SKKN nâng cao hiệu quả giảng dạy môn lịch sử thông qua khai thác kênh hình khi dạy lịch sử việt nam từ đầu thế kỉ x đến thế kỉ XV

Qua quá trình giảng dạy lịch sử ở trường THPT hiện nay tôi nhận thấy giáoviên chưa thật sự chú trong khai thác kênh hình của bài học, chỉ chú trọng đơnthuần đến kênh chữ trong sách giá

Tổ chuyên môn: Văn – Sử - Ngoại ngữ - GDCD.

Đơn vị công tác: Trường THPT số 3 Văn Bàn

Văn Bàn, Tháng 5 năm 2014

MỤC LỤC

Trang

Mục lục 2

ĐẶT VẤN ĐỀ 3

I Lí do chọn đề tài: 3

II Mục đích nghiên cứu: 4

III Phạm vi nghiên cứu: 4

IV Đối tượng nghiên cứu: 4

V Khách thể nghiên cứu 4

NỘI DUNG 5

I CƠ SỞ LÍ LUẬN 5

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ 5

III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT 6

1 Phương pháp nghiên cứu 6

1.1 Thiết kế nghiên cứu 6

1.2 Quy trình nghiên cứu 6

1.2.1 Chuẩn bị của giáo viên 6

1.2.2 Tiến trình dạy thực nghiệm 6

2 Những sơ đồ, lược đồ, bản đồ, tranh ảnh tự thiết kế 7

3 Kế hoạch lên lớp 9

3.1 Kế hoạch bài 17 (Tiết 23) 9

3.2 Kế hoạch bài 18 (Tiết 24) 14

3.3 Kế hoạch bài 19 (Tiết 25) 18

3.4 Kế hoạch bài 20 (Tiết 26) 23

4 Kết quả thu được 27

IV KẾT LUẬN .27

1 Kết luận: 27

2 Khuyến nghị: 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

PHỤ LỤC .30

ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài:

Trong những năm gần đây việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấyhọc sinh làm trung tâm, người thầy giữ vai trò tổ chức, hướng dẫn giúp học sinh tíchcực, chủ động tìm tòi, khám phá, lĩnh hội kiến thức mới song song với việc hìnhthành các kỹ năng cơ bản Với đặc trưng của bộ môn Lịch sử thì việc đổi mớiphương pháp dạy học là vô cùng cần thiết và cấp bách, bởi vì ngoài việc cung cấpcho các em những kiến thức cơ bản và bổ ích thì giáo viên cũng phải hình thành chocác em những khái niệm cơ bản Qua đó giúp các em có những nhận thức đúng vềlịch sử và vai trò của bộ môn

Qua quá trình giảng dạy lịch sử ở trường THPT hiện nay tôi nhận thấy giáoviên chưa thật sự chú trong khai thác kênh hình của bài học, chỉ chú trọng đơnthuần đến kênh chữ trong sách giáo khoa Do đó trong thực tế giảng dạy giáo viênchưa phát huy được tính tích cực, chưa gây được hứng thú của học sinh Vì thế ápdụng kênh hình trong dạy học Lịch sử ở trường THPT là việc làm vô cùng cần thiết

để thông qua đó giáo viên dễ hình thành khái niệm lịch sử cho học sinh hoặc giúpcác em nhớ lâu, nhớ kỹ được những nội dung của bài

Về phía học sinh chưa chú tâm học tập bộ môn nhiều em vẫn cho rằng đây làmôn học phụ chỉ cần học thuộc lòng những gì thầy, cô cho ghi là đủ không cần hiểuđược bản chất, và ý nghĩa giáo dục của sự kiện đó như thế nào Vì nhận thức nhưvậy do đó kết quả kiểm tra của các em còn rất thấp, hầu như kiến thức các em nắmđược rất hời hợt, và đặc biệt hầu như các em chưa có khả năng tư duy về lịch sử.Đánh giá qua kết quả thi tốt nghiệp THPT và Đại học – Cao đẳng trong những nămqua điểm thi môn Lịch sử của học sinh là rất thấp, cho thấy việc học sinh nắm bắt

và nhận thức nội dung lịch sử còn rất hạn chế

Xuất phát từ tình hình thực tế như vậy, tôi nhận thấy đối với mỗi giáo viên cầnphải nhận thức đúng cùng với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa và phươngpháp dạy học thì cần phải thay đổi nhận thức của cả giáo viên và học sinh về sửdụng kênh hình Nhằm thực hiện được những mục tiêu bộ môn đề ra và gây hứngthú học tập bộ môn của học sinh để nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử

Vì thế tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “ Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn

Lịch sử thông qua khai thác kênh hình khi dạy Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế

kỉ XV.”.

II Mục đích nghiên cứu:

Sử dụng lược đồ, sơ đồ, tranh ảnh có nội dung phù hợp vào bài giảng để cungcấp thêm hình ảnh, khái quát, so sánh, hệ thống hóa kiến thức giúp các em hiểu nhanhhơn, hứng thú hơn và hiểu đúng nội dung, bản chất của sự kiện, hiện tượng lich sử

III Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu: Lớp 10 chương trình chuẩn

- Áp dụng: Truờng THPT số 3 Văn Bàn

IV Đối tượng nghiên cứu:

Nội dung nghiên cứu: Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Lịch sử thông qua

khai thác kênh hình khi dạy Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV

V Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương là hai lớp 10A2, 10A4trường THPT số 3 Văn bàn Lớp thực nghiệm là lớp 10A2 được thực hiện giải phápthay thế khi dạy các bài của chương II“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” (Thuộcphần hai: Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX) Lớp đối chứng là lớp10A4 giảng dạy theo phương pháp bình thường

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN.

Trong sách giáo khoa lịch sử 10 chương trình chuẩn (Chương II: Việt Nam từthế kỉ X đến thế kỉ XV), kênh hình được sử dụng còn ít, chưa sinh động, phần lớn kênhhình chỉ tập trung phản ánh thành tựu văn hóa, nghệ thuật Việt Nam giai đoạn này.Việc tự thiết kế thêm các tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ phù hợp với nội dung bài học giúpcác em học sinh hiểu biết sâu sắc hơn về các sự kiện lịch sử, thành tựu văn hóa, kinh

tế, giáo dục, khoa học – nghệ thuật và công cuộc bảo vệ độc lập dân tộc trong các thế

kỉ X đến XV

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ.

Sử dụng kênh hình là một phương pháp dạy học khá phổ biến trong bậc giáodục THPT hiện nay, phưong pháp này đã kích thích sự ham mê, tìm tòi kiến thức vàphát huy tính tích cực của học sinh Vấn đề sử dụng kênh hình để giảng dạy chươngII: Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV, đã có các bài viết và các đề tài liên quan:

- Khóa luận tốt nghiệp: “Một số biện pháp sử dụng kênh hình trong sách giáo

khoa lịch sử để tạo biểu tượng không gian cho học sinh khi dạy phần lich sử Việt Nam từ thế kỉ X – XVIII” – Phạm Thị Xuân Lương.

- Kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường THPT (Phần lịch sử Việt Nam) –Nguyễn Thị Côi

Tuy nhiên tại trường THPT số 3 Văn Bàn, qua thăm lớp, dự giờ tôi nhận thấy giáoviên chỉ cố gắng khai thác kênh hình trong sách giáo khoa, chưa chú trọng khai thác kênhhình thông qua các phương tiện để giúp bài học thêm sinh động, đồng thời việc hệ thốnghóa kiến thức thông qua sơ đồ, biểu đồ còn rất hạn chế

Vấn đề sử dụng kênh hình để giảng dạy có hiệu quả trong chương này chưathực sự được nghiên cứu thấu đáo Trong khuôn khổ của đề tài này, tôi chỉ đề cập tớiviệc sử dụng kênh hình để nâng cao hiệu quả hơn nữa trong việc sử dụng kênh hìnhtrong giảng dạy bộ môn Lịch sử

III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT.

1 Phương pháp nghiên cứu.

1.1 Thiết kế nghiên cứu.

Chọn hai lớp nguyên vẹn: Lớp 10A2 làm nhóm thực nghiệm, lớp 10A4 làmnhóm đối chứng Dùng bài kiểm tra học kì I năm học 2013 – 2014 làm bài kiểm tratrước tác động Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự tươngđương

Kiểm tra sau tác động: Bài kiểm tra được thiết kế gồm 2 câu hỏi tự luận

Hai bài kiểm tra có hình thức tương đương nhau

1.2 Quy trình nghiên cứu.

1.2.1 Chuẩn bị của giáo viên.

Lớp thực nghiệm: Sử dụng kênh hình (sơ đồ, lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh) tựthiết kế ở trên vào các tiết dạy

Lớp đối chứng: Không sử dụng sơ đồ, lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh tự thiết kế ởtrên vào các tiết dạy

1.2.2 Tiến trình dạy thực nghiệm.

Thời gian tiến hành thực nghiệm tuân theo kế hoạch và thời khóa biểu chínhkhóa để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:

Thời gian thực hiện

Tự thiết kế các bản đồ, sơ đồ và các tranh ảnh phù hợp trong chương II: ViệtNam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV:

kỉ X-XV

Cuộc kháng chiến chốngTống thời Tiền Lê

Cuộc kháng chiến chống

Tống lần II

(1075-1077)

Những cuộc kháng chiếnchống ngoại xâm ở các thế

kỉ X-XV

Cuộc kháng chiến chốngTống thời Lý

Cuộc kháng chiến chống

quân xâm lược Mông –

Nguyên ở thế kỉ XIII

Những cuộc kháng chiếnchống ngoại xâm ở các thế

kỉ X-XV

Các cuộc kháng chiếnchống xâm lược Mông –Nguyên ở thế kỉ XIII

Khởi nghĩa Lam Sơn

(1418-1427)

Những cuộc kháng chiếnchống ngoại xâm ở các thế

kỉ X-XV

Phong trào đấu tranh chốngquân xâm lược Minh và khởikhĩa Lam Sơn

Bước đầu xây dựng nhànước độc lập ở thế kỉ X

Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà

nước thời Lý – Trần – Hồ

Quá trình hình thành và pháttriển của nhà nước phongkiến (Từ thế kỉ X đến thế kỉXV)

Phát triển và hoàn chỉnhnhà nước phong kiến ở cácthế kỉ XI-XV

Sơ đồ tổ chức bộ máy

nhà nước thời Lê Thánh

Tông

Quá trình hình thành và pháttriển của nhà nước phongkiến (Từ thế kỉ X đến thế kỉXV)

Phát triển và hoàn chỉnhnhà nước phong kiến ở cácthế kỉ XI-XV

- Tranh ảnh:

Chiếu dời đô Quá trình hình thành và phát triển của

nhà nước phong kiến (Từ thế kỉ Xđến thế kỉ XV)

Phát triển và hoàn chỉnh nhànước phong kiến ở các thế kỉXI-XV

Phát triển và hoàn chỉnh nhànước phong kiến ở các thế kỉXI-XV.

Đê quai vạc Công cuộc xây dựng và phát triển

kinh tế trong các thế kỉ X-XV

Mở rộng, phát triển nôngnghiệp

Lễ cày tịch điền Công cuộc xây dựng và phát triển

kinh tế trong các thế kỉ X-XV

Mở rộng, phát triển nôngnghiệp

Phát triển thủ công nghiệp

Súng thần cơ Công cuộc xây dựng và phát triển

Phát triển thủ công nghiệp

Bài thơ “Nam

quốc sơn hà”

Những cuộc kháng chiến chốngngoại xâm ở các thế kỉ X-XV

Cuộc kháng chiến chốngtống thời Lý

Khổng Tử Xây dựng và phát triển văn hóa dân

tộc trong các thế kỉ X-XV

Tư tưởng, tôn giáo

Thích Ca Mâu Ni Xây dựng và phát triển văn hóa dân

Một số loại hình

nghệ thuật sân khấu

Xây dựng và phát triển văn hóa dântộc trong các thế kỉ X-XV

Giáo dục, văn học, nghệthuật, khoa học – Kĩ thuật

3 Kế hoạch lên lớp.

3.1 Kế hoạch bài 17 (Tiết 23)

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN (Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV).

I MỤC TIÊU BÀI HỌC.

1 Về kiến thức: Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được.

- Quá trình xây dựng và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến Việt Nam diễn ratrong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất

- Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ trungương lập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy đủ tựchủ và độc lập

- Trên bước đường phát triển, mặc dù tính giai cấp ngày càng gia tăng, nhànước phong kiến Việt Nam vẫn giữ được mối quan hệ gần gũi với nhân dân

2 Về tư tưởng tình cảm:

- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc

3.Về kĩ năng:

Rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh

II THIẾT BỊ TÀI LIỆU DẠY - HỌC.

- Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Đinh, Tiền Lê

- Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lý – Trần – Hồ

- Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông

- Chiếu dời đô – Lý Công Uẩn

- Tranh: Một số loại vũ khí thế kỉ X – XV

III PHƯƠNG PHÁP.

- Gợi mở, cá nhân, cặp

- Đàm thoại, đặt vấn đề

IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY- HỌC.

Hoạt động 1: Bước đầu tiên xây dựng

GV : Việc Ngô Quyền xưng Vương

thành lập chính quyền mới có ý nghĩa

gì ?

HS: Trả lời.

GV : Nhận xét - chốt ý.

GV: Bộ máy nhà nước thời Đinh, Tiền

Lê được tổ chức như thế nào?

 Mở đầu thời kì xây dựng nhà nước độclập tự chủ

- Năm 968 sau khi dẹp loạn 12 sứ quânĐinh Bộ Lĩnh lên ngôi, đặt quốc hiệu làĐại Cồ Việt Chuyển kinh đô về Hoa Lư,Ninh Bình

- Tổ chức bộ máy nhà nước: Thời Đinh,Tiền Lê chính quyền trung ương có 3ban: Ban văn; Ban võ; Tăng ban

+ Về hành chính chia nước thành 10 đạo.+ Tổ chức quân đội theo chế độ ngụ binhngư nông

→ Trong thế kỷ X nhà nước độc lập tựchủ theo thiết chế quân chủ chuyên chế

đã được hình thành tuy còn sơ khai, song

đã là nhà nước độc lập tự chủ của nhândân ta

GV : Sử dụng sơ đồ bộ máy nhà nước

thời Đinh, Tiền Lê (Sơ đồ 01) nêu câu

hỏi: Nhìn vào cách tổ chức bộ máy nhà

nước ở nước ta vào thế kỉ X, em có

nhận xét gì ?

HS : Suy nghĩ trả lời.

GV : Bổ sung - chốt ý.

Hoạt động 2: Phát triển và hoàn

chỉnh nhà nước phong kiến ở đầu thế

kỉ XI → XV.

- Mục tiêu: + Tổ chức bộ máy nhà nước

+ Luật pháp và quân đội

+ Hoạt động đối nội và đối

GV: Đàm thoại về sự thành lập vương

triều Lý và sự kiện Lý Thái Tổ dời đô từ

Hoa Lư ra Thăng Long

GV sử dụng: Chiếu dời đô của Lý Công

Uẩn khái quát sự kiện Lý Công Uẩn

chuyển kinh đô từ Hoa Lư ra Thăng

Long (H.01)

HS: Nghe, ghi nhớ.

II PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN Ở ĐẦU THẾ KỶ XI  XV.

1 Tổ chức bộ máy nhà nước.

- Năm 1010 Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa

Lư về Thăng Long (thủ đô Hà Nội nay)

- Năm 1045 Lý Thánh Tông đặt quốchiệu là Đại Việt

 Mở ra một thời kỳ phát triển mới củadân tộc

Thượngthư sảnh

Hàn lâm viện

Quốc sử viện

Ngự sử đài

GV: Bộ máy nhà nước thời Lý, Trần

Hồ được tổ chức như thế nào ?

GV : Bộ máy nhà nước thời Lê Thánh

Tông được tổ chức như thế nào ?

HS : Trả lời.

GV : Nhận xét – chốt ý.

GV sử dụng Sơ đồ bộ máy nhà nước

thời Lê Thánh Tông (Sơ đồ 03): Em có

nhận xét gì về cuộc cải cách của Lê

Thánh Tông và bộ máy nhà nước thời

GV: Quân đội được tổ chức như thế

- Năm 1428 sau khi chiến thắng nhàMinh Lê Lợi lên ngôi hoàng đế để lậpnhà Lê (Lê sơ)

- Những năm 60 của thế kỷ XV, LêThánh Tông tiến hành một cuộc cải cáchhành chính lớn

- Chính quyền trung ương:

- Chính quyền địa phương:

+ Cả nước chia thành 13 đạo thừa tuyênmỗi đạo có 3 ti (Đô ti, thừa ti, hiến ti).+ Dưới đạo là: Phủ, Huyện (Châu), Xã

 Dưới thời Lê bộ máy nhà nước quânchủ chuyên chế đạt mức độ cao, hoànchỉnh

2 Luật pháp và quân đội.

GV: Hoạt động đối nội và đối ngoại của

nhà nước thời kì này ?

Ngoại binh: Tuyển theochế độ ngụ binh ư nông

3 Hoạt động đối nội và đối ngoại.

* Đối nội:

- Quan tâm đến đời sống nhân dân

- Chú ý đoàn kết đến các dân tộc ít người

* Đối ngoại:

- Với nước lớn phương Bắc:

+ Quan hệ hòa hiếu

+ Đồng thời sẵn sàng chiến đấu bảo vệ tổquốc

- Với: Chămpa, Lào, Chân Lạp có lúcthân thiện, có lúc xảy ra chiến tranh

3 Tổng kết và hướng dẫn HS ở nhà: (3P).

a Củng cố:

Câu 1: Những triều đại được xác lập ở thế kỉ X?

A Ngô, Đinh, Lê.

B Ngô, Đinh, Lý.

C Ngô, Đinh, Tiền Lê.

D Ngô, Đinh, Trần.

Câu 2: Bộ máy nhà nước thời Ngô, Đinh, Tiền Lê mang tính chất?

A Thể chế quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền sơ khai.

B Thể chế quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền có bước phát triển.

C Thể chế quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền hoàn chỉnh.

D Tất cả đều sai.

b Dặn dò – ra bài tập: Học bài cũ - trả lời các câu hỏi trong SGK.

3.2 Kế hoạch bài 18 (Tiết 24)

CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH

TẾ TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC.

1 Về kiến thức: Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được.

- Trải qua 5 thế kỷ độc lập, mặc dù đôi lúc còn có nhiều biến động, khó khăn,nhân dân ta vãn xây dựng cho mình nền kinh tế đa dạng và hoàn thiện

- Nền kinh tế Việt Nam thời phong kiến chủ yếu là nông nghiệp, tuy có nhiềumâu thuẫn trong vấn đề ruộng đất, nhưng những yếu tố càn thiết để phát triển nôngnghiệp vẫn được phát triển như: Thủy lợi, mở rộng ruộng đất, tăng các loại cây trồngphục vụ đời sống ngày càng cao

- Thủ công nghiệp ngày càng phát triển, đa dạng, phong phú, chất lượng đượcnâng cao không chỉ phục vụ trong nước mà còn góp phần trao đổi với bên ngoài,thương nghiệp phát triển

- Trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến, ruộng đất ngày càng tập trung vàotay giai cấp địa chủ

2 Về tư tưởng, tình cảm:

- Tự hào về những thành tựu kinh tế dân tộc đã đạt được

- Thấy được sự hạn chế trong nền kinh tế phong kiến ngay trong giai đoạn pháttriển của nó, từ đó liên hệ với thực tế hiện nay

3 Về kĩ năng:

- Rèn kĩ năng phân tích, nhận xét

- Rèn kĩ năng liên hệ thực tế

II THIẾT BỊ TÀI LIỆU DẠY - HỌC.

- Tranh ảnh: Hệ thống đê “quai vạc” thời Trần; Lễ cày tịch điền; Gốm sứ BátTràng; Gốm Thổ Hà; Súng Thần cơ; Tiền thời Trần

- Những câu ca dao về kinh tế, một số nhận xét của người nước ngoài

III PHƯƠNG PHÁP.

- Gợi mở, cá nhân, cặp

+ Tranh hệ thống đê quai vạc.

+ Tranh Lễ cày tịch điền

GV : - Những biểu hiện của sự mở

rộng và phát triển nông nghiệp từ thế

1 Mở rộng, phát triển nông nghiệp.

 Bối cảnh này rất thuận lợi tạo điều kiện

để phát triển kinh tế

* Biểu hiện sự phát triển:

- Diện tích đất ngày càng mở rộng nhờ:+ Nhân dân tích cực khai hoang vùng châuthổ sông lớn và ven biển

+ Các vua Trần khuyến khích các vươnghầu quý tộc khai hoang lập điền trang

+ Vua Lê cấp ruộng đất cho quý tộc, quanlại đặt phép quân điền

- Thủy lợi được nhà nước quan tâm mởmang

kỉ X→ XV ?

HS : Suy nghĩ trả lời.

GV : Nhận xét – kết luận.

GV khái quát sự phát triển của nông

nghiệp thông qua: - Bức tranh: Hệ

thống đê “quai vạc” thời nhà Trần

GV: - Biểu hiện phát triển của thủ

công nghiệp trong nhân dân ?

- Nguyên nhân nào dẫn đến sự

- Các nhà nước Lý - Trần - Lê đều quantâm bảo vệ sức kéo, phát triển của giốngcây nông nghiệp

* Ý nghĩa:

- Nông nghiệp phát triển làm cho chế độphong kiến được củng cố và phát triển

- Đời sống nhân dân được cải thiện

2 Phát triển thủ công nghiệp.

* Thủ công nghiệp trong nhân dân:

- Các nghề thủ công cổ truyền như: Đúcđồng, rèn sắt, làm gốm, dệt ngày càng pháttriển chất lượng sản phẩm ngày càng đượcnâng cao

- Các làng nghề thủ công ra đời như: Thổ

Hà, Bát Tràng

- Việc khái thác các mỏ: Vàng, bạc,đồng cũng có bước phát triển

- Nguyên nhân:

+ Do truyền thống nghề nghiệp vốn có,trong bối cảnh đất nước có điều kiện pháttriển mạnh

+ Do nhu cầu xây dựng cung điện, đềnchùa nên nghề sản xuất gạch, chạm khắc

GV : - Biểu hiện phát triển của thủ

công nghiệp nhà nước ?

HS : Suy nghĩ trả lời.

GV : Nhận xét – chốt ý.

GV sử dụng (H.07 H.08): Em có nhận

xét gì về sự phát triển của thủ công

nghiệp đương thời ?

* Thủ công nghiệp nhà nước:

- Nhà nước được thành lập các quanxưởng (Cục bách tác) Tập trung thợ giỏitrong nước sản xuất: Tiền, vũ khí, áo mũcho vua quan, thuyền chiến

- Sản xuất được một số sản phẩm kỹ thuậtcao như: Đại bác, thuyền chiến có lầu

- Nhận xét: Các ngành nghề thủ côngphong phú Bên cạnh các nghề thủ công cổtruyền đã phát triển những nghề mới yêucầu kỹ thuật cao: Đúc súng, đóng thuyền

3 Mở rộng thương nghiệp.

* Nội thương:

- Các chợ làng, chợ huyện, chợ chùa mọclên ở khắp nơi, là nơi nhân dân trao đổisản phẩm nông nghiệp và thủ công nghiệp

- Kinh đô Thăng Long trở thành đô thị lớn(36 phố phường) - Trung tâm buôn bán vàlàm nghề thủ công

* Ngoại thương:

- Thời Lý - Trần ngoại thương khá pháttriển, nhà nước cho xây dựng nhiều bếncảng để buôn bán với nước ngoài

- Vùng biên giới Việt Trung cũng hìnhthành các địa điểm buôn bán

- Thời Lê: Ngoại thương bị thu hẹp

- Nguyên nhân của sự phát triển:

+ Do thống nhất tiền tệ, đo lường.

- Nhận xét: Thương nghiệp mở rộng song

chủ yếu phát triển nội thương, còn ngoạithương mới chỉ buôn bán với Trung Quốc

và các nước Đông Nam Á

3 Tổng kết và hướng dẫn HS ở nhà: (3P).

a Củng cố:

- Những nguyên nhân thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp trong các thế kỉ X – XV

- Sự phát triển nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp thế kỷ XI – XV

b Dặn dò : Học bài cũ - trả lời các câu hỏi trong SGK.

3.3 Kế hoạch bài 19 (Tiết 25)

NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM

Ở CÁC THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC.

1 Về kiến thức: Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được.

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chứcnhững cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đãchủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh bại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyếtchiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 Về tư tưởng, tình cảm.

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc vai trò lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, cácanh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc

3 Về kỹ năng

Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cực bồi dưỡng kĩ năngphân tích, tổng hợp.

II THIẾT BỊ TÀI LIỆU DẠY - HỌC.

- Bản đồ cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ I (981)

- Bản đồ cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ II (1075-1077)

- Bản đồ các cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên ở thế kỉ XIII

- Bản đồ khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427)

- Tranh ảnh bài thơ: Nam quốc sơn hà

Hoạt động 1: Các cuộc kháng chiến

chống quân xâm lược Tống.

1 Kháng chiến chống Tống thời tiền Lê.

- Nguyên nhân: Năm 980 nhân lúc triềuđình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cửquân sang xâm lược nước ta

- Trước tình hình đó Thái hậu họ Dương

và triều đình nhà Đinh đã tôn Lê Hoàn làmvua để lãnh đạo kháng chiến

- Thắng lợi lớn nhanh chóng thắng ngay ở

GV : Nguyên nhân quân Tống xâm

lược nước ta thời tiền Lê ?

GV sử dụng (H.09): Ý nghĩa bài thơ

Nam Quốc Sơn Hà?

vùng Đông Bắc khiến vua Tống khôngdám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt,củng cố vững chắc nền độc lập

- Nguyên nhân thắng lợi :+ Đoàn kết các tầng lớp nhân dân, vua tôiđồng lòng

+ Có tướng Lê Hoàn dũng cảm mưu trí

2 Kháng chiến chống Tống thời Lý (1075 - 1077).

a Nguyên nhân :Thập kỷ 70 của thế kỷ

XI nhà Tống bước vào giai đoạn khủnghoảng, trước tình thế đó nhà Tống âm mưuxâm lược Đại Việt

b Diễn biến : Trước âm mưu xâm lược

của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức khángchiến

- Giai đoạn 1:

+ Lý Thường Kiệt tổ chức thực hiện chiếnlược "tiên phát chế nhân" đem quân đánhtrước chặn thế mạnh của giặc

+ Năm 1075 Quân triều đình cùng các dântộc miền núi đánh sang đất Tống, ChâuKhâm, Châu Liên, Ung Châu, sau đó rút

về phòng thủ

- Giai đoạn 2:

+ Chủ động lui về phòng thủ đợi giặc

+ Năm 1077 ba mươi vạn quân Tống kéosang bị đánh bại tại bờ bắc của sông NhưNguyệt  ta chủ động giảng hòa và kết

- Mục tiêu: Kháng chiến chống Mông

– Nguyên thời Trần (thế kỉ XIII)

GV : Nguyên nhân nào đưa đến thắng

lợi trong 3 lần kháng chiến chống

- Năm 1258 - 1288 quân Mông - Nguyên 3lần xâm lược nước ta Giặc rất mạnh vàhung bạo

- Các vua Trần cùng nhà quân sự TrầnQuốc Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nướcquyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu biểu: Đông Bộ Đầu,Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, BạchĐằng

+ Lần 1: Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng từdốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai (BaĐình - Hà Nội))

+ Lần 2: Đẩy lùi quân xâm lược năm1285

Tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng năm

1288 đè bẹp ý chí xâm lược của quânMông - Nguyên bảo vệ vững chắc độc lậpdân tộc

- Nguyên nhân thắng lợi :+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triềuđình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoànkết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi nhữngchính sách kinh tế của mình  nhân dânđoàn kết xung quanh triều đình vâng mệnh