Giải pháp cũ thường làm: Trong thực tiễn dạy học ở trường THPT hiện nay, các môn học nói chung và môn Vật lí nói riêng chỉ mới tập trung truyền thụ cho HS kiến thức hàn lâm khoa học, lí
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
BẢN ĐĂNG KÝ SÁNG KIẾN NĂM 2014
TÊN SÁNG KIẾN:
TÝCH HîP NéI DUNG GI¸O DôC ý THøC TIÕT KIÖM §IÖN Vµ B¶O VÖ M¤I TR¦êNG KHI D¹Y PHÇN m¸y ®iÖn thuéc
ch-¬ng "dßng ®iÖn xoay chiÒu" M¤N vËt lÝ líp 12
Tác giả sáng kiến: Nguyễn Thị Phương Dung
Đồng tác giả: Nguyễn Thị Hải Yến
Đơn vị công tác: Tổ Vật Lí
Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy
Ninh Bình, tháng 5 năm 2014
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do – Hạnh phúc
Trang 2BẢN ĐĂNG KÝ SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2013 - 2014
I Tên sáng kiến:
"Tích hợp nội dung giáo dục ý thức tiết kiệm điện và bảo vệ môi trường khi dạy phần máy điện thuộc chương "Dòng điện xoay chiều"- môn Vậy lí lớp 12"
II Tác giả:
Họ và tên: Nguyễn Thị Phương Dung, Nguyễn Thị Hải Yến
Chức vụ: Giáo viên tổ Vật lí, trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy
Địa chỉ email: nguyendungcnb@gmail.com
ĐT: 0912.717.696
III Nội dung sáng kiến
1 Giải pháp cũ thường làm:
Trong thực tiễn dạy học ở trường THPT hiện nay, các môn học nói chung và môn Vật lí nói riêng chỉ mới tập trung truyền thụ cho HS kiến thức hàn lâm khoa học, lí thuyết
và bài tập
Phương pháp truyền thống mà các giáo viên vẫn thường dùng khi dạy chương
”Dòng điện xoay chiều” - Môn Vật lí lớp 12 là thuyết giảng kiến thức lí thuyết và cho Học sinh làm bài tập, Cố gắng để HS làm càng nhiều bài tập càng tốt Vì thực tế đây là phần kiến thức đương đối nhiều và nặng trong chương trình thi Đại học
Hạn chế: những ứng dụng trong thực tiễn chưa thực sự được chú trọng, dó đó HS chưa được rèn luyện kĩ năng vận dụng tri thức môn Vật lí vào các môn học khác và vào đời sống xã hội một cách thường xuyên
Với những kiến thức có nhiều ứng dụng trong thực tế như phần máy điện, thì học theo phương pháp cũ, học sinh chỉ chú trọng tới việc ghi nhớ các công thức để làm bài tập mà không hiểu hiện tượng, nguyên lí làm việc của các loại máy điện Học sinh sẽ không có
cơ hội được tìm hiểu về các ứng dụng và vai trò của các loại máy điện trong kĩ thuật, đời sống, sản xuất Về những lợi ích cũng như tác động đến môi trường của việc sản xuất điện Học sinh sẽ không được rèn luyện các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống như tìm hiểu thông tin, tổng hợp kiến thức, thuyết trình…
Trang 32 Giải pháp mới cải tiến
Dạy học thep phương pháp tích hợp, tổ chức cho HS thực hiện các dự án học tập liên quan tới các kiến thức phần máy điện
Có thể tích hợp nhiều nội dung, bài học của các môn khác vào thực hiện dự án này:
+ Môn Sinh học: Bài ”hệ sinh thái”, ”Quần xã sinh vật”, ”diễn thế sinh thái” – SGK Sinh học lớp 12
+ Môn Công nghệ: Các bài: Bài 18-Mạch điện xoay chiều, Bài 19: Động cơ không đồng
bộ ba pha; Bài 20: Máy biến áp
+ Môn Địa lý: Bài "Vấn đề phát triển của trung du miền núi Bắc Bộ”- SGK Địa lý 12
Từ đó hướng các em tới việc phải vận dụng kiến thức tổng hợp từ các môn học vào giải quyết tình huống gặp phải trong thực tiễn đó là: đánh giá tác động tiêu cực và tìm giải pháp khắc phục những tác động ấy đến môi trường do việc sản xuất và sử dụng điện gây ra.
Việc thực hiện các dự án học tập trên góp phần giảm bớt việc truyền đạt kiến thức bằng thuyết trình; thiết lập mối liên hệ giữa nội dung kiến thức của chương “Dòng điện xoay chiều” với cuộc sống thực tế của học sinh; gắn kết lí thuyết với thực hành
Thông qua dự án, học sinh được tìm hiểu vì sao phải tiết kiệm điện, và những biện pháp sử dụng điện hiệu quả, từ đó nâng cao ý thức tiết kiệm điện cho chính bản thân các
em và những người xung quanh Học sinh còn được tìm hiểu, đánh giá về những tác động xấu đến môi trường do việc sản xuất và sử dụng điện gây nên, từ đó giáo dục được ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh
* Tính sáng tạo của giải pháp:
Thông qua việc thực hiện dự án học tập của mình, các em có cơ hội phát triển những
kỹ năng phát hiện và giải quyết các vấn đề của thực tiễn; tạo cơ hội cho học sinh tự tìm hiểu chính mình, tự khẳng định mình thông qua việc trực tiếp giải quyết vấn đề, thông qua trao đổi, tranh luận, phát triển những kỹ năng sống (kĩ năng hợp tác trong công việc,
kĩ năng giao tiếp, tổ chức, biết nhận trách nhiệm và khả năng thích nghi với môi trường sống,…) Tạo điều kiện cho nhiều phong cách, tiềm năng học tập khác nhau cùng được
Trang 4phát triển Tạo hứng thú, giảm áp lực cho học sinh Điều mà cách dạy và học theo phương pháp truyền thống vẫn đang sử dụng không phát huy được
IV Hiệu quả kinh tế và xã hội dự kiến đạt được
Hiệu quả xã hội:
* Học sinh đạt được các mục tiêu đề ra: về kiến thức, kĩ năng, thái độ
Cụ thể, trong suốt quá trình thực hiện cho đến khi hoàn thành dự án học tập của học sinh, tôi nhận thấy:
HS tiếp nhận nhiệm vụ, kế hoạch học tập do GV đề ra với thái độ nghiêm túc và rất hứng thú
HS tự lực, chủ động trong suy nghĩ, thảo luận và tìm hiểu các kiến thức, các thông tin liên quan đến dự án
HS biết tự phân công công việc trong nhóm Hầu hết các HS đều hào hứng, tự giác khi nhận nhiệm vụ của mình, tự giác thực hiện các công việc được giao, bao gồm: thu thập thông tin từ sách, internet, điều tra thực tế, phỏng vấn người dân, tìm kiếm vật liệu, thực nghiệm ý tưởng, tổng hợp kết quả, xử lí thông tin và làm bài báo cáo mà không cần GV phải nhắc nhở
HS biết vận dụng sáng tạo kiến thức của nhiều môn học (Vật lí, công nghệ, địa lý, tiếng Anh, Tin học ) để giải quyết nhiệm vụ mang tính thực tiễn
Giáo dục được cho HS được ý thức bảo vệ môi trường, và ý thức tiết kiệm điện, một trong các kĩ năng sống vô cùng cần thiết cho thế hệ trẻ hiện nay
* Ý tưởng tích hợp nội dung giáo dục ý thức tiết kiệm điện và bảo vệ môi trường vào bài dạy phần Máy điện của tác giả bước đầu đã thu được thành công Kết quả đó thể hiện
ở sự nhận thức của các em trong việc tìm hiểu tác động đến môi trường do sản xuất và sử dụng điện Thể hiện ở việc hưởng ứng nhiệt tình của các em (100% học sinh đăng kí tham gia) khi giáo viên phát động phong trào thực hành tiết kiệm điện qua hóa đơn thu tiền điện của gia đình các em
V Điều kiện và khả năng áp dụng:
Áp dụng được cho mọi đối tượng học sinh THPT, sau khi có các kiến thức cơ bản
về phần máy điện
Trang 5Xác nhận của cơ quan, đơn vị Tác giả sáng kiến
Nguyễn Thị Phương Dung
PHỤ LỤC
Trang 61 Tên dự án dạy học:
"Tích hợp nội dung giáo dục ý thức tiết kiệm điện và bảo vệ môi trường khi dạy phần máy điện thuộc chương "Dòng điện xoay chiều"- môn Vậy lí lớp 12"
2 Mục tiêu dạy học
2.1 Về kiến thức, kĩ năng, thái độ:
* Về kiến thức:
- Nêu được nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của: máy phát điện xoay chiều ba pha; động
cơ điện xoay chiều ba pha; máy biến áp và nguyên tắc truyền tải điện trong thực tế
- Hiểu và vận dụng được công thức tính hao phí trên đường đây tải điện Biết nguyên tắc làm giảm hao phí trong thực tế
- Hiểu và vận dụng được các cách tiết kiệm điện trong sinh hoạt hàng ngày Hiểu được những tác động xấu tới môi trường từ việc sản xuất và sử dụng điện
* Về kĩ năng:
- Học sinh phát triển được các kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá)
- Học sinh có cơ hội được rèn luyện các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống như:
+ Dám nhận trách nhiệm và khả năng thích nghi - thể hiện trách nhiệm cá nhân với nhóm và phần việc của mình, tỏ ra linh động trong khi làm việc trên lớp cũng như ở nhà + Tính sáng tạo và ham tìm hiểu tri thức - Phát triển, thực hiện và trao đổi ý tưởng mới với người khác, luôn cởi mở và tiếp nhận những ý tưởng mới mẻ, đa dạng
+ Các kĩ năng giao tế và hợp tác - Thể hiện tinh thần làm việc đồng đội và khả năng lãnh đạo; thích nghi với các vai trò và trách nhiệm khác nhau; làm việc với người khác một cách có hiệu quả; biết cảm thông, tôn trọng các ý kiến đa dạng của bạn bè
+ Kĩ năng nhận biết, hệ thống hoá và giải quyết vấn đề - Có khả năng nhận biết, phân tích, hệ thống hoá kiến thức, hệ thống hóa các công việc cần thực hiện để hoàn thành dự án
- Học sinh được nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình học tập và tạo ra sản phẩm
Trang 7* Về thái độ:
- HS yêu thích khoa học, say mê với các ứng dụng của môn Vật lí, kích thích hứng thú tìm hiểu các ứng dụng và liên hệ thực tế của môn Vật lí
- Giáo dục ý thức sử dụng tiết kiệm điện, sử dụng hiệu quả các động cơ dùng điện trong gia đình, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
2.2 Về năng lực vận dụng kiến thức liên môn:
Để giải quyết các vấn đề đặt ra trong dự án, học sinh cần hiểu và vận dụng được những kiến thức của các môn học như:
- Môn Vật lí: Hiện tượng cảm ứng điện từ, dòng điện xoay chiều, nguyên tắc hoạt động
và cấu tạo của máy phát điện xoay chiều 1 pha, 3 pha, các công thức tính công suất hao phí của dây tải điện, các cách mắc mạch xoay chiều
- Môn Sinh học: Hệ sinh thái, quần xã sinh vật để hiểu được điều kiện sống của các loài sinh vật sống dưới nước
- Môn Địa lý: Bài ”Vấn đề phát triển của trung du miền núi Bắc Bộ”- SGK Địa lý 12
- Môn Toán học: Tính toán hao phí
- Môn Tin học: Sử dụng được các phần mềm Microsoft office và Power point
- Tiếng Anh: để tìm kiếm, dịch được và hiểu các thông tin trên các trang mạng quốc tế
- Môn Công nghệ: Các bài: Bài 18-Mạch điện xoay chiều, Bài 19: Động cơ không đồng
bộ ba pha; Bài 20: Máy biến áp
- Mỹ thuật: Biết thiết kế mô hình các loại máy điện một cách thẩm mỹ nhất
- Biết phân tích đánh giá những tác động không tốt tới môi trường, Biết đưa ra những biện pháp sử dụng tiết kiệm năng lượng điện
3 Đối tượng dạy học của dự án
* Học sinh lớp 11 chuyên Lí, năm học 2013-2014, trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy tỉnh Ninh Bình
Số lượng học sinh tham gia: 33
* Đặc điểm:
- Thuận lợi: Lớp 11 Lý có sĩ số vừa phải, là lớp chính chuyên, kiến thức môn Vật lí tương đối vững vàng, Các em đều chăm ngoan, đoàn kết, hăng hái trong làm việc
Trang 8Đối với phương pháp học theo dự án tất cả các em đều đã từng được thực hiện từ năm lớp 10, nên không còn lạ lẫm, bỡ ngỡ Các em đều rất chủ động và nhanh chóng nhận biết được các công việc cần làm
- Khó khăn: Dự án học tập được triển khai vào ngay đầu học kì 2, các em đang tập trung cho kì thi HSG Casio và chọn đội tuyển thi khu vực nên không có nhiều thời gian đầu tư cho dự án
4 Ý nghĩa của dự án
* Đối với thực tiễn dạy học:
Trong thực tiễn dạy học ở trường THPT hiện nay, các môn học nói chung và môn Vật lí nói riêng chỉ mới tập trung truyền thụ cho HS kiến thức hàn lâm khoa học, lí thuyết
và bài tập, còn những ứng dụng trong thực tiễn chưa thực sự được chú trọng, dó đó HS chưa được rèn luyện kĩ năng vận dụng tri thức môn Vật lí vào các môn học khác và vào đời sống xã hội một cách thường xuyên Việc dạy chủ yếu bằng phương pháp thuyết trình
Việc thực hiện các dự án học tập trên góp phần giảm bớt việc truyền đạt kiến thức bằng thuyết trình; thiết lập mối liên hệ giữa nội dung kiến thức của chương “Dòng điện xoay chiều” với cuộc sống thực tế của học sinh; gắn kết lí thuyết với thực hành
Có thể tích hợp nhiều nội dung, bài học của các môn khác vào thực hiện dự án này:
+ Môn Sinh học: Bài ”hệ sinh thái”, ”Quần xã sinh vật”, ”diễn thế sinh thái” – SGK Sinh học lớp 12
+ Môn Công nghệ: Các bài: Bài 18-Mạch điện xoay chiều, Bài 19: Động cơ không đồng
bộ ba pha; Bài 20: Máy biến áp
+ Môn Địa lý: Bài "Vấn đề phát triển của trung du miền núi Bắc Bộ”- SGK Địa lý 12
Từ đó hướng các em tới việc phải vận dụng kiến thức tổng hợp từ các môn học vào giải quyết tình huống gặp phải trong thực tiễn đó là: đánh giá tác động tiêu cực và tìm giải pháp khắc phục những tác động ấy đến môi trường do việc sản xuất và sử dụng điện gây ra
Thông qua dự án, học sinh được tìm hiểu vì sao phải tiết kiệm điện, và những biện pháp sử dụng điện hiệu quả, từ đó nâng cao ý thức tiết kiệm điện cho chính bản thân các
em và những người xung quanh Học sinh còn được tìm hiểu, đánh giá về những tác động
Trang 9xấu đến môi trường do việc sản xuất và sử dụng điện gây nên, từ đó giáo dục được ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh
* Đối với thực tiễn đời sống xã hội:
Thông qua việc thực hiện dự án học tập của mình, các em có cơ hội phát triển những
kỹ năng phát hiện và giải quyết các vấn đề của thực tiễn; tạo cơ hội cho học sinh tự tìm hiểu chính mình, tự khẳng định mình thông qua việc trực tiếp giải quyết vấn đề, thông qua trao đổi, tranh luận, phát triển những kỹ năng sống (kĩ năng hợp tác trong công việc,
kĩ năng giao tiếp, tổ chức, biết nhận trách nhiệm và khả năng thích nghi với môi trường sống,…) Tạo điều kiện cho nhiều phong cách, tiềm năng học tập khác nhau cùng được phát triển Tạo hứng thú, giảm áp lực cho học sinh Điều mà cách dạy và học theo phương pháp truyền thống vẫn đang sử dụng không phát huy được
5 Thiết bị dạy học, học liệu
Để thực hiện dạy và học theo dự án, ngoài các đồ dùng học tập vẫn cần hàng ngày như bút, sách, vở thì cần thêm máy tính nối mạng, màn chiếu, máy chiếu, cả giáo viên và học sinh đều phải biết tìm kiếm thông tin trên mạng internet, sử dụng thành thạo máy tính, biết sử dụng powerpoint để lập bài thuyết trình, nguyên vật liệu để chế tạo máy phát điện xoay chiều, máy biến áp
Ngoài ra GV cần chuẩn bị bảng các tiêu chí đánh giá để dựa vào đó học sinh biết các em cần phải hoàn thành những công việc gì và cần đạt tới mức độ nào
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
6.1 Trước khi bắt đầu dự án:
* Trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh: về phần máy điện bao gồm: bài 16 - Máy phát
điện xoay chiều; bài 17: Động cơ điện xoay chiều; Bài 18: Máy biến áp và truyền tải điện năng (Trong phân phối chương trình là dạy trong 3 tiết, nhưng GV chỉ dạy kiến thức lí thuyết cơ bản nhất trong 2 tiết, toàn bộ phần ứng dụng và liên hệ thực tế để HS tự nghiên cứu)
* Chuẩn bị điều kiện về cơ sở vật chất: Chuẩn bị phòng máy tính có nối mạng, chuẩn bị
các tài liệu tham khảo cần thiết cho các em, các địa chỉ trang web đáng tin cậy để tìm kiếm thông tin
6.2 Triển khai bài học thành dự án:
Trang 106.2.1 Cơ sở:
Những tác động xã hội và môi trường do xây dựng, vận hành các nhà máy điện hiện đang nhận được sự quan tâm của giới khoa học và các nhà quản lý trên thế giới cũng như trong nước Trên cơ sở phân tích nội dung kiến thức phần máy điện của chương “Dòng điện xoay chiều” thuộc SGK lớp 12 hiện hành, tôi thấy có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, từ đó xây dựng ý thức tiết kiệm điện vào dạy các bài 16,17,18 về máy điện Các dự án học tập cần được thiết kế để hướng cho học sinh nghiên cứu các vấn đề liên quan đến việc sản xuất, truyền tải và sử dụng điện năng, các em sẽ phải vận dụng kiến thức nhiều môn học để hoàn thành công việc, qua đó sẽ tạo cơ hội để các em được giáo dục về ý thức bảo vệ môi trường, ý thức tiết kiệm điện, giáo dục kĩ năng nghề nghiệp và rất nhiều các kĩ năng sống cần thiết khác
6.2.2 Lựa chọn dự án thông qua bộ câu hỏi định hướng của giáo viên (1 tiết trên lớp)
Các câu hỏi định hướng, gợi mở vấn đề của giáo viên sẽ giúp học sinh hình dung ra kiểu dự án cho phép, các kiến thức cần sử dụng để làm, các sản phẩm cần hoàn thành:
* Câu hỏi khái quát: " Việc sản xuất và sử dụng điện tác động như thế nào đến môi trường sống của chúng ta?"
- Với câu hỏi khái quát này giáo viên sẽ hướng học sinh vào chủ đề điện và bảo vệ môi trường Các em sẽ có rất nhiều ý kiến trả lời khác nhau
- Trước những suy nghĩ đa chiều của HS, giáo viên tiếp tục định hướng HS tập trung vào nội dung về máy điện mà các em đang học trên lớp thông qua các câu hỏi bài học:
* Câu hỏi bài học:
1 Chúng ta có thể tạo ra điện bằng cách nào? Sử dụng điện như thế nào cho
tiết kiệm và hiệu quả?
2 Sản suất và sử dụng điện năng ảnh hưởng như thế nào đến môi trường?
- Để trả lời câu hỏi này cần tìm hiểu những kiến thức về các máy điện: máy phát điện; động cơ điện; máy biến áp; và sự truyền tải điện năng đi xa Tìm hiểu về những tác động xấu đến môi trường do điện, biện pháp làm giảm ảnh hưởng tiêu cực này
- Thông qua câu hỏi gợi ý này mà học sinh dễ dàng tìm thấy và lựa chọn được vấn đề nghiên cứu của mình là về lĩnh vực sản xuất và sử dụng điện
- Lớp học chia thành hai nhóm:
Nhóm I: lựa chọn nghiên cứu cách tạo ra dòng điện và những tác động đến môi trường