Là một người quản lý trong trường THPT ở một tỉnh phía Bắc của tổquốc, tôi nhận thấy cá nhân mình phải thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ củamột người quản lý để đưa nhà trường phát triể
Trang 1Si Ma Cai, tháng 5 năm 2014
Trang 3Điều 35 hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 1992 đã ghi “Giáo dụcđào tạo là quốc sách hàng đầu Nhà nước phải triển khai Giáo dục nhằm nângcao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”.
Nghị quyết TW 4 khoá VII của Đảng lần đầu tiên đã chỉ rõ vai trò quốcsách hàng đầu của Giáo dục đào tạo, đồng thời cũng chỉ rõ sứ mệnh của giáodục đào tạo trong giai đoạn hiện nay là: “Cùng với Khoa học công nghệ, Giáodục đào tạo là quốc sách hàng đầu” Nhiệm vụ “Nâng cao dân trí, đào tạo nhânlực, bồi dưỡng nhân tài”
Nghị quyết TW 2 khoá VIII đặc biệt nhấn mạnh vai trò và vị trí của giáodục đào tạo trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước Nghị quyết đã đưa
ra 6 tư tưởng chỉ đạo cho sự phát triển của giáo dục và đào tạo trong thời kỳCNH, HĐH đất nước mà hiện nay chúng ta coi đó như phương châm cho sựphát triển của giáo dục đó là:
Phải thực sự coi giáo dục là quốc sách hàng đầu;
Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển;
Giữ vững mục tiêu XHCN trong nội dung giáo dục;
Phát triển giáo dục toàn diện vừa “Hồng” vừa “Chuyên” như lời Bác Hồ
đã căn dặn;
“Từng bước thực hiện công bằng trong giáo dục”
Nghị quyết TW 6 khoá IX đã đánh giá xác đáng việc thực hiện nghị quyết
TW 2 khoá VIII và chỉ rõ những việc trước mắt cần thực hiện ngay để giáo dụchoàn thành mục tiêu chiến lược đến năm 2010 đã thông qua báo cáo về phươnghướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội trong 5 năm 2006 - 2010 và đã chỉ rõnhững ưu tiên cho phát triển giáo dục
Hơn nữa hiện nay Bộ GD&ĐT đang tiếp tục đẩy mạnh cuộc vận động
“Hai không” với 4 nội dung và gắn liền với các cuộc vận động khác như: “Họctập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; Thực hiện chỉ thị 32 về Antoàn giao thông,… Vì vậy công tác quản lý giáo dục lại càng có những nhiệm vụnặng nề hơn do đó đòi hỏi người quản lý phải có những phương pháp khoa học,phù hợp và mang tính khả thi nhất, đặc biệt với những trường còn non trẻ
3
Trang 4Là một người quản lý trong trường THPT ở một tỉnh phía Bắc của tổquốc, tôi nhận thấy cá nhân mình phải thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ củamột người quản lý để đưa nhà trường phát triển đi lên theo đúng tinh thần chỉđạo của Đảng và Nhà nước, đồng thời phải năng động, sáng tạo trong việcnghiên cứu, tìm tòi ra các phương pháp quản lý sao cho phù hợp với thực tế củađịa phương để giúp nhà trường phát triển vững chắc.
Xuất phát từ những lý do khách quan và chủ quan nói trên, tôi mạnh dạn lựa
chọn đề tài “Quản lý quá trình dạy học trong trường THPT Số 1 Si Ma Cai”.
2 Mục đích nghiên cứu
Đề xuất và lý giải về các giải pháp nhằm quản lý tốt quá trình dạy họctrong trường THPT Số 1 Si Ma Cai
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Qua đề tài xác định cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học trong
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học trong trườngTHPT Số 1 Si Ma Cai
4 Phương pháp nghiên cứu
a Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Đảng từ trung ương đếnđịa phương; Các văn bản, chỉ thị của Bộ Giáo dục và đào tạo như Điều lệ trườngtrung học, chỉ thị năm học,…; Các văn bản, hướng dẫn của Sở Giáo dục và đàotạo Lào Cai về các vấn đề liên quan đến quá trình dạy học
- Nghiên cứu giáo trình, các tài liệu sư phạm lên quan đến quá trình dạyhọc trong trường THPT
b.Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
4
Trang 5- Tổng hợp các kinh nghiệm thực tiễn quản lý quá trình dạy học của các
cá nhân và đơn vị điển hình
c.Nhóm phương pháp hỗ trợ
- Xử lý các số liệu, thống kê, lập các bảng biểu
PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở khoa học của việc quản lý quá trình dạy học trong trường THPT
1.1 Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học trong trường THPT
5
Trang 6* Khái niệm quá trình dạy học:
“Quá trình dạy học là một quá trình hoạt động thống nhất giữa giáo viên
và học sinh trong đó dưới tác động chủ đạo (tổ chức, điều khiển) của giáo viên,học sinh tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học nhằm thựchiện tốt các nhiệm vụ dạy học đã đề ra”
Bản chất của quá trình dạy học là một thể thống nhất toàn vẹn bao gồmhai thành tố cơ bản quyết định, luôn tương tác với nhau đó là dạy và học Dạy vàhọc xen kẽ và thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau, sinh thành ra nhau
* Cấu trúc của quá trình dạy học:
Theo tiếp cận hệ thống quá trình dạy học được cấu thành theo một hệthống đa thành tố mang dấu hiệu đặc trưng của quá trình sư phạm và có tính xãhội Cấu trúc đó bao gồm các thành tố:
Cấu trúc quá trình dạy học có thể được thể hiện qua sơ đồ sau:
Sơ đồ cấu trúc quá trình dạy học
6
QUÁ TRÌNH DẠY
Trang 7Hợp tác Giúp đỡ
Cấu trúc của hệ thống quản lý quá trình dạy học (QLQTDH)
* Đặc điểm của quản lý quá trình dạy học:
- Mang tính chất quản lý hành chính sư phạm
Kết quả, hiệu quả
Hình thức dạy họcBài học
Nội dung dạy học
Điều kiện dạy học
Kiểm traK1K2
…KnPhương pháp học
Trang 8+ Tính hành chính: Quản lý theo pháp luật và những nội qui, qui chế, quiđịnh có tính chất bắt buộc trong hoạt động dạy học.
+ Tính sư phạm: Chịu sự qui định của các qui luật của quá trình dạy học,giáo dục diễn ra trong môi trường sư phạm lấy hoạt động và quan hệ Dạy - Họccủa thầy và trò làm đối tượng quản lý
- Mang tính đặc trưng của khoa học quản lý
+ Nó vận dụng một cách có hiệu quả các chức năng của chu trình quản lýtrong việc điều khiển quá trình dạy học đó là:
+ Có khả năng sử dụng sáng tạo các nguyên tắc và phương pháp quản lýtrong quản lý quá trình dạy học
- Có tính xã hội hoá cao
+ Chịu sự chi phối trực tiếp của các điều kiện kinh tế xã hội
+ Có mối quan hệ tương tác thường xuyên với đời sống xã hội
- Hiệu quả quản lý quá trình dạy học được tích hợp trong quá trình đàotạo Kết quả đó được thể hiện qua các chỉ số:
+ Số lượng học sinh đạt được mục đích học tập
+ Chất lượng dạy học
+ Hiệu quả dạy học (Hiệu quả trong và hiệu quả ngoài)
1.2 Cơ sở thực tiễn của quản lý quá trình dạy học trong trường THPT
Quản lý quá trình dạy học trong trường THPT cần phải dựa trên cơ sởthực tiễn Một mặt để khai thác những nhân tố tích cực, tiến bộ của nó nhằm gópphần nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục Mặt khác điều chỉnh hoặc loại bỏcác yếu tố tiêu cực có ảnh hưởng tới chất lượng của quá trình dạy học Những cơ
sở thực tiễn nổi bật cần quan tâm đó là:
- Thực trạng thực hiện kế hoạch dạy học ở trường THPT: Các trườngTHPT đã có nhiều cố gắng thực hiện kế hoạch dạy học với phân phối chươngtrình qui định nhưng thực tiễn vẫn còn lúng túng chưa đảm bảo thực hiện đủ như
8
Lập kế
hoạch
Tổ chức
Chỉ đạo
Kiểm tra
Trang 9phân phối chương trình yêu cầu Việc tổ chức dạy học phân hoá bằng kết hợpphân ban với dạy tự chọn còn nhiều bỡ ngỡ, việc chỉ đạo dạy học tự chọn cónhiều khó khăn, chưa đạt hiệu quả Đặc biệt các bộ môn khoa học tự nhiên chưađảm bảo thực hiện đủ các bài thí nghiệm thực hành qui định trong chương trình.
- Thực trạng về đội ngũ giáo viên THPT: Đội ngũ nhà giáo và cán bộquản lý giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưatheo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí viphạm đạo đức nghề nghiệp
- Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học: Chỉ đạo đổi mới phương phápdạy học theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo, tăng cường năng lực tự họccủa học sinh được các trường THPT quan tâm nhưng tỷ lệ giáo viên chủ động vậndụng, phối hợp các phương pháp dạy học trong thực hiện đổi mới phương pháp dạyhọc còn thấp Vai trò quản lý còn hạn chế, đặc biệt chỉ đạo đổi mới phương phápchưa đồng bộ với đổi mới hình thức dạy học và kiểm tra đánh giá
- Thực trạng về cơ sở vật chất - thiết bị dạy học: Mặc dù có sự quan tâmnhưng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học ở các trường THPT vẫn chưa đáp ứngđược yêu cầu Thiết bị dạy học chưa đảm bảo chất lượng, các phòng máy vi tính,phòng thí nghiệm, thực hành, thư viên trường học,… còn thiếu, không đồng bộnên đã ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng dạy học
1.3 Cơ sở pháp lí về quản lý quá trình dạy học trong trường THPT
- Hướng dẫn nhiệm vụ GDTrH năm học 2013-2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Phân phối chương trình kế hoạch giáo dục của Bộ GD&ĐT
- Sách giáo khoa và hướng dẫn giảng dạy của môn học
- Hướng dẫn đánh giá và xếp loại giờ dạy theo văn bản số GDTrH ngày 13/5/2011 của Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai
508/SGD&ĐT-9
Trang 102 Thực trạng về quản lý quá trình dạy học trong trường THPT
2.1 Đặc điểm tình hình
Trường THPT Số 1 Si Ma Cai Lào Cai nằm trên địa bàn trung tâm huyện
Si Ma Cai của tỉnh Lào Cai
Nhà trường được thành lập năm 2003 đến nay đã được 10 năm nhưng vẫn cònnhiều khó khăn Nhà trường được thành lập để phục vụ nhu cầu học tập của con em
13 xã của huyện Si Ma Cai Đây là vùng kinh tế, xã hội đặc biệt khó khăn, đại đa sốngười dân nơi đây sống bằng nghề nông nghiệp, trình độ dân trí thấp
Học sinh của nhà trường đại đa số là người dân tộc (dân tộc H’Mông chiếmkhoảng 90%, dân tộc Kinh chỉ chiếm 2%, còn lại là các dân tộc khác) Khoảng 2/3
số học sinh của nhà trường có nhà ở cách xa trường nên phải ở nội trú tại trườnghoặc thuê trọ ở nhà dân khu vực gần trường Việc quản lý, hướng dẫn các em ăn,nghỉ, vệ sinh,… đều do giáo viên của nhà trường đảm nhận nhưng nhà trường và cácgiáo viên không hề được hưởng một chế độ nào cả mà chỉ thực hiện công việc vớilòng thương yêu học sinh, chia sẻ, thông cảm với các em
Đội ngũ giáo viên của nhà trường rất trẻ, đều là các giáo viên mới ratrường được phân công về công tác Đội ngũ CBQL cũng rất trẻ, có người chưatừng qua công tác quản lý trong trường học
Năm đầu thành lập, nhà trường có 03 lớp với 87 học sinh nhưng cho tớinay, nhà trường đã có 14 lớp với hơn 500 học sinh Quá trình phát triển của nhàtrường vẫn thường được ví là phát triển như Phù Đổng Quá trình phát triển về
số lượng lớp thì nhanh nhưng nhà trường lại không được đầu tư kịp thời về cơ
sở vật chất Nhà trường luôn thiếu phòng học, chưa có khu vực làm việc vàphòng làm việc riêng cho Cán bộ quản lí, giáo viên và nhân viên Từ ngày thànhlập đến nay nhà trường chỉ được đầu tư xây dựng 02 dãy nhà 3 tầng gồm 10phòng học, 03 phòng học bộ môn; 03 phòng( Lớp học) làm việc cho CBQL,giáo viên, nhân viên nên rất khó khăn và chật chội Hiện tại nhà trường chưa cókhu nhà hiệu bộ và nhà công vụ cho giáo viên nên cũng rất khó khăn trong việc
bố trí phòng làm việc và chỗ ở cho giáo viên của đơn vị Đặc biệt, trường lại đặtdưới khu thung lũng của trung tâm huyện, từ ngày thành lập đến nay chưa có
10
Trang 11hàng rào bao quanh trường nên gặp rất nhiều khó khăn trong việc bảo vệ, bảoquản khuôn viên nhà trường, sân trường chưa được đổ bê tông hóa.
2.2 Một số kết quả đạt được về quản lý quá trình dạy học trong trường THPT Số 1 Si Ma Cai
2.2.1 Ba năm đầu khi nhà trường mới thành lập (từ năm học
Việc đánh giá học sinh mang nặng tính động viên khích lệ
Việc thực hiện nền nếp chuyên môn phần lớn dựa vào sự nhiệt huyết củađội ngũ giáo viên trẻ và tính tự giác của mọi người Quy chế chuyên môn chưađược xiết chặt
Việc quản lý, điều hành quá trình dạy học phần lớn được thực hiện thôngqua các cuộc họp
Công tác giáo dục học sinh chú trọng vào việc giáo dục đạo đức và phát triểnnhà trường thông qua các phong trào bề nổi như Văn nghệ, thể dục thể thao
Qua ba năm thành lập thì nhà trường đã thực hiện được mục tiêu ban đầu
là làm cho quy mô nhà trường phát triển một cách vượt bậc Từ 3 lớp với 87 họcsinh năm thứ nhất thành 8 lớp với 344 học sinh ở năm thứ ba Đồng thời thànhlập thêm 01 trường THPT số 2 Si Ma Cai từ năm học 2006-2007 đề phục vụ nhucầu học tập của con em nhân dân địa phương
2.2.2 Giai đoạn phát triển tiếp theo cho đến nay
Nhà trường đặt ra mục tiêu phát triển tiếp theo là vừa làm tốt công tác xã
hội hoá (Làm thêm phòng ở bán trú và làm thêm phòng học tạm), vừa dần đưa
nền nếp dạy và học vào khuôn khổ
Các tiêu chí thi đua, đánh giá giáo viên được xây dựng và chỉnh sửa, bổsung qua từng năm học
Các buổi ngoại khoá chuyên môn thường xuyên được tổ chức
11
Trang 12Hội thi giáo viên giỏi cấp trường thu hút được đông đảo giáo viên thamgia Công tác ôn luyện học sinh tham gia thi học sinh giỏi cấp tỉnh cũng đượcchú trọng Việc kiểm tra thực hiện nội dung chương trình được xiết chặt thôngqua việc kiểm tra hồ sơ giáo viên, kiểm tra sổ đầu bài, lấy ý kiến học sinh,…
Trong vấn đề tổ chức thực hiện dạy học phân hoá bằng kết hợp phân banvới dạy tự chọn: Bước đầu tổ chức thực hiện nhà trường có rất nhiều bỡ ngỡ vàlúng túng Nhưng với tinh thần trách nhiệm cao, nhà trường đã thành lập mộtban chỉ đạo thực hiện gồm:
- Hiệu trưởng - làm trưởng ban
- Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn - làm phó ban
- Thư ký hội đồng - làm thư ký
- Các tổ trưởng chuyên môn, Chủ tịch công đoàn và Đoàn thanh niên làm uỷ viên.Nhiệm vụ của ban chỉ đạo là tìm hiểu, nghiên cứu các văn bản, hướng dẫnchỉ đạo về việc tổ chức dạy học phân hoá; Căn cứ vào tình hình thực tế của độingũ giáo viên, cơ sở vật chất và đối tượng học sinh để lập kế hoạch dạy học dạy
tự chọn cho phù hợp; Trình duyệt kế hoạch này với Sở Giáo dục đào tạo; Tuyêntruyền về tinh thần phân ban và dạy học tự chọn đến tất cảc các giáo viên, họcsinh trong nhà trường, phối kết hợp với chính quyền địa phương và Ban đại diệnCha mẹ học sinh của nhà trường để tuyên truyền đến nhân dân trong địa bàn Vìvậy việc thực hiện kế hoạch phân ban và dạy học tự chọn của nhà trường đã diễn
ra tương đối tốt (Nhà trường thực hiện dạy học theo ban Cơ bản, việc dạy học tựchọn tiến hành theo hình thức dạy tự chọn bám sát theo chương trình chuẩn)
Chất lượng học sinh dần được thắt chặt Công tác tuyên truyền về cuộcvận động “Hai không” được thực hiện tương đối tốt Cụ thể nhà trường đã thànhlập ra ban chỉ đạo thực hiện cuộc vận động “Hai không” Ban chỉ đạo bằng cáchình thức tuyên truyền, biện pháp cụ thể đã làm cho cán bộ giáo viên trongtrường hiểu và bước đầu thực hiện tương đối tốt Đối với học sinh và phụ huynhhọc sinh phần lớn đã hiểu được chất lượng học sinh các năm gần đây giảm về sốlượng học sinh Khá, Giỏi là một việc thiết thực, thể hiện việc đánh giá thực chất
12
Trang 13hơn; Chủ trương cuộc vận động của Bộ giáo dục và việc làm của nhà trường làdạy học và đánh giá đúng, nâng dần chất lượng trong các năm tiếp theo.
Công tác xây dựng và phát triển đội ngũ được chú trọng Nhà trường đãcho phép giáo viên đi học chuẩn hoá trình độ chuyên môn (môn Thể dục…);CBQL, giáo viên đi học thạc sĩ (01 CBQL, 02 giáo viên)
Công tác quản lý được đổi mới một cách cơ bản Phó hiệu trưởng và các Tổtrưởng được trao nhiều quyền lực hơn Việc phân công, phân cấp rõ ràng hơn
Qua đó, nền nếp dạy và học đã được hình thành và duy trì tương đối tốt,không còn hiện tượng dồn ép, cắt xén chương trình; Hiện tượng vào muộn, rasớm, quên giờ, nhầm thời khoá biểu đã giảm nhiều,…; Việc đổi mới phươngpháp dạy học và áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy đã được chú trọng.Đăc biệt, trong năm học 2013-2014 đã thực hiện nghiêm túc việc đổi mới sinhhoạt chuyên môn theo hướng NCBH CBQL, giáo viên đã nhận thức rõ sự cầnthiết phải đổi mới sinh hoạt chuyên môn Hoạt động đổi mới sinh hoạt chuyênmôn theo hướng NCBH được thực hiện thường xuyên ở các tổ chuyên môn và
tổ chức sinh hoạt theo cụm trường THPT trong huyện
Trong ba năm gần đây, sự phát triển của nhà trường được thể hiện quabảng số liệu sau:
Bảng thống kê số lượng và chất lượng đội ngũ
Trên chuẩn
