần chi phí sủ dụng tài sản dưới dạng tiền thuê trong một khoảngthời gian dài) Đây cũng có thể coi là hình thức tín dụng, có điểm đặc biệt đó

là tín dụng bằng tài sản chứ không phải tín dụng bằng tiền Hình thức tíndụng này có ưu thế nhất định cho các nhà đầu tư so với tín dụng thôngthường là không bị hạn chế bởi năng lực tài sản thế chấp

Thuê mua có thể giúp doanh nghiệp đi thuê không bị đọng vốn trongtài sản cố định Thông qua nghiệp vụ này nếu doanh nghiệp muốn dành vốntích lũy cho kinh doanh mà có nhu cầu về thiết bị và tài sản thì vẫn có thểthực hiện được Hơn nữa, thông qua nghiệp vụ bán và tái thuê, các doanhnghiệp có thể chuyển nguồn tài sản cố định thành tài sản lưu động haychuyển dịch vốn đầu tư cho các dự án kinh doanh khác có hiệu quả cao hơntrong khi vẫn duy trì được hoạt động đầu tư hiện hành vì tài sản vẫn tiếp tụcđược huy động sử dụng

Thuê mua cũng là phương thức rút ngắn thời gian triển khai đầu tư đápứng kịp thời các cơ hội kinh doanh So với các phương thức tài trợ vốn khác,thuê mua có mức độ rủi ro thấp hơn nên các thủ tục và điều kiện tài trợ cũngđơn giản hơn Người thuê có thể tự tìm kiếm nguồn cung ứng tài sản, thiết bịhay đàm phán, thoả thuận trước về hợp đồng mua bán thiết bị với nhà cungcấp, sau đó mới yêu cầu công ty cho thuê tài chính tài trợ nên có thể cho

phép người thuê rút ngắn thời gian tiến hành đầu tư cho thiết bị Mặt khác,trong trường hợp thiết bị đi thuê là tài sản của công ty cho thuê tài chính thìcác thông số kỹ thuật của thiết bị, các ý kiến tư vấn cho các vấn đề phát sinhtrong đầu tư của các công ty này thường cũng rất hữu ích.

Thuê mua cho phép người thuê hiện đại hóa sản xuất theo kịp tốc độphát triển của công nghệ mới Thông qua hoạt động thuê mua, các nhà sảnxuất có thể bán thiết bị cũ, nhập thiết bị mới hay thế hoặc nhận được các lời

tư ấn nên áp dụng trình độ công nghệ ở mức độ nào cho phù hợp với doanhnghiệp, thị trường và môi trường kinh tế vĩ mô Tín dụng thuê mua cũnggiúp cho việc thay thế thiết bị, đổi mới công nghệ của doanh nghiệp diễn ra

có ưu thế hơn các hình thức tài trợ khác do đặc điểm của nó là thiết bị vẫnthuộc thẩm quyền sở hữu của người cho thuê nên mọi rủi ro về mặt pháp lý

và những rủi ro hao mòn vô hình đều thuộc về phía người cho thuê

Thuê mua cũng cho phép người đi thuê tiết kiệm được môt khoản từthuế trên cơ sở các khoản tiền thuê được trả định kỳ được hạnh toán vào chiphí trước khi tính thuế thu nhập của doanh nghiệp

1.2.2 Đối với người cho thuê

Do hoạt động thuê mua chính là hình thức cho thuê vốn bằng tài sảnnên cũng có ưu thế nhất định đối với chính người cho thuê:

- Người cho thuê thường không sợ ngưới thuê sử dụng sai mục đích tàisản thuê (khác với tài trợ bằng tiền) vì đây là tài trợ bằng tài sản cụ thểchứ không phải tài trợ bằng tiền

- Hạn chế được rủi ro lạm phát (do vốn ở dưới dạng tài sản chứ khôngphải bằng tiền nên không lo bị mất giá trị);

- Hình thức cho thuê này có mức độ an toàn cao do quyền sở hữu tài sảnvẫn thuộc người cho thuê nên họ có quyền kiểm tra, giám sát việc sử

dụng tài sản Khi có những biểu hiện đe dọa sự an toàn cho giao dịchthuê mua, người cho thuê có thể thu hồi tài sản ngay lập tức Nhờ vậy,người cho thuê có thể tránh được những thiệt hại, mất vốn tài trợ.

- Tài trợ thuê mua giúp cho người cho thuê không bị khó khăn về khảnăng thanh khoản do tiền thuê và vốn được thu hồi dựa trên hiệu quảhoạt động của dự án

- Giúp người cho thuê linh hoạt trong đầu tư và kinh doanh do vốn tàitrợ được thu hồi dần giúp người cho thuê có thể tái đầu tư vào hoạtđộng kinh doanh sinh lời khác và giữ vững nhịp độ hoạt động

- Tạo điều kiện cho người cho thuê có thể chuyên môn hoá đầu tư theochiều sâu cả về kiến thức kỹ thuật và kỹ năng nghiệp vụ tín dụng dotập trung vào lĩnh vực hẹp, nhờ đó ngày càng nâng cao hiệu quả hoạtđộng sản xuất kinh doanh

1.2.3 Đối với nền kinh tế

Đứng trên góc độ của nền kinh tế, tín dụng thuê mua góp phần hiệnthực hóa một số cơ hội đầu tư mà do thiếu vốn doanh nghiệp và nhà đầu tưkhông thực hiện được

Do tính chất của tín dụng thuê mua có mức độ rủi ro thấp, phạm vi chothuê rộng rãi hơn các hình thức tín dụng khác nên thuê mua có thể khuyếnkhích các thành phần kinh tế bỏ vốn đầu tư và kinh doanh Do đó, hoạt độngthuê mua đã huy động được các khoản vốn còn nhà rỗi trong nội bộ nền kinh

tế, thậm chí thu hút vốn từ các lĩnh vực đầu tư khác

Tín dụng thuê mua góp phần giúp các quốc gia thu hút vốn đầu tưnước ngoài thông qua các loại máy móc thiết bị mà quốc gia đó nhận được.Hình thức đầu tư nước ngoài này cũng làm tăng khoản nợ nước ngoài củaquốc gia nhận thiết bị đi thuê Đối với các nước đang phát triển, tín dụng

thuê mua rất có ý nghĩa bởi việc tích luỹ vốn của các nền kinh tế này thường

ở mức khiêm tốn, các doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa chiếm đa số, thunhập quốc dân cũng còn ở mức thấp

Thuê mua góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ, thiết bị, cải tiến khoahọc kỹ thuật Thông qua tín dụng thuê mua, các loại máy móc, thiết bị cótrình độ công nghệ tiên tiến được đưa vào các doanh nghiệp góp phần nângcao trình độ công nghệ của nền sản xuất trong điều kiện vẫn còn hạn chế vềnăng lực vốn đầu tư

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG

THUÊ MUA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Vài nét về thị trường tín dụng thuê mua ở Việt Nam hiện nay

Tại VN nghiệp vụ cho thuê tài chính hay còn gọi là tín dụng thuê mua

đã được NHNN-VN cho áp dụng thí điểm bởi quyết định số: 149/QĐ-NH5ngày 17/5/1995 Đến 9/10/1995 chính phủ ban hành nghị định 64 CP “Quychế tạm thời về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính tại VN”.Ngày 9/2/1996 Thống đốc NHNN-VN có thông tư số 03/TT-NH5 hướng dẫnthực hiện quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tàichính tại VN Đến 02/05/2001 Chính phủ đã ban hành Nghị định 16/NĐ-CP

về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính thay thế Nghị định64/CP ngày 9/10/1995 Sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động cho thuê tàichính (CTTC) trong những năm gần đây bước đầu cho thấy được ưu điểmnổi trội của kênh tín dụng này đối với các doanh nghiệp Việt Nam, nhất làcác doanh nghiệp vừa và nhỏ

Các nghiệp vụ mà công ty CTTC được thực hiện gồm: Cho thuê tàichính; mua và cho thuê lại; tư vấn cho khách hàng; thực hiện các dịch vụ ủythác…

Tuy có nhiều phương thức giao dịch cho thuê tài chính nhưng trên thịtrường cho thuê tài chính Việt Nam hiện nay phổ biến có 3 phương thức:

- Phương thức giao dịch CTTC 3 bên (hợp đồng thuê mua liên kết)

- Phương thức giao dịch CTTC 2 bên (hợp đồng thuê mua trả góp)

- Phương thức giao dịch mua và cho thuê lại (bán và tái thuê)

Hiện nay, tài sản cho thuê tài chính chủ yếu tập trung vào phương tiệnvận tải, máy móc thiết bị đáp ứng được tỷ lệ 37% so với nhu cầu của nền

kinh tế Tiếp đến là máy móc thiết bị và dây chuyền công nghệ cũng chỉ đápứng được 34% so với nhu cầu của nền kinh tế Máy móc, thiết bị của mộtngành khác được tài trợ bằng phương thức thuê tài chính như thiết bị ngành

in, máy móc công trình sử dụng cho hoạt động xây dựng cơ bản cũng chiếmmột tỷ trọng thấp so với nhu cầu của nền kinh tế Tài sản cho thuê chủ yếutập trung vào phương tiện vận tải, máy móc thiết bị… có chất lượng và mức

độ công nghệ có trình độ trung bình, dây chuyền công nghệ cao và máy mócthiết bị hiện đại tiên tiến còn chiếm một tỷ trọng thấp trong hoạt động chothuê của các công ty CTTC Các công ty CTTC chưa áp dụng tài sản chothuê là bất động sản

Giá cả CTTC hiện nay thường cao hơn so với các loại hình tín dụngkhác, chưa hấp dẫn được các khách hàng thuê Lãi suất CTTC cao hơn so vớilãi suất cho vay trung dài hạn từ 20% đến 25% và cao hơn 10% nếu tài sảnđược mua sắm trực tiếp từ nhà sản xuất

2.2 Các chủ thể và lợi ích khi tham gia vào thị trường tín dụng thuê mua ở Việt Nam

2.2.1 Người cho thuê

Tính đến thời điểm tháng 10 năm 2008 thì chỉ có 13 công ty cho thuêtài chính đang hoạt động chính thức trên thị trường thuê mua ở Việt Namtrong đó có 7 công ty trực thuộc các NHTM, 1 Cty liên doanh và 3 Cty100% vốn đầu tư nước ngoài Các công ty CTTC đang hoạt động tại ViệtNam có thể kể đến như: Công ty thuê mua và đầu tư của Ngân hàng ngoạithương Việt Nam, Công ty thuê mua và tư vấn Ngân hàng nông nghiệp vàphát triển nông thôn Việt Nam, Công ty liên doanh cho thuê tài chính Quốc

tế Việt Nam, Công ty cho thuê tài chính Kevin, Công ty CTTC VTRAC (100% vốn của Ngân hàng ANZ của Úc và tập đoàn V-TRAC củaMỹ), Công ty CTTC VILC (liên doanh giữa Ngân hàng công thương Việt