Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng, chủ yếu, quyết định sự tồntại và phát triển nhà trường.Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành, nơi thực thitrực tiếp nhiệm vụ dạy học và giáo
Trang 2STT KÍ HIỆU NỘI DUNG
1 THCS,THPT Trung học cơ sở, trung học phổ thông
I Đặt vấn đề:
Ngay nay chúng ta đang sống ở thế kỷ mà tri thức và kỹ năng của con ngườiđược coi là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội.Người ta nói nền văn minh
Trang 3dục phải đào tạo ra được “sản phẩm” là những con người thông minh, trí tuệ pháttriển, sáng tạo và giàu tính nhân văn cho xã hội,đó là những con người vừa hồng,vừa chuyên.Muốn đáp ứng được mục tiêu đào tạo đó thì vai trò của người thầy là
vô cùng quan trọng
Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng, chủ yếu, quyết định sự tồntại và phát triển nhà trường.Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành, nơi thực thitrực tiếp nhiệm vụ dạy học và giáo dục HS.Một nhà trường chỉ có thể thay đổi,phát triển bằng chính nội lực của mình thì động lực quan trọng để phát triển chính
là do yếu tố tăng trưởng chất lượng giáo dục của đơn vị tổ quyết định Nhưng trongthực tế, vì nhiều lý do khách quan và chủ quan, nên công tác này chưa được quantâm đúng mức; chính vì vậy hoạt động của tổ chuyên môn không thực sự phát huyhết sức mạnh nội lực vốn có của mình để tạo ra những sản phẩm giáo dục về quy
mô và tốt về chất lượng cho xã hội
Sinh hoạt chuyên môn là một hoạt động bắt buộc đối với mỗi giáo viên vàmỗi nhà trường theo Điều lệ trường THPT.Hiện nay, mỗi tháng giáo viên có ít nhấthai buổi sinh hoạt chuyên môn.Như vậy nếu tổ chức tốt buổi sinh hoạt chuyên mônthì đây sẽ là cơ hội để giáo viên được bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên mônnghiệp vụ.Song đổi mới sinh hoạt chuyên môn như thế nào cho hiệu quả vấn là vấn
đề mà mỗi nhà quản lí đang nỗ lực giải quyết
Xây dựng đội ngũ và chỉ đạo hoạt động chuyên môn là công việc quan trọngcủa người quản lý.Công việc này góp phần quyết định trong việc nâng cao chấtlượng giáo dục Bản thân tôi là một cán bộ quản lý trong ba năm qua, tôi luôn trăntrở với những câu hỏi: Làm thế nào để GV chúng ta ( trước hết là các tổ chuyênmôn, tổ minh đang cùng sinh hoạt) dạy đồng đều và dạy giỏi? Làm thế nào để HSchúng ta (trước hết là trong trường của mình) ham học và học tốt? Trong khi cuộcsống vùng nông thôn ở địa phương các xã Khánh Yên Trung, Khánh Yên Hạ, LiêmPhú, Chiềng Ken và Nậm Tha còn gặp nhiều khó khăn
Phương pháp dạy học qua nghiên cứu bài học được thực hiện với các thầygiáo,cô giáo đã gặp không ít khó khăn; vậy học trò học sẽ ra sao?
Trang 4Xuất phát từ thực tiễn đó, để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và chấtlượng học sinh thì mỗi nhà quản lí và đặc biệt là Hiệu trưởng nhà trường phải coicông tác đổi mới quản lí chuyên môn là trụ cột, là chính sách quan trọng nhất đểnâng cao chất lượng giáo dục toàn diện;với các nhiệm vụ trọng tâm của năm học
2013-2014 là năm học với chủ đề “Tiếp tục đổi mới công tác quản lý, nâng cao
chất lượng giáo dục, hướng tới thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo”, tôi quyết định lựa chọn, nghiên cứu đề tài:
“Một số biện pháp quản lí góp phần nâng cao chất lượng hoạt sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu bài học tại trường THPT số 4 Văn Bàn”
II Giải quyết vấn đề:
1 Cơ sở lý luận:
Theo Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trườngphổ thông có nhiều cấp học ban hành theo thông tư số12/2011/TT-BGD&ĐT ngày28/3/2011 của Bộ trưởng bộ GD&ĐT: Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thànhtrong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS, THPT Trong trường, các tổ,nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các các bộ phậnnghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiệnchiến lược phát triển của nhà trường, chương trình giáo dục và các hoạt động giáodục và các hoạt động khác hướng tới mục tiêu giáo dục
- Tổ chuyên môn có các chức năng, nhiệm vụ cơ bản sau:
* Nhiệm vụ: a) Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;
b) Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loạicác thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành;
c) Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;
Trang 5- Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêucầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu.
* Chức năng:
- Giúp Hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn liênquan đến dạy và học;
- Trực tiếp quản lý GV trong tổ theo nhiệm vụ quy định
- Tổ chuyên môn là đầu mối để Hiệu trưởng quản lý nhiều mặt, nhưng chủyếu vẫn là hoạt động chuyên môn, tức là hoạt động dạy học trong trường
- Tổ trưởng chuyên môn phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điềuhành tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trìnhmôn học của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡngchuyên môn cho GV trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỉ luật
GV thuộc tổ mình quản lý
Như vậy tổ chuyên môn có chức năng, nhiệm vụ, vai trò rất quan trọng trongviệc triển khai,thực hiện các nhiệm vụ giáo dục của nhà trường Có thể khẳng địnhhoạt động của tổ chuyên môn tốt, thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ như Điều lệtrường trung học đã qui định sẽ góp phần tích cực,quyết định đến việc nâng caochất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng được những yêu cầu mới trong quá trìnhđổi mới giáo dục
Tuy nhiên tổ chuyên môn không phải là cấp cơ sở có đầy đủ thẩm quyền đểthực hiện các nhiệm vụ giáo dục.Mà trường trung học là cơ sở giáo dục của bậctrung học, nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông Do vậy chất lượng hoạt động của
tổ chuyên môn phụ thuộc nhiều vào kế hoạch, hoạt động của nhà trường, vào sựlãnh đạo của BGH Trong các văn bản hướng dẫn nhiệm vụ năm học của SởGD&ĐT năm nào cũng chỉ đạo cho các đơn vị, trường học làm tốt công việc cảitiến nội dung, nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn, coi đây là mộttrong những nhiệm vụ cơ bản, thiết thực để nâng cao chất lượng dạy - học, thựchiện đổi mới giáo dục
Do đó, tổ trưởng chuyên môn phải là người có phẩm chất đạo đức tốt; cónăng lực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn; có uy tín đối với đồng nghiệp, học
Trang 6sinh Tổ trưởng chuyên môn phải là người có khả năng tập hợp GV trong tổ, biếtlắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo tronggiao tiếp, ứng xử.
Như vậy có thể khẳng định: Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng,chủ yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường Tổ chuyên môn là một
bộ phận cấu thành, nơi thực thi nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh Một nhàtrường chỉ có thể thay đổi bằng chính nội lực của mình Động lực quan trọng đểgiúp nhà trường phát triển chính là mối quan hệ, sự tương tác, giúp đỡ lẫn nhautrong khối đoàn kết và sự nỗ lực vươn lên của mỗi cá nhân.Sinh hoạt chuyên môn
là một hoạt động nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực sư phạm chogiáo viên, góp phần tháo gỡ những khó khăn trong quá trình giảng dạy và thựchiện nhiệm vụ Nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn là những vấn đề về thực hiệnnhiệm vụ giảng dạy và giáo dục HS,tập trung vào các đối tượng học sinh thực hiệncác văn bản chỉ đạo, thực thi nhiệm vụ năm học và các yêu cầu mang tính thức tiễnđược mang ra thảo luận, phân tích dưới nhiều góc độ và rút ra những kết luận sưphạm, những biện pháp khả thi có thể vận dụng vào thực tiễn, từ đó nâng cao trình
độ chuyên môn nghiệp vụ của GV Sinh hoạt chuyên môn nhằm góp phần bồidưỡng GV theo Chuẩn nghề nghiệp Vậy thực chất của việc sinh hoạt chuyên môn
là gì? Đó chính là những vấn đề xoay quanh câu hỏi “Làm thế nào để nâng caohiệu quả giờ dạy, chất lượng học tập của HS?, Học sinh có chịu chia sẻ không?,Chia sẻ và giải quyết các vấn đề ra sao? Chuẩn bị, hướng dẫn HS tự học như thếnào? ”
Để việc sinh hoạt tổ chuyên môn trong nhà trường đi đúng hướng, đạt đượcmục tiêu thì cần thiết phải quản lí, chỉ đạo nội dung này một cách khoa học, chặtchẽ và có những biện pháp quản lí khả thi nhất phù hợp điều kiện thực tế về độingũ GV, tình hình HS trong môi trường sư phạm của nhà trường
2 Thực trạng của vấn đề:
2.1 Thực trạng tình hình vấn đề cần nghiên cứu:
Trang 7Trường THPT số 4 Văn Bàn được đặt tại xã Khánh Yên Hạ theo Quyết định
số 1604/QĐ-UBND, ngày 12/7/2007 của Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Hơn 6 nămxây dựng và phát triển, nhà trường luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của cáccấp, các ngành; sự hỗ trợ, đồng lòng từ nhân dân các xã nơi trường đóng của huyệnVăn Bàn Đó là một trong những thuận lợi để nhà trường có điều kiện nâng caochất lượng giáo dục toàn diện
Năm học 2013-2014, trường THPT số 4 Văn Bàn có 15 lớp với 532 họcsinh Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đảm bảo về số lượng, cơ cấu.Cán bộ quản lí 3/3 đồng chí, trình độ thạc sỹ 01, 3/3 đồng chí đã qua lớp bồidưỡng cán bộ quản lí, tâm huyêt, nhiệt tình, đội ngũ giáo viên đạt chuẩn 100%,nhiệt tình trong công tác, có trách nhiệm trong giảng dạy.Nhà trường được chiathành 3 tổ chuyên môn: Toán-Lí-Hóa (14GV), Văn-Sử-Địa-NN (13), Sinh –Tin-TD-GDCD (10GV)
Hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT số 4 Văn Bàn còn nhiều bất cậpcần phải khắc phục; cơ chế nhân lực và chương trình, nội dung cần thực hiệnkhông tương thích với nhau, những điều kiện cung ứng cho nhu cầu và hoạt độngcòn quá nhiều mâu thuẫn Đặc biệt công tác quản lý tổ chuyên môn trong mấy nămqua chưa được đề cập tới trong lý luận, tổ trưởng chuyên môn là người trực tiếplãnh đạo đơn vị cơ sở này trong nhà trường không được đào tạo quản lí Do vậyquá trình chỉ đạo thực hiện chưa linh hoạt, thiếu chủ động
Thực trạng thứ hai là giải pháp quản lý của hiệu trưởng và tính độc lập sángtạo của các tổ trưởng chưa đạt yêu cầu
Thực trạng thứ ba là sinh hoạt chuyên môn về tổ chức chuyên đề đổi mớitheo nghiên cứu bài học vẫn tập trung vào việc dạy của giáo viên, trong tiết dạygiáo viên thường chú ý đến những học sinh hăng hái phát biểu, trả lời câu hỏi tốt
bỏ qua những học sinh chưa chú ý hoăc chưa hiểu bài
Khi rútt kinh nghiệm chung chưa tập trung nhiều về thái độ học tập của họcsinh Chính vì thế việc giáo dục toàn diện của học sinh chưa đạt được như mongmuốn
Trang 82.2 Những điêm mạnh, yếu, thuận lợi khó khăn để đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục trong công tác quản lí tổ chuyên môn ở tại trường THPT số 4 Văn Bàn
2.2.1 Những điểm mạnh,thuận lợi:
Luôn được sự quan tâm của chính quyền địa phương, của hội cha mẹ họcsinh trong công tác giáo dục toàn diện của nhà trường
Cán bộ quản lí luôn có ý thức đổi mới công tác quản lí trường học, đặc biệt
là công tác quản lí tổ chuyên môn trong quá trình sinh hoạt chuyên đề
Các tổ được phân công theo nhóm bộ môn gần chuyên môn nên thuận lợitrong công việc sinh hoạt chuyên môn
Các tổ trưởng chuyên môn là những giáo viên có trình độ chuyên môn khátốt, là giáo viên dạy giỏi cấp trường
Đa số giáo viên trẻ,nhiệt tình, tâm huyết với chuyên môn và luôn có ý thứchọc hỏi trong sinh hoạt chuyên môn
Đa số giáo viên có năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong công tácbồi dưỡng chuyên môn và trong giảng dạy
Nhìn chung, đội ngũ GV nhà trường ổn định, có sức khỏe, có phẩm chất đạođức tốt, có uy tín với HS và nhân dân địa phương, nhiệt tình trong công việc và cókhả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ
Trang 9- Trong các buổi sinh hoạt, không khí thường trầm lắng, GV ít phát biểu ýkiến, quan điểm của mình trong việc xây dựng bài giảng chung.
- Trình độ của đội ngũ GV chưa thật đồng đều, còn thiếu kinh nghiệm đứnglớp và nghiệp vụ sư phạm…
- Trình độ nhận thức của HS trong lớp không đều, đời sống của nhân dân địaphương phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp, nhiều HS có hoàn cảnh giađình khó khăn,…nên việc quan tâm đầu tư học tập cho HS còn nhiều bất cập
- Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học tuy đã được BGH tham mưu mua sắm kịpthời song vẫn chưa đồng bộ, nhiều trang thiết bị đã xuống cấp không có khả năng
sử dụng,
- Một số giáo viên còn ngại đổi mới trong sinh hoạt, giảng dạy và các hoạtđộng giáo dục liên quan
3 Các biện pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề:
Xuất phát từ thực trạng hoạt động liên quan đến công tá quản lí tổ chuyênmôn ở trường THPT số 4 Văn Bàn, tôi đã triển khai mô hình sinh hoạt chuyên mônqua nghiên cứu bài học tại nhà trường và bước đầu thu được những kết quả tốt:
3.1.Bồi dưỡng giáo viên về mô hình sinh hoạt chuyên môn quan NCHB
a Cung cấp cho giáo viên của trường các nội dung cơ bản của đổi mới sinhhoạt chuyên môn quan nghiên cứu bài học để giáo viên nắm được ưu điểm củaviệc đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo mô hình “Nghiên cứu bài học”; đồng thời,nhận thức rõ đổi mới sinh hoạt chuyên môn là quyết sách quan trọng nhằm thayđổi trường học,tạo ra sự chuyển biến nhanh hơn, rõ hơn chất lượng giáo dục toàndiện và hiệu quả giáo dục
b.Tổ chức tập huấn triển khai mô hình sinh hoạt chuyên môn quan “Nghiêncứu bài học”
* Giới thiệu về mô hình sinh hoạt chuyên môn qua “Nghiên cứu bài học”: Sinh hoạt chuyên môn theo NCBH là hoạt động SHCM mà ở đó giáo viên tậptrung phân tích các vấn đề liên quan đến người học như: HS học như thế nào? HSđang gặp khó khăn gì trong học tập? nội dung và phương pháp dạy học có phù
Trang 10hợp, có gây hứng thú cho HS không, kết quả học tập của HS có được cải thiện saukhi áp dụng? và những điều cần điều chỉnh, rút kinh nghiệm sau khi thực hiện Sinh hoạt chuyên môn theo NCBH không tập trung vào việc đánh giá giờ học,xếp loại giáo viên mà nhằm khuyến khích giáo viên tìm ra nguyên nhân học simhchưa đạt kết quả tốt từ đó có biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học, tạo cơ hộicho mọi đối tượng học sinh được tham gia vào quá trình học tập; giúp GV có khảnăng chủ động điều chỉnh nội dung, phương pháp dạy học cho phù hợp với đốitượng học sinh
Dự giờ SHCM theo NCBH: GV dự giờ chỉ quan sát, suy ngẫm về việc học vàcác vấn đề liên quan đến việc học của học sinh, nghĩa là người dự giờ phải quan sát
tỉ mỉ, tinh tế, nhạy cảm việc học của từng học sinh để suy ngẫm và chuẩn bị chia sẻ
ý kiến phong phú, sâu sắc; cần chú ý quan sát mối quan hệ phản ứng của học sinhtrước nội dung bài học và hành động của giáo viên, không nên chỉ quan sát việcdạy của giáo viên, không coi trọng việc ghi chép tiến trình bài dạy
- Quy trình, kỹ thuật thực hiện: 4 bước
Trang 11 Phân tích, so sánh điểm khác biêt giữa mô hình sinh hoạt chuyên môn theo
“truyền thống” và mô hình sinh hoạt chuyên môn qua “Nghiên cứu bài học”
- Triết lý SHCM: Chưa rõ ràng, thống
nhất
- Quan điểm chính khi dự giờ-thảo
luận: nhận xét, góp ý cách dạy cho
GV, thống nhất PPDH chung, học kỹ
thuật dạy học,…
- Vị trí người dự giờ: ngồi cuối lớp,
không quan sát việc học của HS, mà là
việc dạy của GV.
- Vấn đề quan tâm của người dự: việc
dạy của GV (kiến thức, ngôn ngữ, cử
chỉ điệu bộ của GV, kỹ thuật dạy học,
- Triết lý SHCM: Mọi HS đều có cơ hội học tập, phát
triển năng lực GV, phát triển nhà trường.
- Quan điểm chính: Bài dạy minh họa là tình huống
nghiên cứu, tìm tòi, phát hiện, học hỏi.
- Vị trí: đứng phía trước, 2 bên lớp học, đi lại xem HS
học, quan tâm đến việc học của học sinh.
- Vấn đề quan tâm: việc học của HS (HS học tập như thế
nào, khi nào HS học thực sự, khi nào HS không tập trung vào việc học, HS nào gặp phải khó khăn gì? Nguyên
Trang 12nề nếp học tập của HS, quy trình khâu
bước, có thiếu, thừa kiến thức không,
trình bày bảng…).
- Ghi chép: Nội dung, tiến trình giờ
dạy, sai sót, hạn chế của GV.
- Thảo luận sau dự giờ: Đánh giá việc
dạy (khen- chê, chỉ ra ưu điểm-hạn
chế), đưa ra cách dạy khác
- Thời lượng thảo luận: Rất ít
- Số lượng người nêu ý kiến: ít hơn.
- Cách nêu ý kiến: Các ý kiến đưa ra
ưu điểm, tồn tại, hạn chế và cách dạy
khác. Không khí buổi SHCM có thể
không thân thiện, khó chia sẻ.
- BÀI HỌC là của GV dạy minh họa.
- GV là người vận dụng lý thuyết.
- Sau dự giờ TTCM thống nhất cách
dạy của một kiểu bài.
nhân? GV giúp HS vượt qua khó khăn thế nào? (7
“chìa khóa” quan sát-suy ngẫm-chia sẻ).
- Ghi chép: Tình huống học tập của HS trong bài học.
- Thảo luận: Suy ngẫm và chia sẻ (7 “chìa khóa”) về việc
học của HS, suy đoán các nguyên nhân, đưa ra cách giải quyết.
- Thời lượng: Không giới hạn (khoảng 2,0-2,5 giờ/buổi)
- Số lượng ý kiến: nhiều hơn (có trường 100% GV phát
biểu, có GV phát biểu 2,3 lần).
- Thân thiện chia sẻ khó khăn/thành công của đồng
nghiệp: suy ngẫm về việc học đã quan sát được; cách dạy
khác (sau khi chỉ ra vấn đề và nguyên nhân)
- GV là người nghiên cứu, phát hiện, giải quyết vấn đề.
- BÀI HỌC là của chung mọi người.
* Tổ chức thực hiện SHCM theo NCBH phải thực hiện liên tục và thực hiện theo 2 giai đoạn:
Giai đoạn thứ nhất: Hình thành cách dự giờ, suy ngẫm mới, xây dựng quan
hệ đồng nghiệp mới Trong giai đoạn này, SHCM cần tập trung thực hiệncác mục tiêu sau:
- Luyện tập cách quan sát và suy nghĩ về việc học của HS trong giờ học; tíchlũy, làm phong phú các hiểu biết sâu sắc về HS, về nội dung bài học và mônhọc Từ đó, GV sẽ hình thành được kỹ năng quan sát nhạy cảm, tinh tế về HStrong công việc hàng ngày; có khả năng phán đoán nhanh nhạy, chính xác đểđiều chỉnh việc dạy phù hợp với việc học của HS
- Làm thay đổi cách nhìn, cách nghĩ và cảm nhận của GV về mỗi HS trong từnghoàn cảnh khác nhau (suy nghĩ, tình cảm, thái độ, khó khăn, mong muốn, ) của