CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng sáng kiến Thành Phố Ninh Bình Chúng tôi ghi tên dưới đây: Số TT Họ và tên
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng sáng kiến Thành Phố Ninh Bình
Chúng tôi ghi tên dưới đây:
Số
TT Họ và tên
Ngày tháng năm sinh
Nơi công
danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
1 Ngô Thị Mai Huê 15/11/1981
Trường THCS Ninh Tiến
Phó hiệu trưởng Đại học 60%
2 Hoàng Thị Phượng 13/3/1966
Trường THCS Ninh Tiến
Hiệu trưởng Đại học 40%
Là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Một số biện pháp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cho học sinh THCS thông qua hoạt động ngoại khóa và tích hợp kiến thức liên môn”.
I - CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN: Ngô Thị Mai Huê
II - LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN: Giáo dục
III - THỜI GIAN ÁP DỤNG SÁNG KIẾN: 10.01.2015
IV - MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN:
Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất là sự biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu BĐKH đã có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất; đời sống của sinh vật và con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của cả mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và tác động của BĐKH đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ Các giải pháp mang tính chiến lược
Trang 2toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó có hiệu quả với BĐKH cũng đã được đề ra và thực hiện ráo riết
Căn cứ vào vị trí và mục tiêu của môn học, có thể thấy môn Địa lí trong trường phổ thông có nhiều khả năng giáo dục BĐKH Vì môn Địa lí trang bị cho
HS những kiến thức tổng hợp về Địa lí tự nhiên và Địa lí kinh tế - xã hội, mà từng thành phần hoặc tổng hợp thể tự nhiên hay kinh tế - xã hội đều liên quan hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp đến BĐKH Ngoài ra, còn có sự tích hợp với nhiều môn học khác như: Sinh học, Hóa học, Vật lý, Công Nghệ, Toán học
Chính vì vậy, việc giáo viên trong quá trình giảng dạy, thông qua các môn học, kết hợp với hoạt động ngoại khóa cung cấp cho HS những hiểu biết cơ bản
về BĐKH, tác động của BĐKH đến môi trường tự nhiên, đến đời sống và sản xuất của con người; những giải pháp nhằm hạn chế tác động của BĐKH và ứng phó với BĐKH để HS trở thành một tuyên truyền viên tích cực trong gia đình, nhà trường và địa phương về BĐKH là một nhiệm vụ vô cùng có ý nghĩa
Từ những lí do trên, nhóm tác giả đưa ra sáng kiến: “Một số biện pháp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cho học sinh THCS thông qua hoạt động ngoại khóa và tích hợp kiến thức liên môn”.
1 Giải pháp cũ thường làm
1.1 Mô tả giải pháp cũ
Các phương pháp tích hợp giáo viên thường sử dụng để giáo dục ý thức cho học sinh nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu là:
- Tích hợp bộ phận: được thực hiện khi có một phần kiến thức của môn học hoặc bài học có nội dung về giáo dục ứng phó với BĐKH
- Liên hệ:
+ Là một hình thức tích hợp đơn giản nhất khi chỉ có một số nội dung của môn học có liên quan tới nội dung về giáo dục ứng phó với BĐKH, song không nêu rõ trong nội dung của bài học
Chúng ta cần suy ngẫm về điều này!
Nếu cả thế giới là một quốc gia, nơi mà mọi công dân đều chia sẻ mối quan tâm đến sự phát triển bền vững của các thế hệ tương lai thì
nỗ lực giảm thải tác động của BĐKH sẽ là vấn đề ưu tiên hàng đầu.
(Báo cáo phát triển con người 2007/2008 Ngân hàng Thế giới).
Trang 3+ Trong trường hợp này giáo viên phải khai thác kiến thức môn học và liên hệ chúng với các nội dung về giáo dục ứng phó với BĐKH Đây là trường hợp thường sử dụng trong quá trình giảng dạy
1.2 Ưu điểm:
- Đơn giản, dễ dạy cho giáo viên
- Đỡ mất thời gian và tích hợp luôn được trong nội dung bài học
1.3 Nhược điểm:
- Học sinh chưa thực sự khắc sâu được các đơn vị kiến thức
- Chưa phát triển được tư duy lôgic, sáng tạo của học sinh
- Khả năng rèn kĩ năng vận dụng, liên hệ, tích hợp các kiến thức chưa được nhiều và thường xuyên
- Giáo viên thường chỉ tích hợp Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua các giờ dạy trên lớp, thời gian ngắn, do đó chưa hình thành cho học sinh được những hành động cần làm để chung tay ứng phó với biến đổi khí hậu,
ít liên hệ được với tình hình và điều kiện thực tế
2 Giải pháp mới cải tiến
Giáo dục ứng phó với BĐKH được triển khai như một hoạt động độc lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng kiến thức môn học
Các hoạt động có thể như ngoại khóa như: tham quan, tổ chức các nhóm ngoại khóa chuyên đề, tổ chức thực hiện dự án, nghiên cứu một đề tài (phù hợp với HS), tổ chức các trò chơi
Với các hoạt động này, mức độ tích hợp kiến thức, kĩ năng các môn học với các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH, giáo dục môi trường sẽ đạt cao nhất Trong các hoạt động này, HS học cách vận dụng kiến thức môn học trong các tình huống gần gũi với cuộc sống hơn, huy động được kiến thức từ nhiều môn học hơn
2.1 Phân nhóm học tập ngoại khóa, lập kế hoạch cụ thể, phân công nhiệm cụ cho các nhóm tham gia hoạt động.
Khác với kiểu dạy học truyền thống truyền thụ một chiều: thầy nói trò nghe, thảo luận nhóm là phương pháp giúp các em được bộc lộ những khả năng của bản thân, hình thành kỹ năng tư duy, hợp tác trao đổi, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau Thảo luận nhóm tạo không khí sôi nổi, thoải mái trong học tập, học sinh
Trang 4luôn có được cảm giác tự do, không bị áp đặt qua đó phát huy được tính tích cực,
chủ động sáng tạo của mình trong quá trình khám phá và chiếm lĩnh tri thức
Ví dụ: Khi tổ chức một hoạt động ngoại khóa về chủ đề: "Học sinh có thể làm gì để góp phần giảm nhẹ biến đổi khí hậu", giáo viên phân công nhiệm cụ
cụ thể cho các nhóm như sau:
Phân
công
nhiệm
vụ cho
các
nhóm
Nhóm 1;3: Những hoạt động học sinh có thể làm để góp phần giảm
nhẹ BĐKH (Có bài báo cáo cụ thể về việc sử dụng, các giải pháp nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng nhằm hạn chế lượng khí thải vào môi trường tự nhiên)
Nhóm 2;4: Những hoạt động học sinh có thể làm để thích ứng
được với BĐKH (Lưu ý: Khi thực hiện nhiệm vụ của mình, từng thành viên trong nhóm cần tích cực thu thập thông tin, xử lý số liệu, vận dụng kiến thức của các môn học có nội dung liên quan đến vấn đề cần giải quyết như: Vật lí, Sinh học, Hóa học, Công nghệ, Giáo dục công dân, Toán, Tin học )
Hoạt động cả lớp: Tổ chức cuộc thi Rung chuông vàng với nội
dung tìm hiểu các giải pháp học sinh có thể làm để ứng phó với biến đổi khí hậu
- Giáo viên đưa ra các yêu cầu của việc thực hiện dự án: Thời gian hoàn thành thu thập thông tin, viết xong bản nháp, xong sản phẩm
… hoặc những yêu cầu về nội dung mà từng nhóm phải làm
- Các nhóm bầu trưởng nhóm và thư ký, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm
2.2 Đưa ra hệ thống các địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong các môn học
Giải pháp này giúp học sinh hình thành một hệ thống kiến thức vững chắc khi cần liên hệ và tích hợp bất cứ nội dung nào
Ví dụ: Khi tổ chức hoạt động ngoại khóa đối với học sinh lớp 8, các địa chỉ tích hợp được đưa ra cụ thể như sau:
* Môn Địa lý
Bài 3 Sông ngòi và cảnh quan châu Á Liên hệ
Trang 53 Những thuận lợi và khó khăn của thiên nhiên châu Á
Bài 5 Đặc điểm dân cư xã hội châu Á
1 Một châu lục đông dân nhất thế giới
Liên hệ
Bài 7 Đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội các nước châu Á
2 Đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội của các nước và lãnh thổ
châu Á hiện nay
Liên hệ
Bài 9 Khu vực Tây Nam Á
2 Đặc điểm tự nhiên
Liên hệ
Bài 12 Đặc điểm tự nhiên khu vực Đông Á
2 Đặc điểm tự nhiên
Liên hệ
Bài 13 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội khu vực Đông Á
2 Đặc điểm phát triển của một số quốc gia Đông Á
Liên hệ
Bài 14 Đông Nam Á - đất liền và hải đảo
2 Đặc điểm tự nhiên
Liên hệ
Bài 16 Đặc điểm kinh tế các nước Đông Nam Á
1 Nền kinh tế của các nước Đông Nam Á phát triển khá nhanh,
song chưa vững chắc
Liên hệ
Bài 24 Vùng biển Việt Nam
2 Tài nguyên và bảo vệ MT biển Việt Nam
Liên hệ
Bài 25 Lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam
1 Giai đoạn Tiền Cambri
2 Giai đoạn Cổ kiến tạo
3 Giai đoạn Tân kiến tạo
Liên hệ
Bài 26 Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam
3 Vấn đề khai thác và bảo vệ tài nguyên khoáng sản
Liên hệ
Bài 29 Đặc điểm các khu vực địa hình
2 Khu vực đồng bằng
Liên hệ
Bài 31 Đặc điểm khí hậu Việt Nam
2 Tính chất đa dạng và thất thường
Bộ phận
Bài 32 Các mùa khí hậu và thời tiết ở nước ta
1 Mùa gió đông bắc từ tháng 11 đến tháng 4 (mùa đông)
2 Mùa gió tây nam từ tháng 5 đến tháng 10 (mùa hạ)
3 Những thuận lợi và khó khăn do khí hậu mang lại
Liên hệ
Trang 61 Đặc điểm chung
Bài 38 Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam
2 Bảo vệ tài nguyên rừng
Liên hệ
Bài 41 Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ
4 Tài nguyên phong phú, đa dạng và nhiều cảnh quan đẹp nổi
tiếng
Liên hệ
Bài 42 Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ
5 Bảo vệ MT và phòng chống thiên tai
Liên hệ
Bài 43 Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ
2 Một miền nhiệt đới gió mùa nóng quanh năm, có mùa khô sâu
sắc
Liên hệ
* Môn Vật lý
Bài 8 Áp suất chất lỏng - Bình thông nhau Liên hệ
Bài 23 Đối lưu và bức xạ nhiệt
* Môn Sinh học
Bài 29: Hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân
Bài 30: VS tiêu hóa
Bài 31: Trao đổi chất
Liên hệ
Bài 36 : Tiêu chuẩn ăn uống Nguyên tắc lập khẩu phần
Bài 40 : Vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu
Liên hệ
Bài 63 : Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai Liên hệ
* Môn Hóa học
Trang 7Địa chỉ tích hợp (Chương, bài, mục)
Mức độ
Chương 2 - Bài 12: Sự biến đổi chất Bộ phận, liên hệ
Chương 4 - Bài 27: Điều chế oxi -Phản ứng phân hủy Bộ phận, liên hệ
Chương 5 - Bài 31: Tính chất -Ứng dụng của hiđro Toàn bộ
* Môn Công nghệ
Phần I : Vẽ kĩ thuật
Phần II : Cơ khí
Tất cả các bài thực hành
Tích hợp bộ phận, liên hệ
Vai trò của điện năng trong kĩ thuật và đời sống Tích hợp bộ
phận, liên hệ Các bài về đồ dùng điện :
Sử dụng hợp lí điện năng
Tích hợp bộ phận, liên hệ
phận, liên hệ
* Môn Tin học: Học sinh biết sử dụng các công cụ tìm kiếm để tìm kiếm
tư liệu phục vụ cho bài học, nâng cao kỹ năng thiết lập văn bản, kỹ năng tạo bài trình chiếu powerpoint
* Môn Toán: Thông qua việc thống kê và tổng hợp phiếu điều tra học
sinh rèn luyện kỹ năng đã được học trong bộ môn Toán học
* Môn Giáo dục công dân: Giáo dục các em ý thức bảo vệ môi trường,
yêu thiên nhiên, đất nước, tích cực các hành động góp phần ứng phó với BĐKH
* Ở đây tác giả đã nghiên cứu và đưa ra rất nhiều địa chỉ tích hợp các bài học, các môn học có liên quan đến nội dung tích hợp Khi ứng dụng vào từng chủ khác nhau, tùy theo nội dung chương trình và thời gian cho phép, giáo
Trang 8viên có thể lựa chọn những địa chỉ tích hợp phù hợp với kế hoạch giảng dạy.
2.3 Đa dạng hóa các phương pháp dạy học nhằm định hướng cho học sinh có những giải pháp góp phần ứng phó với BĐKH.
2.3.1 Phương pháp trực quan
a) Sử dụng bản đồ giáo khoa, Át lát Địa lí
Việc hướng dẫn HS khai thác kiến thức từ các bản đồ cũng rất có khả năng
để giáo dục BĐKH Ngoài các bước như :
- Cho HS đọc tên bản đồ để biết đối tượng, hiện tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ;
- Đọc bảng chú giải của bản đồ để biết các đối tượng, hiện tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ như thế nào (loại kí hiệu nào) ;
- Xác định vị trí của đối tượng dựa vào các kí hiệu ;
- Tìm ra một số đặc điểm của đối tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ dựa vào kí hiệu bản đồ ;
- Dựa vào bản đồ để xác lập các mối liên hệ giữa các đối tượng và hiện tượng địa lí ;
Chúng ta cần chú ý tới việc : Vận dụng kiến thức địa lí để nhận xét, giải thích, liên hệ các hiện tượng địa lí có liên quan tới vấn đề BĐKH
b) Sử dụng tranh/ảnh địa lí
Việc sử dụng tranh/ảnh có nội dung về BĐKH giúp HS có thể dễ dàng nhận biết được nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của BĐKH Cùng với tranh/ảnh giáo khoa, GV sử dụng những ảnh minh hoạ có nội dung liên quan đến BĐKH gắn với bài học
Ví dụ: Cho HS quan sát một bức ảnh địa lí về cảnh khai thác, chặt phá rừng bừa bãi sẽ dẫn đến hậu quả gì? Bức ảnh về cảnh hạn hán/lũ lụt do nguyên nhân nào gây nên ?
c) Sử dụng băng/đĩa hình
- Băng/đĩa hình là một loại phương tiện trực quan có nhiều ưu điểm trong việc cung cấp những thông tin động về BĐKH, tạo điều kiện thuận lợi cho HS khai thác kiến thức
d) Phương pháp sử dụng biểu đồ, số liệu thống kê
- Phương pháp sử dụng biểu đồ giúp HS dễ dàng nắm bắt được đặc điểm của các đối tượng, hiện tượng địa lí tự nhiên và kinh tế - xã hội
Trang 92.3.2 Phương pháp thực địa
Các công tác ngoài thực địa có thể kể đến là tham quan địa lí, khảo sát địa
lí địa phương
Bản chất của các phương pháp này là thu thập thông tin từ thực tế nhằm khai thác, củng cố và bổ sung kiến thức
Đối với việc giáo dục ứng phó với BĐKH, phương pháp thực địa có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện cho HS có thể nhận thức được một cách trực quan các sự vật và hiện tượng địa lí HS có điều kiện liên hệ những kiến thức được học trong nhà trường với cuộc sống xung quanh, vận dụng kiến thức đã học và kĩ năng vào thực tiễn
Ví dụ : Khảo sát một vấn đề của địa phương có liên quan đến BĐKH, có thể là biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả Nhiệm vụ của HS là ghi chép và mô tả những vấn đề quan sát được và viết báo cáo, thu hoạch rút ra từ cuộc khảo sát, báo cáo kết quả khảo sát GV tổng kết, đánh giá về phương pháp tiến hành, nội dung và kết quả của các vấn đề đã được khảo sát ; tổ chức cho HS tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau về kết quả làm việc của từng nhóm
2.3.3 Phương pháp hình thành biểu tượng địa lí
Biểu tượng địa lí là hình ảnh của sự vật, hiện tượng địa lí mà HS có được trong các giờ học địa lí hoặc tự tri giác ở ngoài thực tế, như một cánh đồng, một quả đồi, một khu rừng, một nhà máy, MT nơi cư trú, những hậu quả của tai biến thiên nhiên (lũ lụt, hạn hán, nắng nóng, giá rét, sạt lở bờ biển, bờ sông, xói mòn )
Với phương pháp này, HS có những hình ảnh cụ thể về đối tượng địa lí, về những vấn đề có liên quan đến BĐKH Phát triển năng lực tư duy thông qua phân tích, so sánh ; rèn luyện thói quen làm việc độc lập, tích cực tìm hiểu những hiện tượng địa lí diễn ra hàng ngày ở xung quanh Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng tìm được đối tượng quan sát phù hợp và có điều kiện tổ chức cho HS quan sát trên thực tế để hình thành biểu tượng địa lí
2.3.4 Phương pháp hình thành kĩ năng xác lập mối quan hệ nhân quả
- Các mối quan hệ trong địa lí rất phong phú và đa dạng Đó là mối quan hệ giữa các hiện tượng tự nhiên với nhau, giữa các hiện tượng địa lí kinh tế - xã hội với nhau và giữa tự nhiên với kinh tế - xã hội Đối với những bài học có nội dung giáo dục BĐKH, ta có thể vận dụng phương pháp này
Trang 10- Ví dụ : Khi dạy bài: Châu Nam Cực - nội dung “băng ở Nam Cực ngày càng chảy nhiều hơn” chính là hệ quả của Trái Đất nóng lên Ta có thể sử dụng sơ
đồ quan hệ nhân quả đơn giản như sau :
3.3.5 Phương pháp kiểm tra, đánh giá:
- Đánh giá thường xuyên trong suốt quá trình học sinh thực hiện dự án để
có kết quả toàn diện về thái độ, kĩ năng và năng lực hoạt động của các em
- Tổ chức buổi ngoại khóa là cách đánh giá các em đầy đủ hơn về nhiều mặt, các em tham gia một cách tự giác, hào hứng hơn so với cách giao bài tập thông thường ví dụ như phần thi thuyết trình Qua các phần thi tạo không khí sôi nổi, đoàn kết, học sinh biết thêm nhiều kiến thức mới mà giáo viên cũng có thể kiểm tra kiến thức, kĩ năng, thái độ cần đạt được trong dự án này một cách toàn diện hơn
2.4 Tổ chức các trò chơi liên quan đến nội dung tích hợp vừa giúp các
em nắm được kiến thức, vừa tăng sự hứng thú cho học sinh.
Tổ chức được các trò chơi trong quá trình học tập và hoạt động ngoại khóa,
là những “món ăn” bồi bổ tinh thần sảng khoái cho học sinh, đồng thời hướng đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, việc tổ chức các trò chơi trong trường học mang nhiều ý nghĩa thiết thực Nó không chỉ góp phần rèn luyện sức khỏe, kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm mà còn giúp học sinh rèn khả năng ứng xử văn hóa, không sa vào những hành vi vô bổ đang tràn lan và các tệ nạn xã hội.
Ví dụ: Khi tổ chức trò chơi: "Các con thú về nhà": nói về tầm quan trọng của rừng ( Giáo viên tích hợp môn Sinh học)
Học sinh đi vòng quanh cô giáo vừa vỗ tay và hát một bài hát nào đó Khi nào giáo viên hô “các con thú về nhà” lập tức các em phải quay về và đứng ở trong các vòng tròn (chú ý, mỗi vòng tròn phải vẽ nhỏ chỉ để đủ 3 người đứng vào trong đó) Vì vậy số người chơi phải nhiều hơn số người có thể đứng trong các
Trái Đất
đang nóng lên
Lớp băng ở Nam Cực ngày càng tan chảy nhiều hơn
Nước biển dâng
Diện tích các lục địa sẽ thu hẹp lại
Nhiều đảo bị nhấn chìm