SỞ GIÁO Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 1 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN MƯỜNG KHƯƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 1SỞ GIÁO
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI
TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN MƯỜNG KHƯƠNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung tâm Giáo dục thường xuyên Mường Khương theo hướng phát
huy tính tích cực, chủ động của học viên.
Họ và tên: Nguyễn Thị Thuý
Trang 2Mục lục
III Các biện pháp tổ chức ôn tập phần Văn học trong chương trình Ngữ
văn Trung học phổ thông ở Trung tâm Giáo dục thường xuyên Mường
Khương theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên
13
1 Vài nét về nội dung ôn tập (tổng kết) văn học trong chương trình Ngữ
2 Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học theo hướng phát huy tính tích
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 2
Trang 3Trung tâm Giáo dục thường xuyên, nhất là học viên ở vùng cao, vùng sâu vùng xa.Ngữ Văn là môn học không những có khả năng cung cấp những tri thức khoa học
mà còn có khả năng rèn luyện sự sáng tạo, hình thành nhân cách, lối sống và cảnhững kỹ năng cho học viên Dạy Văn là dạy làm người với ý nghĩa trọn vẹn nhất
Ngày nay nhân loại loài người đang ở trong những năm đầu của thế kỷ XXI.Thế kỷ của khoa học và công nghệ, với sự bùng nổ mạnh mẽ của tất cả các ngànhkhoa học Thế kỷ được đánh giá thành công rực rỡ về cải tiến đời sống nhân loại.Việt Nam chúng ta đang trên con đường phát triển và hội nhập, đất nước chúng tacũng đã có không ít những nhà khoa học thành công trong nhiều lĩnh vực nghiêncứu các công trình để phục vụ cho sự phát triển của nước nhà, đồng thời gây được
ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn bè quốc tế Có được sự thành công xuất sắc ấy, cácnhà khoa học của chúng ta đã từng phải "dùi mài kinh sử" dưới mái trường phổthông, và chính những mái trường đó đã nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão, công trìnhnghiên cứu của họ Có thể khẳng định rằng: họ đã hoàn thiện về nhân cách cơ bản
về trí tuệ trong những chiếc nôi ấy mà lời ru chính là những bài học đầu tiên Nhưvậy ngành giáo dục nói chung, giáo dục trong nhà trường phổ thông nói riêng có vịtrí, vai trò đặc biệt quan trọng quyết định đến sự thành công đó đóng góp một phầnkhông nhỏ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đánh giá được vai trò đó,Đại hội Đảng VIII đã quyết định đưa giáo dục lên mặt trận hàng đầu trong quá trìnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi phải có những con người, có phẩmchất, có kiến thức khoa học để đưa đất nước tiến lên “Sánh vai với các cường quốcnăm châu” Thực hiện niềm mong mỏi tha thiết của Bác Hồ kính yêu
Các môn khoa học nói chung, môn Ngữ văn nói riêng có vị trí quan trọngtrong sự phát triển tiến bộ của đời sống xã hội Nó là cơ sở cho các môn khoa họckhác Với tầm quan trọng như vậy nên nó cần phải được quan tâm về cả nội dunghình thức và phương pháp giảng dạy Thấm nhuần được điều đó, bản thân tôi làgiáo viên trực tiếp giảng dạy luôn trăn trở làm thế nào để có phương pháp dạy họcphù hợp với đối tượng học viên, giúp học viên nắm được kiến thức và tạo được nềnmóng vững chắc cho thế hệ tương lai Vậy thiết nghĩ việc lớn phải bắt đầu từ việcnhỏ, rất nhỏ thì mới hy vọng thành công
Với học viên, dù sau này họ có chọn văn chương làm bộ môn gắn bó của đờimình hay không thì những hiểu biết về văn học dân tộc và văn học nhân loại (ở bất
kì thời đại nào) sẽ là hành trang đi suốt cuộc đời để làm nên cái gọi là “trình độvăn hoá” của mỗi người Trong dòng chảy bất tận của văn học dân tộc và nhân
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 3
Trang 4loại, có lẽ mọi người không thể nào quên những đỉnh cao văn học như Bình Ngôđại cáo của Nguyễn Trãi, Truyện Kiều của Nguyễn Du, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộccủa Nguyễn Đình Chiểu, Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh, Những người khốnkhổ của V Huy- Gô, Lão Gô- ri- ô của Ban- Dắc… và sẽ còn rất nhiều những đỉnhcao có khả năng tạo ra sự đối thoại Để có thể cũng có sâu sắc hơn về vốn tri thức
ấy, việc tổ chức cho học viên ôn tập phần văn học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng
Nhà trường Trung học phổ thông có vai trò hết sức quan trọng trong việcdạy văn học vì số lương tiết dạy khá nhiều, và vì thế việc ôn tập phần văn học càngtrở nên quan trọng Hoà nhập với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa,phương pháp kiểm tra đánh giá, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Ngữvăn hiện nay, rút kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp và bằng thực tế giảng dạy
của mình, tôi xin giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung tâm Giáo dục thường xuyên Mường Khương theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên.
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lí luận của vấn đề:
Chúng ta biết rằng, bộ môn Ngữ văn có vai trò rất quan trọng trong chươngtrình THPT, bởi nó là yếu tố quyết định đối với việc hình thành phẩm chất và nhân
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 4
Trang 5cách đạo đức cho học viên Ta vẫn thường nói “Văn học là nhân học”, và càng đisâu vào phân tích và tìm hiểu chức năng của văn học thì ta càng thấy được tính cầnthiết của bộ môn này trong đời sống của mỗi con người nói chung và học viên nóiriêng Đó là chức năng nhận thức, chức năng thẩm mĩ, chức năng giáo dục.
Điều đáng nói hơn là văn học ngày càng đóng vai trò quan trọng khi đời sốngcon người càng được nâng cao, nó không chỉ giúp cho chúng ta những điều đã nói
ở trên mà còn giúp cho cuộc sống càng thêm phần ý nghĩa, nhất là tạo cho tâm hồncon người càng trở nên tươi mới, không còn sự khô cứng và héo úa
Tuy nhiên, hiện nay điều làm cho tất cả giáo chức nói riêng và toàn xã hội nóichung đang rất quan tâm đó là việc một bộ phận không nhỏ học viên có thái độkhông quan tâm hay không còn mặn mà với bộ môn học này Điều đó cũng đangđặt ra một bài toán khó giải cho những nhà quản lý giáo dục và đội ngũ giáo chứcdạy học bộ môn này
Nếu để trả lời cho câu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó thì có rất nhiều lý dokhác nhau: nguyên nhân khách quan có, chủ quan có… nhưng điều mà tôi quantâm ở đây là không phải đi sâu vào phân tích, tìm hiểu cặn kẽ các nguyên nhân của
nó như một nhà xã hội học mà chỉ nhìn nhận nó ở trên góc độ là một giáo viêngiảng dạy bộ môn Ngữ Văn Trung học phổ thông với những suy tư, trăn trở, lo lắng
và tâm huyết với bộ môn để khắc phục phần nào tình trạng trên
Chúng ta vẫn thường quan tâm rất nhiều đến chất lượng các bộ môn học trongnhà trường Đây là vấn đề đang được sự quan tâm của toàn ngành giáo dục cũngnhư toàn xã hội hiện nay Do vậy, trong nhiều năm trở lại đây việc cố gắng tìm ramột số phương pháp giảng dạy bộ môn Ngữ văn hữu hiệu để nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục nói chung và tạo sự hứng thú cho các em học viên nói riêng là mộtvấn đề đặt ra cho mỗi giáo viên cũng như toàn ngành giáo dục
Đến nay có rất nhiều giải pháp hữu hiệu mà tôi cho rằng nó mang lại hiệu quảcao như việc cải cách sách giáo khoa đến việc thay đổi phương pháp giáo dục theohướng tích cực, chủ động của học viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong
xu thế mới hiện nay
Điều đáng quan tâm nhất là chất lượng học viên của trường tôi đang giảng dạyrất thấp, điều đó do nhiều nguyên nhân khác nhau, khách quan có, chủ quan có.Nhưng theo tôi, một phần không nhỏ là do chính đội ngũ giáo viên chưa thực sự đặtmình vào đối tượng học viên, chưa thu hút và tác động được sự yêu thích học tậpcho các em Chưa tạo cho các em một sự hứng thú, yêu thích việc học và chưa kịp
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 5
Trang 6thời động viên khích lệ để các em có một sự tự tin nào đó trong quá trình học tập.Cho nên có nhiều học viên mang tâm lý chán nản với việc học.
Đặc biệt đối với bộ môn Ngữ Văn cũng nằm trong hoàn cảnh tương tự nhưthế Qua nhiều năm giảng dạy tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên MườngKhương, tôi nhận thấy rằng, có một bộ phận không nhỏ học viên thiếu sự mặn mà
và không yêu thích bộ môn văn Chính vì thế có nhiều lúc các em lên lớp lại tỏ rathái độ không quan tâm, không muốn học hoặc không chú ý nghe giảng, thậm chí
có nhiều học viên nằm ngủ hoặc nói chuyện riêng, hoặc có một số học viên chếgiễu, chọc ghẹo những bạn chăm chỉ học bộ môn này
Do đó, làm thế nào để giáo dục các em học viên có thái độ học tập đúng đắn
và yêu thích bộ môn học này đó là vấn đề mà tôi luôn suy nghĩ, trăn trở để tìm ranhững giải pháp tối ưu nhất nhằm phần nào khắc phục được tình trạng trên Đặcbiệt không chỉ giúp các em đạt kết quả học tập tốt hơn mà còn giúp sự hoàn thiện
về nhân cách của một con người vừa hồng vừa chuyên
Những vấn đề nêu trên vừa là cơ sở thực tiễn, vừa là cơ sở lí luận để mỗingười giáo viên văn trong nhà trường phổ thông phải có trách nhiệm tìm ra conđường hướng dẫn học viên củng cố, khắc sâu kiến thức một cách tích cực sáng tạotheo đặc điểm tình hình xã hội cũng như phong tục tập quán địa phương và trình
độ cá nhân Đặc biệt hiện nay toàn ngành đang hướng đến mục tiêu Dạy thực chất,
Học thực chất, Thi thực chất thì điều đó càng có ý nghĩa Vấn đề tưởng chừng
đơn giản nhưng khá phức tạp nếu người giáo viên Ngữ văn không tự hình thànhnhững kĩ năng tổ chức các hoạt động dạy học, hệ thống hoá vấn đề một cách dễhiểu
II Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Nói đến phương pháp dạy học ngữ văn ở nhà trường phổ thông hiệnnay không thể không nhắc tới các hiện tượng rất phổ biến trong các giờ họcvăn hiện nay
Dạy học đọc chép Hiện tượng dạy học đọc chép trong môn văn trước
đây và môn ngữ văn rất phổ biến ở các trường phổ thông hiện nay Đọcchép trong giờ chính khóa và trong các lò luyện thi Thầy cô đọc trước, họcviên chép sau, hay thầy cô vừa đọc vừa ghi bảng rồi học viên chép theo.Đối với các bài khái quát về giai đoạn văn học hay khái quát về tác gia thầy
cô cũng thường tóm tắt rồi đọc cho học viên chép Đối với bài “giảng văn”thầy cô cũng thường nêu “câu hỏi thu từ”, rồi giảng, sau đó đọc chậm cho
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 6
Trang 7học viên chép các kết luận, nhận định Trong cách dạy này học viên tiếp thuhoàn toàn thụ động, một chiều.
Dạy nhồi nhét Dạy nhồi nhét cũng là hiện tượng phổ biến do thầy cô
sợ dạy không kĩ, ảnh hưởng đến kết quả làm bài thi của học viên, cho nêndạy từ a đến z, không lựa chọn trọng tâm, không có thì giờ nêu vấn đề chohọc viên trao đổi, sợ “cháy” giáo án Kết quả của lối dạy này cũng là làmcho học viên tiếp thu một cách thụ động, một chiều
Dạy học văn như nhà nghiên cứu văn học Một hiện tượng thường
thấy là cách giảng văn trên lớp như cách nghiên cứu văn học của các họcgiả, như cách học của sinh viên văn học Đó là cách phân tích sâu về tâm lí,
về kĩ thuật ngôn từ, về phương pháp sáng tác… Trong khi đố đối với họcviên môn ngữ văn chỉ cần dạy cho học viên đọc hiểu, tiếp nhận tác phẩm như một độc giả bình thường là đủ, nghĩa là chỉ cần nắm bắt đúng ý nghĩa,
tư tưởng của tác phẩm, một vài nét đặc sắc về nghệ thuật đủ để thưởngthức và gây hứng thú
Học viên học thụ động, thiếu sáng tạo Tương ứng với cách dạy học
như trên học viên tất nhiên chỉ tiếp thu một cách thụ động mà thôi Tínhchất thụ động thể hiện ở việc học thiếu hứng thú, học đối phó, và về nhà chỉcòn biết học thuộc để trả bài và làm bài Cách học đó tất nhiên cũng không
có điều kiện tìm tòi, suy nghĩ, sáng tạo, cũng không được khuyến khíchsáng tạo
Học viên không biết tự học Cách học thụ động chứng tỏ học viên
không biết tự học, không có nhu cầu tự tìm hiểu, nghiên cứu, không biếtcách chủ động tự đọc sách giáo khoa để tìm hiểu kiến thức, không biết cáchphân biệt cái chính và cái phụ, không biết tìm kiến thức trọng tâm để học,không biết từ cái đã biết mà suy ra cái chưa biết Nói tóm lại là chưa biếtcách tự học
Học tập thiếu sự hợp tác giữa trò và thầy, giữa trò với trò Mỗi cá
nhân trong quá trình học tập đều có hạn chế, bởi mỗi người thường chỉ chú
ý vào một số điểm, bỏ qua hoặc không đánh giá hết ý nghĩa của các kiếnthức khác Trong điều kiện đó, nếu biết cách hợp tác trong học tập, giữathầy giáo và học viên, học viên với học viên có thể nhắc nhở nhau, bổ sungcho nhau, làm cho kiến thức được toàn diện và sâu sắc
Học thiếu hứng thú, đam mê Kết quả củ việc học thụ động là học tập
thiếu cảm hứng, thiếu lửa, thiếu niềm ham mê, mà thiếu những động cơ nộitại ấy việc học tập thường là ít có kết quả
Về nguyên nhân xã hội của thực trạng.
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 7
Trang 8Có nhiều nguyên nhân tạo nên tình trạng học tập trì trệ, thụ động,thiếu hào hứng của học viên Trung tâm giáo dục thường xuyên MườngKhương nói riêng và học sinh phổ thông trung học nói chung Xét về xãhội, thời đại chúng ta đang sống là thời đại khoa học công nghệ, dễ hiểu làđại đa số học viên chỉ muốn học các ngành khoa học tự nhiên, kĩ thuật,kinh tế…ít có học viên hứng thú học văn, bởi phần đông học viên nghĩ rằngnăng lực văn là năng lực tự nhiên của con người xã hội, không học vẫn biếtđọc, biết nói; học văn không thiết thực Văn có kém một chút, ra đời vẫnkhông sao, vẫn nói và viết được, còn không học ngoại ngữ, không học khoahọc, kĩ thuật thì coi như chịu phép Có thể đó là lí do làm cho đa số họcviên không cố gắng học ngữ văn Thực tế học sinh một số trường chuyênkhoa học tự nhiên coi nhẹ học văn vẫn được lên lớp Rõ ràng tâm lí cánhân, môi trường học tập, nếp sống, quan niệm sống của đông đảo dân cư
đã có nhiều thay đổi Đó là một vấn đề rộng lớn, ngoài tầm kiểm soát củanhà trường và bộ môn mà chúng ta phải chấp nhận Tuy nhiên ở đây còn cóvấn đề thuộc phương pháp dạy học ngữ văn và chúng ta chỉ có thể nóinguyên nhân về phương pháp dạy học văn mà thôi
Về phía thầy giáo, xã hội ta là xã hội tư duy theo kiểu giáo điều đã lâu
năm, không biết đối thoại, không cho đối thoại, thậm chí theo lối phongkiến xưa, coi đối thoại là hỗn, là láo, thầy bảo gì chỉ biết cắm đầu nghe Xãhội như thế thì nhà trường như thế không sao khác được Nếu trong giờ học
mà tổ chức đối thoại, thảo luận thì cũng là thảo luận vờ vịt Xã hội sao thìnhà trường như vậy Nếu không thay đổi xã hội khó mà thay đổi giáo dục
Về nguyên nhân ở phương pháp dạy học văn
Theo tôi, thực trạng dạy học văn như trên không phải do một lí do cục
bộ nào, không phải do giáo viên thiếu nhiệt tình dạy học, không cố gắng,
mà chủ yếu là do trên tổng thể ở nước ta cho đến nay nói chung vẫn tồn tạimột quan niệm sai lầm, cũ kĩ, lạc hậu về việc dạy học nói chúng và dạy họcvăn nói riêng Nói một cách khác cho đến nay lí luận dạy học đặc biệt là líluận dạy học ngữ văn ở ta vẫn còn chưa hề đổi mới hoặc chỉ mới là hô hào
mà chưa thực sự có quan niệm mới về dạy học Sơ bộ tập hợp, có mấynguyên nhân chủ yếu sau
Trước hết là phương pháp dạy học cũ, chỉ dựa vào giảng, bình, diễngiảng Thật vậy, cách dạy học ngữ văn từ trước tới nay có mấy lệch lạcnhư: Đối với bài học tác phẩm văn học thì chú trọng cái gọi là “giảngvăn” Bao nhiêu sách giáo khoa trước nay đều gọi đó là môn “Văn học tríchgiảng”, “Văn học giảng bình”, “Giảng văn”, “Văn học giảng luận”, “Phântích tác phẩm văn học” Dạy văn hầu như chỉ có một đường là “giảng”,
“bình”, “luận”, “phân tích” Giáo án soạn ra là để cho giáo viên “giảng”,
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 8
Trang 9biểu diễn trên lớp Giáo viên nào tham giảng thì thường “cháy” giáo án.Quan niệm Giảng văn như thế có phần sai tận gốc Một là, văn học sáng tác
ra cho người đọc đọc, do đó môn học tác phẩm văn học phải là môn dạy
học viên đọc văn, giúp học viên hình thành kĩ năng đọc văn, trưởng thành
thành người đọc có văn hoá, chứ không phải là người biết thưởng thức việcgiảng bài của thầy Chính vì vậy sai lầm thứ hai là môn học văn hiện
nay thiếu khái niệm khoa học về đọc văn Khái niệm “đọc” chỉ được hiểu là
đọc thành tiếng, đọc diễn cảm, mà không thấy nói là đọc – hiểu Đối vớiphân môn Làm văn thì chỉ dạy lí thuyết rồi ra đề cho học viên tập làm theonhững đề yêu cầu học viên viết lại những điều đã học mà ít nêu yêu cầukhám phá, phát hiện những cái mới trên cơ sở những điều đã biết Ở đây bộ
đề thi của Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp trước đây và của BộGiáo dục và Đào tạo sau này cũng như phần lớn cách ra đề trong các kì thituyển sinh Đại học và Cao đẳng có vai trò tiêu cực trong việc tạo ra một lốilàm văn thiên về học thuộc, sao chép và thiếu sức sáng tạo của học viên
Đó cũng là lối dạy làm văn sai tận gốc Việc đó lại càng thúc đẩy lối họcthuộc, học tủ và thí sinh chỉ loanh quanh học thuộc một số bài văn trongchương trình đủ đối phó với các kì thi làm văn
Thứ hai là phương pháp dạy học theo lối cung cấp kiến thức áp đặt,học viên phải học thuộc kiến giải của thầy Đây cũng là phương pháp phản
sư phạm, bởi vì bản chất học tập không phải là tiếp nhận những gì được
đưa trực tiếp từ ngoài vào, mà là sự kiến tạo tri thức mới dựa trên cơ sở
nhào nặn các dữ liệu mới và kinh nghiệm đã được tích luỹ Học tập thực
chất không phải là học thuộc mà là tự biến đổi tri thức của mình trên cơ sởcác tác động của bên ngoài và của hoạt động của người học Do đó việc ápđặt kiến thức chỉ có tác dụng tạm thời, học xong là quên ngay, không để lạidấu ấn trong tâm khảm người học, không trở thành kiến thức hữu cơ củamột bộ óc biết suy nghĩ và phát triển
Thứ ba, chưa xem học viên là chủ thể của hoạt động học văn, chưatrao cho các em tính chủ động trong học tập Coi học viên là chủ thể củahoạt động học tập của mình thì học viên phải là người chủ thể trong cáchoạt động học tập, là người chủ động kiến tạo các kiến thức của mình mà
GV chỉ là người tổ chức các hoạt động học tập cho học viên Giáo án củagiáo viên phải là kế hoạch hoạt động của học viên để tự kiến tạo kiến thức,chứ không phải là Giáo án để giáo viên giảng và bình ở trên lớp
Thứ tư, chưa xem dạy học tác phẩm văn học là là dạy học đọc văn,
một hoạt động có quy luật riêng của nó Nhiều tài liệu thường nói dạy họcvăn là dạy cảm thụ văn học Nói như vậy là chưa thật chính xác, bởi vì họcviên không phải cảm thụ các dòng chữ in, mà trước hết phải đọc để biến
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 9
Trang 10các kí hiệu chữ thành nghĩa, thành thế giới hình tượng, trên cơ sở đó mớicảm thụ thế giới nghệ thuật bằng ngôn từ Cảm thụ văn học khác hẳn cảmthụ âm nhạc hay hội hoạ, là cảm thụ trực tiếp âm thanh và màu sắc, bố cụcbức tranh Trong văn học chính người đọc phải tự kiến tạo bức tranh màmình sẽ thưởng thức Đọc không hiểu thì không có gì để cảm thụ cả Vì thếkhông thể bỏ qua hoạt động đọc và khái niệm đọc Có người nói dạy văn làdạy học viên lặp lại, đi trở lại con đường của người sáng tạo văn, tức nhàvăn Đó là nhầm lẫn giữa hoạt động sáng tạo của nhà văn và sáng tạo củangười đọc Thực ra đó là hai hoạt động khác nhau học viên trước hết phảitiếp cận văn bản như một người đọc đã, sau đó, những ai có năng khiếusáng tác mới đi lại con đường của nghệ sĩ.
Do chưa có khái niệm đọc cho nên chưa có hệ thống biện pháp dạy đọcvăn hữu hiệu và hoàn chỉnh Ngoài việc đọc thành tiếng và đọc diễn cảm,chúng ta hầu như chỉ có các khái niệm giảng, bình, phân tích, bình chú, nêucâu hỏi…
Có thể là chưa hoàn toàn chính xác, song những điều nói trên có thểcoi là bức tranh chung về phương pháp dạy học ngữ văn hiện nay Một sốbăng hình “dạy mẫu” do một số chuyên viên Bộ tổ chức quay, tuy có chỉđạo, gợi ý, bàn bạc trước đã phản ánh rất trung thành tính chất lạc hậu, cũ
kĩ về phương pháp dạy học văn ở các trường Trung học phổ thông củachúng ta Một số sách giáo án mẫu của nhiều chuyên viên, tác giả do viếtvội vàng cũng thể hiện sự lạc hậu cũ kĩ so với phương pháp mới
Tất cả những biểu hiện nêu trên của dạy học tiêu cực không chỉ là sảnphẩm tiêu cực, thiếu hiệu quả cục bộ của hoạt động dạy học của một số giáo viênhoặc địa phương nào đó, mà là hệ quả của sự lạc hậu về phương pháp tổng thể, kéodài, chậm khắc phục Hậu quả của nó không chỉ làm giảm sút hiệu quả giáo dục,
mà hơn thế, còn có phản tác dụng là nó làm cho trí óc học viên trơ lì, chán học, làmmòn mỏi trí tuệ, phá hoại tư duy Hệ quả của nó là một hệ quả kép, vừa giảm thiểukết quả giáo dục vừa phá hoại bản thân giáo dục Phải thấy rõ điều đó thì mới thấynhu cầu đổi mới
Do đó muốn đổi mới phương pháp dạy học văn thật sự, vấn đề không chỉ làgợi ra một vài phương pháp, một vài biện pháp kĩ thuật, mà phải xây dựng lại mộtcách cơ bản quan niệm dạy học mới, vũ trang các khái niệm mới mới mong có sựđổi mới đích thực về phương pháp dạy học ngữ văn
Muốn xác lập hệ thống các phương pháp dạy học ngữ văn trước tiên chúng tacần xác định nội dung môn học, xác định các hoạt động cơ bản để đạt được kết quả
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 10
Trang 11của môn học, rồi từ đó mà xác định các phương pháp cụ thể đặc thù của bộ môn.Phương pháp dạy học ngữ văn phụ thuộc vào đặc trưng của bộ môn.
Hơn nữa trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy những mặt thuận lợi và khókhăn đối với việc giảng dạy bộ môn này như sau:
Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương còn gặp nhiều khó khăn về
cơ sở vật chất, trang thiết bị cho việc dạy học còn hạn chế hơn so với các trườngcùng cấp trong tỉnh Mặt khác, các em đều là trụ cột gia đình đi học còn vướng bậnviệc gia đình và địa phương, điều kiện xã hội hết sức khó khăn như từ việc tiếp cậnthông tin văn hóa thường ngày đến việc đường giao thông đi lại rất khó khăn cũngnhư điều kiện sống của nhân dân nơi đây là rất thấp nên đã ảnh hưởng không nhỏđến việc học tập của các em học viên
Phần nhiều học viên là con em của nhiều dân tộc thiểu số (chiếm hơn 90%),mặt khác các em học viên thuộc nhiều dân tộc khác nhau (gồm dân tộc H.Mông,Nùng, Tày, Pa Dí, Dao…), độ tuổi lại không đồng đều cho nên năng lực học tậpcủa các em cũng không đồng nhất Do đó gặp rất nhiều hạn chế trong tiếp thu bàigiảng, và tất nhiên cũng khó khăn hơn nhiều cho giáo viên khi tiếp cận và giảngdạy đối với những học viên này so với các em học viên khác
Hơn nữa phần lớn học viên đến từ nhiều xã khác nhau trên khắp cả huyện, đặcbiệt phần lớn lại là con em làm nghề nông nghiệp, điều kiện sống hết sức khó khăn
Có nhiều em không có điều kiện đến trường, chưa kể đến việc có nhiều phụ huynhchưa quan tâm đến việc học hành của con em mình mà chỉ lo làm ăn cho đủ quangày, qua tháng
Bên cạnh những khó khăn trên cũng có những thuận lợi nhất định: Phần lớncác em có ý thức chấp hành các quy định của Trung tâm và của lớp, biết nghe lờithầy cô giáo và đặc biệt điều đáng mừng nhất là chưa phát hiện học viên có dấuhiệu vi phạm các tệ nạn xã hội như nghiệm ma túy Hơn nữa, với sự nỗ lực củanhà trường trong việc dạy học phụ đạo yếu kém nên tôi có điều kiện thuận lợi vềmặt thời gian để giảng dạy và rèn luyện thêm cho các em trong việc học bộmôn này được tốt hơn
Trong thực tế, tình hình ngại học các bộ môn khoa học xã hội nhân văn, trong
đó có bộ môn Ngữ văn đang khá phổ biến ở học viên Trung tâm giáo dục thườngxuyên Mường Khương nói riêng và học sinh Trung học phổ thông nói chung: kiếnthức học xong vội quên, nhất là những kiến thức cơ bản cần phải ghi nhớ; trên lớphọc viên ngại thảo luận, tranh luận; một không khí buồn tẻ bao bọc nhiều giờ văn
Sự ngại học, coi nhẹ đó dẫn đến thực tế đáng buồn là kết quả thi tốt nghiệp, Đại
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 11
Trang 12học, Cao đẳng còn thấp Nguyên nhân trước hết là do một số giáo viên Ngữ vănchưa tích cực tìm giải pháp nâng cao chất lượng giờ học, quá nặng nề đến việctrang bị kiến thức mà không thấy kiến thức ấy phải được tổ chức thế nào để giúphọc viên tiếp nhận một cách hứng thú Việc ôn tập phần văn học - việc mà nhiềungười cho rằng dễ vì đã có trong sách giáo khoa, lại càng phải chú ý Việc ôn tậpphần văn học hiện nay, bên cạnh những điều đã làm được vẫn còn một số vấn đềphải bàn
Qua những lần dự giờ thăm lớp theo kế hoạch chuyên môn của tổ, nhà trường,đặc biệt khi làm nhiệm vụ thanh tra hoạt động sư phạm nhà giáo theo quyết địnhcủa Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai, tôi nhận thấy nhiều giáo viên dạyNgữ văn được thanh tra khi dạy phần ôn tập văn học đã không chú ý đến việc hìnhthành kĩ năng khái quát hoá từ những gì cụ thể Giáo viên chủ yếu mới dừng lại ởcấp độ tường thuật, mô tả thông tin chứ chưa hướng học viên tới tầng sâu của thôngtin, ví như chỉ cho học viên nêu lại hoàn cảnh sáng tác, chủ đề tác phẩm… Cũng cónhững giáo viên chủ động tìm tòi đưa thêm kiến thức, nhưng lại là những phần kiếnthức hầu như ít liên quan đến bài học khiến bài dàn trải Những câu hỏi đưa ra miễncưỡng, gượng ép, chưa tiếp nối uyển chuyển giữa các phần kiến thức Như thế, rõràng giáo viên chưa nhận thức rõ vai trò quan trọng việc ôn tập, chưa xác định đúngbản chất của đổi mới phương pháp, tâm lí sợ học viên không biết nên phải nói hết,
khả năng linh hoạt trong giờ dạy còn hạn chế Điều đó đã góp phần đưa đến thực
tế: người học ngại học, người dạy ngại dạy.
Ôn tập là để cũng cố những kiến thức đã học, mặt khác còn là dịp để tổng kếtquá trình học một học kì hay một năm Việc tổng kết sẽ giúp chúng ta nâng caonhận thức, nâng cao trình độ hiểu biết của mình Thế nhưng, trong thực tế phần lớngiờ ôn tập văn học còn rất nhiều điều bất cập, chưa đạt được mục đích yêu cầu nêutrên Những người thầy tâm huyết với nghề, quan ngại trước thực tế dạy- học Ngữvăn đã thấy vấn đề: cần tiếp tục chú trọng hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạyhọc Ngữ văn ở đây, tôi nhấn mạnh đến vấn đề rất cụ thể: đổi mới cách dạy phần ôntập (tổng kết) Văn học
Để thực hiện tốt việc ôn tập văn học theo theo tinh thần đổi mới , phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học viên, bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về
tư duy, nhận thức từ khâu soạn giáo án (Thiết kế bài học) cho đến cách sử dụngthiết bị dạy học Lập phiếu điều tra để nắm bắt tình hình học tập của học viên, từ đóđiều chỉnh cho phù hợp với thực tế ở Trung tâm giáo dục thường xuyên MườngKhương và địa phương
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 12
Trang 13III Các biện pháp tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chương trình Ngữ văn THPT ở Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên:
1 Vài nét về nội dung ôn tập (tổng kết) văn học trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông:
Thời lượng dành cho Văn học Việt Nam, Văn học nước ngoài có nhiều nội
dung mới và hay đáp ứng yêu cầu hiện đại hoá, khả năng hội nhập và giao lưu văn
hoá Dù còn mới mẻ nhưng nội dung các bài như Thơ Hai- cư ( Văn học Nhật Bản), Người trong bao ( Sê- Khốp, Văn học Nga ), Chuyện chức phán sự đền Tản Viên ( Nguyễn Dữ ), Hầu trời ( Tản Đà ), Chiếc thuyền ngoài xa ( Nguyễn
Minh Châu)… của văn học Việt Nam nhiều tác phẩm nhật dụng, nghị luận đãgóp phần đáng kể giúp học viên có cái nhìn toàn diện, hệ thống về tri thức văn học.Kéo theo đó số tiết ôn tập, trong đó có phần ôn tập Văn học (Văn học Việt Nam vàVăn học nước ngoài) tăng lên, được bố trí ở cuối học kì, cuối năm học hay kết thúcmột bộ phận, giai đoạn, khuynh hướng văn học nào đó
Bài ôn tập (tổng kết) Văn học được biên soạn có nhiều cải tiến so với trướcđây, cụ thể đó không chỉ là những câu hỏi thuần tuý mà còn là những định hướng
về nội dung và phương pháp ôn tập Nội dung trong bài ôn tập Văn học gồm cảvăn học Việt Nam, Văn học nước ngoài, Lí luận văn học Sự phân bố như vậy làhợp lí, không chỉ về kiến thức mà cả về phương pháp
2 Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học viên.
Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy họcNgữ văn nói riêng trong nhà trường phổ thông đã được chứng minh trong thực tiễnthời gian qua Chính phủ, Bộ giáo dục và Đào tạo đã và đang thực hiện nhiều giảipháp tích cực để nâng cao chất lượng đào tạo mà khâu then chốt là không ngừngđổi mới phương pháp dạy học Xét một cách tổng thể, nhiều vấn đề về lí thuyếtdạy học đã được phổ biến, rút kinh nghiệm, song đôi lúc chưa phù hợp ở một sốđịa phương Vì thế tôi mạnh dạn đưa ra phương pháp tổ chức ôn tập (tổng kết)phần Văn học trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung tâm giáodục thường xuyên Mường Khương theo hướng phát huy tính tích cực, chủ độngcủa học viên cụ thể như sau:
2.1 Phương pháp tổ chức ôn tập (tổng kết) Văn học hiện nay
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương 13
