Tổng quan tình hình kinh tế thế giới 2011

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển Tổng quan tình hình kinh tế thế giới

MỤC LỤC

1.1 Khái niệm kinh tế thế giới và kết cấu của nó. 4

1.2 Những xu hướng chủ yếu của kinh tế thế giới hiện nay. 4

2.1 Kinh tế thế giới 2011- tăng trưởng chậm lại trong sự bất ổn và

2.3 Thị trường tài chính tiền tệ toàn cầu bất ổn và khó đoán định 15

2.4 Nguy cơ đổ vỡ do tác động của khủng hoảng nợ công ở Mỹ và

châu Âu

18

2.5 Các chính sách vĩ mô trên thế giới được thực hiện thiếu sự phối

hợp và trái chiều nhau.

25

2.6 Một số vấn đề khác của kinh tế thế giới 2011 26

2.6.2 Rủi ro về mất an ninh lương thực và năng lượng. 29

3 Xu hướng kinh tế thế giới những tháng cuối năm 2011 và tác động tới

Việt Nam

30

3.1 Xu hướng kinh tế thế giới những tháng cuối năm 2011. 30

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

FDI Foreign direct investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GET Global Employment Trends Xu hướng việc làm toàn cầuGDP Gross Domestic Product T ổng sản phẩm quốc nội

phát triển.

triển và mới nổi.

ILO International Labor Organization Tổ chức Lao động Quốc tếIMF The International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế

OECD Organisation for Economic

Cooperation and Development.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế

UNCTAD United Nations Conference on

Trade and Development

Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển

Tổng quan tình hình kinh tế thế giới 2011

LỜI MỞ ĐẦU

Trong 9 tháng đầu năm 2011, các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế đang phát triển tiếp tục vật lộn với nhiều diễn biến bất lợi Các dấu hiệu lạc quan

về sự phục hồi kinh tế toàn cầu giảm xuống ở điểm thấp nhất kể từ khi nó bắt đầu gần hai năm trước Tình trạng kinh tế khó khăn tiếp tục gia tăng thêm do ảnh

hưởng của thiên tai (động đất, sóng thần, hạn hán, lũ lụt, lốc xoáy…) diễn ra ở nhiều nền kinh tế hàng đầu, bởi bất ổn chính trị lan rộng ở Bắc Phi và Trung Đông Các tổ chức kinh tế quốc tế và giới phân tích đều dự báo rằng nền kinh tế thế giới đang mất đà tăng trưởng trong nửa đầu năm 2011 và sẽ chậm lại trong nửa cuối năm 2011 1 Thế giới dường như đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng niềm tin: Tình trạng nợ công tràn lan; một loạt nước bị hạ mức tín nhiệm tín dụng hoặc đang đứng trên ranh giới này; các thị trường tài chính rối loạn; giá vàng tăng vọt; Nhìn chung, tâm lý lo ngại bao trùm kinh tế toàn cầu

Bài này trình bày tổng quan về nền kinh tế thế giới trong 3 quý đầu năm

2011, nội dung kết cấu như sau:

NỘI DUNG

1 Nhận thức chung về nền kinh tế thế giới.

1.1 Khái niệm kinh tế thế giới và kết cấu của nó.

Kinh tế thế giới (KTTG)là tổng hòa các nền kinh tế các quốc gia và quan hệkinh tế giữa các quốc gia với nhau

Nền kinh tế thế giới dưới góc độ hệ thống gồm hai bộ phận cơ bản là các chủthể kinh tế thế giới và các quan hệ kinh tế quốc tế

1 Ngày 17/6, trong báo cáo "Triển vọng kinh tế thế giới", IMF hạ dự báo tăng trưởng GDP 2011 của Mỹ từ 2,8% trong tháng 4 xuống 2,5% và GDP 2011 từ 2,9% xuống 2,7% Cả hai mức dự báo trên đều thấp hơn so với mức tăng trưởng 2,9% trong năm 2010 Ngày 17/6, tập đoàn Goldman Sachs hạ dự báo tăng trưởng GDP quý 2 của Mỹ từ 3% xuống 2% do các trở ngại như thất nghiệp cao, sản xuất yếu và sự ảm đạm của nền kinh tế Ngày 16/6, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cho biết chỉ số tăng trưởng kinh tế tổng hợp của các nền kinh tế OECD trong tháng 4/2011 tiếp tục trì trệ.

Các chủ thể của kinh tế thế giới gồm các nền kinh tế quốc gia độc lập trênthế giới (kể cả vùng lãnh thổ); các tổ chức kinh tế quốc tế (như WB, IMF…); các

tổ chức kinh tế khu vực (như EU, APEC, ASEAN,…); các công ty xuyên quốc gia(TNCs); các tổ chức phi chính phủ (NGOs)

Các quan hệ KTTG là quan hệ giữa các nước, các nền kinh tế với nhau vềmặt kinh tế, bao gồm quan hệ về thương mại, tài chính, nguồn nhân lực, khoa họccông nghệ…

Kết cấu của nền KTTG hiện nay phổ biến được nhìn dưới góc độ trình độphát triển Đó là các nước công nghiệp phát triển và các nước đang phát triển Dân

số thế giới hiện nay khoảng 7 tỷ người; GDP của toàn thế giới khoảng 60.000 tỷUSD Trong đó, các nước phát triển chiếm khoảng 14,2% dân số thế giới nhưngchiếm 72 % GDP của thế giới

1.2 Những xu hướng chủ yếu của kinh tế thế giới hiện nay

KTTG hiện nay có những xu hướng chủ yếu:

- Xu hướng phục hồi tăng trưởng

- Xu hướng phát triển lực lượng sản xuất và KHCN

- Xu hướng phát triển kinh tế thị trường

- Xu hướng toàn cầu hóa kinh tế

- Xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế

- Những vấn đề kinh tế toàn cầu

KTTG năm 2011 chịu tác động, chi phối mạnh mẽ của các xu thế chủ yếucủa KTTG nêu trên

Hàng năm, các tổ chức quốc tế như IMF thường đưa ra đánh giá về tình hìnhKTTG và dự báo triển vọng KTTG năm tiếp theo Đây là cơ sở quan trọng để cácquốc gia, giới nghiên cứu tham khảo, đánh giá về nền KTTG trong năm đó

2 Tổng quan chung về kinh tế thế giới năm 2011.

Kinh tế thế giới bước vào năm 2011 trong bối cảnh vừa ra khỏi giai đoạnkhó khăn nhất của cuộc khủng hoảng tài chính, suy thoái và bước đầu phục hồi.Đầu năm 2011, theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), tăng trưởng năm naysẽ chậm hơn so với năm 2010 (dự báo ở mức 4,3% và thấp hơn đáng kể so vớimức 4,8% dự kiến của năm 2010); trong đó khu vực các nền kinh tế mới nổi vàđang phát triển được dự báo tăng trưởng 6,4% và các nền kinh tế phát triển là2,2% Dự báo này cho thấy các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển tiếp tục làđộng lực thúc đẩy phục hồi toàn cầu Dự kiến trong 10 năm tới, các thị trường mớinổi nhất là các thị trường mới nổi đi sau (ngoài nhóm BRIC gồm Brazil, Nga, Ấn

Độ và Trung Quốc) sẽ chiếm hơn 50% tổng lượng tăng trưởng của thế giới

2.1 Kinh tế thế giới 2011- tăng trưởng chậm lại trong sự bất ổn và đầy thách thức.

“Tăng trưởng của nền kinh tế thế giới đang chậm lại và điều này xảy ra ở tất cả các nền kinh tế từ các nền kinh tế phát triển đến các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi”

Kể từ đầu tháng 6/2011, những tín hiệu lạc quan xuất hiện từ cuối năm 2010

và những tháng đầu năm 2011 đã không còn, tình hình kinh tế thế giới diễn biếntheo chiều hướng ngày một xấu Các tổ chức kinh tế quốc tế và giới phân tích đềucho rằng nền kinh tế thế giới đang mất đà tăng trưởng trong nửa đầu năm 2011 vàsẽ chậm lại trong nửa cuối năm 2011.2

Tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy giảm do các bất ổn gia tăng, trong lúc cácgói kích thích kinh tế được triển khai tại nhiều nước nhằm phục hồi nền kinh tế saukhủng hoảng đang sắp kết thúc, thay vào đó là chính sách thắt chặt tài chính-tiền tệ

để chống lại nguy cơ khủng hoảng nợ công và lạm phát Các nền kinh tế lớn,không chỉ có Mỹ, châu Âu, Nhật Bản mà cả Trung Quốc và Ấn Độ đứng trước

2 Trong báo cáo về triển vọng kinh tế ngày 25/5/2011, OECD dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới sẽ đạt 4,2% trong năm 2011, giảm so với 4,9% của năm 2010 Ngày 16/6, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cho biết chỉ

số tăng trưởng kinh tế tổng hợp của các nền kinh tế OECD trong tháng 4/2011 tiếp tục trì trệ Ngày 17/6, trong báo cáo "Triển vọng kinh tế thế giới", IMF cũng không loại trừ khả năng nền kinh tế toàn cầu có thể suy giảm trong quý 2/2011.

nguy cơ mất đà tăng trưởng Một loạt quốc gia phải đối mặt với vấn đề lạm phát,

nợ công, thất nghiệp và thắt chặt chính sách tài chính

Tại Mỹ, trong tháng 5/2011 và tháng 6/2011, hoạt động của các lĩnh vực nhưbất động sản, sản xuất chế tạo đã suy yếu Niềm tin vào triển vọng của nền kinh tế

và cả cách điều hành của chính phủ giảm sút do chương trình nới lỏng định lượnglần hai sắp kết thúc mà nền kinh tế Mỹ vẫn còn gặp nhiều khó khăn: tỷ lệ thấtnghiệp lại tăng lên, nợ công ở mức kịch trần: năm 2008 mức nợ công của Mỹ vượtqua con số 10.000 tỷ USD, gần 12.000 tỷ USD vào năm 2009 và vượt qua 13.000tỷ USD vào năm 2010 Chưa dừng lại ở đó, tính đến 7/9/2011, con số này đạt mức14.717 tỷ USD, (vượt qua 100%GDP của Mỹ năm 2010 ở mức 14.526,5 tỷ USD)3

tổng cầu tiêu dùng không tăng đủ mạnh để kích thích kinh tế tăng trưởng.4 Tại cácnền kinh tế lớn của châu Âu, tăng trưởng trong quý II/2011 đều có xu hướng thấphơn tăng trưởng trong quý I/2011 trong lúc khủng hoảng nợ công đang chuyểnbiến theo hướng ngày càng tồi tệ hơn, nguy cơ lạm phát vẫn chưa được giải trừ, vàsản xuất-dịch vụ tăng trưởng thấp.5 Trong khi đó, do hậu quả của thảm họa độngđất và sóng thần (ngày 11/3/2011) và sự cố nhà máy điện hạt nhân Fukushima,kinh tế Nhật Bản tăng trưởng âm trong hai quý đầu năm 2011.6

Tốc độ tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi, vốn được xem như là cácđầu tàu trong quá trình phục hồi của nền kinh tế thế giới, cũng đã bắt đầu chậmlại.7 Các nền kinh tế năng động nhất là Trung Quốc, Brazil, và Ấn Độ hiện đangphải thực hiện chính sách tài chính thắt chặt để đối phó với lạm phát và nguy cơtăng trưởng nóng8 Báo cáo theo dõi kinh tế châu Á (AEM) của Ngân hàng Pháttriển châu Á (ADB) cũng cho thấy tăng trưởng của các nền kinh tế Đông Á đang

3 Nguồn: http:// www.treasurydirect.gov/NP/NPGateway

4 Trong báo cáo "Triển vọng kinh tế thế giới" ngày 17/6/2011, IMF hạ dự báo tăng trưởng GDP năm 2011 của Mỹ từ 2,8% trong tháng 4 xuống 2,5% và GDP năm 2011 từ 2,9% xuống 2,7% Cả hai mức dự báo trên đều thấp hơn so với mức tăng trưởng 2,9% trong năm 2010 Ngày 17/6, tập đoàn Goldman Sachs hạ dự báo tăng trưởng GDP quý 2 của Mỹ từ 3% xuống 2%.

5 Theo OECD, tăng trưởng kinh tế của Pháp, Đức, Italy tăng 3% quý I/2011, nhưng quý II/2011 là 2,2% Tăng trưởng kinh tế của Anh quý I/2011 là 3%, nhưng quý II/2011 là 1%.

6 Tăng trưởng kinh tế Nhật Bản trong quý II/2011 suy giảm 0,3% và trong quý I/2011 suy giảm 0,9%

7 Theo kết quả cuộc khảo sát của HSBC về chỉ số phát triển kinh tế tại các thị trường mới nổi (HSBC EMI) công bố tháng 7/2011, trong quý II/2011, tăng trưởng tại các thị trường mới nổi đạt mức thấp nhất trong hai năm qua

chậm lại Tăng trưởng của các nền kinh tế Mỹ Latinh cũng sẽ chậm lại do chínhsách tài chính tiền tệ được siết chặt hơn nhằm giảm nguy cơ phát triển quá nóng.

Thêm vào đó, tác động của các biến cố như bất ổn chính trị lan rộng ở BắcPhi và Trung Đông, nguy cơ khủng hoảng lương thực do thiên tai liên tiếp xảy ratại nhiều nơi trên thế giới…đã làm gia tăng mức độ rủi ro của hệ thống kinh tế toàncầu Những thách thức nói trên đang khiến kinh tế toàn cầu lặp lại động thái pháttriển của năm 2010: tăng trưởng nhanh những tháng đầu năm còn tăng trưởngchậm những tháng cuối năm và làm dấy lên lo ngại về sự trì trệ kéo dài theo chu

kỳ

Tháng 9-2011, Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới (WEO) của Quỹ Tiền tệquốc tế (IMF) đã điều chỉnh giảm các số liệu dự báo về tốc độ tăng trưởng kinh tếcủa các nước phát triển cũng như mức tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm 2011

so với dự báo mà tổ chức này đưa ra tại WEO tháng 4/2011 Theo dự báo mới, mặcdù kinh tế thế giới tăng trưởng 4,3% trong quí I-2011, giảm nhẹ trong quí II-2011

và có khả năng tăng nhanh hơn trong 6 tháng cuối năm nhưng dự kiến tốc độ tăngtrưởng cả năm 2011 chỉ đạt 4,0% (điều chỉnh giảm 0,3%) Tăng trưởng GDP củacác nước phát triển trong năm 2011 dự kiến đạt 1,6% (điều chỉnh giảm 0,6%);trong đó kinh tế Mỹ, khu vực Euro và Nhật Bản dự báo tăng trưởng lần lượt ở mức1,5%, 1,6% và âm 0,5% Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển và mới nổitiếp tục đà phục hồi kinh tế mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng dự báo ở mức cao, đạt6,4% (điều chỉnh giảm 0,2%); Trung Quốc, Ấn Độ được dự báo tăng trưởng lầnlượt là 9,5% và 7,8% (xem bảng 1)

Bảng 1: Các dự báo về tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2011

Chênh lệch so với

dự báo IMF 6/2011

WB (6/2011)

8 Ngày 24/5/2011, tập đoàn Goldman Sachs hạ dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2011 của Trung Quốc từ 10% xuống 9,4% và nâng dự báo lạm phát năm 2011 từ 4,3% lên 4,7%.

* Chú thích: PT: các nền kinh tế phát triển; MN&ĐPT: Các nền kinh tế mới

nổi & đang phát triển; NA: chưa có số liệu thống kê đầy đủ.

Nguồn: IMF (World Economic Outlook, April 2011 & September 2011), WB

(Global Economic Prospect, June 2011).

IMF dự báo kinh tế Mỹ tăng trưởng 1,5% trong năm 2011 và 1,8% trongnăm 2012 Tháng 6/2011, dự báo do IMF đưa ra đối với kinh tế Mỹ là tăng trưởng2,5% trong năm 2011 và 2,7% trong năm 2012

IMF hạ dự báo tăng trưởng kinh tế của 17 nước thuộc khu vực đồng tiềnchung châu Âu IMF cho rằng nhóm nền kinh tế này sẽ tăng trưởng 1,6% trongnăm 2011 và 1,1% vào năm 2012, thấp hơn nhiều so với dự báo 2% và 1,7% đượccông bố trước đó Dự báo đối với khu vực đồng tiền chung châu Âu được dựa trên

lo lắng rằng Hy Lạp sẽ vỡ nợ và gây mất ổn định khu vực Nhìn chung, IMF dựbáo kinh tế thế giới tăng trưởng khoảng 4% trong năm 2011 và năm 2012 Tăngtrưởng kinh tế Trung Quốc, Ấn Độ, Braxin và nhiều nền kinh tế phát triển khác sẽbù lại phần nào cho sự sụt giảm sản lượng của kinh tế Mỹ và châu Âu IMF chorằng các nhà hoạch định chính sách kinh tế Mỹ và châu Âu cần hành động quyếtliệt hơn để giảm thâm hụt ngân sách và châu Âu cần đảm bảo các ngân hàng khu

vực có đủ vốn để chống chọi với khủng hoảng nợ 6 tháng đầu năm 2011, kinh tế

Mỹ tăng trưởng chỉ đạt 0,7% (tính theo năm) Suốt từ khi suy thoái kinh tế Mỹchấm dứt cách đây 2 năm, tỷ lệ thất nghiệp liên tục duy trì trên mức 9% (trừ duynhất 2 tháng)

Hình 1: Tăng trưởng GDP của Mỹ từ 2007- 2011, (%)

Nguồn: Trading Economics Indicators- http:// www.tradingeconomics.com

2.2 Bùng nổ lạm phát toàn cầu, hi sinh tăng trưởng kinh tế và cải thiện việc

làm ở mức độ nhỏ

Lạm phát ở Mỹ đã lên đến 3,2% vào tháng 4/2011, vấn đề tăng chỉ số lạm

phát như vậy là câu chuyện nóng bỏng của nước Mỹ Tình trạng lạm phát cùng với

sự trầm lắng của thị trường bất động sản khiến cho tổng cầu tiêu dùng đã khôngtăng đủ để kích thích tăng trưởng kinh tế của Mỹ.9

ngại không chỉ trên thị trường tiền tệ mà có thể là ngòi nổ cho nhiều bất ổn xã hộitại quốc gia đông dân nhất thế giới Bất chấp việc 5 lần tăng lãi suất kể từ tháng11/2010 đến hết tháng 7/2011, chính phủ Trung Quốc gần như thất bại trong nỗ lựckiềm chế lạm phát khi mà giá lương thực thực phẩm (yếu tố cấu thành quan trọngnhất trong giỏ hàng hoá tính CPI) tăng mạnh (tới 11,7%) vào tháng 5/2011 khiến

9 Tăng trưởng kinh tế Mỹ quý I/2011 chỉ đạt 1,8% so với 3,8% trong quý IV/2010

10 Tháng 3/2011 là 5,4%, đến tháng 5/2011 là 5,5%, đến tháng 6/2011 là 6% Đây là mức tăng chỉ số CPI cao nhất ở Trung Quốc trong vòng 34 tháng qua

cho mục tiêu kiềm chế CPI xuống mức kỳ vọng 4% xa vời (cho đến cuối tháng7/2011)11 Trong khi đó, lạm phát ở Ấn Độ lên đến 9,11% tính trung bình trong 5

tháng đầu năm 2011, chủ yếu do giá nhiên liệu và lương thực tăng cao

Mức lạm phát ở Mỹ Latinh cả năm 2011 dự báo lên đến 4,5% Lạm phát ở

khu vực này được chia thành 3 nhóm: cao, trung bình và thấp Điển hình của nhómcao là Vênêxuêla (gần 30% trong nửa đầu 2011), Paraguay, Côlômbia; nhóm trungbình gồm: Braxin, Mehicô và Pêru (có mức lạm phát khoảng 4-6%) Nhóm thấpgồm một số nước như Chilê, Giamaica, và Nicaragoa (có mức lạm phát khoảng3%)

Để đối phó với lạm phát, các quốc gia đã thực hiện chính sách tiền tệ thắtchặt, nâng lãi suất cao hơn, và sẵn sàng hi sinh tăng trưởng Một vài nước sử dụngcông cụ nâng dự trữ bắt buộc đi kèm với nâng lãi suất

Hình 2 : Tỷ lệ lạm phát của thế giới và các nền kinh tế, 2011.

Nguồn: IMF 2011, “World Economic Outlook ,9-2011”, trang 16

11 Ngày 9/8/2011, Tổng cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho biết, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 7 tăng 6,5% so với cùng kỳ năm trước, so với mức tăng 6,4% trong tháng 6 vốn đã là mức cao nhất trong 3 năm- Nguồn: Thời báo Kinh tế Việt Nam - số 191- ngày 11/8/2011.

Khác với dự báo hồi tháng 4/2011,12 chỉ số lạm phát tại Liên minh châu Âu

từ tháng 5/2011 đã tăng chậm lại Nguyên nhân chủ yếu là các chi phí đầu vào

của sản xuất công nghiệp đã được hạ thấp một cách tích cực

Việc giảm chi phí đầu vào của sản xuất công nghiệp ở châu Âu là hệ quảcủa:

(i) dòng vốn đầu tư trực tiếp chuyển từ Châu Âu sang Mỹ - nơi được cho là

lý tưởng để hạ thấp chi phí sản xuất của nhiều hãng công nghiệp ôtô, luyện thép,chế tạo tầu cao tốc…và

(ii) giá cả hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Âu rẻ hơn (do tỷ giá

nghiêng về phía bất lợi cho xuất khẩu của nước này), Tuy nhiên, những tín hiệutương đối tích cực về mức lạm phát ở châu Âu nói trên chỉ là tạm thời Trong tháng6/2011, lạm phát tại Eurozone vẫn ở mức 2,7%, cao hơn so với con số 1,5% cùng

kỳ năm trước Đây là tháng thứ 7 liên tiếp Eurozone có mức lạm phát trên mức trần2% Để đối phó với nguy cơ lạm phát, đầu tháng 7/2011, ECB đã phải từ bỏ ýđịnh duy trì lãi suất vốn được kìm giữ ở mức thấp (1,25%/năm) nhằm tránh bị tổnthương hơn bởi khủng hoảng nợ công và thu hẹp tài chính và tăng lãi suất cơ bản(lên 1,5%) Giới phân tích cho rằng lạm phát sẽ còn tăng trong những tháng còn lạicủa năm 2011 trong bối cảnh dầu mỏ, lương thực và nhiều loại hàng hóa khác đangtrên đà tăng giá khiến cho châu Âu phải đối mặt với nguy cơ kép: nợ công và lạmphát.13 Trong bối cảnh này, chỉ có Đức và Pháp có thể là điểm sáng duy nhất trongquá trình phục hồi chậm chạp của kinh tế châu Âu năm 2011

Theo JP Morgan Global, chỉ số quản lý sức mua (PMI) tháng 5/2011 - chỉ số

đo lường hoạt động của các nhà máy công nghiệp - ở nhiều nền kinh tế chủ lực thếgiới như Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan… đều sụt giảm.14 Sự sụt

12 Khi chỉ số CPI của châu Âu lên tới 2,8%, mức cao nhất kể từ tháng 8/2010

13 Trong tháng 6, giá năng lượng tại khu vực Eurozone tăng 10,9% tính theo năm, trong khi đó giá lương thực tăng 2,7%.

14 PMI giảm xuống mức 52,9 điểm (mức thấp nhất kể từ tháng 9/2010) so với 55 điểm của tháng 4/2011 Mức giảm cùng kỳ của chỉ số này ở Trung Quốc là 51,8 điểm so với 51,1 điểm; ở Mỹ là 60,4 điểm so với 53,5 điểm Ngưỡng suy giảm của PMI là xuống dưới 50 điểm

giảm của chỉ số này đang gây lo ngại về phục hồi yếu trên diện rộng, kéo theo tốc

độ tăng trưởng kinh tế chậm lại, tương phản với những dự đoán trong những thángđầu năm 2011

Trong điều kiện lạm phát cao và phục hồi tăng trưởng kinh tế yếu, tình trạngviệc làm trên quy mô toàn cầu trong những tháng đầu năm 2011 chưa cải thiện tíchcực như mong đợi ILO dự báo tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu năm 2011 là 6,1%

Thực tế này gây lo ngại về sự phục hồi việc làm không đủ để cải thiện tổngcầu tiêu dùng ở các nước công nghiệp phát triển trong năm 2011 khi mà tăngtrưởng kinh tế èo uột chưa có dấu hiệu chấm dứt Thất nghiệp ở Mỹ thực sự vẫn ởtỷ lệ đáng lo ngại: 9% trong 5 tháng đầu năm 201115 (xem hình 3) Tiêu dùng tưnhân quyết định đến 70% khả năng vận hành của nền kinh tế Mỹ vẫn không tăngđủ mạnh để kích thích nền kinh tế tăng trưởng Sự èo uột của kinh tế Mỹ khiếncho triển vọng của kinh tế toàn cầu năm 2011 trở nên ít sáng sủa

Hình 3: Thất nghiệp ở các nền kinh tế chủ chốt năm 2011, (%)

Nguồn: Trading Economic Indicators, 2011Tuy nhiên, tình hình thất nghiệp lại giảm chút ít ở nhóm nước đang pháttriển như Brazil, Thái Lan, Kazakhstan, Uruguay, Sri Lanka bằng mức trướckhủng hoảng tài chính toàn cầu 2007- 2008 Nhìn chung, sau khi giảm mạnh vào

15 Trong tháng 5/2011, khu vực kinh tế tư nhân ở Mỹ chỉ tạo ra 38.000 việc làm mới, thấp xa so với con số dự đoán 170.000 đưa ra trước đó.

giai đoạn suy thoái nhất, tỷ lệ mất việc làm ở nhóm các nền kinh tế đang phát triển

và các nền kinh tế mới nổi không cao như ở nhóm phát triển.16

Hình 4: Tỷ lệ thất nghiệp thế giới tính theo khu vực năm 2011 17 ( %)

Nguồn: IMF 2011, “World Economic Outlook , 9-2011”, p 26.

Theo báo cáo “Triển vọng việc làm về ngắn hạn và thị trường việc làm tạicác quốc gia G-20 và những thách thức” của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), suy thoái kinh tế có thể dẫn tới tìnhtrạng thiếu việc làm trầm trọng tại các quốc gia thuộc Nhóm G-20 trong năm tới.Các chuyên gia của ILO và OECD đánh giá khả năng tăng trưởng việc làm trongG-20 khó đạt mức 1%, mà chỉ vào khoảng 0,8% vào cuối năm 2012, thì không thểbù đắp lại 20 triệu việc làm đã mất kể từ đầu cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới

2008 tới nay của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi chiếm tới 85% tỷtrọng nền kinh tế thế giớivà mức tăng trưởng này có thể dẫn tới sự thiếu hụt 40triệu việc làm trong nhóm này vào năm 2012 và tình hình nghiêm trọng hơn có thểdiễn ra vào năm 201518

Để đạt được số lượng việc làm tương tự như trước khủng hoảng, tỷ lệ tăngtrưởng việc làm trong G-20 cần phải đạt 1,3%/năm- một điều rất khó thực hiệntrong bối cảnh suy thoái kinh tế hiện nay Trong khi đó, triển vọng tình hình việc

16 Năm 2010, tỷ lệ thất nghiệp trung bình ở 2 nhóm quốc gia này tuần tự là 6% và 8,3%.

17 Trong đó: ME: Các nước Trung Đông; NAF: Các nước Bắc Phi; CEECIS: Trung Đông Âu và Cộng đồng các quốc gia độc lập; DEEU: Các nước phát triển và EU; SSA: Sub- Sahara – Châu Phi; SEAP: Đông Nam Á và Thái Bình Dương; SAS: Nam Á; LAC: Châu Mỹ Latinh và Caribê.

18 Quốc Trung (2011), Thất nghiệp đe doạ G-20, Thời báo Kinh tế Việt Nam, số 233- ngày 29/9/2011.

làm ngày càng tăm tối tại các nước G-20, với dự báo của OECD rằng tăng trưởngviệc làm bình quân quý IV/2011 chỉ đạt 0,2% tại 7 nước có nền kinh tế phát triểnnhất thế giới Trong nhóm G-20, Tây Ban Nha và Nam Phi là hai nước có tỷ lệ thấtnghiệp cao nhất, lần lượt ở mức 21,2% và 25,7% Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ đứngtiếp theo với tỷ lệ thất nghiệp khoảng 9-10%.

Cuộc khủng hoảng việc làm sẽ đặt áp lực lên nền kinh tế bằng cách đặt gánhnặng lên vai người tiêu dùng và thay đổi hành vi chi tiêu của các hộ gia đình Hiệnnay, tình trạng tăng trưởng lương thấp hoặc không tăng lương của đa số lao độnglàm công ăn lương dẫn đến sự thâm hụt trong tổng cầu và mất cân bằng tài khoảnvãng lai Theo các chuyên gia kinh tế, con đường ngăn chặn khủng hoảng việc làmchỉ có thể là thúc đẩy kinh tế tăng trưởng mạnh Tuy nhiên, cuộc chiến của nhiềunền kinh tế phát triển để cắt giảm nợ và cắt giảm chi tiêu công có thể sẽ là rào cảnkhó vượt qua cho đà tăng trưởng

2.3 Thị trường tài chính tiền tệ toàn cầu bất ổn và khó đoán định.

Trong những tháng đầu năm 2011, chịu ảnh hưởng bởi xu hướng kinh tế thếgiới hồi phục chậm chạp và hàng loạt biến cố toàn cầu phức tạp, thị trường tàichính tiền tệ thế giới diễn biến bất thường và trái chiều Chính sách nới lỏng tiền tệcủa Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) vẫn được duy trì khiến cho đồng USD mất giámạnh Trong khi các nền kinh tế khu vực đồng euro vừa vật lộn với nợ công vừaduy trì lãi suất kích thích tăng trưởng thì các nền kinh tế mới nổi phải thực thichính sách thắt chặt tiền tệ (nâng lãi suất, giảm chi tiêu) theo hướng kiềm chế lạmphát hơn là ưu tiên tăng trưởng Giá vàng tiếp tục tăng cao cho thấy sự bất ổn ngàycàng tăng của các thị trường tài chính toàn cầu

Những biến động về tài chính tiền tệ trong nửa đầu năm 2011 được phảnchiếu rõ nét thông qua những diễn biến trên các thị trường chứng khoán chủ chốt

Nó báo hiệu triển vọng của thị trường chứng khoán thế giới trong năm nay làkhông mấy sáng sủa: các chỉ số có xu hướng dao động và đi ngang trước nhữnghoài nghi về thực trạng phục hồi của kinh tế thế giới Chu kỳ tăng điểm các chỉ số

chứng khoán suốt từ đầu năm 2009 của các thị trường này dường như đã kết thúcvào tháng 3/2011

Trong 6 tháng đầu năm 2011, thị trường chứng khoán Mỹ dường như là nơitốt nhất để đầu tư cổ phiếu Chỉ số S&P500 vẫn trên đà tăng trưởng trong nửa đầunăm 2011 Lãi suất được giữ ở mức thấp kỷ lục (0,25%), cùng với triển vọng tăngtrưởng tuy chậm chạp nhưng có vẻ chắc chắn khiến cho cổ phiếu của các công ty

Mỹ hấp dẫn với giới đầu tư Bên cạnh đó, chính sách duy trì vay nợ có hiệu lực chođến tháng 6/2011 và chủ trương kích thích đầu tư đi kèm với cải thiện điều kiệnđầu tư khiến cho trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn được coi là kênh đầu tư an toàn.Bằng việc tiếp tục bơm tiền vào đầu tư, chính quyền của tổng thống B Obamađang theo đuổi quan điểm nhà nước phải bù đắp khoảng trống mà tư nhân chối bỏ

để tiếp tục tìm lối thoát cho tăng trưởng kinh tế quốc gia và củng cố không ngừngquyền lực áp đảo của Mỹ Tuy nhiên, cho đến cuối tháng 6, chính phủ Mỹ công bốmức tăng trưởng vẫn thấp hơn dự báo và chưa tỏ ra có ý định tiếp tục mở rộngchương trình nới lỏng định lượng vòng 2 (QE2)

Thị trường tiền tệ thế giới diễn biến với động thái trái chiều với việc nhóm

các nước phát triển có lạm phát thấp (Eurozone, Mỹ) thực hiện chính sách lãi suấtthấp còn nhóm các nước đang phát triển có lạm phát cao (điển hình là Ấn Độ vàTrung Quốc) thực hiện chính sách lãi suất cao Việc FED duy trì mức lãi suất thấpkỷ lục để đối phó với nạn thất nghiệp và hỗ trợ cho sự phục hồi yếu của kinh tế Mỹ

là những nguyên nhân chủ yếu làm suy giảm sức hấp dẫn đồng bạc xanh Nhưngkhía cạnh tích cực của đồng USD mất giá phần nào giúp cho hàng hóa Mỹ tăng sứccạnh tranh, từ đó tạo động lực tăng trưởng cho lĩnh vực sản xuất Đồng yên lên giá

so với đồng USD tạo bất lợi cho Nhật Bản - nền kinh tế vốn trì trệ , lại càng khókhăn hơn sau thảm hoạ kép động đất - sóng thần tháng 3/2011 – đã khiến G7 đồngthuận can thiệp giúp đồng yên xuống giá Tỷ giá USD/JPY đã tăng lên khoảng 3%

và duy trì ở mức 80,0 từ cuối tháng 4/2011 Tuy nhiên xu hướng này không kéodài khi niềm tin vào nền kinh tế Mỹ trở nên ngày một xấu đi kể từ cuối tháng6/2011 do vấn đề nợ công

Trong khi đó, các nền kinh tế mới nổi ở khu vực Mỹ Latinh và Châu Á phảiđối mặt với việc các đồng tiền nội tệ tăng giá trên thị trường quốc tế do nhiều diễnbiến tiền tệ khá phức tạp Có 2 vấn đề chính liên quan:

(i) Dòng vốn nước ngoài vào các nền kinh tế mới nổi tăng cao trong thời gian qua: Sự gia tăng của dòng vốn vào gây nên áp lực tăng giá đối với đồng tiền

nội tệ, không những thế nó còn tạo ra nguy cơ mất ổn định đối với những hệ thống

tài chính được quản lý yếu kém.

(ii) Ảnh hưởng từ chính sách tài khóa mở rộng đối phó với khủng hoảng những năm 2007-2008 Các biện pháp kích thích nền kinh tế tăng trưởng sau hiệu

quả ban đầu, dần chuyển thành động lực gây ra lạm phát Điều khó khăn ở đây làcác nền kinh tế mới nổi, vốn chú trọng tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, khôngmuốn đồng tiền nội tệ tăng giá Lạm phát chút ít sẽ được hoan nghênh, nhưng giáxăng dầu, nguyên liệu và lương thực tăng đến mức phá vỡ mặt bằng giá cả đầu vàocủa sản xuất và kinh doanh đã trở thành nguy cơ rất lớn Trong bối cảnh này, kiềmchế lạm phát đương nhiên là mục tiêu ưu tiên hàng đầu của họ Bên cạnh đó, việccác nền kinh tế mới nổi duy trì chính sách lãi suất cao càng khiến cho thị trườngtiền tệ của họ trở nên hấp dẫn hơn các thị trường tài chính ở các nước phát triển

Cộng hưởng lại, dòng vốn có xu hướng không ngừng chảy vào các nền kinh

tế mới nổi Dự báo của IMF cho thấy dòng vốn vào các nền kinh tế mới nổi trongnăm 2011 sẽ dễ dàng vượt qua mức 1000 tỷ USD Điều này có thể ẩn chứa nhiềurủi ro hơn là mang lại lợi ích Khu vực sản xuất của các nền kinh tế mới nổi chưađủ khoẻ mạnh để hấp thụ những luồng đầu tư lớn, sự gia tăng bất ngờ của các dòngvốn có thể khởi đầu bất ổn đối với các thị trường tài chính tiền tệ

Giá vàng tăng cao trong những tháng đầu năm 2011 là điểm nổi bật trên thị

trường tài chính tiền tệ Với chức năng dự trữ riêng biệt, trong điều kiện các kênhđầu tư khác còn chưa chắc chắn, thậm chí bất ổn, vàng vẫn được nhiều thể chế tàichính và chính phủ quan tâm khi cấu trúc lại khoản mục đầu tư và dự trữ quốc gia

Hình 5: Diễn biến giá vàng thế giới từ 10/2010 đến 6/10/2011

Nguồn: http://www.kitco.com/

Nhìn chung, thị trường tài chính tiền tệ thế giới trong những tháng đầu

năm đang tích tụ nhiều rủi ro và có dấu hiệu không bền vững trong khi hầu hếtcác nền kinh tế đều chưa khẳng định hướng chính sách nào giúp họ ổn định hệthống tài chính tiền tệ Do vậy, bên cạnh bất ổn, tình trạng khó đoán định của thịtrường tài chính tiền tệ thế giới vẫn âm thầm tồn tại

2.4 Nguy cơ đổ vỡ do tác động của khủng hoảng nợ công ở Mỹ và Châu Âu.

Khủng hoảng nợ công trong 8 tháng đầu năm 2011 đang gia tăng theo hìnhxoắn ốc không chỉ là cơn sốt kịch phát ở một vài nước Nam Âu (Hy Lạp, Ailen, BồĐào Nha) mà còn có thể lan rộng thành cuộc khủng hoảng tài chính thế giới mới.Thêm nữa, cuộc khủng hoảng nợ công ở châu Âu có thể lan rộng đến Mỹ - nơi mà

nợ công đã gần lên đến mức kịch trần tính đến 31/3/2011

Cuộc khủng hoảng nợ công của các nước Nam Âu được nhắc đến nhiều hơn

ở nhóm “PIGS” (Portugal, Ireland, Greece và Spain) đã và đang dấy lên những mốiquan ngại sâu sắc về hiệu ứng “đô mi nô” trong nợ công quốc tế và sự ổn định của

thị trường tài chính toàn cầu Dấu hiệu báo trước đã được thể hiện từ thị trường

bất động sản bong bóng – nhân tố đẩy nhóm PIGS vào khủng hoảng nợ.

Hình 6: Tỷ lệ nợ/GDP của các nước châu Âu năm 2011

(Đơn vị: %)