skkn những giải pháp quản lý để nâng cao kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi những môn xã hội ở trường THPT ngô thì nhậm

Ngân sách Nhà nước dành riêng cho giáo dục được chú trọng để đầu tư đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý và GV, xây dựng, cải tạo và nâng cấp hệ thống trường lớp, trang thiết bị, đổi mới nội d

Những giải pháp quản lý để nâng cao kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi

những môn xã hội ở trường THPT Ngô Thì Nhậm.

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục và đào tạo nước ta đã và đang từng bước phát triển vững chắc, tạo nền tảng cho việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Trong đường lối và chính sách phát triển giáo dục và đào tạo, Đảng ta đã coi “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” và khẳng định: muốn tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa thắng lợi, phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, “nguồn lực con người” là vô cùng quan trọng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ là một trong ba khâu đột phá của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020 Nhà nước đã có nhiều chính sách để đào tạo và nâng cao nguồn nhân lực Ngân sách Nhà nước dành riêng cho giáo dục được chú trọng để đầu tư đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý và GV, xây dựng, cải tạo và nâng cấp hệ thống trường lớp, trang thiết bị, đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa và phương pháp dạy học… Trong đó, hệ thống trường chuyên, trường THPT chất lượng cao được đầu tư xây dựng nhằm mục tiêu bồi dưỡng, đào tạo, phát huy năng lực đặc biệt của mỗi học sinh Trong chương trình kế hoạch đào tạo của mô hình trường THPTchất lượng cao, bồi dưỡng HSG luôn được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm Ngày 24/6/2010, Thủ tướng chính phủ đã ban hành quyết định và phê duyệt “Đề án phát triển hệ thống trường THPT chuyên giai đoạn 2010 – 2020”, trong đó nhấn mạnh đến công tác đào tạo, bồi dưỡng HSG và sinh viên tài năng Nghị quyết số 07-NQ/HĐND của Hội đồng nhân ân ngày 20/7/2013 về việc phê duyệt đề án 04 /ĐA-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình trong đó

có nhấn mạnh phát triển một số cơ sở giáo dục đào tạo chất lượng cao… Như vậy, hoạt động bồi dưỡng HSG là phù hợp với mục tiêu phát triển chung của ngành giáo dục nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng về công tác bồi dưỡng HSG ở trường THPT Ngô Thì Nhậm

Trường THPT Ngô Thì Nhậm được thành lập theo Quyết định số:

2242/QĐ-UBND ngày 24/10/2006 của 2242/QĐ-UBND Tỉnh Ninh Bình về việc chuyển đổi loại hình

trường THPT Bán công Thị xã Tam Điệp thành trường THPT Ngô Thì Nhậm Do

mới chuyển đổi loại hình các điều kiện dạy và học của nhà trường gặp rất nhiều

khó khăn Đặc biệt là chất lượng đầu vào, mặc dù nhà trường đã được tự tổ chức

thi tuyển đầu vào tuy nhiên với định kiến của người dân và chưa có niềm tin của

nhân dân vì vậy hầu như số học sinh nộp đơn thi vào trường đều có học lực Trung

bình và Trung bình khá

1.1 K t qu thi HSG c p t nh c a nh trả thi HSG cấp tỉnh của nhà trường trong một số năm gần đây: ấp tỉnh của nhà trường trong một số năm gần đây: ỉnh của nhà trường trong một số năm gần đây: ủa nhà trường trong một số năm gần đây: à trường trong một số năm gần đây: ường trong một số năm gần đây:ng trong m t s n m g n ây:ột số năm gần đây: ố năm gần đây: ăm gần đây: ần đây: đây:

Năm

Ngang Môn Nhất Nhì Ba KK Nhất Nhì Ba KK Nhất Nhì Ba KK Nhất Nhì Ba KK

Tổng

Bảng thống kê số giải HSG cấp tỉnh lớp 12 các môn văn hóa

từ năm 2009 đến năm 2013

Năm học 2009-2010 2010-2011 2011-2012 2012-2013

nhiên

Xã hội

Tự nhiên

Xã hội

Tự nhiên

Xã hội

Tự nhiên

Xã hội

Bảng so sánh chất lượng học sinh giỏi cấp tỉnh giữa các môn Tự nhiên và Xã

hội hội từ năm 2009 đến năm 2013

Đồ thị so sánh chất lượng học sinh giỏi cấp tỉnh lớp 12 giữa các môn Tự

nhiên và Xã hội từ năm 2009 đến năm 2013 1.2 Đánh giá về kết quả HSG cấp tỉnh một số năm gần đây:

Dựa vào đồ thị trên cho thấy giải HSG cấp tỉnh các môn tự nhiên kém rất nhiều cả vế số lượng giải lẫn chất lượng giải so với xã hội Qua nghiên cứu thực tiễn và lí luận tôi cho rằng lí do dẫn đến thực trạng trên là như sau:

- Chất lượng tuyển sinh lớp 10

Điểm trung bình của mỗi môn thi trên một học sinh nằm trong khoảng từ 5-6 điểm ở mức trung bình Số lượng học sinh tạo nguồn của chất lượng mũi nhọn (có tổng điểm trên 40 điểm và đạt điểm 9 của mỗi môn) là quá ít Những học sinh nằm trong các đội tuyển HSG THCS các môn Toán, Văn, Lí, Hóa, Sinh 1-2 học sinh trong các đội dự tuyển thuộc các môn Sử, Địa, Anh

Điểm

30

6

24

18

12

0

2009-2010 2010-2011 2011-2012 2012-2013

Năm học học

Tự nhiên

Xã hội

Năm học

Tổng

số HS tuyển vào

Điểm bình quân tổng

số học sinh tuyển

≥ 40

Bảng phân tích chất lượng tuyển sinh lớp 10 từ năm 2010 đến năm 2014

- Đặc thù bộ môn các môn khoa học tự nhiên và các môn khoa học xã hội Với các môn khoa học tự nhiên: Sự logic giữa kiến thức giữa các phần trong một cấp học và giữa các cấp học là rất chặt chẽ Đòi hỏi học sinh phải nắm chắc kiến thức cấp dưới thì mới lĩnh hội dước kiến thức mới ở cấp trên Cứ cho rằng người thầy ở cấp THPT bằng phương pháp sư phạm của mình làm cho học sinh có lực học trung bình hoặc TB khá ở cấp THCS bắt đầu hứng thú với môn học tự nhiên khi học lớp 10, để học giỏi được môn học này học sinh đó phải tự ôn lại rất nhiều kiến thức bị hổng ở cấp dưới Điều này khó khăn hơn rất nhiều so với các môn xã hội Hơn nữa với các bài toán trong đề thi học sinh giỏi đòi hỏi học sinh phải có trình độ tư duy cao hay nói cách khác là phải có tố chất bẩm sinh về trí tuệ

để phát hiện mấu chốt về cách giải của bài toán Hay như ngôn ngữ của giáo viên thường hay nói với nhau đó là HS đó phải có “tầm” Mà với mức độ đề thi HSG thì điểm mấu chốt của các bài toán không bài nào giống bài nào, không có dạng cụ thể Cho dù một giáo viên có giỏi đến mấy và nhiệt tình bao nhiêu đi chăng nữa cũng không bao giờ khái quát hết được cho học sinh Do vậy nếu HS không có

“tầm” thì cho dù có cần cù chăm chỉ thế nào chăng nữa thi cũng chỉ đạt được một

“ngưỡng” nhất định Đó chính là những sự khác biệt cơ bản giữa môn tự nhiên và môn xã hội dẫn tới nguyên nhân tại sao việc bồi dưỡng HSG những môn xã hội có giải cao thuận lợi hơn những môn tự nhiên

- Đội ngũ giáo viên những môn xã hội có kinh nghiệm và có trình độ chuyên môn vững vàng

Từ khi chuyển đổi loại hình tự Bán công sang công lập trường được phép tuyển dụng thêm giáo viên biên chế theo quy định Đa phần là giáo viên chuyển công tác ở đơn vị khác chuyển về, số còn lại là tuyển mới đối tượng là sinh viên vừa tốt nghiệp ra trường Ở các nhóm Văn, Sử , Địa đa số GV có thâm niên công tác trên dưới 10 năm và hầu hết đạt danh hiệu GV giỏi cấp tỉnh tróng đó có cả giải Nhất, Nhì…

Môn Tổng số

Giáo viên giỏi cấp tỉnh

Văn

Sử

Địa

Bảng thống kê chất lượng đội ngũ giáo viên các môn văn hóa cơ bản

Mặc dù đã có những thành tích đáng kể về công tác bồi dưỡng HSG tuy nhiên thế vẫn là chưa đủ để khẳng định niềm tin đối với phụ huynh học sinh trên địa bàn thị xã Bằng chững là chất lượng tuyển sinh chưa có sụ chuyển biến nhiều.Đứng trước tình hình đó thầy và trò nhà trường luôn chăn chở đặt ra câu hỏi

đó là làm thế nào để tận dụng được thời cơ phát huy thế mạnh và khắc phục điểm yếu để vượt qua các nguy cơ tại thời điểm hiện nay Nguy cơ lớn nhất cuả nhà

trường chính là vấn đề thương hiệu chỉ có những bước đột phá trong chất lượng

dạy và học nhất là chất lượng học sinh Giỏi của nhà trường mới làm thay đổi định kiến của người dân, khẳng định thương hiệu, tạo được niềm tin và nâng cao uy tín đối với nhân dân trên địa bàn Thị xã Căn cứ tình hình thực tế đội ngũ, cơ sở vật chất và truyền thống về bồi dưỡng HSG các môn xã hội của nhà trường tôi cho rằng nhiệm vụ tiên quyết cần phải làm bây giờ đó là làm thế nào để đưa chất

lượng HSG những môn khoa học xã hội lên một tầm cao hơn đó là: CÓ HỌC SINH ĐẠT GIẢI HSG QUỐC GIA Bằng việc nghiên cứu lí luận và quan sát

tình hình thực tế hiện nay của nhà trường tôi cho rằng để đạt được điều này thì vấn

đề then chốt trong thời điểm này đó là khâu quản lí của BGH đặc biệt là bộ phận chuyên môn phải đưa ra được các giải pháp phù hợp

Từ những lý do nêu trên, nên tôi đã chọn vấn đề nghiên cứu đó là: “Những giải pháp quản lý để nâng cao kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi những môn xã hội ở trường THPT Ngô Thì Nhậm”.

2 Giải pháp cũ thường làm:

Đầu năm lớp 10 BGH nhà trường giao đội tuyển HSG cho một giáo viên phụ trách Giáo viên phụ trách chủ động lựa chọn nhân sự ở những lớp được phân công giảng dạy, nội dung chương trình, KH giảng dạy, phương pháp giảng dạy Sau mỗi học kỳ giáo viên trực tiếp phụ trách đội tuyển tự ra đề thi nộp về nhà trường, nhà trường tổ chức kiểm tra tập chung toàn trường sau đó giao bài cho giáo viên dạy đội tuyển đó chấm và nộp kết quả về nhà trường

2.1 Ưu điểm:

Phát huy được tính tích cực, tự chịu trách nhiệm của cá nhân Giáo viên chủ động trong việc thực hiện kế hoạch

2.2 Nhựơc điểm:

- Nhà trường không quản lí được việc thực hiện kế hoạch của giáo viên Dẫn đến tình trạng giáo viên không thực hiện đúng tiến độ: Lúc thì không dạy, lúc lại

dạy dồn nén ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giảng dạy, làm học sinh không tập trung say mê, hứng thú…

- Nội dung chương trình mang tính chủ quan của cá nhân nên không phát huy được sức mạnh tập thể và thế mạnh của mỗi cá nhân trong nhóm chuyên môn

- Việc kiểm tra đánh giá thiếu tính khách quan nên rất khó trong việc phát hiện những mặt mạnh, yếu của học sinh để khắc phục và phát huy kịp thời

3 Giải pháp mới cải tiến:

3.1 Phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi.

Thực tế cho thấy, việc phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi là thao tác vừa khó khăn vừa vô cùng quan trọng là công việc bắt buộc trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Bởi đây là không chỉ việc phát hiện được những học sinh có năng khiếu thực sự, đi tìm được những “hạt giống” đang cần được “ươm mầm” mà còn là yếu

tố quyết định độ “mạnh” của đội tuyển học sinh giỏi của một nhà trường

Để tìm được những học sinh có đủ những phẩm chất không phải là dễ dàng, không phải một sớm một chiểu là có thể phát hiện ngay được Bởi năng khiếu của một học sinh không phải lúc nào cũng được biểu hiện rõ ràng ngay khi các em mới bước vào trường hay qua những bài học đầu tiên Mà ngược lại người dạy phải trải qua một cuộc kiếm tìm vừa khoa học vừa tinh tế mới có thể thấy “hạt cát vàng” đang tiềm ẩn đâu đó Mà nhiều khi người dạy chưa để ý dẫn đến việc nhiều khi những “hạt cát vàng” sẽ mãi không tìm thấy, như vậy đồng nghĩa với việc chúng ta

đã lãng phí những nhân tài mà không được bồi dưỡng và khẳng định mình Chính

vì vậy, việc phát hiện và tuyển chọn đòi hỏi không chỉ là có kế hoạch mà việc thực hiện kế hoạch đó không thể một cách qua loa, chiếu lệ, thậm chí tệ hại hơn là “làm cho có” hay là “nhặt” vài em sao cho danh sách là điều vô cùng nguy hại … Công việc này cần có sự “vào cuộc” của các tổ chức đoàn thể, giáo viên đặc biệt là giáo viên dạy bộ môn bồi dưỡng, việc cùng nhau phát hiện này sẽ giúp cho việc lựa chọn và phát hiện chính xác và tìm được đúng học sinh có năng lực và đang cần được bồi dưỡng Bởi dưới nhiều góc nhìn sẽ giúp cho việc tìm thấy được những

học sinh xứng đáng trong đội tuyển bồi dưỡng học sinh giỏi của từng môn học Để lựa chọn được đội tuyển tốt, thiết nghĩ cần tiến hành qua các bước như sau:

B1 Kiểm tra khảo sát:

Trên cơ sở điểm thi tuyển sinh nhà trường tư vấn để học sinh biết được thế mạnh của mình từ đó đăng ký thi khảo sát và các khối A, C, D…Căn cứ vào kết quả khảo sát xếp thành các lớp khối Công tác này giúp cho nhà trường phát hiện

và phân loại được các đối tượng học sinh theo khối tự nhiên và xã hội và các học sinh trong cùng một khối Từ đó tạo thuận lợi cho việc thành lập các đội tuyển Trong việc tổ chức kiểm tra khảo sát tôi chú trọng đến các khâu sau:

- Phân công giáo viên ra đề: BGH chỉ đạo phân công cho những giáo viên có chuyên môn và kinh nghiệm trong ôn luyện, bồi dưỡng học sinh giỏi ra đề thi khảo sát nhằm đảm bảo cho đề thi có độ chính xác tuyệt đối và đạt được mục đích tìm kiếm học sinh giỏi

- Quán triệt các yêu cầu đối với đề thi: Đề thi phải phù hợp với đối tượng và

có thể phân loại được khả năng nhận thức, tư duy sáng tạo của người học Đồng thời các câu trong đề thi cần được phân chia theo các mức tư duy: Nhận biết – Vận dụng – Thông hiểu Hay nói cách khác là làm sao đề kiểm tra cần tạo ra

“khoảng trống” trong đó, tạo cơ hội cho học sinh được khai thác và khám phá, qua

đó người học bộc lộ tối đa khả năng của mình Tức là đề thi làm sao đảm bảo được mục đích là phát hiện, lựa chọn được những học sinh có năng khiếu cho bộ môn yêu cầu

- Chỉ đạo các khâu chấm bài nghiêm túc đánh giá khách quan kết quả làm bài thi của học sinh:

Các thao tác này cần đảm bảo tính trung thực, công bằng, khách quan của giáo viên chấm, tránh việc chấm bài đại khái, hoặc tình cảm cá nhân vào đánh giá học sinh nói chung Nếu làm như vậy thì việc xây dựng kế hoạch và quá trình tổ chức thực hiện đến đây đã “phá sản” Vì khi việc đó xảy ra đồng nghĩa với việc người chúng ta cần tìm thi lại không thấy, chúng ta lại tập hợp một lớp học với nhiều “tầng lớp” với nhau, hoàn toàn không hiệu quả Khi được phân công giáo

viên chấm bài cần chú ý đến điều này là trong quá trình phát hiện học sinh giỏi, đồng thời cần thống nhất đáp án và phân công chấm chéo các bài của học sinh Bước 2: Thành lập đội tuyển

Sau khi đã thống nhất được kết quả và đánh giá bài thi cần được công bố danh sách đội tuyển học sinh giỏi theo từng môn tới học sinh và toàn thể nhà trường Qua đó thành lập được đội tuyển học sinh giỏi của từng bộ môn

Như vậy là đã hoàn thiện được khâu có ý nghĩa quan trọng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đó là phát hiện, tuyển chon học sinh giỏi

Song việc phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi không phải chỉ dừng lại ở đó, không phải lạ danh sách đó đã niêm yết, không thay đổi cho đến khi học sinh được tham gia thi học sinh các cấp Mà đội tuyển này có thể được sàng lọc thường xuyên trong suốt quá trình ôn luyện sau này Nhằm một mặt loại những học sinh có biểu hiện hạn chế về năng lực và không theo kịp, mặt khác vừa củng cố, bổ sung số học sinh trong đội tuyển khi phát hiện được những nhân tố mới cho bộ môn Số học sinh mới được phát hiện và bổ sung này không phải trải qua kì thi khảo sát lần nữa

mà chủ yếu được tuyển chọn qua sự nỗ lực của bản thân học sinh và cảm quan tinh

tế của chính các giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy ở các lớp có học viên đó

3.2 Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng:

BGH chỉ đạo các nhóm chuyên môn căn cứ vào quy định khung chương trình

ôn luyện, hình thức và cấu trúc đề thi HSG của SGD và BGD xây dựng kế hoạch giảng dạy của bộ môn đó cụ thể theo từng tuần, tháng, năm từ lớp 10 cho đến thời điểm dự thi cấp tỉnh Sau đó nhóm trưởng sẽ trực tiếp duyệt kế hoạch với Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn

3.3 Nội dung chương trình bồi dưỡng:

Nhà trường yêu cầu mỗi nhóm chuyên môn phải biên soạn nội dung chương trình bồi dưỡng liên thông trong suốt 3 năm liền (từ lớp10 đến lớp 12) Chương trình phải đáp ứng một số yêu cầu sau:

- Biên soạn chương trình, nội dung bồi dưỡng rõ ràng, cụ thể, chi tiết cho từng môn, về từng mảng kiến thức rèn luyện các kỹ năng theo số tiết quy định nhất định

và nhất thiết phải bồi dưỡng theo quy trình từ thấp đến cao, từ dễ đến khó để các

em học sinh bắt nhịp dần

- Xác định rõ trọng tâm kiến thức giảng dạy cho từng môn để tránh trùng lặp

- GV Sưu tầm các bộ đề thi các cấp trong tỉnh nhà và các tỉnh khác thông qua công nghệ thông tin nhằm giúp các em tiếp xúc làm quen với các dạng đề , luôn tìm đọc, tham khảo các tài liệu hay để hướng cho học sinh

Ngoài ra yêu cầu giáo viên hướng dẫn học sinh các tài liệu tin cậy, phù hợp với trình độ của các em để tự rèn luyện thêm ở nhà Đồng thời cung cấp hoặc giới thiệu các địa chỉ trên mạng để học sinh có thể tự học, tự nghiên cứu, bổ sung kiến thức

3.4 Phân công bồi dưỡng:

Phân công giảng dạy là việc làm được cụ thể trong cuộc trao đổi chuyên môn này Khi đã thống nhất được nội dung kiến thức, kĩ năng ôn luyện BGH phân công giáo viên chịu trách nhiệm chính bồi dưỡng đội tuyển Ở khâu này cần lựa chọn tín nhiệm một giáo viên có chuyên môn vững vàng và có nhiều kinh nghiệm nhất Sau Và ngay sau đó chỉ đạo nhóm chuyên môn họp và thống nhất phân công nhiệm vụ bồi dưỡng trong nhóm trên cơ sở nguyên tắc sau:

- Giáo viên nào có “sở trường ” về phần nào thì sẽ ôn luyện về mảng đó cho học sinh

- Cần đảm bảo cân đối về nội dung công việc với từng giáo viên tham gia dạy, tránh tình trạng có giáo viên thì dạy ít, giáo viên lại quá tải về công việc hoặc có người thì dạy toàn phần có ưu thế có người lại toàn phần khó… Vì thế cân đối, đồng đều là chúng ta cần tính đến trong phân công giảng dạy cho giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi

3.5 Đổi mới phương pháp dạy học:

- Tổ chức tập huấn, phổ biến các phương pháp dạy học tích cực theo hướng tạo hứng thú phát huy tính tích cực chủ động của học sinh Đặt tiêu chí hứng thú của học sinh lên hàng đầu trong việc đánh giá giờ dạy của giáo viên thông qua các tiết dự giờ báo trước và không báo trước của BGH Chiều thứ 2 hàng tuần lần lượt