SKKN quản lý và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT số 2 văn bàn

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Quản lý và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 Văn Bàn Người thực hiện: ĐÀO ANH ĐỨC Chức vụ: Phó Hiệu

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI

TRƯỜNG THPT SỐ 2 VĂN BÀN

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Quản lý và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 Văn Bàn

Người thực hiện: ĐÀO ANH ĐỨC Chức vụ: Phó Hiệu trưởng

Đơn vị công tác: Trường THPT Số 2 huyện Văn Bàn Lĩnh vực nghiên cứu:

Quản lý giáo dục  Phương pháp dạy học bộ môn:  Phương pháp giáo dục 

Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm:

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

MỤC LỤC

BẢNG DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 2

VI Phương pháp nghiên cứu 5 PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 7

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 8 III CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 11

1 Quán triệt và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi

dưỡng HSG, học sinh năng khiếu 11

2 Xây dựng kế hoạch của nhà trường và hướng dẫn các nhóm bộ môn

lập kế hoạch tổ chức phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng

khiếu theo từng năm học

12

3 Xây dựng nội dung, trương trình bồi dưỡng 12

4 Xây dựng đội ngũ giáo viên có năng lực phù hợp với yêu cầu thực tiễn

đòi hỏi trong công tác bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu và lựa chọn

giáo viên bồi dưỡng các đội tuyển

13

5 Xây dựng chế tài hợp lý để đãi ngộ thỏa đáng những giáo viên tham

gia bồi dưỡng và những học sinh tham dự các kỳ thi chọn HSG, học sinh

năng khiếu các cấp

14

6 Xây dựng các biện pháp phát hiện và tuyển chọn HSG, học sinh năng

IV HIỆU QUẢ THU ĐƯỢC KHI ÁP DỤNG CÁC GIẢI PHÁP 17

PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN

18

BẢNG DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

thuật

2 CSVC Cơ sở vật chất 9 MTCT Máy tính cầm tay

3 GD&ĐT Giáo dục và Đào

5 GVBM Giáo viên bộ

Trung học phổ thông

chuyên môn

7 HSG Học sinh giỏi

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nhân tài, nhất là các thiên tài có vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển kinh tế – xã hội Chính những bậc vĩ nhân, những nhà khoa học lừng danh thế giới đã thúc đẩy, mở đường, đánh dấu các mốc phát triển của khoa học, lịch

sử Họ đã trở thành những ngôi sao toả sáng trên bầu trời trí tuệ Họ đã góp phần rất lớn vào việc khai sáng nhân loại Vì vậy, toàn nhân loại đều ghi công những người tài năng Vấn đề đào tạo, bồi dưỡng nhân tài từ lâu đã được xã hội quan tâm

Nhìn lại lịch sử dân tộc Việt nam ta thấy từ đời xưa ông cha ta đã rất coi trọng, chú ý đến việc đào tạo, bồi dưỡng nhân tài và đã đúc rút thành một kinh

nghiệm quý báu “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” Đến thăm Văn miếu Quốc

Tử Giám chúng ta thấy trên văn bia còn ghi; “Các bậc hiền nhân là yếu tố cốt

tử đối với một chỉnh thể Khi yếu tố này dồi dào thì đất nước tăng tiến mạnh mẽ

và phồn thịnh Khi yếu tố này kém thì quyền lực đất nước bị suy giảm” và

“Những người tài giỏi, có học thức là một sức mạnh đặc biệt đối với đất nước”.

Ngay sau khi Cách mạng tháng tám thành công, ngày 20/11/1946, trong bài viết

“Tìm người tài đức” Hồ Chủ Tịch khẳng định “ Nước nhà còn phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu gì người có tài, có đức…”

Ngày nay, GD&ĐT được ưu tiên, ưu đãi, được đặt ở vị trí quốc sách hàng đầu Nhà nước và xã hội có cơ chế, chính sách khuyến khích cho giáo dục phổ thông và hệ thống giáo dục quốc dân Chính vì vậy, việc tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi trên cơ sở phát triển toàn diện nhân cách học sinh là một nhiệm vụ quan trọng, nhưng cách tổ chức như thế nào không thể không nói đến công tác quản lí, chỉ đạo của ban giám hiệu trường tiểu học

Việc chỉ đạo bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu nhằm phát hiện

ra học sinh có năng khiếu để bồi dưỡng Động viên khích lệ học sinh học tập, khích lệ giáo viên dạy giỏi góp phần nâng cao chất lượng của quá trình dạy – học

Trường THPT Số 2 huyện Văn Bàn đang trong giai đoạn xây dựng trường THPT đạt chuẩn quốc gia vì vậy ngoài nhiệm vụ nâng cao chất lượng đại trà thì việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu cần phải dược quan tâm nhiều hơn và coi là một trong các nhiệm vụ trọng tâm của đơn vị Tuy nhiên, công tác quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi của trường vẫn chỉ làm theo

kinh nghiệm Việc tìm kiếm được các biện pháp quản lý công tác này một cách khoa học, có hệ thống là vấn đề cấp bách và cần thiết để nhà trường có thể quản

lý tốt hơn, hiệu quả hơn nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu

Xuất phát từ thực tế trong nhà trường, với cương vị của người Phó Hiệu trưởng được giao phụ trách công tác này, tôi nhận thấy để công tác bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu đạt kết quả cao cần có sự phối kết hợp đồng bộ giữa cán bộ quản lí chuyên môn với đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy và sự vào cuộc của phụ huynh học sinh Từ những lý do đó tôi quyết định lựa chọn đề tài

“Quản lý và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 Văn Bàn”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở, phân tích, đánh giá đúng thực trạng công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu trong những năm vừa qua, qua đúc rút kinh nghiệm quản lý bản thân để hệ thống một số biện pháp chính nhằm quản lý

và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 huyện Văn Bàn

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt mục đích trên, đề tài tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý của việc quản lý, tổ chức bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu ở trường THPT

- Khảo sát, phân tích và đánh giá đúng thực trạng và những vấn đề gặp phải trong công tác bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu

- Hệ thống một số biện pháp chính giúp quản lý và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 huyện Văn Bàn

IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Trong khuôn khổ giới hạn về thời gian và trình độ nhận thức của bản thân,

đề tài “Quản lý và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 Văn Bàn” chỉ phân tích thực công tác

phát hiện, bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu ở trường THPT Số 2 Văn Bàn,

từ kinh nghiệm quản lý của bản thân kết hợp với kinh nghiệm học hỏi được từ các đơn vị bạn tôi hệ thống một số giải pháp để nâng cao chất lượng công tác này tại nhà trường

V ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Trường THPT Số 2 huyện Văn Bàn – tỉnh Lào Cai

VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Gồm phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, so sánh, phân loại các tài liệu khoa học và các văn bản pháp qui của nhà nước, của ngành, của địa phương có liên quan Nhằm tìm hiểu, xây dựng cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, cơ

sở thực tiễn cho vấn đề nghiên cứu

2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Gồm phương pháp đàm thoại, quan sát, phỏng vấn, trưng cầu ý kiến, tổng kết kinh nghiệm của các CBQL ở các đơn vị khác trong tỉnh, khảo nghiệm

Phương pháp đàm thoại: Để tìm hiểu thực trạng công tác phát hiện, bồi

dưỡng HSG của giáo viên hiện nay, tôi đã tiến hành phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với các TTCM, GVBM trực tiếp giảng dạy, bồi dưỡng

Phương pháp điều tra: Tôi đã tìm hiểu hiệu quả các giải pháp đưa ra

thông qua hệ thống các câu hỏi, các phiếu khảo sát xin ý kiến các CBQL, GV và

HS, nhằm thu thập ý kiến chủ quan của các thành viên

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Là sự kết hợp giữa lý luận quản lý

về phối hợp các lực lượng giáo dục với thực tiễn, là quá trình đem lý luận quản

lý phân tích những kinh nghiệm thực tiễn kinh nghiệm quản lý công tác này tại đơn vị

3 Nhóm phương pháp nghiên cứu hỗ trợ

Gồm các phương pháp thống kê, toán học, biểu bảng, sơ đồ …

PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Năng lực, tài năng, năng khiếu

Năng lực: Là những đặc điểm tâm lý cá biệt ở mỗi con người, tạo thành

điều kiện quy định tốc độ, chiều sâu của việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

để đáp ứng yêu cầu và hoàn thành xuất sắc một hoạt động nhất định

Tài năng (trình độ cao của năng lực là tài năng): Tài năng là một tổ hợp

các năng lực tạo tiền đề thuận lợi cho con người sáng tạo, thực hiện nhiệm vụ đạt hiệu quả cao Tài năng được rèn luyện, hình thành trong quá trình hoạt động của con người Người có năng khiếu được phát hiện, bồi dưỡng kịp thời thì có nhiều cơ hội trở thành tài năng

Năng khiếu: Là “mầm mống” của tài năng, là tín hiệu của tài năng trong

tương lai Năng khiếu không được tạo ra mà chỉ được tìm ra, phát hiện thấy ở trẻ

em Năng khiếu có liên quan tới một số yếu tố bên trong dựa trên những tư chất bẩm sinh – di truyền thể hiện ở các tố chất sinh lý, thần kinh trội tương hợp với năng khiếu có ở một người

2 Các giai đoạn phát triển của một tài năng

- Giai đoạn 1: Giai đoạn sinh học: (từ lúc người mẹ mang thai đến lúc

đứa trẻ ra đời) Đây là giai đoạn hình thành các tổ chức cấu trúc tế bào, gắn bó chặt chẽ với việc hình thành và phát triển của thai nhi cũng như việc nảy sinh (hoặc thui chột) mầm mống ban đầu tài năng của mỗi con người

- Giai đoạn 2: Giai đoạn sinh – xã hội: (Bắt đầu từ lúc đứa trẻ ra đời cho

tới lúc đứa trẻ trưởng thành) Đây là giai đoạn nảy sinh, bộc lộ, phát triển và xác lập năng lực

- Giai đoạn 3: Giai đoạn xã hội: Đây là giai đoạn tài năng được thể hiện,

được sử dụng trong thực tiễn, mang lại các kết quả, các cống hiến cụ thể

3 Học sinh giỏi, học sinh giỏi THPT

- Học sinh giỏi: Là học sinh có tiềm năng của sự “thông thạo”

- Học sinh giỏi THPT: HSG về một môn học nào đó là sự đánh giá, ghi

nhận kết quả học tập mà các em đạt được ở mức độ cao so với mục tiêu môn học

ở từng lớp và cả cấp THPT Kết quả ở mỗi môn học của học sinh được thể hiện thông qua kiến thức và kỹ năng mà các em có được, đồng thời còn thể hiện ở trình độ tư duy, qua thái độ và cách ứng xử, qua cách vận dụng kiến thức và kỹ năng trong cuộc sống thường ngày

4 Khái niệm bồi dưỡng học sinh giỏi

- Theo Từ điển Giáo dục học 2001, bồi dưỡng được định nghĩa như sau:

“Bồi dưỡng là quá trình trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể”

- Bồi dưỡng HSG là chủ động tạo ra môi trường và những điều kiện thích hợp cho người học phát huy cao độ nội lực của mình, đi đôi với việc tiếp nhận một cách thông minh, hiệu quả ngoại lực (người thầy có vai trò quan trọng hàng đầu trong môi trường có tính ngoại lực); mà cốt lõi là giúp cho người học về phương pháp, biết cách học, cách nghiên cứu, cách tư duy, cách tự đánh giá, tận dụng phương tiện hiện đại nhất để tìm kiếm, thu thập và xử lý thông tin để tự học, tự bồi dưỡng

6 Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT

Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng HSG được thể hiện qua báo cáo chính

trị của ban chấp hành trung ương Đảng VI: “Nhân tài không phải là sản phẩm

tự phát mà phải được phát hiện và bồi dưỡng công phu Nhiều tài năng có thể bị mai một đi nếu không được phát hiện và sử dụng đúng lúc, đúng chỗ…"

7 Mục đích của việc bồi dưỡng học sinh giỏi

- Mục đích của việc bồi dưỡng HSG được quy định rõ ràng trong Điều 2 –

Quy chế thi HSG quốc gia chính là: “Động viên, khích lệ những học sinh học giỏi và các giáo viên dạy giỏi; góp phần thúc đẩy việc cải tiến, nâng cao chất lượng dạy và học, chất lượng của công tác quản lý, chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục; đồng thời nhằm phát hiện học sinh có năng khiếu về môn học để tiếp tục bồi dưỡng ở cấp học cao hơn, nhằm đào tạo nhân tài cho đất nước”

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng HSG của trường

- Học sinh giỏi của trường: Hằng năm, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Sở

GD&ĐT Lào Cai, nhà trường đã xây dựng kế hoạch, triển khai khảo sát để lựa chọn đội tuyển dự thi cấp tỉnh và phân công giáo viên bồi dưỡng Đối với khối

10 và 11 hàng năm nhà trường đều tổ chức thi để khảo sát chất lượng vào tháng

4 hàng năm

- Về nội dung bồi dưỡng: Nhà trường chưa xây dựng được nội dung

chương trình dành riêng cho HSG nên mỗi GV tham gia bồi dưỡng HSG phải tự nghiên cứu, sưu tầm tài liệu và tự soạn giáo án, các chuyên đề nâng cao và chuyên sâu phù hợp với khả năng nhận thức của HS dựa trên nội dung chương trình và chuẩn kiến thức kỹ năng đối với từng môn học do Bộ GD&ĐT quy định, trong đó nhấn mạnh đến việc khắc sâu kiến thức trọng tâm, kỹ năng học và làm bài của HS, lồng ghép tài liệu nâng cao vào bài dạy phù hợp với đối tượng học sinh

- Thực trạng điều kiện CSVC đảm bảo cho hoạt động bồi dưỡng HSG:

Sách tham khảo, tài liệu trong thư viện còn chưa đầy đủ, cần được tăng cường đầu tư cho sách, tài liệu, đặc biệt là các tài liệu nâng cao phù hợp với đối tượng HSG CSVC lớp học thiếu, các phòng học hiện nay cơ bản chỉ đủ cho dạy học chính khóa và ôn thi tốt nghiệp Thiết bị dạy học chưa tốt, có nhiều đồ dùng chưa có hoặc không đảm bảo chất lượng, chưa đáp ứng được yêu cầu của bồi dưỡng HSG

- Sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội: Nhà trường đã phối

hợp với các tổ chức xã hội giúp nhà trường về thiết bị, tài liệu giảng dạy, thay bảng mới, thay quạt, mua máy chiếu, lập quỹ khuyến học khen thưởng cho

HS đạt giải trong các kì thi

- Về chế độ chính sách: Nhà trường đã có những biện pháp khen thưởng,

động viên GV và HS có kết quả cao trong các kỳ thi các cấp, có chế độ thanh toán cho giáo viên dạy tối đa 30 tiết/1 đội tuyển dự thi cấp tỉnh và nhiều chế độ

hỗ trợ khác

2 Đánh giá chung về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của trường 2.1 Thuận lợi:

- Lãnh đạo nhà trường, tổ trưởng tổ chuyên môn quan tâm chỉ đạo sát sao tới công tác bồi dưỡng HSG của trường, coi đó là nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu của trường Sự đầu tư về đội ngũ, về CSVC, TBDH luôn được thường xuyên Sự quan tâm đó cũng ảnh hưởng lớn đến nhận thức của cha mẹ HS, HS trong các trường Được nhân dân, các đoàn thể ủng hộ tạo điều kiện, GV và HS

càng thấy được niềm tự hào và trách nhiệm của mình trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của trường, đó chính là công tác bồi dưỡng HSG

2.2 Khó khăn:

- Công tác xây dựng kế hoạch học tập chưa được GV và HS quan tâm, việc kiểm tra, đánh giá của lãnh đạo nhà trường, tổ chuyên môn đối với công tác này còn có phần xem nhẹ

- Chưa xây dựng được nội dung chương trình bồi dưỡng cụ thể của từng môn, giáo viên chủ yếu làm theo kinh nghiệm, tự sưu tầm tài liệu, những giáo viên chưa bao giờ thành công trong công tác này thì như “người đi trong đêm”, không xác định được phải bồi dưỡng cái gì cho học sinh Những học sinh yêu thích môn học, có tố chất nhưng không được GVBM bồi dưỡng thì không biết

ôn luyện theo tài liệu nào dẫn đến kết quả thi rất thấp, học sinh chán nản và bỏ cuộc Việc không có tài liệu bồi dưỡng cũng là nguyên nhân làm cho nhiều giáo viên ngại bồi dưỡng do phải tìm tài liệu, xây dựng nội dung

- Điều kiện CSVC phục vụ cho việc nâng cao hơn nữa trình độ của HSG hiện nay còn chưa đáp ứng Việc tạo điều kiện cho GV có điều kiện để tham gia các lớp bồi dưỡng còn chưa phù hợp

- Đội ngũ GV có đủ về số lượng, đạt chuẩn về trình độ chuyên môn nhưng chưa thực sự giỏi về chuyên môn GV chưa có phương pháp phát hiện và bồi dưỡng HSG mà chỉ dựa vào kinh nghiệm của bản thân để lựa chọn, phát hiện HSG

- Việc phát hiện và tuyển chọn học sinh có năng khiếu, có tài năng còn thiếu cơ sở khoa học nên chưa chính xác và triệt để

- Trong quá trình bồi dưỡng, giáo viên chưa có phương pháp tác động cá biệt nhằm phát huy tính độc lập, chủ động sáng tạo, trí thông minh của học sinh

- Trách nhiệm và quyền lợi của giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi còn chưa nhiều, chưa động viên được người dạy

III CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Quán triệt và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu