SKKN sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy môn GDCD ở cấp THPT

Kết quả là học sinh không hiểu bài, không có hứng thú với môn học, tâm trạng sẽ mệt mỏi, chán nản mỗi khi đến giờ GDCD, khi ra ngoài cuộc sống không thể vận dụng những kiến thức đã học đ

Phần một

Đặt vấn đề.

I Lý do chọn đề tài.

Trong những năm gần đây theo chủ trơng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc đổi mới phơng pháp dạy học đã trở thành một yêu cầu bắt buộc và đang tích cực đợc thực hiện ở tất cả các cấp học, môn học ở cấp THPT, với t cách là một môn khoa học xã hội trong nhà trờng môn Giáo dục công dân (GDCD) ngoài việc trang bị những tri thức khoa học cho học sinh còn có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách, lối sống cho học sinh

Để nâng cao chất lợng giáo dục đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ từ mục tiêu, nội dung chơng trình, phơng pháp, hình thức tổ chức dạy học đến việc kiểm tra,

đánh giá kết quả trong đó khâu đột phá là đổi mới phơng pháp dạy học

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới song không phải ở bất cứ

đâu và ở bất kỳ giáo viên nào cũng thực hiện đợc một cách thờng xuyên để đạt

đợc mục tiêu môn học đề ra Bởi tri thức của bộ môn GDCD dù là những kiến thức phổ thông, cơ bản nhất về triết học, kinh tế, pháp luật thì vẫn mang tính trừu tợng, khái quát rất cao, hoặc là những vấn đề đạo đức trong thực tiễn cuộc sống không thể áp đặt lý thuyết suông Nếu không biết cách sử dụng linh hoạt

và phát huy thế mạnh của từng phơng pháp dạy học mà áp dụng máy móc, cứng nhắc một phơng pháp dạy học nào đó thì hiệu quả giáo dục sẽ rất thấp Kết quả

là học sinh không hiểu bài, không có hứng thú với môn học, tâm trạng sẽ mệt mỏi, chán nản mỗi khi đến giờ GDCD, khi ra ngoài cuộc sống không thể vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết các tình huống có thật Cho nên d luận ở nhiều nơi đang lên tiếng vì hiệu quả giáo dục thực tế của môn GDCD rất thấp khi trong xã hội ngày càng có nhiều thanh thiếu niên có lối sống không lành mạnh, trong sáng Điều đó đặt ra một câu hỏi rất lớn cho cả ngành giáo dục nói chung và các thầy cô giảng dạy bộ môn GDCD nói riêng, là làm thế nào để những bài học của môn GDCD thật sự có ý nghĩa với các em?

Để khắc phục những hạn chế trờn, thay đổi nhằm nõng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ mụn này cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải phỏp, cần phải cú đầy đủ nhiều yếu tố Trong phạm vi của chuyờn đề này tụi chỉ xin nờu lờn một vấn đề rất nhỏ trong việc đổi mới phương phỏp dạy học – vấn đề được coi là quan trọng nhất nhằm cải tiến, nõng cao chất lượng giảng dạy hiện

nay – đú là việc sử dụng cỏc đồ dung dạy học nhằm khơi gợi niềm đam mờ, yờu thớch đối với mụn GDCD

Với những lý do trên tôi đã chọn đề tài " Sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy môn GDCD ở cấp THPT" làm đề tài nghiên cứu với mong

muốn góp phần vào việc nâng cao chất lợng giảng dạy và học tập bộ môn

II Đối tượng - phương phỏp nghiờn cứu của đề tài.

1 Đối tượng nghiờn cứu của đề tài: Xuất phỏt từ những bất cập trong thực tế

của quỏ trỡnh dạy và học mụn GDCD ở nhà trường THPT hiện nay đề tài chủ yếu hướng vào nghiờn cứu việc ỏp dụng kỹ thuật sử dụng đồ dùng trực quan-một trong những kỹ thuật, mắt xích quan trọng của các phơng phỏp dạy học tớch cực nhằm nõng cao chất lượng dạy và học bộ mụn

2 Phương phỏp nghiờn cứu: Đề tài sử dụng nhiều phương phỏp nghiờn cứu

khỏc nhau trong đú chủ yếu là phương phỏp lịch sử và logic, thực nghiệm, chứng minh, so sỏnh, phõn tớch

III Mục đớch nghiờn cứu của đề tài.

Đề tài được nghiờn cứu nhằm gợi mở cho quỏ trỡnh giảng dạy của giỏo viờn và việc học tập bộ mụn GDCD của học sinh cú hiệu quả hơn theo hướng phỏt huy tớnh chủ động, tự giỏc của học sinh trong học tập, để những bài giảng mụn GDCD khụng cũn chỉ là sỏch vở, khụng cũn xa vời với học sinh nhằm nõng cao chất lượng học tập của học sinh

IV Phạm vi ỏp dụng.

Đề tài cú khả năng ỏp dụng rộng rói trong tất cả cỏc trường THPT cho tất

cả cỏc giỏo viờn giảng dạy mụn GDCD và cú thể là tài liệu tham khảo cho cỏc học sinh khi học tập bộ mụn

Phần hai.

Nội dung.

I cơ sở lý luận:

Một số vấn đề chung về phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan

Việc đổi mới phơng pháp dạy học phải theo hớng phát huy tính tính cực,

tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, bồi dỡng cho học sinh năng lực tự học,

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, lòng say mê học tập và ý chí vơn lên, loại bỏ thói quen học tập thụ động, phụ thuộc hoàn toàn vào ngời thầy nh trớc

đây

Sử dụng đồ dùng trực quan đợc xem là một trong số các biện pháp hỗ trợ hiệu quả trong khi áp dụng các phơng pháp dạy học tích cực hiện nay Tuy nhiên cần phải nhận thức rõ rằng, không thể sử dụng duy nhất một phơng pháp, một kỹ thuật, một biện pháp dạy học trong quá trình giảng dạy mà lại hy vọng

đạt đợc tất cả các mục tiêu đề ra Do đó, việc kết hợp, sử dụng linh hoạt các ph

-ơng pháp là một nghệ thuật đối với ngời giáo viên Đối với môn GDCD, sử dụng

đồ dùng trực quan có tác dụng rất lớn trong việc chuyển biến những kiến thức khoa học của bộ môn thành những cái thật sự cần thiết cho các em học sinh trong cuộc sống hàng ngày

Sự thành công của việc sử dụng đồ dùng trực quan phần lớn phụ thuộc vào đồ dùng đợc sử dụng cũng nh cách thức sử dụng nó trong bài học Có thể nói nó là linh hồn, là cái cốt lõi nhất, là vấn đề ngời giáo viên phải xem xét, chuẩn bị kỹ lỡng trớc khi sử dụng Mục đích ngời giáo viên có đạt tới đợc hay không chính là ở điểm này Bởi nếu đồ dùng đa ra không phát huy đợc vai trò tích cực của ngời học, không gắn đợc với thực tiễn, giải quyết tình huống không

có tác dụng giáo dục đối với thái độ, t tởng và hành vi của ngời

học thì coi nh ngời giáo viên đã thất bại Cho nên, để sử dụng phơng pháp này thành công đòi hỏi ngời giáo viên trớc hết phải nắm vững, hiểu rõ về nội dung bài học, về đồ dùng mình đa ra từ mục đích, tính thẩm mỹ…

II Cơ sở thực tiễn:

Sử dụng đồ dung dạy học khụng phải là một vấn đề mới Cú lẽ khụng ai

cú thể phủ nhận khi sử dụng cỏc đồ dung dạy học một cỏch phự hợp thỡ hiệu quả bài học sẽ được nõng lờn rất cao Trong thời buổi bựng nổ của cụng nghệ thụng tin như hiện nay với sự trợ giỳp của cỏc phương tiện hiện đại rất nhiều giỏo viờn đó cú thể làm tốt cụng việc này Tuy nhiờn khụng phải lỳc nào và khụng phải giỏo viờn nào cũng cú thể làm tốt cụng việc đú Với xa lộ thụng tin khổng lồ do mạng internet mang lại thỡ người giỏo viờn cú thể tỡm thấy ở đú nhiều phương tiện, đồ dựng phong phỳ minh họa cho bài giảng của mỡnh Tuy nhiờn những phương tiện hiện đại mà chỳng ta thường hay sử dụng như mỏy chiếu với cỏc giỏo ỏn , radio….đụi lỳc cũng cho kết quả khụng như mong đợi vỡ

cách mà chúng ta sử dụng chưa linh hoạt, chưa thích hợp Và cũng không phải

ở đâu, bài giảng nào, nội dung nào chúng ta cũng tìm được nội dung, hình ảnh, phương tiện hiện đại minh họa cho nó Ngược lại, có những đồ dùng rất đơn giản, dễ làm, dễ tìm kiếm cũng cho kết quả rất tốt nếu chúng ta biết sử dụng Nói như vậy để thấy rằng, hiệu quả của việc sử dụng các đồ dùng dạy học không phải là ở chỗ nó là đồ dùng hiện đại hay giản đơn mà là ở nghệ thuật của người sử dụng chúng như thế nào Trước khi nghĩ đến việc dùng đồ dùng nào người giáo viên cần phải nắm vững nội dung kiến thức thì mới biết mình cần và

có thể làm gì Ở đây tôi muốn nhấn mạnh một điều rằng dù là loại đồ dùng nào

đi chăng nữa thì cái mà chúng ta cần quan tâm nhất ở đây chính là hiệu quả sử dụng chúng Với môn GDCD và trong phạm vi của chuyên đề này tôi xin nêu ra hai ví dụ để chứng minh rằng hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng dạy học không nằm ở bản thân nó mà là ở người sử dụng nó với cách thức, mục đích như thế nào

III Ví dụ kiểm chứng.

1 Ví dụ 1: Khi giảng bài 5 ở lớp 10 “Cách thức sự vận động và phát triển của

sự vật, hiện tượng” có rất nhiều phần kiến thức mà nếu chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình – vấn đáp thông thường sẽ khó thu hút được sự chú ý của học sinh, học sinh chỉ thấy thụ động tiếp thu kiến thức, ắt hẳn sẽ thấy nhàm chán, cho rằng nội dung môn GDCD thật khó hiểu Nhưng nếu người giáo viên chỉ cần có sự thay đổi một chút xíu thì kết quả có thể sẽ khác Chỉ bằng những đồ dùng rất đơn giản như quả chanh, quả ớt, viên phấn, cái đồng hồ….giáo viên có thể dễ dàng dẫn dắt học sinh đi tìm hiểu phần khái niệm về chất – một khái niệm triết học rất trừu tượng bởi học sinh thường nhầm khái niệm chất theo nghĩa triết học với chất liệu cấu tạo nên sự vật.Với các đồ dùng trên cộng với việc sử dụng trò chơi “thử tài đoán vật” người giáo viên sẽ cho một học sinh lên nói về đặc điểm của vật mà mình nhận thấy cho các bạn ở dưới lớp biết Kết

quả là học sinh có thể nhận thấy rất nhiều đặc điểm, nhiều thuộc tính của một

sự vật nhưng chưa chắc đã đoãn được đó là cái gì Chỉ đến khi nào học sinh nhận thấy được đặc điểm cơ bản, bản chất nhất, đặc trưng nhất của sự vật ấy thì mới có thế đoán đúng được sự vật Cái kết luận về nội dung kiến thức bài học là

“Mỗi sự vật có thể có nhiều đặc điểm, nhiều thuộc tính nhưng thuộc tính cơ bản, bản chất đặc trưng của sự vật để phân biệt nó với cái khác thì được gọi là chất của sự vật” sẽ được học sinh tiếp thu dễ dàng hơn rất nhiều so với việc đơn thuần dùng lời giảng của giáo viên

2 Ví dụ 2: Khi giảng bài 7: Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

cũng tương tự như vậy Để học sinh có thể hiểu rõ thế nào là nhận thức cảm tính đồng thời tạo một không khí thoải mái trong giờ học người giáo viên có thể chuẩn bị đồ dung như một quả chanh leo ( hay một đồ dùng khác có nhiều đặc điểm) rồi yêu cầu một học sinh lên bảng Giáo viên cho phép em này sử dụng các cơ quan cảm giác ( trừ thị giác) để nhận biết sự vật như cầm, sờ, nghe, ngửi, nếm để nhận biết các đặc điểm bên ngoài của sự vật, có thể đoán xem đó là sự vật gì Cuối cùng người giáo viên mới cho học sinh này sử dụng cơ quan thị giác để khẳng định kết luận trên của mình về sự vật là đúng hay sai và có cái nhìn tổng thể về sự vật đó Như vậy sau khi hoạt động này kết thúc cùng với sự hướng dẫn của giáo viên thì kết luận về giai đoạn nhận thức cảm tính là giai đoạn “ sử dụng các cơ quan cảm giác để nhận biết về sự vật hiện tượng cho ta những hiểu biết về các đặc điểm bên ngoài của chúng” với ba mức độ: cảm giác, tri giác và biểu tượng cũng sẽ được học sinh ghi nhớ hơn, hiểu sâu hơn mà không khí giờ học lại vô cũng thoải mái, các em vui vẻ, hứng thú hơn với môn học này

Như vậy qua hai ví dụ trên ta có thể thấy không cần phải quá cầu kỳ, mất nhiều công sức tìm kiếm chúng ta vẫn có thể có những giờ học vừa hiệu quả, vừa nhẹ nhàng, thoải mái Học sinh không còn cảm thấy quá gò bó, bị áp đặt

bởi những kiến thức vốn đã rất trừu tượng của môn GDCD Chỉ cần người giáo viên thật sự có tâm huyết, có kiến thức chuyên môn và kỹ năng sư phạm tốt thì không có gì là không thể làm được kể cả việc làm thay đổi thói quen suy nghĩ

và ý thức học tập đối với môn GDCD như hiện nay của hầu hết tất cả các học sinh Và để việc sử dụng dồ dùng thật sự có hiệu quả thì yêu cầu người giáo viên phải xác định đúng mục đích việc sử dụng đó cũng như lựa chọn đồ dùng, cách thức sử dụng phù hợp Nên sử dụng vào lúc nào theo kiểu minh chứng, kiểm nghiệm hay dẫn dắt học sinh tìm hiểu nội dung kiến thức….điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào người giáo viên Nếu sử dụng đúng, trúng thì hiệu quả chắc chắn không thể thấp

3 Kết quả áp dụng:

Sau khi áp dụng các ví dụ trên vào thực tế giảng dạy ở 2 lớp 10 của trường THPT Chuyên, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng và thái độ học tập của học sinh ở hai lớp này so với các lớp còn lại thì thấy rằng: 100% học sinh đều thấy có hứng thú với giờ học có đồ dùng trực quan hơn so với các giờ học khác, học sinh có khả năng nắm bắt kiến thức rất nhanh và rất hào hứng, sôi nổi tham gia các hoạt động học tập, khả năng ghi nhớ kiến thức cũng tốt hơn rất nhiều Kiểm tra sự ghi nhớ và vận dụng kiến thức của học sinh ở hai lớp này đạt 100% từ trung bình trở lên, trong đó có 98% đạt loại khá, giỏi

KẾT LUẬN

Để thay đổi một thói quen ( nhất là thói quen xấu) không phải là một công việc dễ dàng Cũng giống như để thay đổi ý thức, chất lượng giảng dạy và học tập môn GDCD không phải chỉ dựa vào một yếu tố duy nhất là có thể đạt được Nhưng nếu chúng ta không bắt đầu từ những cái nhỏ, rất nhỏ thì chúng ta cũng không bao giờ làm được cái lớn hơn Học sinh có thích học tập, tìm hiểu môn học hay không, nội dung bài học có đọng lại được gì trong mỗi học sinh sau khi kết thúc giờ học hay không….điều đó phụ thuộc rất nhiều vào người giáo viên mà cụ thể là mỗi giờ lên lớp người giáo viên sẽ làm gì với học sinh, làm gì với những kiến thức đã viết sẵn trong sách giáo khoa ấy Cho nên dù là những cái rất nhỏ tôi nghĩ chúng ta cũng nên bắt đầu từ những rất nhỏ ấy Làm sao để học sinh có thể vừa “học mà chơi” – “chơi mà học” đó mới là một người giáo viên dạy môn GDCD tốt

Với mục đích góp phần vào việc nâng cao hiệu quả và chất lợng giảng dạy thực tế của bộ môn GDCD trong nhà trờng THPT, tôi đã tiến hành nghiên cứu và vận dụng một phơng pháp dạy học mới theo hớng phát huy tối đa vai trò tích cực của ngời học Đề tài của tôi sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận đợc sự quan tâm, chia sẻ và góp ý của các bạn đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Lào Cai, ngày tháng năm 2013

Ngời viết đề tài

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa

- Trần Bá Hoành.

2 Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học ( Dự án phát triển giáo dục phổ thông).

3 Tài liệu bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên các trường THPT ( Dự án phát triển giáo dục THPT).