Định hướng và giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân việt nam

Trước sự vận động, biến đổi nhanh chóng của toàn cầu hoá kinh tế, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, các vấn đề: đấu tranh và hợp tác, tồn tại và phát triển cũng như quan n

BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIấN CỨU ĐỀ TÀI

ĐịNH HƯớNG Và GIảI PHáP XÂY DựNG

ý THứC BảO Vệ Tổ QUốC Xã HộI CHủ NGHĩA

CHO MọI NGƯờI DÂN VIệT NAM

chủ nhiệm đề tài: trung tướng, PGS TS NGND Lê Minh Vụ

8035

HÀ NỘI - 2010

ý THøC B¶O VÖ Tæ QUèC X· HéI CHñ NGHÜA

CHO MäI NG¦êI D¢N VIÖT NAM

BAN ĐỀ TÀI

1 Trung tướng, PGS TS NGND Lê Minh Vụ - Chủ nhiệm

2 Thiếu tướng, PGS TS Trương Thành Trung - Phó chủ nhiệm

3 Thượng tá, PGS TS NGƯT Nguyễn Bá Dương - Thư ký

4 Thiếu tướng, PGS TS Nguyễn Vĩnh Thắng - Thành viên

5 Đại tá, TS NGƯT Mẫn Văn Mai - Thành viên

HÀ NỘI - 2010

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ

TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO MỌI NGƯỜI DÂN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ MỚI

12

1.1 Tiền đề lý luận - thực tiễn nghiên cứu ý thức và xây dựng ý

thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

12

1.2 Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân

Việt Nam trong thời kỳ mới

26

1.3 Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi

người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

45

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ MÂU THUẪN CẦN GIẢI QUYẾT

TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA MỌI NGƯỜI DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY

60

2.1 Thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi

người dân Việt Nam hiện nay

60

2.2 Thực trạng xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ

nghĩa của mọi người dân Việt Nam hiện nay

71

2.3 Một số mâu thuẫn cần giải quyết trong xây dựng ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam hiện nay

94

Chương 3: XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

CHO MỌI NGƯỜI DÂN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ MỚI - DỰ BÁO NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG

107

3.1 Dự báo những nhân tố tác động đến xây dựng ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

107

3.2 Dự báo xu hướng vận động, phát triển ý thức bảo vệ Tổ

quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

132

Chương 4: XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ

NGHĨA CHO MỌI NGƯỜI DÂN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ MỚI - QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP

143

4.1 Quan điểm chỉ đạo và định hướng xây dựng ý thức bảo vệ Tổ

quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

143

4.2 Giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

157

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng (năm 1982), Đảng ta

đã xác định hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Hai nhiệm vụ chiến lược có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động và quy định lẫn nhau Vì vậy, trong khi đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng đất nước, phát triển kinh tế, Đảng ta luôn quan

tâm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc và xác định: đây là điều kiện tiên quyết để giữ vững và củng cố môi trường hoà bình, ổn định chính trị

- xã hội nhằm phát triển kinh tế, xây dựng đất nước, nâng cao đời sống của nhân dân Trong các văn kiện, các tài liệu học tập Nghị quyết Đại hội đại

biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX, X; Đảng ta đã từng bước cụ thể hoá hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam Trong đó, đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, tuyên truyền, giác ngộ ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới đã được quan tâm, triển khai rộng khắp; đạt được kết quả bước đầu rất quan trọng

Tuy nhiên, do cách thức tổ chức, quản lý, trình độ nhận thức, hiểu biết của các tầng lớp nhân dân khác nhau nên việc giác ngộ, nâng cao ý thức bảo

vệ Tổ quốc, tinh thần cảnh giác cách mạng, nhận thức về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trong chống phá cách mạng Việt Nam cũng khác nhau Trong đó, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của một bộ phận nhân dân còn có những hạn chế nhất định; đã và đang có sự tách rời giữa ý thức, xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc với ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hoặc tuyệt đối hóa nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xét về mặt

tự nhiên - lịch sử, coi nhẹ mặt chính trị - xã hội trong bảo vệ Tổ quốc, tách rời việc bảo vệ độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ với bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, v.v Những nhận thức sai lệch này nếu không được khắc phục tất yếu sẽ nảy sinh những sai lầm khác ảnh hưởng đến thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam

Vì vậy, đặt vấn đề xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trước tình hình mới không chỉ là vấn đề lý luận có ý

nghĩa thời sự cấp bách mà còn là vấn đề cơ bản, lâu dài đối với tương lai, tiền

đồ của dân tộc, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ Việt Nam - thế hệ sinh ra và trưởng thành sau ngày Tổ quốc thống nhất (sau năm 1975), là chủ nhân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong các thập niên tới

Yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đang đặt

ra nhiều vấn đề mới, đòi hỏi phải nghiên cứu giải quyết, nhất là sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và trở thành thành viên không chính thức của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc

Trước sự vận động, biến đổi nhanh chóng của toàn cầu hoá kinh tế, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, các vấn đề: đấu tranh và hợp tác, tồn tại và phát triển cũng như quan niệm, nhận thức của người dân về chủ nghĩa

xã hội, về chủ nghĩa tư bản đương đại, về đối tác và đối tượng, về bạn và thù, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có một số điểm chưa thống nhất, là vấn đề lý luận đang đặt ra rất cấp bách, đòi hỏi Đảng, Nhà nước, đặc biệt là các nhà khoa học cần quan tâm nghiên cứu, tìm lời giải đáp, khắc phục những nhận thức lệch lạc đang tồn tại ở một bộ phận nhân dân Thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đang đặt ra cho công tác tư tưởng - lý luận của Đảng và quân đội phải nghiên cứu, tìm giải pháp khắc phục những hạn chế, bất cập trong nhận thức,

ý thức về nhiệm vụ, trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc của mỗi công dân Việt Nam trên cơ sở xây dựng nội dung chương trình chuẩn với hệ tiêu chí xác định làm

“khuôn thước” để xây dựng ý thức bảo vệ và tự bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho phù hợp với tình hình mới Có như vậy, quá độ lên chủ nghĩa xã hội

ở nước ta mới không bị chệch hướng xã hội chủ nghĩa

Để sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thành công, chúng ta phải đồng thời làm nhiều việc, trong đó xây dựng ý thức bảo vệ và tự bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân, nhất là đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, bồi dưỡng kiến thức lịch sử, truyền thống của dân tộc, của Đảng; tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, quyền và nghĩa vụ công dân, nhìn nhận rõ bạn, thù, âm mưu, thủ đoạn phá hoại của địch, quyết tâm đưa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đi đúng định hướng xã hội chủ nghĩa là những vấn đề hệ trọng, rất cấp thiết Đây là sự đầu

tư cho tương lai, là việc chuẩn bị hành trang cần thiết để mọi người dân Việt

Nam có đủ “tâm và tầm”, “phẩm chất và năng lực” thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

mà Đảng đã đề ra; kế tục xứng đáng sự nghiệp vĩ đại của Đảng, của nhân dân, của thế hệ cha anh đã tạo dựng nên Đây cũng là đòi hỏi tất yếu khách quan của thực tiễn xây dựng nền quốc phòng, gắn với xây dựng, củng cố nền an ninh nhân dân, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trước thời cơ, vận hội mới, trước nguy cơ và thách thức của giai đoạn lịch sử mới

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

* Mục tiêu: Luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn về ý thức và xây

dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; trên cơ sở đó, xác định đúng định hướng và đề xuất các giải pháp khả thi để xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

* Nhiệm vụ

1 Phân tích, luận giải những vấn đề lý luận về xây dựng ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới:

Khái quát, phân tích, làm nổi bật các nội dung cơ bản của các phạm trù: ý thức bảo vệ Tổ quốc, xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới; xác định tiêu chí đánh giá ý thức bảo

vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

2 Khảo sát, điều tra thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của các đối tượng người dân Việt Nam; phân tích nguyên nhân; chỉ ra các mâu thuẫn và những vấn đề đặt ra cần phải giải quyết trong quá trình xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

3 Dự báo các nhân tố tác động; xu hướng vận động, biến đổi của tình hình thế giới, khu vực và trong nước có liên quan đến xây dựng ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

4 Đề xuất hệ thống giải pháp, biện pháp đồng bộ, khả thi nhằm xây dựng

ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời thời kỳ mới

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng nghiên cứu: Ý thức bảo vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

* Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu các giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của người Việt Nam đang sống trên lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và những người dân Việt Nam đang sống ở xa Tổ quốc (không phân biệt tôn giáo, dân tộc, lứa tuổi…) Tuy nhiên, với điều kiện cho phép, Ban Chủ nhiệm đề tài hướng đến nghiên cứu ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của những đối tượng tiêu biểu là công nhân, nông dân, trí thức, cán bộ, chiến sĩ quân đội, cựu chiến binh, đồng bào các dân tộc, tôn giáo Các đối tượng khác như học sinh mầm non, tiểu học, đồng bào Việt Nam đang sống xa Tổ quốc (Việt kiều) chưa thể

đi sâu nghiên cứu khảo sát cụ thể

Đề tài chủ yếu sử dụng các tài liệu đã xuất bản trong những năm đổi mới đất nước (từ 1986 đến nay) Thời gian điều tra khảo sát thực tế phục vụ nghiên cứu của đề tài: từ năm 2008 đến 2009 Thời gian nghiên cứu, đề xuất, định hướng và giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam đến năm 2030 Địa điểm điều tra khảo sát diễn

ra trên diện rộng (khắp 3 miền Bắc - Trung - Nam của Tổ quốc, ở cả đô thị, nông thôn, đồng bằng và miền núi…)

4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

Phân tích, làm rõ các vấn đề: Vì sao phải xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người Việt Nam thời kỳ mới? Nội dung xây dựng là gì và xây dựng như thế nào để mọi người Việt Nam có ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa một cách tự giác, phù hợp với tình hình mới? Định hướng và giải pháp nào là cơ bản, then chốt, mang tính đột phá để xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời

kỳ mới, giúp mọi người dân tự ý thức rõ quyền lợi, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, trước sự vận động, biến đổi phức tạp của tình hình hiện nay Giải đáp các vấn đề nêu trên cũng có nghĩa là phân tích, làm nổi bật khái niệm ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới Đây là cơ sở lý luận

quan trọng để xác định các yêu cầu và đề xuất các giải pháp xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời

kỳ mới

Bám sát cấu trúc của ý thức, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, mối quan hệ giữa bảo vệ Tổ quốc về mặt tự nhiên - lịch sử với bảo vệ Tổ quốc về mặt chính trị - xã hội và thực tiễn cuộc sống, thực tiễn xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc; tiến hành điều tra, khảo sát kỹ lưỡng thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người Việt Nam trong thời kỳ mới

Đối chiếu, so sánh, chỉ ra cái được, cái chưa được, so với yêu cầu, nhiệm

vụ xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới, từ đó

đề xuất định hướng, giải pháp, biện pháp xây dựng nội dung chương trình phù hợp với từng đối tượng để nâng cao chất lượng và hiệu quả xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người Việt Nam trong thời kỳ mới Ban Chủ nhiệm đề tài dựa vào hệ quan điểm, nguyên tắc của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, Quân đội; đi sâu nghiên cứu, vận dụng học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa vào thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Đồng thời, Ban Chủ nhiệm đề tài còn sử dụng tổng hợp các phương pháp; trong đó, chú trọng phương pháp tổng kết thực tiễn, khảo sát thực tế, điều tra

xã hội học, so sánh, phân loại, đánh giá, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, trừu tượng hoá, phương pháp chuyên gia…

5 Cái mới của đề tài

Xây dựng các khái niệm: ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới; phân tích, làm rõ nội hàm khái niệm; xác định các tiêu chí đánh giá thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người Việt Nam

Phát hiện các yếu tố tích cực, tiến bộ cần kế thừa, phát huy và các yếu tố cản trở quá trình xây dựng, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam, đặc biệt lưu tâm đến ý thức bảo vệ Tổ quốc xã

hội chủ nghĩa của thế hệ trẻ - chủ nhân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

Dự báo những nhân tố tác động, xu hướng vận động, phát triển của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong vài ba thập niên tới (đến năm 2030) và những năm tiếp theo

Đề xuất những định hướng và các giải pháp, biện pháp xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam thời kỳ mới, phấn đấu đạt tới trình độ “tự ý thức” bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của người dân Việt Nam

Kiến nghị với Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành những vấn đề có liên quan đến xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

6 Ý nghĩa và giá trị nghiên cứu của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần cung cấp, trang bị cho mọi người dân Việt Nam những kiến thức cần thiết, xây dựng tình cảm, củng cố niềm tin, ý chí quyết tâm, tâm thế sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; giúp họ hiểu rõ cội nguồn sức mạnh chiến thắng kẻ thù; quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân, đứng vững trên vị trí của mình, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Làm tốt việc này là cách tốt nhất để tăng sức đề kháng, “sự miễn dịch” của mỗi người dân Việt Nam trước âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch; đồng thời, giúp Đảng, Nhà nước xây dựng và củng cố tiềm lực chính trị - tinh thần, tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh, chuẩn bị tâm thế và những hành trang cần thiết cho mọi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ để họ tự tin, không bị động, bất ngờ, lúng túng trước sự biến đổi của cuộc sống, luôn chủ động thực hiện tốt trách nhiệm: nối nghiệp cha anh, làm chủ nhân của đất nước; xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống

Góp phần đổi mới, nâng cao chất lượng nghiên cứu, biên soạn giáo trình, tài liệu huấn luyện, dạy học cho phù hợp với nhận thức của từng đối tượng người dân, từng địa phương, các trường đảng, trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề, trung học phổ thông trong cả nước

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ in thành sách phổ biến rộng rãi trong nhân dân; làm tài liệu phục vụ công tác nghiên cứu, tham khảo trong các nhà trường, các cơ quan chuyên trách của Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng và củng cố thế trận chiến tranh nhân dân, đổi mới công tác giáo dục, đào tạo, tập huấn; giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho cán bộ, đảng viên và những người quan tâm về vấn đề này

7 Kết cấu của đề tài

Đề tài gồm phần mở đầu, 4 chương, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo; một số phụ lục giới thiệu các kết quả nghiên cứu của đề tài; phần kiến nghị của Ban Chủ nhiệm đề tài có cuốn kèm theo

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC

BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHO MỌI NGƯỜI DÂN

VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ MỚI

1.1 Tiền đề lý luận - thực tiễn nghiên cứu ý thức và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời

kỳ mới

1.1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

và mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời

kỳ mới

* Những vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là quy luật khách quan Thắng lợi của

cách mạng xã hội chủ nghĩa đưa đến sự thay đổi căn bản vị thế của giai cấp vô sản: từ địa vị nô lệ, làm thuê, không có Tổ quốc “trở thành dân tộc”, trở thành chủ nhân thực sự, có Tổ quốc Sự phản kháng của giai cấp tư sản với mục đích tiêu diệt nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng là một tất yếu Để bảo vệ thành quả cách mạng và lợi ích giai cấp của mình, giai cấp vô sản buộc phải tiến hành bảo vệ Tổ quốc Sự xuất hiện Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa

xã hội quy định tính tất yếu khách quan bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Sau Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới xuất hiện thì không chỉ giai cấp tư sản Nga phản kháng lại, mà cả thế giới đế quốc chủ nghĩa đã xúm lại hòng tiêu diệt Nhà nước xã hội chủ nghĩa non trẻ Chỉ dẫn của V.I.Lênin về “Một cuộc cách mạng chØ có gi¸ trÞ khi nã biết tự bảo vệ”1 và chủ trương bảo vệ Tổ quốc Nga ngay từ ngày

25 Tháng Mười năm 19172 đã giúp nhân dân Nga thời kỳ đó và nhân dân Liên

Xô sau này bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trước nanh vuốt của mọi kẻ thù Thấm nhuần những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những tư tưởng đúng đắn về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Tư tưởng đó thể hiện sâu sắc trong quá trình Người

1 V.I.Lênin, Toàn tập, Nhà xuất bản, Tiến bộ, Matxcơva, 1977, tập 37, tr 145.

2 V.I.Lênin, Toàn tập, Nhà xuất bản, Tiến bộ, Matxcơva, 1977, tập 36, tr 102

lãnh đạo, chỉ đạo cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, xây dựng và bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa

Xây dựng chủ nghĩa xã hội quan hệ chặt chẽ với bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Tính tất yếu khách quan của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa quy định tính tất yếu khách quan của xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa quy định và đòi hỏi những chủ nhân của sự nghiệp ấy phải có ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Sự thống nhất giữa mặt tự nhiên - lịch sử và chính trị - xã hội trong bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa về mặt tự nhiên - lịch sử là bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ những giá trị văn hoá truyền thống; bảo vệ lợi ích của dân tộc Bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa về mặt chính trị - xã hội là bảo vệ quyền lãnh đạo của giai cấp công nhân, bảo vệ chế độ chính trị mà giai cấp công nhân liên minh với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa đang hợp sức xây dựng, bảo vệ nhà nước xã hội chủ nghĩa; bảo vệ những thiết chế và hệ thống chính trị; quyền làm chủ của nhân dân; bảo vệ những quan hệ quốc tế xã hội chủ nghĩa mà giai cấp vô sản đã thiết lập

Nhiệm vụ quan trọng của bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là bảo vệ sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền Nhà nước của giai cấp công nhân Bài học đắt giá về sự sụp đổ của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, các nước Đông

Âu, bắt đầu từ sự sụp đổ của chính quyền nhà nước là những dẫn chứng điển hình về tính đúng đắn của luận điểm mácxít: chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng Giữ vững môi trường hoà bình, ổn định để xây dựng đất nước là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của chính quyền cách mạng do Đảng Cộng sản lãnh đạo

Tăng cường khả năng quốc phòng, xây dựng quân đội để bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là sức mạnh

tổng hợp: vật chất - kỹ thuật, chính trị - tinh thần, khoa học - công nghệ, quân

sự - quốc phòng - an ninh, gồm con người và tổ chức, sức mạnh hiện hữu và tiềm tàng, được xây dựng và chuẩn bị chu đáo, sẵn sàng đối phó với mọi tình

huống xảy ra Lực lượng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là lực lượng của toàn thể các giai tầng xã hội dưới sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp công nhân Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa,

tổ chức, xây dựng lực lượng vũ trang làm nòng cốt cho lực lượng quần chúng cách mạng bảo vệ Tổ quốc Những tư tưởng quý báu về tăng cường khả năng quốc phòng, xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin nêu lên từ rất sớm

Ở Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, tuân theo

tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quân đội và các lực lượng vũ trang nhân dân khác luôn mang bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc Đó là vấn đề cốt tử của quân đội cách mạng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra ngay từ những ngày đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Mỗi người dân có thể phát huy cao độ tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến quyết thắng, chủ nghĩa anh hùng cách mạng - những nội dung chủ yếu tạo nên sức mạnh chính trị - tinh thần trong tiến công kẻ thù mọi lúc, mọi nơi, bằng mọi thứ vũ khí chính

là nhờ lực lượng vũ trang luôn là chỗ dựa vững chắc cho toàn dân đánh giặc

* Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa và mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

Tổ quốc là một phạm trù lịch sử, bao gồm hai phương diện thống nhất với nhau: những yếu tố tự nhiên, địa bàn cư trú và hoạt động của một cộng đồng dân cư, gắn bó với quá trình đấu tranh sinh tồn, phát triển và những yếu

tố xã hội - lịch sử với một chế độ kinh tế, chính trị, xã hội nhất định Bản chất của chế độ xã hội quyết định tính chất, đặc điểm của tổ quốc trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể Đối với dân tộc Việt Nam, từ xưa Tổ quốc được quan niệm là “sơn hà”, “xã tắc” Tổ quốc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam hiện nay là Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; trong đó có sự thống nhất biện chứng giữa

Tổ quốc Việt Nam theo quan niệm của cha ông xưa và quan niệm mácxít về

Tổ quốc hiện nay Điều đó đã làm cho khái niệm Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa từ trong bản chất, nội dung về “sơn hà” đã được mở rộng hơn, tính chất và nội dung “xã tắc” đã hoàn toàn được đổi mới, nâng cao phù hợp với điều kiện lịch sử mới Địa vực, lãnh thổ sinh tồn của dân tộc Việt Nam không

chỉ là vùng đất, vùng trời, vùng biển mà còn là lãnh hải, vùng đặc quyền kinh

tế, thềm lục địa… Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày nay không chỉ là truyền thống văn hóa, truyền thống đấu tranh sinh tồn đã hình thành lâu đời,

mà còn là sự nối tiếp, sự phát triển về trình độ, tính chất của văn hóa và truyền thống Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sự kế thừa, phát triển, mở rộng những nội dung tự nhiên - lịch sử và chính trị - xã hội, mà bản chất của chế độ

ấy là chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng

Cách mạng tháng Tám thành công, nhà nước công nông ra đời, nhân dân lao động Việt Nam chính thức đứng lên làm chủ xây dựng và bảo vệ cuộc sống của mình Tổ quốc Việt Nam lúc này là Tổ quốc của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động, mang tính chất Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhân dân ta tiến hành xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở miền Bắc và thực hiện đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà; lúc này, miền Bắc mang tính chất của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Trong thời kỳ mới, nhân dân ta thực hiện xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước, dù còn có những hạn chế trong quá trình xây dựng xã hội mới, lại đang trong quá trình đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhưng Tổ quốc Việt Nam đã mang đầy đủ những yếu tố và tính chất của một Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, tuy chưa hoàn thiện Sự lãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân, thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa; nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; quyền làm chủ trên tất cả các lĩnh vực và cuộc sống tự do, ngày càng hạnh phúc của các tầng lớp nhân dân… là những vấn đề cơ bản phản ánh tính chất xã hội chủ nghĩa, làm cho mặt chính trị - xã hội thống nhất chặt chẽ với mặt tự nhiên - lịch sử của Tổ quốc Việt Nam hiện nay, hợp thành Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, mà nhân dân ta phải bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là một thực thể thống nhất về tự nhiên - lịch sử và chính trị - xã hội, bao gồm toàn bộ các yếu tố địa lý, lãnh thổ, dân cư, các giá trị văn hoá - lịch sử, lợi ích và chế độ xã hội chủ nghĩa

Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới là bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa với các nội dung: bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ

chế độ xã hội mà dân tộc ta đã lựa chọn, bảo vệ nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, bảo vệ công cuộc lao động hoà bình của nhân dân ta Mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới được Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ Tám khoá IX của Đảng xác

định: Một là, bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ; Hai là, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; Ba

là, bảo vệ sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; Bốn là, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; Năm là, bảo vệ an ninh chính trị, an ninh tư tưởng, văn hoá và an ninh xã hội; Sáu là, giữ vững ổn định chính trị và môi

trường hoà bình, phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đại hội X của Đảng chỉ rõ: “Bảo vệ vững chắc Tổ quốc, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ an ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng văn hóa

và an ninh xã hội; duy trì trật tự kỷ cương, an toàn xã hội; giữ vững ổn định chính trị của đất nước, ngăn ngừa, đẩy lùi và làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá, thù địch, không để bị động, bất ngờ”1

Mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc nêu trên phản ánh đầy đủ các yếu tố

về tự nhiên - lịch sử và về chính trị - xã hội trong Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Chúng quan hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành chỉnh thể thống nhất; bảo vệ nội dung này cũng có nghĩa là bảo vệ nội dung khác, và ngược lại Thực chất bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới là bảo vệ Tổ quốc

trong một chỉnh thể thống nhất: bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ xã hội chủ nghĩa

1.1.2 Bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam và thế giới - bài học kinh nghiệm xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

* Bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam

Do điều kiện tự nhiên và lịch sử, trong suốt chiều dài hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, Việt Nam luôn phải chống chọi với nhiều thế lực xâm lược để bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc Vì vậy, dựng nước và giữ nước là vấn đề có tính quy luật của dân tộc Việt Nam Đây là nét nổi bật của lịch sử

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2006, tr.108 - 109

ngàn năm văn hiến của dân tộc ta Trong lịch sử, dân tộc Việt Nam luôn phải đấu tranh để dựng nước và giữ nước, để tồn tại và phát triển Thực tiễn đó vừa

là cơ sở, vừa là điều kiện bồi đắp nên truyền thống giữ nước của dân tộc Xét

về mặt nội dung, truyền thống giữ nước - truyền thống bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta biểu hiện tập trung ở các vấn đề cơ bản dưới đây:

Tinh thần cố kết cộng đồng Nhà - Làng - Nước để chống chọi với tự nhiên, giặc dã, để mưu cầu cuộc sống ấm no, yên bình, hạnh phúc Những

cuộc đấu tranh chống sự thôn tính của các thế lực phong kiến phương Bắc thời

cổ - trung đại và cuộc đấu tranh chống sự xâm lược của chủ nghĩa tư bản phương Tây thời cận - hiện đại đã hình thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam với truyền thống đấu tranh bất khuất, kiên cường Nét đặc thù này không phải dân tộc nào trên thế giới cũng có

Trong cuộc chiến đấu chống xâm lược thời kỳ cận hiện đại, khi ngọn cờ chống xâm lược đã được lịch sử trao cho các phong trào nông dân, lại một lần nữa ghi nhận tinh thần yêu nước nồng nàn của nhân dân Việt Nam Khi sứ mệnh đó giao cho Đảng Cộng sản Việt Nam, ngọn cờ chính nghĩa đã được Đảng giương cao, xây dựng thành quyết tâm giành độc lập dân tộc, tự do cho

Tổ quốc; động viên nhân dân vượt qua mọi khó khăn, thử thách, quyết giành thắng lợi hoàn toàn

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, vấn đề tuyên truyền, giáo dục lý tưởng và niềm tin xã hội chủ nghĩa cho nhân dân ở cả hai miền Nam, Bắc, xây dựng và động viên ý chí quyết đánh, quyết thắng đế quốc Mỹ xâm lược đã được Đảng, Nhà nước ta chú trọng Nhờ đó, cách mạng nước ta đã vượt qua được những khó khăn, thử thách khắc nghiệt, “kích hoạt” được những tiềm năng hữu hạn thành sức mạnh to lớn để chiến thắng kẻ thù hung bạo Một trong những “bí quyết” của sự thành công là tạo ra và phát huy sức mạnh tổng hợp, từ việc giải quyết mối quan hệ giữa sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thần, giữa con người và vũ khí, giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Thực tiễn đấu tranh, bảo vệ Tổ quốc cho phép rút ra kết luận: Việt Nam là một dân tộc không chịu khuất phục trước bất cứ kẻ thù xâm lược nào

Chủ nghĩa yêu nước và ý thức bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam Chủ

nghĩa yêu nước Việt Nam là tình yêu thiết tha đối với quê hương, Tổ quốc mình, biểu hiện ở tinh thần hy sinh cho Tổ quốc1 Sự hình thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam bắt nguồn từ sự giác ngộ về quyền được sống trong độc lập, tự

do, quyền mưu cầu hạnh phúc Sự gặp gỡ giữa ý thức giác ngộ của cư dân Việt với những việc làm mang tính chủ động, tích cực của giai cấp cầm quyền

đã tạo điều kiện cho tinh thần yêu nước của người dân gắn kết lại với nhau, trở thành truyền thống quý báu của dân tộc ta Sự gặp gỡ đó có nguồn sức mạnh, động lực sâu xa từ sự thống nhất về lợi ích của mỗi người dân, của mỗi cộng đồng và lợi ích của giai cấp thống trị mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng - sự thống nhất thể hiện mối quan hệ Nhà - Làng - Nước hết sức chặt chẽ Quan niệm “dân

vi bản”, kế sách giữ nước lâu bền là phải “khoan thư sức dân” trước đây và quan điểm “nước lấy dân làm gốc”, thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh ngày nay đều thống nhất ở mục tiêu dựng nước gắn liền với mục tiêu giữ nước

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam phản ánh tập trung ở ý thức bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam Về bản chất, nói đến ý thức bảo vệ Tổ quốc là nói đến hệ thống những phẩm chất của cả dân tộc, phản ánh tổng hợp và tập trung nhận thức, tình cảm, niềm tin và ý chí quyết tâm, tâm thế sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc của mọi người dân, biểu hiện ở hành vi đối với độc lập dân tộc tộc và sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, mà cốt lõi là bảo vệ độc lập, tự do để phát triển và mưu cầu hạnh phúc Người Việt Nam coi tinh thần dân tộc, ý thức bảo vệ Tổ quốc là chuẩn mực cao nhất của đạo lý Việt Nam, là tiêu chí chi phối mọi giá trị hành vi và cách ứng xử xã hội

Truyền thống của dân tộc Việt Nam phản ánh tập trung và nổi bật ý thức bảo vệ quê hương, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Ý thức đó không ngừng được củng cố, bồi đắp và phát triển, gắn bó chặt chẽ và thúc đẩy sự phát triển ý thức xây dựng đất nước Đây là cơ sở quan trọng để nhân sức mạnh của ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Thực tiễn xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Sau thắng lợi của

cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, miền Bắc được giải phóng,

1 Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản KHXH và Trung tâm Từ điển học, Hà Nội, 1994, tr 173

Đảng, Nhà nước và nhân dân ta bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng thời bảo vệ miền Bắc với tính cách là Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Nhân dân ta tiến hành khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nền kinh tế miền Bắc, đẩy mạnh công cuộc xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội; củng cố bộ máy chính quyền nhà nước Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc đã tạo điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, tinh thần cho sự hình thành, phát triển và quyết định bản chất của ý thức bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa của nhân dân ta trong thời kỳ này

Kết thúc thắng lợi nhiệm vụ giành độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, cả nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập, dân tộc, thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội, nhân dân ta khẩn trương triển khai các nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; nhanh chóng tiến hành thống nhất đất nước, xác định đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội và những nhiệm vụ chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Những nội dung về chính trị được tiến hành trong thời kỳ này đã mở ra một trang sử mới, tạo cơ sở chính trị vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà Tiến hành các công việc chuyển đất nước từ thời chiến sang thời bình; tinh giảm lực lượng quân đội phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ thời bình, chuyển một bộ phận sang làm nhiệm

vụ phát triển kinh tế, xây dựng đất nước; tổ chức truy quét lực lượng phản động FULRO ở Tây Nguyên, tổ chức lại bộ đội chủ lực theo hướng giảm thường trực, tăng lực lượng dự bị động viên, bố trí lại thế trận quốc phòng, an ninh thống nhất trong cả nước, sắp xếp lại lực lượng dân quân, tự vệ cho phù hợp yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời bình

Những thành tựu đạt được là to lớn, bên cạnh đó, chúng ta gặp không ít khó khăn Cuối thập kỷ 70, đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX, những mâu thuẫn của đời sống kinh tế - xã hội bộc lộ gay gắt, đất nước rơi vào khủng hoảng kinh tế - xã hội Nhìn chung, chúng ta chưa thực hiện được mục tiêu kinh tế -

xã hội do Đại hội IV và Đại hội V của Đảng đề ra1 Đây là cơ sở thực tiễn đòi

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội,

1987, tr 19

hỏi Đảng ta phải tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước Sau hơn hai mươi năm, sự nghiệp đổi mới đất nước đã đạt được thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử: “Kinh tế tăng trưởng khá nhanh; sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang đẩy mạnh Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt Hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường Chính trị - xã hội ổn định Quốc phòng và an ninh được giữ vững”1

Thực tiễn hoạt động xây dựng đất nước, tuy còn có những hạn chế, thiếu sót, nhưng đã thực sự tạo ra “cốt vật chất” để bảo vệ vững chắc Tổ quốc; tạo điều kiện cho việc hình thành, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam

Cùng với thực tiễn xây dựng đất nước, hoạt động bảo vệ Tổ quốc được tiến hành một cách nghiêm túc Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã xác định chiến lược bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đúng đắn, giáo dục, quán triệt sâu sắc các nội dung của chiến lược đó cho các tầng lớp nhân dân Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc: rút quân quân tình nguyện ở Campuchia về nước; tiến hành điều chỉnh chiến lược bảo vệ Tổ quốc; tăng cường hoạt động giáo dục quốc phòng, nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; nâng cao nhận thức về âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; phát triển công nghiệp quốc phòng; tăng cường đối ngoại quân sự; nâng cao sức mạnh tổng hợp bảo vệ Tổ quốc; hình thành thế trận chiến lược quốc phòng - an ninh, bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới Hoạt động bảo vệ Tổ quốc cùng với thực tiễn xây dựng đất nước về các mặt chính trị, kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ, văn hoá, quốc phòng, an ninh… đã hợp thành nền tảng vững chắc, là tiền đề cần thiết để xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

* Bảo vệ Tổ quốc ở các nước xã hội chủ nghĩa

Thắng lợi của cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga vĩ đại

đã đưa đến sự xuất hiện nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới Vấn

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2006, tr 17

đề đặt ra đối với nhà nước xã hội chủ nghĩa non trẻ này là phải tính đến việc bảo vệ chủ nghĩa xã hội, chống lại sự phản kháng không chỉ của giai cấp tư sản Nga mà còn của giai cấp tư sản thế giới với tính cách là bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Trong bối cảnh quân đội 14 nước đế quốc liên minh tấn công chống nước Nga Xô Viết, V.I.Lênin ký sắc lệnh “Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đang lâm nguy!”, và trong ngày đó, quần chúng nhân dân ở các thành phố lớn như Pêtrôgrát, Mátxcơva và các thành phố khác đã mít tinh hưởng ứng lời kêu gọi của V.I.Lênin, đứng lên bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, hàng ngàn thanh niên đã gia nhập Hồng quân Bằng lực lượng quân sự cách mạng có trong tay, nước Cộng hòa Nga Xô Viết đã đập tan cuộc phản loạn của bọn Bạch Vệ và

sự can thiệp vũ trang của chủ nghĩa đế quốc V.I.Lênin đã triển khai kế hoạch xây dựng đất nước cả về chính trị, kinh tế, văn hóa và quân sự; củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại Hàng loạt các công việc trọng đại đã được triển khai thực hiện: thành lập Nhà nước Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết, xây dựng hiến pháp mới, thực hiện chính sách kinh tế mới (NEP), khôi phục nền kinh tế sau chiến tranh, xây dựng quân đội, chuẩn bị đất nước sẵn sàng đối phó với chiến tranh xâm lược, phát triển công nghiệp quốc phòng, xây dựng phương án chuyển đất nước sang thời chiến

Những thành tựu đạt được trong xây dựng chủ nghĩa xã hội và chuẩn bị mọi mặt sẵn sàng cho chiến tranh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa được Đảng, Nhà nước và nhân dân Liên Xô tích cực triển khai, nên khi cuộc chiến tranh bùng nổ, Liên Xô đã bước vào cuộc chiến một cách chủ động và giành toàn thắng trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Thắng lợi của Hồng quân Liên Xô tiêu diệt chủ nghĩa phát xít đã đưa đến sự xuất hiện một loạt nước xã hội chủ nghĩa ở châu Âu và châu Á, châu Mỹ Latinh Sự kiện lịch

sử vĩ đại này đã đưa đến sự phong phú, đa dạng của các hoạt động xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc của các nước xã hội chủ nghĩa thời kỳ từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai

Trong hoạt động xây dựng chủ nghĩa xã hội, tất cả các nước đều tiến hành các nội dung theo tinh thần của Hội nghị các Đảng Cộng sản và công nhân họp tại Mátxcơva năm 1957 và năm 1960 Theo đó, tập trung vào các nhiệm vụ trọng yếu về kinh tế, chính trị, quân sự và văn hóa, củng cố nhà

nước vững mạnh, tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ chủ nghĩa và cải tạo nền kinh tế đất nước theo những nguyên tắc của chủ nghĩa xã hội, tăng cường củng cố quốc phòng, chuẩn bị đất nước về mọi mặt, sẵn sàng đối phó với chiến tranh xâm lược; đồng thời, bằng những biện pháp mạnh mẽ, đập tan các

âm mưu, thủ đoạn chống phá của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch Các nước xã hội chủ nghĩa ký kết các hiệp định song phương và toàn khối về hợp tác hữu nghị, thành lập Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV); tiến hành các hoạt động viện trợ kinh tế của các nước đối với nhau và giúp các nước kém phát triển hơn trong khối phát triển kinh tế và khoa học - kỹ thuật

Về các hoạt động bảo vệ Tổ quốc, các nước xã hội chủ nghĩa đã thành lập tổ chức Hiệp ước Vácxava do Liên Xô làm trụ cột; đẩy mạnh các hoạt động giúp

đỡ các nước anh em bảo vệ Tổ quốc: Liên Xô giúp đỡ Cu Ba, Hunggari, Tiệp Khắc đập tan âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch (các năm 1956 và năm 1968); Liên Xô, Trung Quốc, các nước xã hội chủ nghĩa khác giúp đỡ Việt Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội và chống đế quốc Mỹ thắng lợi

Các hoạt động bảo vệ Tổ quốc ở Trung Quốc bị chi phối mạnh mẽ bởi những biến cố chính trị nội bộ nên phải đến sau cách mạng văn hóa, Trung Quốc mới có những cải cách thực sự trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Đảng và nhân dân Trung Quốc kiên quyết chống lại mọi mưu toan phá hoại sự thống nhất, độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ Trong giáo dục quốc phòng, tập trung giáo dục chủ nghĩa yêu nước, giáo dục lòng tự tôn, tự hào về truyền thống vẻ vang trong lịch sử của dân tộc Trung Hoa, của Đảng Cộng sản Trung Quốc; từ học sinh mẫu giáo đến sinh viên các trường phổ thông, đại học được giáo dục quốc phòng với thời lượng ấn định; nội dung tập trung vào tình yêu

Tổ quốc, yêu quê hương, ý thức phòng thủ, chống ngoại xâm, học tập gương anh hùng, tinh thần không sợ hy sinh, …

Nước Cộng hòa Cu Ba ra đời năm 1959 ngay sát nước Mỹ Mặc dù bị bao vây, phong toả, cấm vận nhiều năm nhưng Cu Ba xã hội chủ nghĩa vẫn tồn tại, phát triển Đảng Cộng sản Cu Ba xác định: bảo vệ Tổ quốc là nhiệm

vụ, niềm vinh dự, tự hào của mỗi công dân; luôn nêu cao ý chí quyết tâm bảo

vệ Tổ quốc cho các tầng lớp nhân dân, với tinh thần “Tổ quốc hay là chết” Cu

Ba thực hiện nhất quán công tác huấn luyện từ bộ đội chính quy đến dân quân

tự vệ, lực lượng dự bị động viên và các tầng lớp nhân dân Mọi người dân đều

được động viên tham gia huấn luyện quốc phòng, đều nhận thấy vinh dự, tự hào là người được cầm súng bảo vệ Tổ quốc Cu Ba đặc biệt coi trọng giáo dục thanh, thiếu niên và tiến hành rất bài bản, bảo đảm thống nhất, đồng bộ từ gia đình đến nhà trường và xã hội, ở mọi lứa tuổi với nội dung, chương trình thiết thực, hiệu quả Đối tượng của giáo dục quốc phòng được tập trung từ bậc học mẫu giáo đến đại học Nội dung, hình thức giáo dục hướng vào hình thành, phát triển chủ nghĩa yêu nước, các giá trị nhân văn, tình yêu chế độ xã hội chủ nghĩa Cùng với giáo dục quốc phòng, tổ chức phòng thủ dân sự được thực hiện đồng bộ, thống nhất trong toàn dân

* Một số bài học kinh nghiệm xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Từ những thành công và không thành công trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; thực tiễn xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta và của các

nước xã hội chủ nghĩa, có thể khái quát một số bài học kinh nghiệm:

Một là, nắm vững và thực hiện tốt yêu cầu khách quan, chủ động, tích cực xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân

Kinh nghiệm cho thấy, ý thức bảo vệ Tổ quốc của mọi người dân chỉ phát triển khi có sự chủ động, tích cực xây dựng, giáo dục và tổ chức đưa quần chúng vào hoạt động thực tiễn bảo vệ Tổ quốc Trong những năm qua, Đảng

và Nhà nước ta tiến hành các công việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, lực lượng vũ trang nhân dân, triển khai tích cực, toàn diện hoạt động giáo dục quốc phòng là nguyên nhân quan trọng đưa đến những thành tựu bảo vệ Tổ quốc, nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho người dân

Thực tiễn hoạt động bảo vệ Tổ quốc của các nước xã hội chủ nghĩa từ sau Cách mạng Tháng Mười Nga cho thấy, chủ nghĩa đế quốc chưa bao giờ từ bỏ

ý đồ tiêu diệt các nước xã hội chủ nghĩa Để bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, nhất thiết các Đảng Cộng sản phải quan tâm xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho mọi người dân Ý thức rõ được điều này, chủ động, tích cực tiến hành những biện pháp cụ thể xây dựng được ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân, thì Tổ quốc xã hội chủ nghĩa được giữ vững; và ngược lại, sẽ gặp khó khăn, thậm chí bị sụp đổ Nước Nga vượt qua sự can thiệp vũ trang của mười bốn nước đế quốc, Liên Xô bảo vệ được Tổ quốc xã

hội chủ nghĩa trước sự tàn phá của chủ nghĩa phát xít, Cu Ba hiên ngang trụ vững trước đế quốc Mỹ; ngược lại, Hunggari, Tiệp Khắc, Balan phải nhờ đến

sự can thiệp của Liên Xô mới trụ vững; và chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu, ở Liên Xô sụp đổ, là những sự kiện lịch sử chứng minh nhận định trên

Hai là, quan tâm, chăm lo xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho mọi người dân - nguồn gốc của sức mạnh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho toàn dân là vấn đề phải được tiến hành thường xuyên và bền bỉ, không khi nào ngừng nghỉ Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy, kể từ sau khi miền Bắc được giải phóng, tiến lên chủ nghĩa xã hội đến nay, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác giáo dục, xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho các tầng lớp nhân dân với những hình thức, biện pháp phong phú, đa dạng, phù hợp; đã tạo nên sức mạnh to lớn bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Liên Xô là một cường quốc về mọi phương diện, nhưng đã bị sụp đổ trước những đòn tiến công phi vũ trang của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch Tổ quốc xã hội chủ nghĩa mà nhân dân Xô Viết xây dựng, bảo vệ suốt hơn bảy thập niên đã nhanh chóng bị thủ tiêu, mà nguyên nhân quan trọng suy đến cùng, vẫn là ở sự tê liệt về ý thức bảo vệ Tổ quốc của ban lãnh đạo đất nước và nhân dân Cu Ba là một đất nước “bé nhỏ”, trình độ phát triển kinh tế, quân sự, khoa học và công nghệ còn thấp, thế nhưng đế quốc Mỹ vẫn không thể thực hiện được âm mưu tiêu diệt Cu Ba, thậm chí đã phải tính đến việc thay đổi chiến lược

Tất cả điều đó chứng minh rằng, bất cứ quốc gia, dân tộc nào, nếu quan tâm, đầu tư xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho mọi người dân, thì sẽ có đủ sức mạnh để bảo vệ vững chắc Tổ quốc; không làm được điều đó thì sẽ gặp vô vàn khó khăn, thậm chí thất bại

Ba là, gắn kết chặt chẽ xây dựng ý thức bảo vệ độc lập dân tộc, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ với xây dựng ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân

và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa

Sự gắn bó giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc với ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa là bản chất và là thuộc

tính của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, trong bất luận điều kiện, hoàn cảnh nào, đều phải gắn kết xây dựng ý thức bảo vệ độc lập dân tộc, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ với xây dựng ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa Không thể xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa khi người dân chỉ có giác ngộ về độc lập dân tộc, chưa giác ngộ về chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Trong quá trình xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam, Đảng, Nhà nước ta luôn chú trọng giáo dục mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, làm cơ sở nâng cao giác ngộ xã hội chủ nghĩa và ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Đảng thường xuyên giáo dục cho mỗi người dân, mỗi tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư nhận rõ vai trò, tầm quan trọng, yêu cầu và nội dung của nhiệm vụ xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc, chú trọng nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân

Sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu và Liên Xô đều có nguồn gốc từ việc người dân “tẩy chay” đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản - những vấn đề biểu hiện tập trung của ý thức xã hội chủ nghĩa Do đó, không ngạc nhiên khi cả Trung Quốc, Cu Ba, trong nội dung, chương trình giáo dục đối với các đối tượng người dân đã và đang có sự gắn

bó chặt chẽ giữa giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc với ý thức bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa Không thể có được ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, nếu nội dung ý thức dân tộc, ý thức bảo vệ độc lập dân tộc không hàm chứa, chưa gắn với nội dung ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và bảo vệ chế

độ xã hội chủ nghĩa

Bốn là, giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối

với xã hội, đối với sự nghiệp củng cố, xây dựng quốc phòng và lực lượng

vũ trang

Đây là vấn đề có tính nguyên tắc của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nói chung, của việc xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nói riêng Bài học kinh nghiệm này chỉ rõ, nếu kiên định nguyên tắc này thì sẽ bảo vệ được Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; ngược lại, hoặc không tiến hành

một cách kiên quyết, không tăng cường được sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản,

sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc thì sẽ tự sụp đổ, hoặc ít nhất cũng không chống lại một cách có hiệu quả những đòn tiến công của các thế lực thù địch Để giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước đối với sự nghiệp bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, nhất thiết phải chăm lo xây dựng Đảng, Nhà nước thật sự trong sạch, vững mạnh, ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ Sự trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, cùng với sự đúng đắn của đường lối mới bảo đảm cho Đảng, Nhà nước ta giữ được vai trò lãnh đạo, quản lý của mình đối với sự nghiệp bảo vệ Tố quốc, mới thực sự là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa

Trên cơ sở những bài học kinh nghiệm của nước ta và các nước xã hội

chủ nghĩa về xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc nêu trên, có thể rút ra: thứ nhất,

xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới là vấn đề chiến lược, có tính nguyên tắc, có tầm quan

trọng đặc biệt, phải được tiến hành thường xuyên, nghiêm túc; thứ hai, xây

dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới phải được tiến hành đối với mọi đối tượng, ngay từ lứa tuổi

mẫu giáo và phải được tiến hành bền bỉ, không ngừng; thứ ba, xây dựng ý

thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa phải gắn với các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…, định hướng và thúc đẩy những hoạt động đó góp phần trực tiếp vào việc xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Những vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nêu trên là cơ sở khoa học để nghiên cứu ý thức bảo vệ Tổ quốc, xác định những vấn đề quan trọng trong xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam hiện nay và những năm tiếp theo

1.2 Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

1.2.1 Khái niệm ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa quy định tính chất, nội dung ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt

Nam Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa vừa là hiện thực khách quan quy định sự hình thành, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, vừa là thực tiễn đòi hỏi những chủ nhân của quá trình xây dựng

và bảo vệ phải có ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Hiện nay, bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là bảo vệ độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân; bảo vệ mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đó là hiện thực và là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng dưới sự lãnh đạo của Đảng Đó là sự biểu đạt mới vừa thiết thực vừa cụ thể, giàu tính dân tộc và tính nhân dân, phản ánh thực chất giá trị

và ý nghĩa của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất chủ nghĩa xã hội, phù hợp với đặc điểm Việt Nam

Ý thức bảo vệ Tổ quốc vừa tồn tại trong ý thức cá nhân, vừa tồn tại trong

ý thức cộng đồng Nội dung, tính chất ý thức bảo vệ Tổ quốc phải phù hợp với từng giai đoạn lịch sử cụ thể Ngày nay, ý thức bảo vệ Tổ quốc phải là ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Ý thức có kết cấu phức tạp, việc xác định những nội dung cơ bản cấu thành ý thức chỉ mang tính chất tương đối bởi tính phức tạp của ý thức và sự đan xen, hoà quyện lẫn nhau giữa các nội dung; nghiên cứu từng nội dung của ý thức phải đặt nó trong một chỉnh thể thống nhất

Đề tài KX-07-19 đưa ra khái niệm: “Ý thức bảo vệ Tổ quốc của con người Việt Nam ngày nay là sự giác ngộ về nghĩa vụ, trách nhiệm công dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, được biểu hiện bằng hành vi thực tế sẵn sàng chống lại các hình thức lũng đoạn, khuất phục, lấn chiếm và xâm lược của các thế lực thù địch đối với nền độc lập

và công cuộc phát triển đất nước”; đồng thời đưa ra cấu trúc ý thức gồm: “tri thức, sự hiểu biết; thái độ, cảm xúc, tình cảm; ý chí và tâm thế”1

Đề tài KX.04.22/06-10 tiếp cận kết cấu ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ

nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới bao gồm: nhận thức, thái độ, tình cảm, niềm tin, ý chí, trong đó ý chí được hiểu là ý chí quyết tâm,

tâm thế sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc của mọi người dân Việt Nam Những nội dung trên chưa phải là đầy đủ, nhưng đó là những nội dung cơ bản, cốt lõi;

1 Báo cáo tóm tắt nội dung nghiên cứu và kết quả đạt được của Đề tài KX-07-19, tr 5

cách tiếp cận này vừa bao quát toàn bộ các yếu tố cấu thành, vừa thể hiện được cấp độ tư tưởng, lý luận và cấp độ tâm lý, tình cảm của ý thức

Như vậy, có thể quan niệm: Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới là tổng hoà nhận thức, thái độ, tình cảm, niềm tin, ý chí quyết tâm và tâm thế sẵn sàng của mọi người dân bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa có cấu trúc nội dung rộng lớn và

toàn diện: Đó là nhận thức của mọi người dân Việt Nam về Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và những vấn đề cơ bản về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; là thái độ, tình cảm, niềm tin của mọi người dân Việt Nam đối với Tổ quốc và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; là ý chí quyết tâm, tâm thế sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam Toàn bộ những nội dung nêu trên có quan hệ chặt chẽ với nhau, phản ánh cấu trúc của ý thức và biểu hiện cụ thể ở hành vi trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Tuy hành vi không nằm trong nội hàm của ý thức, nhưng ý thức bảo vệ Tổ quốc bao giờ cũng thể hiện và thông qua hành vi của con người Các yếu tố cấu thành ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa có quan hệ chặt chẽ, tác động, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển, cùng thể hiện trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, không tuyệt đối hoá, xem nhẹ yếu tố nào, mặc dù chúng có vai trò không ngang bằng nhau Bản chất mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là thống nhất; trong yếu tố này lại bao chứa nội dung của yếu tố kia

và ngược lại

Nếu như sự hiểu biết về Tổ quốc và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là yếu tố đầu tiên chi phối thái độ, tình cảm, niềm tin và ý chí, dẫn dắt hành động bảo vệ Tổ quốc, thì thái độ, tình cảm, niềm tin lại trực tiếp củng cố sự hiểu biết ấy, tạo động lực và sức mạnh hiện thực của ý chí quyết tâm; và ý chí quyết tâm, đến lượt nó, vừa là sự biểu hiện tập trung của nhận thức, của thái

độ, tình cảm, niềm tin lại vừa củng cố nhận thức, thái độ, tình cảm, niềm tin của con người Mối quan hệ biện chứng đó đòi hỏi khi xây dựng ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân phải chú ý xây dựng toàn diện các yếu tố cấu thành, không xem nhẹ yếu tố nào

Ý thức nói chung có hai cấp độ: cấp độ (mặt) tư tưởng và cấp độ (mặt)

tâm lý Cấp độ tư tưởng, lý luận có tính ổn định và bền vững hơn; cấp độ tâm

lý, tình cảm có tính động nhiều hơn trong mối quan hệ so sánh giữa hai cấp độ này của ý thức, song mối quan hệ giữa chúng là không thể tách rời Ý nghĩa của từng cấp độ thể hiện khác nhau trong thực tiễn Nếu như ở cấp độ tâm lý, tình cảm, ý thức bảo vệ Tổ quốc tạo cơ sở cho sự phát triển tư tưởng, lý luận

về bảo vệ Tổ quốc, tạo động lực tinh thần thôi thúc những hành động bảo vệ đất nước, quê hương; thì ở cấp độ tư tưởng, lý luận, nó lại làm cho ý thức bảo

vệ Tổ quốc phù hợp với ý thức của dân tộc, của giai cấp, phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, đồng thời dẫn đường, định hướng cho những hành động vì Tổ quốc của con người, của dân tộc và của giai cấp Việc xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới phải chú ý cả hai cấp độ: tư tưởng, lý luận và tâm lý, tình cảm

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hội tụ và gắn bó chặt chẽ ý

thức của từng người dân với ý thức xã hội, ý thức cá nhân với ý thức cộng đồng, ý thức của người dân Việt Nam ở trong nước với ý thức người Việt Nam ở ngoài nước

Ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sản phẩm trực tiếp của hiện thực bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, thể hiện trong hoạt động thực tiễn thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Ngày nay, nước ta đang thực hiện sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thì chưa thể yêu cầu quá cao về nội dung, về sự phát triển của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, dù rằng chúng ta nhận thức rõ ràng: muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người mới xã hội chủ nghĩa, dù rằng ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa có những yêu cầu riêng do sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc quy định

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa phản ánh tập trung sự thống nhất

biện chứng giữa mối quan hệ dân tộc và giai cấp, sự thống nhất giữa ý thức

dân tộc Việt Nam và ý thức giai cấp công nhân Việt Nam; giữa ý thức bảo vệ quê hương, đất nước và ý thức bảo vệ chủ nghĩa xã hội Mối quan hệ giữa đất nước, dân tộc và chủ nghĩa xã hội; giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và ý thức bảo vệ chủ nghĩa xã hội là bản chất nội dung của ý thức bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là một dạng đặc thù của ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa; là sự kế thừa, phát triển ý thức bảo vệ

Tổ quốc của dân tộc ta trong điều kiện lịch sử mới; phản ánh trực tiếp hiện thực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, là sự gắn bó giữa ý thức bảo vệ Tổ quốc và ý thức bảo vệ chủ nghĩa xã hội Mối quan hệ dân tộc - giai cấp trong ý thức bảo vệ Tổ quốc còn thể hiện sự lãnh đạo của Đảng là linh hồn, là nhân tố quyết định bảo đảm sự gắn kết giữa hai mặt chính trị - xã hội

và tự nhiên - lịch sử trong khái niệm Tổ quốc, bảo đảm sự vững chắc, trường tồn của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Không có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản thì không có Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, cho nên điều “cốt lõi” trong ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là ý thức bảo vệ Đảng, bảo vệ sự lãnh đạo của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa Sự thống nhất giữa bảo vệ độc lập dân tộc, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ quốc gia với bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo

vệ Đảng, Nhà nước là biểu hiện mới của ý thức dân tộc, ý thức “tự bảo vệ” của dân tộc Việt Nam trong điều kiện lịch sử mới Như vậy, ý thức dân tộc, ý thức

“tự bảo vệ” dân tộc luôn là cơ sở hình thành và phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam

trong thời kỳ mới là một dạng đặc thù của ý thức dân tộc, không thoát ly,

không xa lạ với ý thức dân tộc Từ ý thức bảo vệ quê hương, ruộng vườn, nhà cửa, đất đai, cuộc sống, quyền làm chủ, lợi ích… phát triển thành ý thức bảo

vệ Tổ quốc và ý thức bảo vệ Tổ quốc lại phát triển thành ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa bao hàm cả ý thức bảo vệ quê hương, ruộng vườn, nhà cửa, đất đai, cuộc sống, quyền làm chủ, lợi ích…của mỗi người dân, cộng đồng xã hội, các tầng lớp dân cư, dân tộc, tôn giáo, của dân tộc và chế độ Từ đây có thể khẳng định rằng, ý thức “tự bảo vệ”, ý thức dân tộc, ý thức bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam là mạch nguồn và là "giá đỡ" cho sự hình thành, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Vì vậy, phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam thành ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là hướng chủ đạo, là nội dung cốt lõi của việc xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa có quan hệ với các hình thái ý thức khác Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là một bộ phận của ý thức

xã hội xã hội chủ nghĩa, mà thực chất là ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa; chịu

sự tác động nhiều mặt bởi các hình thái ý thức xã hội xã hội chủ nghĩa khác, thường xuyên, trực tiếp là ý thức chính trị Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, ý thức pháp quyền xã hội chủ nghĩa, ý thức đạo đức cộng sản, v.v

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đối lập với ý thức tư bản chủ nghĩa, đối lập với sự thiếu niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, với những tư

tưởng và hành vi trốn tránh trách nhiệm công dân, thoái thác nhiệm vụ bảo vệ

Tổ quốc Vì vậy, nghiên cứu ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cũng cần xem xét đến những ý thức, tư tưởng và hành vi đối lập này, tức là nghiên cứu

ý thức tư sản để có biện pháp đấu tranh, khắc phục, loại trừ mặt bảo thủ, phản động của nó

1.2.2 Nội dung ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Một là, nhận thức của mọi người dân về Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Sự hiểu biết của mọi người dân về lịch sử, truyền thống dân tộc Việt Nam, bao gồm truyền thống, lịch sử bảo vệ và xây dựng đất nước, truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta hàng nghìn năm lịch sử; truyền thống của quê hương, của địa phương, đơn vị, của dòng họ, gia đình , làm cơ sở nâng cao lòng tự hào, tự tôn dân tộc và tình yêu quê hương, đất nước, yêu thương, quý trọng con người Hiểu rõ dân tộc Việt Nam là một dân tộc có ý thức cộng đồng rất cao, có tinh thần yêu nước nồng nàn, có lịch sử vẻ vang trong đấu tranh dựng nước và giữ nước, đặc biệt là lịch sử chống giặc ngoại xâm và tự hào sâu sắc về lịch sử hào hùng đó Mỗi người Việt Nam cần nhận thức sâu sắc rằng,

“Tổ quốc là Tổ quốc chung Tổ quốc độc lập thì ai cũng được tự do Nếu mất nước thì ai cũng phải làm nô lệ”1 Mỗi người dân, dù trong tầng lớp xã hội nào,

ở đâu, đều hiểu biết rõ ràng và tự hào về truyền thống xây dựng và bảo vệ quê

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 3, tr 507

hương, bản làng, thôn xóm, nơi mình sinh ra và lớn lên

Sự hiểu biết về đất nước và chủ nghĩa xã hội, nhận thức giá trị và ý nghĩa của độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn của chính lịch

sử Việt Nam, của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng và nhân dân ta, là con đường duy nhất đúng đắn để đất nước phát triển và là mục tiêu hướng tới của dân tộc trong thời đại mới Hiểu biết sâu sắc về Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sự thống nhất giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới là bảo vệ các nội dung thống nhất đó Hiểu rõ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa được hình thành, phát triển trong quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài, gian khổ của dân tộc ta dưới

sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; là sự kế thừa và phát triển mới về Tổ quốc, đất nước, dân tộc và con người Việt Nam suốt chiều dài hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước cho phù hợp với điều kiện lịch sử mới Nhận thức đúng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa không chỉ là bảo vệ quê hương, đất nước, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, mà có nội dung rộng lớn và toàn diện hơn; đó là bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ chế độ

xã hội chủ nghĩa Nhận thức đúng đắn những vấn đề cơ bản của nền quốc phòng toàn dân và xây dựng nền quốc phòng toàn dân, gắn với xây dựng, củng

cố thế trận chiến tranh nhân dân của nước ta trong tình hình mới Những vấn

đề về xây dựng khu vực phòng thủ, các khu kinh tế - quốc phòng, xây dựng cơ

sở chính trị - xã hội của nền quốc phòng, xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng; đặc biệt là về bản chất, tính chất của nền quốc phòng nước ta là nền quốc phòng toàn dân, toàn diện, độc lập tự chủ, tự lực tự cường và ngày càng hiện đại, mang tính tự vệ, phải được nhận thức đúng đắn và đầy đủ Nhận thức đúng yêu cầu, nội dung và những vấn đề cơ bản về xây dựng và hoạt động của các lực lượng vũ trang nhân dân, quân đội nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nhận thức đầy đủ về quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi người dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; bảo vệ Tổ quốc là sự nghiệp vĩ đại của toàn dân, của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, trong đó quân đội nhân dân và công an nhân dân là lực lượng nòng cốt Mọi công dân đều phải làm đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ của mình; đó

không chỉ là trách nhiệm mà còn là tình cảm, niềm mến yêu, lòng tự hào của mỗi người dân; đó là sự thể hiện tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội của mọi người dân Việt Nam, dù ở trong nước hay ở ngoài nước

Nhận thức rõ kẻ thù của độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; nắm vững quan điểm của Đảng về đối tác và đối tượng, hợp tác và đấu tranh, nguyên tắc

xử lý vấn đề đối tác và đối tượng trong điều kiện mới Nắm rõ bản chất, âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trong chiến lược “diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ chống phá cách mạng nước ta, cũng như tính chất nguy hiểm của nó và yêu cầu, biện pháp đấu tranh làm thất bại “diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ trong tình hình mới

Hai là, thái độ, tình cảm, niềm tin của mọi người dân đối với bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Thái độ, tình cảm, niềm tin của mọi người dân đối với bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa thể hiện trước hết và cụ thể ở tình yêu quê hương, làng xóm, gia đình, tình cảm gắn bó với họ hàng, người thân, bạn bè; tình cảm yêu mến và tôn trọng nhân dân, nhất là nhân dân lao động Có tình yêu đối với chế độ xã hội chủ nghĩa, yêu nước gắn với yêu chủ nghĩa xã hội Có tình cảm, yêu mến, biết quý trọng và giữ gìn thành quả cách mạng, có lòng biết ơn sâu sắc các thế hệ cha anh

đã hy sinh xương máu trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm để dân tộc được giải phóng, đất nước được thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội Tình yêu chủ nghĩa xã hội và phấn đấu cho sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

là giá trị cơ bản, là tầm cao và là bản chất của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Tin tưởng sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhất định thắng lợi, dù có gặp nhiều khó khăn, thử thách Tin tưởng vào sức mạnh của đất nước, của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh của lực lượng vũ trang nhân dân; dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhất định Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa sẽ được bảo vệ vững chắc Tin tưởng vào khả năng, trình độ và sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang, của quân đội nhân dân, có đủ khả năng và sức mạnh để bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống, kể cả trong điều kiện chiến tranh xảy ra, với mọi quy mô và trình độ Tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý, điều hành của

Nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; là nhân tố quyết định, bảo đảm cho Tổ quốc Việt Nam là Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Ba là, ý chí quyết tâm và tâm thế, sẵn sàng của mọi người dân Việt Nam đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Trong bất cứ điều kiện, hoàn cảnh nào cũng nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng và ý chí quyết tâm khắc phục mọi khó khăn, kể cả những khó khăn trong cuộc sống đời thường, trước tác động của điều kiện kinh tế - xã hội, nhất

là mặt trái của kinh tế thị trường, những thiếu thốn về vật chất, tinh thần, về điều kiện bảo đảm; luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Mỗi người dân ở một cương vị, ở một địa phương, cơ quan, đơn vị cụ thể cần có tinh thần sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ quốc phòng, an ninh ở cơ sở, ở nơi sinh sống Sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Biểu hiện cụ thể trong cuộc sống hàng ngày, đó là ý chí quyết tâm vươn lên thoát nghèo, vượt khó, quyết tâm làm giàu cho bản thân, gia đình, cho quê hương và xã hội; là ý chí quyết tâm, tâm thế sẵn sàng bảo vệ những thành quả lao động của mình, bảo vệ quyền làm chủ và mọi quyền lợi của người dân Nêu cao tinh thần trách nhiệm xây dựng quê hương giàu mạnh, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ các tổ chức đảng, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân ở địa phương Tích cực tham gia đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, trực tiếp là ở cơ sở, địa phương,

cơ quan, đơn vị

Sẵn sàng tham gia chiến đấu bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa khi chiến tranh xảy ra, không trốn tránh, thoái thác nhiệm vụ Coi chiến đấu bảo vệ Tổ quốc là trách nhiệm cao cả và là vinh dự to lớn của công dân; trên cơ sở đó, thực hiện tốt nhiệm vụ chiến đấu; phát huy cao độ chủ nghĩa yêu nước và ý chí

"Không có gì quý hơn độc lập tự do" trong điều kiện lịch sử mới

Các nội dung cấu thành ý thức bảo vệ Tổ quốc thể hiện trong thực tiễn, thông qua hành động bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; nó chỉ thực sự có sức sống khi chúng biến thành hành động cách mạng bảo vệ Tổ quốc của mọi

người dân Những nội dung nêu trên là những nội dung cơ bản mà chúng ta phải xây dựng cho mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới Bản chất, tính chất của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là không thay đổi, nhưng những nội dung cụ thể và sự biểu hiện của nó trong từng giai đoạn khác nhau

có sự “điều chỉnh” khác nhau, do những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa tác động, chi phối

1.2.3 Đặc điểm, vai trò ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

* Đặc điểm

Một là, sự thống nhất giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và ý thức bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa là đặc điểm nổi bật của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam

Đặc điểm này chịu sự quy định trực tiếp của mục tiêu, lý tưởng và con đường cách mạng Việt Nam đã và đang vận động, phát triển dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Bởi lẽ, có giữ vững được độc lập dân tộc thì chúng ta mới xây dựng được chủ nghĩa xã hội; đồng thời, chỉ có thể đưa đất nước phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội thì nền độc lập dân tộc mới được bảo đảm vững chắc

Bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh chủ nghĩa xã hội thế giới còn trong tình trạng thoái trào, bị tấn công từ nhiều phía; sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta gặp khó khăn, thách thức từ nhiều yếu tố tác động (nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa, sự chống phá của kẻ thù, những tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường và đặc biệt là sự suy giảm lòng tin đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa của một bộ phận nhân dân, kể cả cán bộ, đảng viên), điều đó dễ diễn ra tình trạng chỉ quyết tâm bảo vệ đất nước, mà xem nhẹ, thậm chí từ bỏ bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa Cho nên,

sự thống nhất giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và ý thức bảo vệ chủ nghĩa

xã hội gặp nhiều khó khăn, phức tạp mới

Sự thống nhất giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và ý thức bảo vệ chế độ

xã hội chủ nghĩa là sự phát triển mới về chất, được nâng lên tầm cao mới của ý thức bảo vệ “sơn hà”, “xã tắc” của ông cha ta trong lịch sử Ngày nay, bảo vệ

đất nước, bảo vệ độc lập dân tộc phải gắn với bảo vệ chế độ; ý thức bảo vệ độc lập dân tộc gắn với ý thức bảo vệ chế độ - chế độ xã hội chủ nghĩa, là sự kế thừa, phát triển hợp lôgíc và nâng lên tầm cao mới ý thức bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới Đặc điểm này thể hiện sự khác biệt về chất so với ý thức bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta trong lịch sử, tuy nó có kế thừa và phát huy những mặt tích cực; đồng thời cũng có sự khác biệt so với ý thức bảo vệ Tổ quốc ở các nước xã hội chủ nghĩa khác, tuy có cùng bản chất Đó vừa là đặc điểm vừa là nội dung ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Không có sự gắn bó giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong thực tiễn, trong hiện thực, hoặc là sự gắn bó đó không chặt chẽ, thậm chí còn mâu thuẫn, thì không thể có được ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa thật sự vững chắc, hoặc là các nội dung ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ chủ nghĩa xã hội sẽ tách rời nhau, thậm chí đối lập nhau, tuy ý thức bảo vệ Tổ quốc có yếu tố vượt trước so với sự phát triển của hiện thực bảo vệ Tổ quốc

Sự thống nhất giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và ý thức bảo vệ chế độ

xã hội chủ nghĩa vừa là sự biểu hiện của hiện tại vừa là yêu cầu của tương lai

Sự thống nhất đó trong mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau có mức độ, trình độ và

sự thể hiện khác nhau Hiện nay, ý thức bảo vệ mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là sự biểu đạt mới về ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới, làm cho các nội dung bảo vệ trở nên

rõ ràng và cụ thể hơn, phù hợp, thích ứng hơn với mọi đối tượng cần giáo dục, xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới có biểu hiện khác với ý thức này trong thời kỳ trước và khác

cả với ý thức này trong tương lai xa hơn, tuy đồng bản chất Sự thống nhất giữa ý thức bảo vệ độc lập dân tộc và ý thức bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa biểu hiện tập trung ở ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa Không có ý thức bảo vệ Đảng, Nhà nước thì không thể có ý thức bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Hai là, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân trong thời kỳ mới luôn được bồi đắp, củng cố và nâng cao bởi những thành tựu đạt được của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã

hội chủ nghĩa

Đặc điểm này phản ánh trực tiếp mối quan hệ giữa hiện thực xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Biện chứng của mối quan hệ chỉ rõ, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa không phải là một “khuôn mẫu” có sẵn đưa ra mang tính chất lý tưởng, dù rằng chúng ta có định hướng cho sự phát triển của ý thức này trong một khoảng thời gian nhất định, mà nó là sản phẩm trực tiếp của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đồng thời, góp phần thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Nội dung của đặc điểm nêu trên thể hiện ở những vấn đề: thứ nhất, sự

nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam quy định nội dung, tính chất, đặc điểm phát triển của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người

dân Việt Nam; thứ hai, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ngày càng

phát triển và hoàn thiện gắn với sự khẳng định, phát triển của chủ nghĩa xã hội

ở Việt Nam; thứ ba, những hạn chế trong ý thức bảo vệ Tổ quốc của mọi

người dân chịu sự quy định và cũng là sản phẩm trực tiếp của những hạn chế, nhược điểm trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Vấn đề cần lưu ý là, nước ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nếu không giữ được định hướng phát triển, thì sự phát triển kinh tế thị trường sẽ đến lúc đặt ra vấn đề chọn lựa chủ nghĩa xã hội hay là chủ nghĩa tư bản Ngay trong các tầng lớp nhân dân, việc thực hiện kinh

tế thị trường nếu không giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa thì cũng có thể xuất hiện khuynh hướng muốn đi tới chủ nghĩa tư bản; theo đó, ý thức bảo vệ

Tổ quốc trong họ cũng sẽ nhạt dần tính chất xã hội chủ nghĩa Những biểu hiện tiêu cực trong ý thức và tư tưởng xã hội là trái với bản chất của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, rất cần được uốn nắn, khắc phục Song, điều

đó cho thấy, khi mà hiện thực chủ nghĩa xã hội còn chưa phát triển chín muồi thì ý thức, ý thức chính trị, mà một nội dung quan trọng của nó là ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, cũng chưa thể chín muồi Chúng ta đang xây dựng đất nước trong hoàn cảnh có nhiều khó khăn, thách thức Con đường và mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội được Đảng và nhân dân ta “nhận thức

ngày càng rõ hơn”, nhưng vẫn đang tiếp tục bổ sung, phát triển; những vấn đề

cơ bản của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc được “nhận thức sâu sắc, đầy đủ và toàn diện hơn” trên nền tảng của tư duy mới, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cần phải tiếp tục nghiên cứu, giải quyết Đặc điểm này làm hạn chế việc nâng cao nhận thức, tình cảm, niềm tin và trách nhiệm của mọi người dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và xây dựng đất nước, quy định đặc điểm phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của họ

Nghiên cứu đặc điểm này có thể rút ra những kết luận có tính phương

pháp luận: thứ nhất, xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi

người dân Việt Nam trong thời kỳ mới phải gắn chặt với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đổi mới đất nước

theo định hướng xã hội chủ nghĩa; thứ hai, phải có nội dung, biện pháp phù

hợp, bám sát thực tiễn, mang tính hiện thực cao để xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân, tránh mọi biểu hiện nóng vội, chủ quan, duy ý chí Không thể đưa ra yêu cầu quá cao về nhận thức, tư tưởng, thái độ, tình cảm, niềm tin và ý chí quyết tâm của mọi người dân đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, dù rằng ý thức có yếu tố vượt trước, dù rằng có những yếu tố trong ý thức cần phải cao và đó là cần thiết, là mong muốn thực

sự, nhưng sẽ là điều không tưởng và sẽ bị "trượt" trong thực tiễn, khi hiện thực chưa hội tụ đủ các yếu tố để đạt đến yêu cầu đó Tính phù hợp, sát thực tiễn, tính hiện thực là vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận rất lớn trong xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam trong thời

kỳ mới

Ba là, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam có sự kế thừa và phát triển tinh hoa ý thức bảo vệ Tổ quốc của nhân dân các dân tộc trên thế giới

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới phát triển trên cơ sở tiếp thu có sự chọn lọc và nội sinh hóa

ý thức bảo vệ Tổ quốc của các nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới Tư tưởng của V.I.Lênin về bảo vệ chủ nghĩa xã hội với tính cách là Tổ quốc của giai cấp công nhân; về sự gắn bó giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; thực tiễn xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội của nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa;

tinh thần “Tổ quốc hay là chết” của nhân dân Cu Ba; quyết tâm "Không thể lùi

được nữa Phía sau đã là Mátxcơva!"của nhân dân Xô Viết… là những giá trị

lý luận và thực tiễn quý báu được nhân dân ta tiếp thu có chọn lọc, vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Nhờ

đó đã làm tăng thêm sức mạnh của nhân dân ta trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, và ngày nay, tiếp tục truyền lại cho các thế hệ con cháu trong điều kiện lịch sử mới: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Như thế, xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa phải tuân theo quy luật chung của sự phát triển ý thức dân tộc, ý thức bảo vệ Tổ quốc nói chung; tuân theo quy luật hình thành, phát triển của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện và đặc điểm cụ thể trong từng giai đoạn lịch sử của cách mạng Việt Nam

Bốn là, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt

Nam trong thời kỳ mới hội tụ và gắn bó chặt chẽ giữa ý thức của từng người dân với ý thức xã hội, ý thức cá nhân với ý thức cộng đồng

Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là ý thức của từng con người, nhưng không phải chỉ là ý thức cá nhân, mà còn là ý thức xã hội Đó là sự thống nhất ý thức các cá nhân, các nhóm xã hội, các thành phần dân tộc, tôn giáo, các cộng động dân cư Sự thống nhất, hoà quyện giữa ý thức của từng người dân với ý thức xã hội, ý thức cá nhân với ý thức cộng đồng, ý thức của người dân Việt Nam ở trong nước với ý thức của người dân Việt Nam ở nước ngoài được quy định bởi tính chất toàn dân, toàn diện của sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sự nghiệp của toàn dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Toàn dân tộc ở đây được hiểu là: “Đồng bào các dân tộc, các tôn giáo, các tầng lớp nhân dân ở trong nước và người Việt Nam định cư ở nước ngoài”1

Sự hội tụ và gắn bó giữa ý thức của từng người dân với ý thức xã hội, ý thức cá nhân với ý thức cộng đồng, ý thức của người dân Việt Nam ở trong nước với ý thức người dân Việt Nam ở nước ngoài là một đặc điểm cơ bản,

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2006, tr 116

phản ánh sức mạnh to lớn của ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

* Vai trò ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Nam trong thời kỳ mới

Một là, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa góp phần định hướng và tạo động lực to lớn cho mọi người dân thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Vai trò quan trọng của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa thể hiện ở chỗ, nó không những trực tiếp nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, ý chí quyết tâm, tâm thế sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc, mà còn định hướng, điều chỉnh hành vi của mỗi người dân trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Không

có ý thức bảo vệ Tổ quốc cao thì người dân không thể cống hiến hết sức mình cho sự nghiệp cách mạng; không hiểu rõ trách nhiệm và nghĩa vụ đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc thì người dân không thể hoàn thành nghĩa vụ công dân đối với sự nghiệp này Có ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa tạo cho người dân có hành động đúng đối với Tổ quốc V.I.Lênin từng chỉ rõ: “Nước mạnh là khi nào quần chúng biết rõ tất cả mọi cái, quần chúng có thể phán đoán được về mọi cái và đi vào hành động một cách có ý thức”1 Khi người dân “biết rõ” những vấn đề cơ bản của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, hiểu rõ sự thống nhất giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và yêu quý Tổ quốc; hiểu một cách đúng đắn và đầy đủ quyền lợi, nghĩa

vụ, trách nhiệm và quyền hạn công dân trong bảo vệ Tổ quốc; nhận rõ âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch thì họ mới “hành động một cách có ý thức” và đúng đắn, có quyết tâm vươn lên hoàn thành nhiệm vụ Trong những thập niên 80, 90 của thế kỷ XX, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu, sự chống phá của các thế lực thù địch đã làm cho cách mạng nước ta đứng trước những khó khăn, thách thức, có lúc tưởng chừng không thể vượt qua Trong hoàn cảnh ấy, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam lại toả sáng, tinh thần tự lực tự cường, ý chí vươn lên, ý thức bảo vệ đất nước và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa của nhân dân Việt Nam được phát

1 V.I.Lênin, Toàn tập, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1963, tập 26, tr 290