Nghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt nam

Nghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt namNghiên cứu bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tại việt nam

TăV Nă ă

B nh ph i t c ngh n m n tính (BPTNMT) là tình tr ng b nh lý đ c đ c tr ng b i s

h n ch lu ng khí không h i ph c hoàn toàn S h n ch lu ng khí này th ng ti n tri n t t

và liên quan v i ph n ng viêm b t th ng c a ph i v i các phân t nh và khí đ c h i [48],[49]

BPTNMT đư th c s tr thành gánh n ng b nh t t trên toàn c u vì tính ch t ph bi n,

ti n tri n kéo dài, chi phí đi u tr cao và h u qu gây tàn ph [20],[49] [84] B nh đang tr thành m t thách th c l n đ i v i s c kho toàn c u

Theo T ch c Y t Th gi i (WHO) n m 1990 BPTNMT là nguyên nhân gây t vong

đ ng th 6 và là nguyên nhân gây tàn ph đ ng th 12 trên toàn th gi i[85] Trong n m 2000 kho ng 2,7 tri u ng i ch t vì BPTNMT, m t n a trong s đó Tây thái bình d ng mà ph n l n

x y ra Trung qu c M i n m kho ng 400.000 ng i ch t vì BPTNMT các n c công nghi p, kho ng 650.000 ng i ch t ông nam châu Á , ph n l n n đ [82] D đoán đ n n m 2020

t l t vong do COPD s t ng lên đ ng th 3 và là nguyên nhân th 5 trong các b nh gây nên tàn ph trên toàn th gi i [82]

Y u t nguy c hàng đ u là hút thu c lá, ngoài ra môi tr ng không khí b ô nhi m

n ng, y u t ph i nhi m ngh nghi p cao làm t ng t l m c b nh và t l t vong c a các

T 2003 GOLD đư đ a b n h ng d n ch n đoán và đi u tr BPTNMT[49] v i m c tiêu nh m

t ng c ng s quan tâm c a các chính ph , các nhà ho ch đ nh chính sách và nhân viên y t c a các

n c t i BPTNMT

Vi t Nam, theo m t s nghiên c u cho th y BPTNMT c ng có chi u h ng t ng theo xu h ng chung c a th gi i Nguy n ình H ng (1994) th y VPQMT là b nh hay g p

nh t trong s các b nh ph i m n tính ng i l n, v i t l m c t 4-5% [3] BPTNMT là c n nguyên hàng đ u, chi m 25%- 26 % t ng s các b nh nhân đi u tr n i trú t i khoa Hô h p

B nh vi n B ch mai t n m 1996 đ n nay [2] ư có m t s nghiên c u v đ c đi m lâm sàng,

x-quang ph i, ch c n ng thông khí các b nh nhân đi u tr n i trú cho th y các b nh nhân

th ng giai đo n mu n [72], [73], vi c đi u tr tr lên t n kém và ít hi u qu h n Có m t

s nghiên c u d ch t lâm sàng BPTNMT nh nghiên c u d ch t BPTNMT ph ng

Kh ng Mai qu n Thanh Xuân Hà N i n m 2002, t l m c BPTNMT trong c ng đ ng dân

c là 1,53% [8] Các b nh nhân đ c phát hi n BPTNMT c ng đ ng th ng giai đo n nh

h n Vi c nghiên c u d ch t và các y u t nguy c c a BPTNMT trong c ng đ ng là h ng nghiên c u c n thi t đ góp ph n đ xu t các bi n pháp phòng tránh, đi u tr k p th i nh m làm gi m t l t vong, m c đ tàn ph c ng nh chi phí đi u tr cao do BPTNMTgây nên

Hi n Vi t nam ch a có nghiên c u nào v tình hình BPTNMT t i các t nh mi n núi, trung

du Thành ph B c Giang thu c m t t nh mi n núi, trung du c a B c b Trong s phát tri n kinh t , xư h i, B c Giang có ti m n ng và th m nh c a m t vùng công nghi p m i Nh ng

n m g n đây t c đ công nghi p hoá t ng nhanh, nh ng làng ngh s n xu t c ng phát tri n, do

v y v n đ ô nhi m môi tr ng c ng t ng nhanh.Bên c nh đó thói quen hút thu c lá trong

c ng đ ng là khá ph bi n i u này đ t ra v n đ c n có các nghiên c u v d ch t c a BPTNMT và các y u t nguy c t i đây, đ t đó ngành Y t đ xu t đ c các bi n pháp phát

hi n s m, phòng ng a nh m làm gi m c n b nh nguy hi m này

Xu t phát t th c ti n trên chúng tôi ti n hành đ tài này nh m m c đích :

1 Xácăđ nhăt năxu tăm căBPTNMT ăđ iăăt ngă≥ă40ătu i vƠăm tăs ăy uăt ănguyăc

t iăăc ngăđ ngădơnăc ăthƠnhăph ăB căgiang

2 Môă t ă đ că đi mă lơmă sƠng,ă ch că n ngă thôngă khíă ph iă ă nhómă đ iă t ngă m că BPTNMTătrên

Ch ngăI

T NGăQUAN 1.1.ă NHăNGH AăậD CHăT ăH CăBPTNMTă

Ải n đ Venn (theo ATS 1995)

Chú thích:

3,4,5, 7,8: là BPTNMT, trong đó 6 là hen ph qu n + viêm ph qu n m n tính còn g i

là BPTNMT th hen, hay viêm ph qu n m n tính th hen

9 : t c ngh n l u l ng khí th h i ph c (hen ph qu n) do đó không ph i là BPTNMT

Khí ph th ng

T c ngh n

l u l ng khí th Viêm ph qu n m n

1,2,11: VPQM và KPT không có t c ngh n l u l ng khí th nên không g i là

th ra t i đa và s tháo r ng khí trong ph i x y ra ch m B nh ti n tri n ch m và không h i

ph c mà nguyên nhân th ng do s ph i h p gi a các b nh lý đ ng hô h p nh VPQM v i KPT []

 Theo GOLD

nh ngh a: BPTNMT là tình tr ng b nh lý đ c đ c tr ng b i s h n ch lu ng khí không

h i ph c hoàn toàn S h n ch lu ng khí này ti n tri n t t và liên quan đ n ph n ng viêm b t

th ng c a ph i - ph qu n gây nên b i các khí hay các phân t đ c h i [48], [49]

Theo GOLD 2006 b xung thêm: BPTNMT là b nh có th phòng ng a và đi u tr đ c []

1.1.2.ăD chăt ăh căBPTNMT

t t đư nh t trí dùng thu t ng BPTNMT trong ch n đoán và th ng kê b nh t t

 N m 1995 dùng thu t ng BPTNMT, H i L ng ng c Hoa K (ATS), H i Hô h p Châu

Âu (ERS), các H i L ng ng c khác đ ng lo t đ a ra các h ng d n ch n đoán và đi u tr BPTNMT [18]

 N m 1997 Vi n Huy t h c, Tim m ch, Hô h p Hoa K (NHLBI) ph i h p v i T ch c Y

t Th gi i (WHO) đ ra ch ng trình kh i đ ng toàn c u v BPTNMT vi t t t là GOLD (Global Initative for Chronic Obstructive Pulmonary Disease) [48], [49] T n m 2001 GOLD đ a ra b n khu n cáo v đi u tr và qu n lý BPTNMT T đó đ n nay hàng n m GOLD đ a ra b n c p nh t v ch n đoán, đi u tr và qu n lý BPTNMT

1.1.2.2 D ch t h c BPTNMT

Theo T ch c Y t Th gi i (WHO) trong n m 1990 BPTNMT là nguyên nhân gây t vong

x p hàng th 6 v i 2,2 tri u ng i ch t Tính đ n n m 1997 có kho ng 600 tri u ng i m c BPTNMT và là nguyên nhân t vong th 4 Theo d đoán c a WHO s ng i m c b nh s t ng 3-4

l n trong th p k này, gây ra 2,9 tri u ng i ch t m i n m và c tính đ n n m 2020 BPTNMT s

là nguyên nhân gây t vong đ ng hàng th 3 trên toàn th gi i Tu theo t ng n c t l t vong t

10 - 500/100.000 dân v i kho ng 6% nam và 2- 4% n vì BPTNMT [19], [20],[42],[54]

Theo WHO v i s li u nghiên c u ch ra t l m c b nh khác nhau gi a các khu v c trên th gi i T l m c BPTNMT cao nh t nh ng qu c gia mà hút thu c v n còn ph bi n, trong lúc đó t l th p qu c gia có m c tiêu th thu c lá th p T l b nh th p nh t trong nam gi i là 2,96/1000 dân B c Phi và Trung ông và t l b nh th p nh t n gi i là 1,79/1000 dân các qu c gia và vùng đ o Châu Á [27], [34],[54]

Theo Chapman K.R (2005), t l m c b nh chung cho t t c các l a tu i kho ng 1%, tuy nhiên t l này t ng lên đ n kho ng 10% các đ i t ng tu i ≥ 40 [77]

M t l t vong do BPTNMT t ng đ u đ n trong vài th p k qua Trong giai đo n

t n m 1965 - 1998 trong khi t l t vong do b nh m ch vành nam gi i gi m 59%, b nh

đ t qu gi m 64%, các b nh tim m ch khác gi m 35% thì ng c l i t l t vong do BPTNMT t ng g n 163% Trong n m 2000 t l t vong do BPTNMT n t ng nhi u h n nam gi i c ng nh m t s n c Nauy, Thu đi n, Niu di lân[77].Theo Mannino.DM và c ng

s , t i M m t kh o sát có tính qu c gia trên m u đ i di n nh ng ng i > 25 tu i, d a vào

d u hi u r i lo n thông khí t c ngh n cho th y t l m c là 8,8% [78]

Châu Âu: nh ng nghiên c u hi n nay cho th y t l m c BPTNMT là kho ng 9%

ng i tr ng thành, ch y u ng i hút thu c lá [78] Theo WHO BPTNMT gây nên t vong 4.1% nam và 2.4% n châu Âu trong n m 1997 và t l t vong n đư t ng lên t n m 1980- 1990 trong các n c vùng B c Âu.[ Q24 12]

Anh:15-20% nam trên 40 tu i và 10% n trên 45 tu i có ho và kh c đ m m n tính,

và kho ng 4% nam và 3% n đ c ch n đoán BPTNMT BPTNMT là nguyên nhân t vong

d ng tiêu chu n GOLD 2003 nghiên c u trên 2343 ng i ≥ 40 tu i, nh n th y t l các đ i t ng có

r i lo n thông khí t c ngh n là 8,6% trong đó nam: 16,4% và n : 5,0% [74]

Trung Qu c: Thông báo m t t l đáng k s ng i m c BPTNMT so v i các n c khác cùng khu v c 26,2/1000 nam và 23,7/1000 n [64] Theo Ran PX và c ng s (2005), t l

m c BPTNMT Trung Qu c là 8,2%, t l m c b nh nam: 12,4% và t l m c b nh n : 5,1% [75]

Theo đánh giá c a h i l ng ng c ài Loan thì có t i 16% dân s ài Loan l a tu i > 40 tu i

m c b nh này N m 1994, t l t vong do BPTNMT là 16,16/100.000 dân và là nguyên nhân t vong đ ng hàng th 6 [76]

n c ta ch a có th ng kê chung v t l m c b nh và t l t vong c a BPTNMT

c ng đ ng, nh ng theo Nguy n Qu nh Loan (2002) nghiên c u trên 2001 dân c ph ng

Kh ng Mai, qu n Thanh Xuân, thành ph Hà N i nh n th y t l m c BPTNMT nh ng

ng i ≥ 35 tu i là 1,57%, nam: 2,37% và n : 0,36% T l viêm ph qu n m n tính đ n thu n (không có r i lo n thông khí t c ngh n) là 3,9% Y u t nguy c gây BPTNMT rõ r t là hút thu c lá (p< 0,001) [8]

Ngô Quý Châu và c ng s (2005) nghiên c u d ch t h c BPTNMT thành ph Hà

N i trên 2583 ng i tu i ≥ 40 thu c n i thành Hà N i K t qu cho th y: t l m c BPTNMT

chung cho 2 gi i là: 2,0%, nam là 3,4% và n là 0,7% i t ng hút thu c có t l m c b nh

ph i t c ngh n m n tính cao h n h n, t l hút thu c lá trong nhóm m c b nh là 66,7% [79]

Ngô Quí Châu và c ng s nghiên c u trên 2976 đ i t ng dân c tu i ≥ 40 thu c ngo i thành thành ph H i Phòng nh n th y t l m c BPTNMT chung cho 2 gi i là 5,65%, trong đó, nam là 7,91% và n là 3,63% T l m c VPQMT đ n thu n (không có r i lo n thông khí t c ngh n): 14,4% i t ng hút thu c có t l m c b nh ph i t c ngh n m n tính cao h n h n (OR = 4,28), t l hút thu c lá trong nhóm m c b nh là 72,7% [79]

M t s th ng kê khu v c lâm sàng cho th y t i B nh vi n B ch Mai t n m 1981 -

1984 VPQM chi m t l 12,1% t ng s b nh nhân nh p Khoa Hô h p T n m 1996 - 2000

t l các b nh nhân m c BPTNMT vào đi u tr là 25,1%, đ ng đ u b nh lý v ph i [2] Trong 2

n m t 2001-2002, có 438 b nh nhân BPTNMT đi u tr , trong đó BPTNMT giai đo n n ng (FEV1: 50-30%): 27,1% và giai đo n r t n ng (FEV1< 30%): 36,3%' [73]

1.2.ăCỄCăY UăT ăNGUYăC ăGỂYăBPTNMT

1.2.1.ăNh ngăy uăt ăliênăquanăđ nămôiătr ngă

* Khói thu c lá

 ảút thu c ch đ ng

Khói thu c là m t y u t nguy c quan tr ng gây ra nh ng b nh đ ng hô h p

Kho ng 20% nh ng ng i hút thu c có gi m đáng k ch c n ng ph i giai đo n s m và có t

l cao đáng k các tri u ch ng ho, kh c đ m [28], [34]

Khói thu c lá nh h ng x u đ n chuy n đ ng lông chuy n c a bi u mô hô h p, c

ch ch c n ng đ i th c bào ph nang và t ng sinh các tuy n ch nh y Thu c lá gây t ng

kháng l c đ ng hô h p, gi m ho t tính Antiprotease và kích thích b ch c u phóng thích men

tiêu protein [28]

T c ngh n đ ng th đ c th y nh ng ng i tr hút thu c và có th bi n m t hoàn

toàn sau b thu c i v i ng i có th i gian hút thu c lâu h n m c dù b thu c lá nh ng v n

không làm h i ph c hoàn toàn s t c ngh n đư ghi nh n, tuy v y có s làm ch m đáng k s

gi m ch c n ng ph i [37], [41]

B thu c lá có ý ngh a đ c bi t quan tr ng đ i v i b nh nhân BPTNMT đ c bi t là

nhóm m c BPTNMT giai đo n s m Nó làm thay đ i t c đ gi m FEV1, sau khi b thu c lá

t c đ gi m FEV1s quay v b ng v i t c đ gi m c a ng i bình th ng theo tu i B thu c

ng bi u di n t c đ gi m FEV1(% so v i lý thuy t) ng i hút thu c nh y c m v i đ c tính c a khói thu c lá và hi u qu c a vi c b thu c lá (Theo Barnes P.J và c ng s 1997)

Trong m t nghiên c u thu n t p > 25 n m t i Copenhagen Danmark t 1976- 2004 cho th y nh ng ng i đư b hút thu c không ng i nào b BPTNMT n ng h n, th m chí đư hút > 25 n m và s ng i ch t vì BPTNMT trên nh ng ng i đư b thu c th p h n ng i còn hút (0.6% so v i 2.0%)[85]

Theo Craig A.P và c ng s (2000) th y r ng, nh ng ng i hút thu c có t l m c BPTNMT cao h n so v i nh ng ng i không hút thu c T c đ gi m FEV1 nh ng ng i hút thu c l n h n ng i không hút thu c [28]

Theo Barnes và c ng s (1997) 85% b nh nhân BPTNMT nghi n thu c lá th ng có

ti n s hút thu c lá > 20 bao - n m, nh ng ng i này th ng có b t th ng ch c n ng hô h p,

t c đ gi m FEV1 hàng n m nhanh h n, t l t vong do BPTNMT nhi u h n so v i ng i không hút thu c [20]

Theo ATS (1995) 15% ng i hút thu c có tri u ch ng BPTNMT và 80 - 90% b nh nhân BPTNMT nghi n thu c lá [18]

Khói thu c đóng vai trò là y u t nguy c 80 - 90% s các b nh nhân m c BPTNMT [28]

 ảút thu c th đ ng

Ti p xúc th ng xuyên v i khói thu c c a nh ng ng i hút thu c trong cùng phòng (nhà

ho c n i làm vi c) làm t ng t l m c BPTNMT [28]

Con c a nh ng ng i nghi n thu c lá b nhi m trùng đ ng hô h p nhi u h n và n ng

h n con nh ng ng i không hút thu c lá, sau này chúng th ng có bi n ch ng m n tính v hô

Ô nhi m ngh nghi p làm gia t ng t n su t m c b nh đ ng hô h p, làm t c ngh n

đ ng d n khí, gi m FEV1 nhanh h n B i và hoá ch t ngh nghi p (h i, ch t kích thích, khói) gây BPTNMT khi ph i nhi m v i tác đ ng m nh và kéo dài Các tác nhân b i và hoá

ch t khi xâm nh p đ ng th , l ng đ ng bi u mô niêm m c ph qu n, lòng ph nang t đó gây viêm niêm m c bi u mô ph qu n, xâm nh p b ch c u đa nhân và đ i th c bào Gi i

phóng các ch t trung gian hoá h c gây nên tình tr ng phù n , t ng ti t và co th t c tr n ph

qu n Ti n trình này l p đi, l p l i gây phù n , phì đ i c tr n và th t h p đ ng th [30]

Nh ng th nghi m cho th y r ng nh ng ng i làm vi c trong môi tr ng này có th b

b nh ph i t c ngh n T l VPQM cao h n nh ng công nhân làm vi c trong môi tr ng có nhi u b i và ch t kích thích hoá h c ngay c khi h không bao gi hút thu c [13], [66] Trong nh ng nghiên c u g n đây Mastrangelo G (2003) ch ra r ng: môi tr ng ngh nghi p xem nh là y u t nguy c BPTNMT, nh ng có hi u l c tác đ ng ít h n thu c lá

Nh ng ng i tr ph i nhi m m c đ cao b i sinh h c có liên quan đ n gi m FEV1, tuy nhiên m i liên quan này không đáng k [45]

* Ô nhi m không khí

M c d u không rõ ràng là y u t đ c bi t nào c a ô nhi m không khí là th c s gây

h i, nh ng có vài b ng ch ng cho r ng các ti u ph n ô nhi m không khí s làm thêm gánh

n ng l ng khí hít vào M i liên quan gi a vi c ph i nhi m trong kho ng th i gian ng n,

ph i nhi m m c đ cao nh ng không kéo dài, v i ph i nhi m m c đ th p nh ng kéo dài, v n ch a đ c gi i đáp rõ ràng [39],[55]

M i liên quan gi a ô nhi m không khí và phát tri n BPTNMT v n ch a đ c hi u đ y

đ , h u h t các nghiên c u t p trung vào ch c n ng ph i và viêm ph qu n m n v i b ng

ch ng nh ng ng i s ng trong nh ng khu v c có m c đ ô nhi m không khí cao thì có ch c

n ng ph i gi m [34], [39]

Ô nhi m không khí m c đ cao gây nguy h i đ n nh ng ng i m c b nh tim và

ph i, vai trò c a nó gây ra BPTNMT không rõ ràng Tác đ ng c a ô nhi m không khí t i s

xu t hi n BPTNMT th p h n so v i thu c lá Ng i ta nh n th y t l m c VPQM và KPT

t ng lên nh ng vùng công nghi p hoá, các ch t đ c h i đ c bi t là SO2, SO3, NO3

Nh ng đ t b i nhi m n ng các b nh nhânVPQM có liên quan đ n th i k b ô nhi m không khí b i các tác nhân này [30]

* Nhi m trùng đ ng hô h p

B nh nhân b VPQM d m c các đ t nhi m trùng c p h n so v i ng i bình th ng Nhi m trùng có liên quan đ n nguyên nhân c ng nh ti n tri n c a BPTNMT [21] Nh ng

ng i hút thu c có th b viêm t c đ ng th ngay khi ch nhi m trùng đ ng hô h p nh Nhi u nghiên c u đư làm rõ quan h gi a các b nh đ ng hô h p v i nhi m virus, n m, nhi m vi khu n

Ti n s có nhi m trùng hô h p khi còn nh có liên quan đ n gi m ch c n ng ph i và

t ng các tri u ch ng tu i tr ng thành Viêm ph i n ng do virus x y ra khi còn nh có th

d n đ n t c ngh n mưn tính các đ ng th sau này Nhi m virus có th liên quan đ n các

y u t khác nh là tr ng l ng khi sinh th p và b n thân đi u này c ng là y u t nguy c

c a BPTNMT [34],[52]

* Tình tr ng kinh t xã h i

Nguy c xu t hi n BPTNMT không hoàn toàn liên quan đ n tình tr ng kinh t xư h i Tuy nhiên, nh ng c dân có tình tr ng kinh t xư h i th p th ng có tình tr ng dinh d ng nghèo nàn, c ng nh môi tr ng s ng m th p và b ô nhi m, do v y t o đi u ki n thu n l i

h n cho nhi m khu n hô h p và xu t hi n BPTNMT [34],[55]

1.2.2.ăCácăy uăt ăliênăquanăđ năc ăđ a

* Y u t gen

Nhi u nghiên c u cho th y BPTNMT t ng lên trong nh ng gia đình có ti n s m c

b nh, y u t nguy c gen đ c bi t rõ nh t là thi u h t di truy n 1 - antitrypsin, đó là m t glycogen đ c t ng h p t i gan ây là ch t c ch ch y u các proteaza, nó b o v nhu mô

ph i ch ng l i các men phân hu protein Thi u men 1-antitrypsin s gây KPT toàn ti u thu

ng i tr , ng i s t ng h p 1-antitrypsin các gen n m trên 20 c p alen Gen bình

th ng c a h th ng Pi (Proteaze Inhibitor) là M, đa s ng i bình th ng có gen này và không b KPT nguyên phát Gen hi m h n là P1S làm gi m t ng h p 1 antitrypsin 5% dân s

có d ng d h p t MZ gây ra gi m 1 antitrypsin đ n 50%, nh ng nh ng ng i này c ng ít b

r i lo n ch c n ng hô h p D ng đ ng h p t ZZ gây thi u h t n ng 1 antitrypsin, h u h t

th ng g p là ng i da tr ng B c Âu[30], [34] Nghiên c u cho th y r ng hút thu c là đ ng

y u t nguy c cho s phát tri n c a b nh nh ng đ i t ng thi u hay gi m n ng 1

antitrypsin

 M c đ gi m FEV1 ng i không hút thu c có gi m 1 antitrypsin là 50 - 80ml/n m

 M c đ gi m FEV1 ng i hút thu c có gi m 1 antitrypsin là 100 - 120 ml/n m

M c dù thi u 1 antitrypsin là y u t nguy c l n cho BPTNMT nh ng ch có < 1% dân s có thi u h t y u t này [30],[56],[60]

* T ng đáp ng đ ng th

Hen và t ng đáp ng đ ng th c ng đ c xác đ nh là y u t nguy c cho BPTNMT [34] nh ng ng i hút thu c có BPTNMT, t ng ph n ng đ ng th d báo m t t l gia

S phát tri n c a ph i có liên quan đ n quá trình phát tri n bào thai, tr ng l ng khi sinh

và các ph i nhi m trong th i niên thi u N u ch c n ng ph i c a m t cá th khi tr ng thành không đ t đ c m c bình th ng thì nh ng cá th này có nguy c sau này d b BPTNMT [34]

* Ải i tính

Ng i ta th y r ng t l m c BPTNMT c a nam gi i cao h n n gi i liên quan t i hút thu c lá Nh ng nh ng n m tr l i đây t l m c BPTNMT n ngày càng t ng S khác nhau v

gi i trong BPTNMT là k t qu c a s t ng tác v gen gi i tính và s khác bi t gi i tính v v n hoá xư h i trong th i k niên thi u, d y thì và tr ng thành S khác bi t v gi i tính trong ch c

n ng sinh lý c a ph i và đáp ng c a h mi n d ch nh h ng đ n các b nh ph i t c ngh n Ngày càng có nhi u b ng ch ng r ng nh ng hormon gi i tính nh h ng đ n s ph n ng c a đ ng

th trong su t c cu c đ i Ngoài ra s khác bi t này còn liên quan đ n s khác nhau m c đ

ph i nhi m và các lo i y u t ph i nhi m khác nh khói thu c lá, ngh nghi p và ô nhi m môi

tr ng v.v và th ng gi i n có nhi u r i ro h n nên c n l u ý h n nh t là ô nhi m trong nhà [78]

1.3.ăC ăch ăb nhăsinhăvƠăsinhăb nhăh căc aăBPTNMT

1.3.1.ăC ăch ăb nhăsinh

C ch b nh sinh c a BPTNMT là r t ph c t p ư xu t hi n m t s gi thuy t nh sau:

 T ng đáp ng viêm c a đ ng th

 M t cân b ng gi a Protease và kháng Protease

 S m t cân b ng gi a h th ng kháng oxy hoá và ch t oxy hoá

 S bi n đ i ch t gian bào ngo i bào

 T ng đáp ng viêm c a đ ng th

 BPTNMT đ c tr ng b i viêm m n tính toàn b đ ng d n khí, nhu mô và m ch máu ph i

T p trung các đ i th c bào, b ch c u lympho (ch y u là CD8) và b ch c u đa nhân trung tính

niêm m c đ ng th Các t bào viêm ho t hoá gi i phóng nhi u hoá ch t trung gian g m: Leucotrien B4 (LTB4) Interleukin 8 (IL8), y u t ho i t kh i u  (TNF) và các y u t khác

có kh n ng phá hu c u trúc c a nhu mô ph i ho c duy trì tình tr ng viêm t ng b ch c u đa nhân trung tính

 Ch t trung gian hoá h c viêm này bao g m m t ph r ng các proteinase có tác d ng m nh, các g c oxy hoá, các peptid đ c Các ch t trung gian hoá h c đ c xem là quan tr ng đ i v i BPTNMT, đáng chú ý là LTB4, IL8, TNF- có kh n ng hu ho i c u trúc ph i và/ho c duy trì tình tr ng viêm t ng đáp ng b ch c u trung tính

 áp ng viêm ph i b nh nhân BPTNMT còn liên quan đ n m t s các ch t trung gian hoá h c khác nh TGF (transforming growth factor) hay EGF (epidermal growth factor) bi u

hi n b ng s t ng tr ng c a các t bào bi u mô và các t bào ti t nh y Các ch t trung gian hoá h c này có th đóng vai trò quan tr ng trong s thay đ i c u trúc đ ng th (x hoá và

h p l i) BPTNMT [32],[52]

Nh ng h u qu c a t n th ng nhu mô ph i và t ng bài ti t nh y, h p, x đ ng th , phá hu nhu mô ph i và nh ng thay đ i n n mao m ch ph i Nh ng bi n đ i gi i ph u s

d n đ n gi m l u l ng th và các thay đ i b nh lý khác đ c tr ng cho BPTNMT [21],[30]

 M t cân b ng Proteinase - kháng Proteinase

 Theo Barnes P.J (1997) và CS trong BPTNMT s cân b ng b nghiêng v h ng t ng ly

gi i protein ho c do t ng protease g m: các neutrophil elastase (NE), neutrophil proteinase cathepsins và matrix metallo proteinase (MMPs) ngo i bào ho c do thi u antiprotease g m:

1 Protease Inhibitor (1 Pi), ch t c ch ti t leukoprotease (SLPI) và ch t c ch metallo proteinase gian bào c a mô (TIMPs) [20],[56]

 M t cân b ng gi a Proteinase và kháng Proteinase là c ch b nh sinh quan tr ng nh t làm phát tri n khí th ng ph i và m t đ đàn h i ph i

 C ch m t cân b ng oxy hoá - kháng oxy hoá

 Ch ng c v s m t cân b ng này x y ra trong BPTNMT ngày càng nhi u Nh ng d u n

c a kích ho t oxy hoá đ c tìm th y trong d ch trên b m t c a bi u mô, trong h i th và trong n c ti u c a ng i hút thu c lá và b nh nhân BPTNMT Các g c oxy hoá này có th

tr c ti p gây t n th ng t ch c ho c c ch 1-PI nh đư mô t ph n trên

 Kích ho t oxy hoá không nh ng làm t n th ng t ch c ph i mà còn tham gia làm m t cân b ng protease - kháng protease Các ch t oxy hoá còn h tr cho quá trình viêm nh thúc

đ y ho t đ ng c a các gen s n xu t các ch t trung gian hoá h c gây viêm nh IL-8, TNF- và

đóng góp vào vi c làm h p đ ng th Trên th c nghi m th y H2O2, ti n ch t F2 - III làm co

1.3.2.ăSinhăb nhăh că[6], [11], [34]

1.3.2.1 Ngh n t c đ ng d n khí trong BPTNMT

Ngh n t c đ ng d n khí trong BPTNMT làm gi m th tích th ra t i đa trong giây

đ u tiên c a (FEV1), x y ra do s hu ho i nhu mô ph i và s bi n đ i c a đ ng d n khí trong BPTNMT

 Làm gi m l c đàn h i v n là l c quy t đ nh áp l c đ y lu ng khí đi v phía mi ng

đ ng d n khí Khi nhu mô ph i b phá hu , l c đàn h i gi m, th tích th ra t i đa trong giây đ u tiên gi m

 S bi n đ i c a đ ng d n khí

 Bao g m các hi n t ng c a viêm m n tính: phù, tích t proteoglycan và collagen làm gia t ng l p mô d i niêm m c và gia t ng t bào ti t ch t nh y, phì đ i và quá s n l p c

tr n đ ng d n khí

 ng kính c a đ ng d n khi b thu h p do:

+ L p niêm m c dày lên làm gia t ng tác d ng c a s co th t c tr n c a ng d n khí, làm kháng l c đ ng d n khí gia t ng r t nhi u

+ B n thân vi c phì đ i và quá s n c a l p c tr n c ng làm gia t ng l c co th t và t ng kháng l c nhi u h n bình th ng

+ H u qu th ba là gia t ng b dày c a l p áo ngoài làm co th t ng d n khí m nh h n, tr c khi l c đàn h i c a ph i có th t o th cân b ng

1.3.2.2 S gia t ng ho t đ ng c a trung tâm hô h p trong BPTNMT

Do các bi n đ i b t l i v m t c h c, trung tâm hô h p ph i gia t ng ho t đ ng đ gi

đ c m t m c thông khí ph nang c n thi t

Theo quan ni m c , ch b nh nhân BPTNMT có PaCO2bình th ng thì m i có t ng

ho t đ ng c a trung tâm hô h p Ngày nay ng i ta đư ch ng minh r ng: trung tâm hô h p gia

t ng ho t đ ng t t c các b nh nhân BPTNMT dù có đ ng CO2hay không

1.3.2.3 Các b t th ng c hô h p b nh nhân BPTNMT g m

S gia t ng kích thích th ng xuyên t trung tâm hô h p

Các c hô h p ch u s gia t ng kích thích th ng xuyên trung tâm hô h p Trong

nh ng c n suy hô h p c p, P0.1(áp l c đóng khi hít vào) t ng đ n 8cm H2O, ngh a là g p 4 l n bình th ng S gia t ng kích thích này giúp cho b nh nhân duy trì m t thông khí phút bình

ph i th ng áp l c n i sinh này tr c khi đ a áp l c ph nang xu ng d i 0 đ t o nên m t

lu ng khí hít vào Trong tr ng h p m n tính nh BPTNMT, c hít vào thích nghi v i

vi c ph i c ng ph ng này b ng cách gi m s l ng t bào c và nh v y thay đ i đ c

m i t ng quan gi a chi u dài và l c c a c Tuy nhiên, trong nh ng c n suy hô h p c p,

th tích ph i t ng đ t ng t, c hô h p ho t đ ng kém hi u qu làm b nh nhân c m th y khó th

nh h ng c a chuy n hoá

 Toan hoá: Toan chuy n hoá làm gi m l c phát sinh co c khi đ c kích thích

 Thi u phospho máu: Thi u phospho trong máu làm l c co th t c hoành gi m Khi cho đ phospho, áp l c xuyên c hoành t ng đ c 70%

 Thi u magnésium: thi u magnésium làm gi m l c co c a c hoành Khi cho đ magnésium, áp l c xuyên c hoành t ng rõ r t

Tình tr ng m t c

Do t ng l u l ng hít vào, t ng kích thích c hô h p t trung ng, l ng ng c c ng

ph ng cùng v i các y u t chuy n hoá b t l i làm c hô h p ho t đ ng không t t, đ a đ n tình

tr ng m t c , nh t là c hoành Khi n ng l ng tiêu hao l n h n n ng l ng cung c p, s m t

c s x y ra Trong BPTNMT n ng l ng tiêu hao gia t ng, n ng l ng cung c p l i gi m sút

1.3.2.4 B t th ng gi a thông khí và t i máu ( VA/Q)

Dùng ph ng pháp đ ng v phóng x cho th y b nh nhân BPTNMT có c shunt mao

m ch do ngh n t c đ ng d n khí (VA/Q gi m) và kho ng ch t ph nang do khí ph th ng (VA/Q t ng)

1.4.ăLỂMăSẨNGă- C NăLỂMăSẨNGăă- CH Nă OỄNă- PHỂNăLO IăBPTNMT

+ Ti n tri n n ng d n theo th i gian cho đ n khi xu t hi n liên t c c ngày, ph i g ng

s c đ th , th n ng, c m giác thi u không khí ho c th h n h n

+ T ng lên khi g ng s c, khi có ti p xúc v i các y u t nguy c đ c bi t thu c lá

* Tri u ch ng th c th [11],[18]

 Nh p th lúc ngh th ng l n h n 20 l n/phút

 L ng ng c hình thùng, các x ng s n n m ngang, kho ng gian s n giưn Ph n d i

l ng ng c co vào trong thì hít vào,

 Rì rào ph nang gi m, có th có ran rít , ran ngáy, ran n

 Có th th y m ch ngh ch đ o: chênh l ch huy t áp tâm thu gi a th ra và hít vào  10 mmHg

 Có th th y d u hi u suy tim ph i (phù, gan to, t nh m ch c n i)

 giai đo n cu i c a BPTNMT th ng hay có bi n ch ng

o ch c n ng thông khí đ c coi là cách đánh giá khách quan t c ngh n l u l ng th

đ ch n đoán BPTNMT o ch c n ng hô h p đ c th c hi n nh ph dung k giúp phát

hi n b nh trong giai đo n s m c a b nh, c n đo ch c n ng thông khí cho t t c b nh nhân có

ho và kh c đ m m n tính ho c ngay c khi không có tri u ch ng nh ng có hút thu c ho c ti p xúc v i các y u t nguy c khác ây là ph ng pháp t t nh t đ phát hi n và theo dõi b nh

d a vào ch s FEV1và FEV1/FVC [7],[42], [48],[49]

Trong BPTNMT, đo thông khí ph i có th th y nh ng thay đ i sau:

+ T s FEV1/FVC th ng < 70% nh ng giai đo n n ng c a b nh FEV1và FVC cùng

gi m, lúc này t s này s không ph n ánh đúng m c đ b nh nên t s th ng đ c dùng là FEV1/VC, t s này chính xác h n [7]

 o thành ph n khí máu

R i lo n trao đ i khí thay đ i theo týp và theo m c đ thi u oxy máu thi u oxy máu

ch xu t hi n khi b nh đư ti n tri n lâu ngày

+ giai đo n s m không th y b t th ng khi đo khí máu đ ng m ch

+ giai đo n BPTNMT n ng th ng có PaCO2 t ng m n tính, SaO2 gi m không song song v i PaCO2

+ giai đo n cu i c a b nh, thông khí ph nang s gi m toàn b do đó PaCO2 t ng lên nhi u [14],[57]

Ch p c t l p vi tính đ phân gi i cao có giá tr đ ch n đoán KPT, xác đ nh v trí, đ

r ng, và m c đ n ng - nh c a KPT mà phim Xquang ph i chu n c ng nh các ch tiêu ph dung k v n còn bình th ng H n n a k thu t ch p này còn có th phát hi n đ c giưn ph

+ Xét nghi m máu: t ng h ng c u th phát và hematocrit t ng > 50% hay g p BPTNMT

1.4.2.ăCh năđoánăxácăđ nhă

Theo khuy n cáo c a NHLBI/WHO (2003) thì g i ý ch n đoán BPTNMT b t k

b nh nhân nào có ho, khó th và/ho c có tri u ch ng khác c a BPTNMT c ng v i ti n s có

ti p xúc v i y u t nguy c c a b nh Test h i ph c ph qu n là m t ch đ nh b t bu c ngoài

vi c đ nh danh ki u t c ngh n còn giúp ch n đoán phân bi t v i hen [48], [49]

Ch n đoán xác đ nh BPTNMT khi: FEV1/VC ho c FEV1/FVC <70% sau test h i

ph c ph qu n

1.4.3.ăPhơnălo iăBPTNMT

Theo ả i l ng ng c ảoa K (ATS - 1995) chiaă3ăgiaiăđo nă[13]ă

+ Giai đo n 1: FEV1  50% so v i tr s lý thuy t

+ Giai đo n 2: 35%  FEV1 < 50% so v i tr s lý thuy t

+ Giai đo n 3: FEV1 < 35% so v i tr s lý thuy t

Theo ả i hô h p Châu Âu (ERS - 1995) chia 3 m c đ

+ M c đ nh : FEV1  70% so v i tr s lý thuy t

+ M c đ trung bình : 50%  FEV1< 70% so v i tr s lý thuy t

+ M c đ n ng: FEV1 < 50% so v i tr s lý thuy t

Theo GOLD - 2003 (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease):

 Giai đo n 0: còn g i là giai đo n nguy c m c BPTNMT, đ c tr ng b i ho, kh c đ m

 50%  FEV1 < 80% (so v i tr s lý thuy t)

 Có ho c không có tri u ch ng (ho, kh c đ m)

 Giai đo n III (m c đ n ng):

 FEV1 < 30% (so v i tr s lý thuy t)

 Ho c FEV1 < 50% (so v i tr s lý thuy t)

kèm theo tri u ch ng c a suy hô h p m n ho c tâm ph m n

1.5.ăCỄCăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC UăD CHăT ăH CăBPTNMTă

1.5.1.ăCácănguyênăt căc aănghiênăc uăd chăt ăh căhôăh pă[10], [16]

 Xác đ nh qu n th : ch n qu n th có nguy c , qu n th m c tiêu g m nh ng ng i kho

và ng i có b nh, đ c l a ch n m t cách ng u nhiên đ có tính đ i di n cho qu n th nh :

tu i, gi i, dân t c, đ a lý, ti p xúc v i môi tr ng

 N m v ng thông tin v môi tr ng khi đi u tra v các b nh ngh nghi p, c ng nh ph i giám đ nh môi tr ng s n xu t

 Các xét nghi m th m dò: ph i th ng nh t n i dung khám xét và ph ng pháp th c hi n

S d ng các câu h i in s n đ đi u tra b nh t t nh ng ph i đ n gi n d hi u, không ch ng chéo, có th th c hi n khám lâm sàng, th m dò ch c n ng hô h p, m t s xét nghi m c n lâm sàng Th ng nh t các ch tiêu đo l ng và chu n b t t nhân viên k thu t Vì ph i khám t i th c đ a không có nhi u th i gian do đó các xét nghi m th m dò đòi h i đ n

gi n, có th làm l i đ c và đ c b nh nhân ch p nh n

 Th ng nh t cách theo dõi qu n th theo đi u tra d ch t : xác đ nh th i đi m đ u và th i

đi m cu i c a m t nghiên c u đi u tra b nh t t

 Phân tích k t qu : các k t qu nghiên c u đ u ph i đ c phân tích, so sánh theo ph ng pháp th ng kê d ch t đ xác đ nh các ch tiêu d ch t c n nghiên c u

1.5.2.ăNghiênăc uăc tăngangătrongăđi uătraăd chăt ăBPTNMT [10], [16]

 M t m u nghiên c u đ u là đ i t ng th m dò ng n h n đ n m b t các hi n t ng có

m t khi đi u tra

+ L i ích c a ph ng pháp này h n ch vì ch có th tìm đ c đ l u hành c a m t b nh trong qu n th th i gian nh t đ nh nh ng không phát hi n đ c nh ng tr ng h p

+ Khám th c th b máy hô h p: ph i có trình t và tiêu chu n rõ ràng

+ Các test v thông khí ph i: ph dung k đ xác đ nh

 B ng câu h i

Qua tóm t t trên cho ta th y c s và n n t ng c a nghiên c u d ch t h c BPTNMT

là b ng câu h i đ ph ng v n hay ng i đ c ph ng v n t đi n Các b ng câu h i có s n chú

tr ng mô t các tri u ch ng hô h p nh : ho, kh c đ m, khó th và ti ng cò c H u h t các

b ng câu h i đ u ch a đ ng các câu h i đ c bi t v s xu t hi n th ng g p v b nh hô h p

và nh ng thông tin v hút thu c Lo i b ng câu h i kinh đi n và th ng hay đ c s d ng

nh t g m có b ng câu h i c a ATS (1978) và b ng câu h i c a c ng đ ng Than - Thép châu

Âu (European Community for Coal and Steel - ECSC) B ng câu h i g n đây nh t c a ECSC

Ch ngăII

2.1.ă IăT NGăNGHIểNăC Uă

 i t ng ph ng v n là ng i ≥ 40 tu i đang sinh s ng t i thành ph B c Giang

 Các đ i t ng có nguy c BPTNMT s đ c ch n vào nghiên c u v bi u hi n lâm sàng,

ch c n ng thông khí và các y u t nguy c

2.2 aăđi mănghiênăc uăvƠănh ngăng iăth căhi n

Bác s Lê Th Vân Anh và các bác s , k thu t viên khoa hô h p B nh vi n B ch Mai khám và đo ch c n ng thông khí cho các đ i t ng nghiên c u t i c s y t xư, ph ng t i thành ph B c giang

Các c ng tác viên tham gia ph ng v n là các bác s c a trung tâm y t d phòng thành

2.4.1.ăThi tăk ănghiênăc u

ây là nghiên c u mô t c t ngang

p = 0,05 (p là t l m c BPTNMT c đoán trong c ng đ ng d a theo c tính

c a các nghiên c u khu v c châu Á Thái Bình D ng và k t qu s b đi u tra t i

ph ng Kh ng Mai qu n Thanh xuân Hà N i)

v i t / thôn ) c a 11 ph ng xư c a thành ph B c Giang theo thi t k m u nh sau:

 L p danh sách các ph ng xư c a thành ph B c Giang, chi ti t đ n t ng t dân ph , s h gia đình và t ng dân s cho t ng t

 Xác đ nh h gia đình c n đi u tra (đ t đó tìm ra đ i t ng nghiên c u > 40 tu i) đi theo trình t :

+ Tính s h c n đi u tra đ có đ c m u  2100 ng i > 40 tu i là kho ng 2500 h d a vào t l ng i > 40 tu i/h ( chi ti t xem ph l c 1)

+ Xác đ nh h đ c đi u tra thông qua xác đ nh 30 c m (t / thôn) đ c đi u tra (xem

b ng ph l c 2)

+ M i c m s đi u tra  84 h theo qui lu t "c ng ti n c ng" đ t đó tìm ra 70 đ i

t ng c n ph ng v n

Tiêuăchu năch năđ iăt ngăcóănguyăc ăBPTNMT

i t ng có nguy c BPTNMT trong nghiên c u là ng i có m t trong các d u hi u sau:

 Có các tri u ch ng lâm sàng: ho, kh c đ m, khó th trên 2 n m

 Có ti n s hút thu c lá, thu c lào h n 15 bao - n m.(s bao hút/ ngày x s n m hút = s bao- n m )

i v i thu c lá: 1bao = 20 đi u

1đi u = 1gr

i v i thu c lào: 5đi u = 1gr = 1 đi u thu c lá

 un b p c i + b p than >30 n m

 Ti p xúc b i >30 n m (công nhân m , công nhân hoá ch t, công nhân d t )

 c ch n đoán là hen ph qu n nh ng không ph i t các bác s chuyên khoa

Tiêuăchu năxácăđ nhăm căBPTNMTă

 K t qu đo thông khí ph i có bi u hi n r i lo n thông khí t c ngh n không h i ph c hoàn toàn: ch s Tiffeneau (FEV1/VC) < 70% và/ho c ch s Gaensler (FEV1/ FVC) < 70% sau test HPPQ

 Các tr ng h p có bi u hi n lâm sàng là ho, kh c đ m kéo dài trên 3 tháng m i n m và trong 2 n m liên ti p, có ti p xúc v i các y u t nguy c k t qu đo thông khí ph i bình

th ngđ c ch n là VPQMT (theo tiêu chu n c a WHO), đ c đánh giá là giai đo n 0

c a BPTNMT

Phơnăchiaăcácăgiaiăđo năc aănhómăBPTNMTătheoăGOLDă- 2003)

 Giai đo n 0: còn g i là giai đo n nguy c m c BPTNMT, đ c tr ng b i ho, kh c đ m m n tính nh ng ch c n ng hô h p còn bình th ng

 Giai đo n I (m c đ nh ):

 FEV1/FVC < 70%

 FEV1  80% (so v i tr s lý thuy t)

 Giai đo n II (m c đ trung bình):

 FEV1/FVC < 70%

 50%  FEV1 < 80% (so v i tr s lý thuy t)

 Giai đo n III (m c đ n ng):

 FEV1/FVC < 70%

 30%  FEV1 < 50% (so v i tr s lý thuy t)

 Giai đo n IV (m c đ r t n ng):

 FEV1/FVC < 70%

 FEV1 < 30% (so v i tr s lý thuy t)

 Ho c FEV1 < 50% (so v i tr s lý thuy t)

kèm theo tri u ch ng c a suy hô h p m n ho c tâm ph m n

Lo iătr ăcácătr ngăh p:

R i lo n tâm th n, các b nh nh h ng đ n k t qu đo ch c n ng thông khí nh ch n

* Máy đo ch c n ng thông khí ph i (Spiroanalyzer - ST300) cu Nh t B n và Jager ( c), đư đ c

chúng tôi chu n hoá hai máy này

* Các d ng c khám lâm sàng: ng nghe, huy t áp, b khám tai m i h ng

* Ch p x - quang ph i đ c th c hi n t i B nh vi n t nh B c giang

2.4.4.2 K thu t thu th p thông tin

* Ph ng v n t i h gia đình

gi m b t sai s trong m u nghiên c u trong đó có sai s do thu nh p thông tin, sai

s quan sát, ng i nghiên c u s hu n luy n các đi u tra viên và ti n hành đi u tra th v i b câu h i đ nh s n tr c khi ti n hành đi u tra toàn b

* T ch c khám lâm sàng và đo thông khí ph i

T ch c khám lâm sàng và đo thông khí ph i cho nh ng đ i t ng có nguy c BPTNMT Các đ i t ng này đ c l a ch n d a trên k t qu sàng l c qua b câu h i ph ng

v n

 Khám lâm sàng

T t c nh ng đ i t ng x p vào nhóm có nguy c đ c khám th t nh sau:

+ Khám toàn tr ng, đo chi u cao, cân n ng

+ Khám chuyên khoa hô h p, theo th t nhìn - s - gõ - nghe ánh giá các bi u hi n lâm sàng và k t qu khám đ c ghi vào phi u khám lâm sàng

+ Khám tim m ch và m t s chuyên khoa khác

thép Châu Âu và WHO đư đ c ch nh lý và b sung n m 1993

+ Chu n b máy: tr c khi đo máy đ c chu n đ nh và ki m tra đ y đ các đi u ki n k thu t c n thi t nh đo đ m không khí, nhi t đ phòng Sau khi máy báo k t qu chu n

m i ti n hành đo ch c n ng thông khí

+ Chu n b đ i t ng đo: đ i t ng đo ph i đ c ngh ít nh t 15 phút tr c khi đo Ghi rõ

h tên, tu i, chi u cao, cân n ng và các ch s này đ c ghi vào máy đ tính ch c n ng thông khí chu n t ng ng i t ng đ c đo t th ng i và đ c gi i thích các b c

đo theo m t trình t th ng nh t

+ o các ch tiêu:

o o dung tích s ng th ch m (VC): h ng d n đ i t ng hít vào, th ra bình th ng kho ng 3 chu k , sau đó hít vào t t đ n h t kh n ng và th ra t t đ i đa o 3 l n cách nhau 1 - 2 phút, l y k t qu c a l n đo đúng k thu t nh t và có giá tr cao nh t

o o dung tích s ng th m nh (FVC): đ i t ng đ c h ng d n hít vào, th ra bình

th ng kho ng 3 chu k r i hít vào t t đ n m c t i đa sau đó th ra th t nhanh,

m nh và liên t c theo h t kh n ng o 3 l n ch n k t qu c a l n đo đúng k thu t

 K thu t làm test h i ph c ph qu n và đánh giá k t qu

+ M c đích: đ ch n đoán phân bi t t c ngh n đ ng th không h i ph c hoàn toàn ( BPTNMT ) v i t c ngh n h i ph c hoàn toàn (hen ph qu n)

+ Ch đ nh: áp d ng cho t t c nh ng đ i t ng FEV1 < 80% SLT và ch s Tiffeneau (FEV1/VC) và ho c Gaensler (FEV1/FVC) < 70%

+ Ti n hành:

o o FEV1tr c test

o Hít th qua bu ng đ m ho c khí dung v i thu c giưn ph qu n Salbutamol li u 400

g trong 6 phút

o Sau 30 phút đo l i FEV1l n 2

+ Cách tính k t qu test: ( theo GOLD – 2003 )

o Test HPPQ d ng tính: N u FEV1l n 2 t ng h n l n 1 > 200mlvà/ho c t ng  12%

o Test HPPQ âm tính: N u FEV1l n 2 t ng h n l n 1 < 200mlvà/ho c t ng < 12%

*ăCh păph iăth ng choăcácăb nhănhơnăđ căch năđoánăBPTNMT

2.5.ăPh ngăphápăđánhăgiáăk tăqu ăvƠăx ălỦăs ăli uă

o Ch s Tiffeneau (FEV1/VC) < 70% và/ho c Gaensler (FEV1/FVC) < 70%

o Sau test HPPQ Tiffeneau và/ho c Gaensler < 70%

o Phân chia giai đo n BPTNMT theo GOLD 2003: D a vào FEV1% so v i d đoán (s d đoán c a FEV1 theo tiêu chu n c a ng i Vi t nam[ ])

Giaiăđo n căđi m

Giai đo n 0 - CNTK bình th ng

- Ho, kh c đ m kéo dài trên 3 tháng m i n m và trong 2 n m liên ti p, có

ti p xúc v i các y u t nguy c Giai đo n 1 - FEV1/FVC < 70%

- FEV1  80% TSLT

- Có ho c không có các tri u ch ng m n tính (ho, kh c đ m)

Giai đo n 2 - FEV1/FVC < 70%

- 50% ≤ FEV1 < 80% TSLT

- Th ng có các tri u ch ng m n tính (ho, kh c đ m, khó th )

Giai đo n 3 - FEV1/FVC < 70%

- 50% ≤ FEV1 < 50% TSLT Giai đo n 4 - FEV1/FVC < 70%

- FEV1< 30% TSLT ho c có suy hô h p m n tính ho c có các d u hi u suy tim ph i

S ă ăTHI TăK ăNGHIểNăC U

Gaensler và/ho c Tiffeneau < 70%

Hen ph qu n M c BPTNMT

Nhóm có r i lo n thông khí t c ngh n

Nhóm t ch i tham gia nghiên c u đ nh b nh

Ch ngăIIIă

K TăQU ăNGHIểNăC U 3.1.ăK TăQU ăNGHIểNăC UăCHUNG

SƠngă l c qua b ngă cơuă

Test HPPQ

3.1.1.ă Că I MăCHUNGăC Aă IăT NGăPH NGăV N

D a vào danh sách các h gia đình và các cá nhân t i thành ph B c Giang đư đ c

ch n m t cách ng u nhiên, chúng tôi đư ti n hành ph ng v n tr c ti p 2104 đ i t ng > 40

tu i Các đ i t ng này đ c x p theo qui đ nh qu c t nh sau:

D a vào k t qu tr l i đ y đ các câu h i c a 2104 phi u đi u tra cá nhân, chúng tôi

ch n ra 963 đ i t ng có m t trong các tri u ch ng hô h p và y u t nguy c m c BPTNMT sau:

- Có các tri u ch ng lâm sàng (TCLS): ho, kh c đ m, khó th trên 2 n m

- Có ti n s hút thu c lá - thu c lào (HTL) > 15 bao - n m

- un b p c i + b p than ( B) >30 n m

- Ti p xúc b i >30 n m (công nhân m , công nhân hoá ch t, công nhân d t )

- c ch n đoán là hen ph qu n nh ng không ph i t các bác s chuyên khoa

B ng 3.2: Phân b các đ i t ng có y u t nguy c theo nhóm tu i và gi i

Trong s 963 đ i t ng có y u t nguy c g m 417 nam và 546 n , ch có 670 đ i

t ng trong đó có 278 nam, 392 n tham gia nghiên c u đ nh b nh ngo i suy s đ i t ng

m c BPTNMT trong s nh ng đ i t ng có y u t nguy c nh ng không tham gia nghiên

c u, c n so sánh s khác nhau gi a hai nhóm có và không tham gia nghiên c u v tu i và gi i

3.1.3.1 So sánh tu i và gi i c a các đ i t ng có y u t nguy c tham gia và không tham gia nghiên c u đ nh b nh

B ng 3.3 So sánh tu i trung bình c a 2 nhóm có và không tham gia nghiên c u

đ nh b nh

Ch tiêu Nhóm

Trong s 670 đ i t ng có y u t nguy c m c BPTNMT tham gia nghiên c u đ nh

b nh, tu i trung bình các đ i t ng trong nhóm này là 59,5 (95% CI:58,6 – 60,2) 293 đ i

t ng không tham gia nghiên c u đ nh b nh, tu i trung bình các đ i t ng trong nhóm này là 58,5 (95% CI:57,2 – 59,8).So sánh tu i trung bình c a hai nhóm trên th y c l ng kho ng (95% CI) c a hai nhóm có kho ng trùng nhau Nh v y không có s khác bi t v tu i gi a nhóm tham gia nghiên c u đ nh b nh và nhóm t ch i tham gia

B ng 3.4: So sánh gi i c a 2 nhóm có và không tham gia nghiên c u đ nh b nh

So sánh s khác bi t v gi i gi a nhóm có và không tham gia nghiên c u đ nh b nh

th y s khác nhau không có ý ngh a th ng kê v i P > 0.05

Nh v y so sánh s khác bi t v tu i và gi i gi a hai nhóm có và không tham gia nghiên c u đ nh b nh cho th y không có s khác bi t có ý ngh a th ng kê Do đó d a vào k t

qu v t l m c BPTNMT trong 670 ng i tham gia nghiên c u, có th c l ng t l m c

BPTNMT trong nhóm có y u t nguy c không tham gia nghiên c u đ nh b nh theo qui đ nh

c a th ng kê, t đó có th suy ra t l m c BPTNMT cho c ng đ ng dân c

3.2.ăK TăQU ăV ăT ăL ăM CăBPTNMT

3.2.1.ăT ăl ăm căBPTNMT

B ngă3.5:ăT ăl ăm căBPTNMTătheoăgi i

iăt ngăm căă

BPTNMT

S ăl ngăm că BPTNMT trong nhómăthamăgiaăNCă

đ nhăb nhă(n)

U căl ngăs ăm că BPTNMTchung cho

c ăc ngăđ ngă(n)ă

T ăl ăm că BPTNMT (%)

B ngă3.6:ă căl ngăt ăl ăm căBPTNMTăchoănhómăcóăy uăt ănguyăc ăkhôngăthamă giaănghiênăc u

căl ngăăt ăl ăm căBPTNMTchoănhómăt ă

đ i t ng không tham gia đ nh b nh c ng là 5% (95%CI:3,1 - 7,0) V y s đ i t ng m c b nh trên lý thuy t c a nhóm này là: 5 x 293 /100 = 15 (đ i t ng)

Nh v y t l m c BPTNMT chung cho hai gi i trên qu n th n u không x y ra b cu c là:

X = (34 + 15) / 2104 = 2,3%

U c tính t l m c b nh nam: Trong s 417 đ i t ng là nam gi i có y u t nguy c ,

ch có 278 đ i t ng nam tham gia nghiên c u đ nh b nh, qua đó xác đ nh đ c 20 đ i t ng m c BPTNMT chi m t l 7,2% V y s đ i t ng nam m c BPTNMT trên lý thuy t trong s 139 đ i

t ng nam không tham gia nghiên c u s là: 7.2 x 139 : 100 = 10 (đ i t ng)

Nh v y t l nam m c b nh trên qu n th dân c n u không x y ra b cu c s là:

(20 + 10) / 1002 = 2,9%

c tính t l m c b nh n : Trong s 546 đ i t ng n có 14 đ i t ng m c BPTNMT chi m t l 3,5% T ng t cách tính trên, s đ i t ng n m c BPTNMT trên lý thuy t trong s

154 đ i t ng không tham gia nghiên c u là 6

T l n gi i m c BPTNMT trong qu n th dân c n u không x y ra b cu c là :

(14 + 6) / 1102 = 1,7%

c l ng t l m c VPQMT: trong s 607 đ i t ng tham gia nghiên c u đ nh b nh xác

đ nh đ c 94 (14%) đôí t ng VPQMT, nh v y ngo i suy s đ i t ng m c trong 293 đ i t ng không tham gia nghiên c u đ nh b nh là 41 đ i t ng

T l m c VPQMT trong qu n th dân c trên lý thuy t là:

(94 + 41)/ 2104 = 6,4%

Bi u đ hình tròn bi u th t l m c

3.3.ăK TăQU ăNGHIểNăC Uă NHăH NGăC AăM TăS ăY UăT ăNGUYăC ă

3.3.1.ăTìnhăhìnhăhútăthu căláă- thu călƠo,ăti păxúcăb i,ăti păxúcăkhóiăb pătrongăcácăđ iăt ngăph ngăv nă

B ng 3.7: Tình hình hút thu c lá, thu c lào các đ i t ng ph ng v n( n có hút không ?)

Nh n xét: Trong 2104 đ i t ng ph ng v n, s đ i t ng ti p xúc v i khói b p là 573, trong đó ph n l n là n chi m t l 83,9%

3.3.2.Tìnhătr ngăti păxúcăv iăcácăy uăt ănguyăc ătrongănhómăcóăy uăt ăănguyăc

D a vào k t qu tr l i đ y đ các câu h i c a 2104 phi u đi u tra cá nhân, chúng tôi ch n ra 963 đ i t ng có m t trong các tri u

ch ng hô h p và y u t nguy c m c BPTNMT sau:

B ng 3.10: Thông tin v các đ i t ng đ c x p vào nhóm có nguy c

Có 1 y u t nguy c Tri u ch ng lâm sàng (TCLS) 42

698

Ti n s hen ph qu n (TSHPQ) 20 Hút thu c lá, lào(HTL) 181