SKKN 2015 Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ giảng dạy ở tiểu học

Xuất phát từ các văn bản chỉ đạo của Đảng và nhà nước nhất là chỉ thị 58-CT/UW của Bộ Chính Trị ngày 07 tháng 10 năm 2000 về việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hó

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

HỖ TRỢ GIẢNG DẠY Ở TIỂU HỌC

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Thế giới hôm nay đang chứng kiến những đổi thay có tính chất khuynh đảo trong mọi hoạt động phát triển kinh tế - xã hội nhờ những thành tựu của công nghệ thông tin (CNTT) CNTT đã góp phần quan trọng cho việc tạo ra những nhân tố năng động mới, cho quá trình hình thành nền kinh tế tri thức và xã hội thông tin

Xuất phát từ các văn bản chỉ đạo của Đảng và nhà nước nhất là

chỉ thị 58-CT/UW của Bộ Chính Trị ngày 07 tháng 10 năm 2000 về việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hóa và Hiện đại hóa đã chỉ rõ trọng tâm của ngành giáo dục là đào tạo nguồn nhân lực

về CNTT và đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác giáo dục và đào tạo, đây là nhiệm vụ mà Thủ tướng Chính phủ đã giao cho ngành giáo dục giai đoạn 2001 – 2005 thông qua quyết định số 81/2001/QĐ-TTg;

Công nghệ thông tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các phương pháp và hình thức dạy học Những phương pháp dạy học theo cách tiếp cận kiến tạo, phương pháp dạy học theo dự án, dạy học phát hiện

và giải quyết vấn đề càng có nhiều điều kiện để ứng dụng rộng rãi Các hình thức dạy học như dạy học đồng loạt, dạy theo nhóm, dạy cá nhân cũng có những đổi mới trong môi trường công nghệ thông tin và truyền thông Chẳng hạn, cá nhân làm việc tự lực với máy tính, với Internet, dạy học theo hình thức lớp học phân tán qua mang, dạy học qua cầu truyền hình Nếu trước kia người ta nhấn mạnh tới phương pháp dạy sao cho học sinh nhớ lâu, dễ hiểu, thì nay phải đặt trọng tâm là hình thành và phát triển cho học sinh các phương pháp học chủ động Nếu trước kia người ta

thường quan tâm nhiều đến khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận dụng, thì nay chú trọng đặc biệt đến phát triển năng lực sáng tạo của học sinh Như vậy, việc chuyển từ “lấy giáo viên làm trung tâm” sang

“lấy học sinh làm trung tâm” sẽ trở nên dễ dàng hơn

Công nghệ phần mềm phát triển mạnh, trong đó các phàn mềm giáo dục cũng đạt được những thành tựu đáng kể như: bộ Office, Cabri, Crocodile, SketchPad/Geomaster SketchPad, Maple/Mathenatica,

ChemWin, LessonEditor/VioLet … hệ thống WWW, Elearning và các phần mền đóng gói, tiện ích khác Do sự phát triển của công nghệ thông tin

và truyền thông mà mọi người đều có trong tay nhiều công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học nói chung và phần mềm dạy học nói riêng Nhờ có sử dụng các phần mềm dạy học này mà học sinh trung bình, thậm chí học sinh trung bình yếu cũng có thể hoạt động tốt trong môi trường học tập Phần mềm dạy học được sử dụng ở nhà cũng sẽ nối dài cánh tay của giáo viên tới từng gia đình học sinh thông qua hệ thống mạng Nhờ có máy tính điện

tử mà việc thiết kế giáo án và giảng dạy trên máy tính trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian hơn so với cách dạy theo phương pháp

truyền thống, chỉ cần “bấm chuột”, vài giây sau trên màn hình hiện ra ngay nội dung của bài giảng với những hình ảnh, âm thanh sống động thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú nơi học sinh Thông qua giáo án điện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học Những khả năng mới mẻ và

ưu việt này của công nghệ thông tin và truyền thông đã nhanh chóng làm thay đổi cách sống, cách làm việc, cách học tập, cách tư duy và quan trọng hơn cả là cách ra quyết định của con người

Do đó, mục tiêu cuối cùng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là nâng cao một bước cơ bản chất lượng học tập cho học sinh, tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không đơn thuần chỉ là “thầy đọc, trò chép” như kiểu truyền thống, học sinh được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp

lý quá trình tự học tập, tự rèn luyện của bản thân mình

B NỘI DUNG

Công nghệ thông tin ( IT – Information Technology) là ngành ứng dụng công nghệ quản lý và xử lý thông tin, là ngành sử dụng máy tính và các phần mềm của nó để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền và thu thông tin Theo Nghị quyết 49/CP của Chính phủ ngày 4 tháng 8 năm 1993 thì

“Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện

và công cụ kĩ thuật hiện đại- chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông- nhằm

tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội”

Như vậy, công nghệ thông tin là tập hợp các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại như máy tính, máy chiếu Projector, mạng Internet… để cung cấp nguồn tài nguyên vô cùng phong phú, đa dạng cho mọi lĩnh vực trong đời sống con người và xã hội Đặc biệt, ngày nay Internet với các kết nối băng tầng rộng đã đi tới tất cả các trường học, giúp cho việc ứng dụng các kiến thức, kĩ năng và hiểu biết về công nghệ thông tin vào dạy học

I Thực trạng chung

Ngày nay, việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường học đang rất được ngành giáo dục và xã hội quan tâm Với mục tiêu dạy học tích cực – lấy học sinh làm trung tâm của hoạt động dạy và học để có thể phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo cho học sinh hứng thú trong học tập Người giáo viên cần phải bồi dưỡng cho học sinh kĩ năng nhận biết bản chất vấn đề, có năng lực tư duy độc lập và vận dụng sáng tạo kiến thức đã học vào thực tiễn Để đạt mục tiêu trên, giáo viên phải vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực Một trong

những công cụ hữu ích hỗ trợ cho giáo viên, đó chính là ứng dụng công nghệ thông tin vào trong quá trình dạy học bởi những lí do sau:

- Trong thời đại ngày nay với sự phát triển của khoa học kỹ thuật thì việc ứng dụng CNTT vào dạy học là phù hợp với quy luật và là một việc làm cần thiết, đem lại hiệu quả thiết thực

- Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Công nghệ thông tin đã góp phần hiện đại hóa các phương tiện dạy học, các phần mềm dạy học đã giúp giáo viên tạo bài giảng phù hợp nhu cầu của học sinh, giúp học sinh có nhiều phương pháp tiếp thu kiến thức Đặc biệt,

nó sẽ giúp cho giáo viên tạo ra một lớp học mang tính tương tác hai

chiều: giáo viên – học sinh Do đó, ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp học sinh tiếp nhận thông tin bài học hiệu quả hơn và sẽ biến những thông tin đó thành kiến thức của mình Đồng thời, nó cũng phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, khai thác nhiều giác quan của người học để lĩnh hội tri thức

- Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học cũng giúp giáo viên bố trí thời gian giảng dạy hợp lý, có thời gian đầu tư cho quá trình dẫn dắt, tạo tình huống có vấn đề để kích thích tư duy sáng tạo và kiểm tra đánh giá học sinh Học sinh có thể dễ dàng hình dung và có khái niệm chính xác về các hình ảnh,

sự vật, hiện tượng khi tiếp xúc với chúng bằng những hình ảnh trực quan (hình ảnh, đoạn phim…)

II Thực trạng của vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin(CNTT)

Theo công văn hướng dẫn của Bộ GD-ĐT gửi các sở GD-ĐT về việc sử dụng công nghệ thông tin năm học 2013-2014, các hoạt động ứng dụng công nghệ trong dạy và học gồm: soạn giáo án, bài trình chiếu, bài giảng điện tử và

áp dụng các phần mềm hỗ trợ dạy học, thí nghiệm ảo Học sinh có thể học tập qua nhiều nguồn học liệu Ngoài việc tập trung vào các bài giảng điện tử trên lớp, giáo viên còn phải hướng dẫn cho học sinh biết tự khai thác và ứng dụng công nghệ vào quá trình học tập của bản thân

Tuy nhiên, hiện nay việc ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực chưa mang lại hiệu quả mong muốn Một trong những nguyên nhân khách quan đó là:

- Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học ứng dụng CNTT của nhà trường còn nhiều hạn chế: Thiếu các phòng học chức năng dẫn đến khó khăn trong việc đăng kí phòng dạy

- Bên cạnh đó việc ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp dạy học chưa được nghiên cứu kỹ, dẫn đến việc ứng dụng nó không đúng chỗ, không đúng lúc, nhiều khi lạm dụng nó Nhiều giáo viên vẫn còn quá lạm dụng máy chiếu để thay cho tấm bảng đen, biến “đọc- chép” thành “chiếu-chép” Thời gian qua, nhiều giáo viên vẫn còn quan niệm đồng nhất giữa “ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học” với giáo án điện tử Do đó, khi soạn một bài

giảng bằng Powerpoint, giáo viên đưa tất cả những công việc của mình (ổn định lớp, kiểm tra bài cũ, câu hỏi kiểm tra bài cũ, dặn dò…) và toàn bộ nội dung bài giảng lên các Slides để “chiếu cho học sinh chép” Theo tôi, đây là một quan niệm chưa thật sự chuẩn xác vì công nghệ thông tin không phải là một giáo án, nó chỉ đóng vai trò hỗ trợ cho quá trình giảng dạy và giúp giáo viên cung cấp cho học sinh nhiều nguồn tư liệu khác nhau về một sự vật, hiện

tượng như: kênh chữ, kênh hình, phim tư liệu…để cho học sinh tự tìm ra tri

thức cho mình Từ đó, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập

- Chính vì tính ưu việt khi soạn thảo giáo án ứng dụng công nghệ thông tin dễ trao đổi, sao chép, nên làm cho một số giáo viên không tích cực soạn

giáo án mà trở thành người “đao giáo án” bằng cách copy của đồng nghiệp

rồi chỉnh sửa thêm thắt một cách hời hợt

- Một số giáo viên đôi khi chủ quan vì tin tưởng vào giáo án mà cá nhân

đã chuẩn bị nên khi xảy ra hiện tượng cúp điện lại không xử lý được tình huống, thậm chí bị động

- Hiện nay trình độ tin học của đa số giáo viên còn hạn chế, thậm chí nhờ người quen thân soạn giúp và mình chỉ trình chiếu, khi gặp sự cố tự mình không thể gỡ rối được, điều này làm giảm niềm tin nơi người học Vì thế tôi mạnh dạn nêu ra một vài ý kiến nhỏ cũng như cách thiết kế Trò chơi ô chữ

theo ý của mình nhằm “Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ giảng dạy ở Tiểu học” một cách tốt hơn,

III Quá trình nghiên cứu

Xuất phát từ thực trạng trên, chúng ta dễ dàng nhận thấy rằng muốn ứng dụng CNTT một cách hiệu quả vào dạy học tích cực, trước tiên người thầy phải chịu khó tìm hiểu, học hỏi đồng nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ tin học, đồng thời phải biết sáng tạo trong phương pháp giảng dạy nhằm tạo sự hấp dẫn cho học sinh

Tôi xin phép mạnh dạn đề xuất một số biện pháp như sau:

1 Về phía nhà trường:

-Đẩy mạnh tuyên truyền cho giáo viên thấy rõ hiệu quả và yêu cầu mang tính tất yếu của ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua việc triển khai các văn bản chỉ đạo của Bộ, ngành, thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn tổ khối, hội thảo chuyên đề và qua việc triển khai các cuộc thi có ứng dụng CNTT do ngành tổ chức

-Phát động sâu rộng thành phong trào và đề ra yêu cầu cụ thể về số tiết ứng dụng CNTT - đặc biệt là đối với đổi mới phương pháp dạy học Để mỗi giáo viên qua áp dụng thấy được hiệu quả và sự cần thiết của việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy,

-Tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng sử dụng máy tính và các phần mềm Tin học với giảng viên là giáo viên CNTT và những giáo viên có kỹ năng tốt về Tin học của trường, theo hình thức trao đổi giúp đỡ lẫn nhau, tập trung chủ yếu vào những kỹ năng mà giáo viên cần sử dụng trong quá trình

soạn giảng hàng ngày như lấy thông tin, các bước soạn một bài trình chiếu, các phần mềm thông dụng, cách chuyển đổi các loại phông chữ, cách sử dụng một số phương tiện như máy chiếu, máy quay phim, chụp ảnh, cách thiết kế bài kiểm tra,

-Tổ chức sinh hoạt chuyên môn, chuyên đề để trao đổi về kinh nghiệm ứng dụng CNTT trong giảng dạy

-Định hướng cho giáo viên luôn có ý thức sưu tầm tài liệu hướng dẫn ứng dụng CNTT hiệu quả, bộ phận chuyên môn nghiên cứu chọn lọc photo phát cho giáo viên như: tài liệu hướng dẫn soạn giáo án powerpoint, hướng dẫn sử dụng máy chiếu, hướng dẫn thiết kế bài giảng điện tử e- Learning,…

-Bố trí phòng Hội đồng, phòng thư viện đều có kết nối Internet để cán

bộ, giáo viên được truy cập Internet thường xuyên;

-Lắp đặt thêm phòng học chức năng để giáo viên dễ dàng trong việc đăng kí và sử dụng

2 Đối với giáo viên:

- Cần mạnh dạn, không ngại khó, tự thiết kế và sử dụng bài giảng điện

tử của mình sẽ giúp cho giáo viên rèn luyện được nhiều kỹ năng và phối hợp tốt các phương pháp dạy học tích cực khác

-Tự xây dựng ngân hàng tư liệu (phim, ảnh…) phục vụ cho các tiết dạy ứng dụng CNTT

-Khi thiết kế Bài giảng điện tử cần chuẩn bị trước kịch bản, tư liệu

(Video, hình ảnh), chọn giải pháp cho sử dụng công nghệ, sau đó mới bắt tay vào soạn giảng

- Không lạm dụng công nghệ nếu chúng không tác động tích cực đến quá trình dạy học và sự phát triển của học sinh

-Tích cực tham gia các cuộc thi ứng dụng CNTT do ngành tổ chức Bởi

vì thông qua đó giáo viên sẽ rèn luyện được các kỹ năng, có thêm nhiều kinh nghiệm từ học hỏi đồng nghiệp

Ngày nay, Công nghệ thông tin đã len lỏi vào từng góc cạnh của đời sống xã hội Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động giảng dạy là cần thiết và đem lại hiệu quả cao Song sử dụng nó và làm chủ, kiểm soát được giờ giảng đòi hỏi người giáo viên phải cố gắng nhiều trong việc trang bị tri thức, kỹ năng, cùng đó là một tấm lòng yêu nghề mang những suy nghĩ, trăn trở để mang đến cho học sinh những giờ học hứng thú, hiệu quả nhất, mà

ở đó là việc sử dụng CNTT một cách hiệu quả, hài hòa trong hoạt động giảng dạy Tuy nhiên để đạt được những điều đó, không chỉ sự cố gắng của giáo viên mà cần phải có sự đồng thuận của các cấp lạnh đạo, sẵn sàng đầu tư kinh phí để ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Không thể phủ nhận vai trò, tính ưu việt của công nghệ thông tin trong hoạt động giảng dạy nhưng cần phải kết hợp hài hòa phấn trắng, bảng đen Giáo viên cần phải biết lúc nào, nội dung nào, đối tượng nào cần sử dụng giáo án ứng dụng công nghệ thông tin

IV Cách soạn một trò chơi trong bài giảng điện tử

1 Khởi động PowerPoint > vào Insert > Table để chèn vào một Table 5 dòng

x 5 cột

2 Điều chỉnh kích thước sao cho Table trở thành một hình vuông.

3 Phủ khối chọn các ô không chứa từ khoá để tiến hành thao tác bỏ viền

khung cho các ô đó

- Nhấp phải chuột vào các ô cần bỏ viền khung, chọn Borders and Fill (xem

hình A.1)

Hình A.1: Thao tác bỏ viền khung

- Trên thẻ Borders lần lượt bỏ đi các viền khung tuỳ biến bằng cách nhấp

chọn vào các nút đường viền tương ứng (xem hình A.2)

Hình A.2: Thao tác trên thẻ Borders

* Chú ý: Thao tác này phụ thuộc vào vị trí của từ khoá nằm trên bảng.

- Tiến hành loại bỏ các viền khung với phương pháp tương tự đến khi Table ban đầu chỉ còn lại các ô ứng với ô chữ do các từ khoá tạo thành (xem hình A.3)

Hình A.3: Table sau khi đã xử lý

4 Tiến hành tạo nội dung cho các từ khoá bằng cách tận dụng chức năng

WordArt trong PowerPoint

- Nên tạo riêng từng âm của từ khoá để có thể dễ dàng điều chỉnh kích thước cho phù hợp với ô đã thiết kế

- Đặt từng âm vào đúng từng vị trí trong ô chữ

- Sử dụng kỹ thuật Group các âm lại thành một từ khối thống nhất để tiện

việc di chuyển

* Chú ý: Tại các chổ giao nhau của hai từ khoá ta phải thiết kế chữ đó lại hai lần, ví dụ ở đây đối với chữ “I” tôi phải thiết kế lại hai lần, sau đó đặt chúng chồng khớp lên nhau

5 Tiếp theo tiến hành thiết kế nội dung các gợi ý và các nút lệnh tương ứng

(ví dụ ở đây tôi thiết kế 2 nút lệnh cho một câu hỏi: nút gợi ý và nút đáp án)

với thứ tự của từ khoá bằng cách dùng các Textbox và AutoShapes.

6 Hoàn chỉnh xong vị trí phù hợp cho các đối tượng trên Slide trình diễn ta

bắt đầu thiết kế hiệu ứng cho các nút lệnh

* Tạo hiệu ứng cho nút gợi ý:

1 Nhấp phải chuột vào nút gợi ý “?” của câu một chọn Custom Animation.

2 Chọn một hiệu ứng tuỳ biến cho nút (ở đây tôi chọn Exit > Blinds), xem

hình A.4

Hình A.4: Tạo hiệu ứng cho nút gợi ý

* Chú ý: Thao tác chọn hiệu ứng là tuỳ biến, tuy nhiên khuyến khích chọn ở mục Exit để các nút lệnh được chọn sẽ biến mất sau đó tránh cho ta nhầm lẫn

khi thao tác

3 Rê chuột vào hiệu ứng vừa mới tạo (ở phía của sổ bên phải) để làm xuất hiện tên cụ thể tương ứng, ví dụ ở đây là Rectangle 14: ? (xem hình A.5)

Hình A.5: Quan sát kỹ và nhớ tên hiệu ứng đã thiết lập

4 Nhấp phải chuột vào tên hiệu ứng này chọn Effect Options.

5 Ở thẻ Effect có thể thiết lập âm thanh cho hiệu ứng.

6 Nhấp thẻ Timing > Triggers > Start Effect on click of > chọn tính năng

có tên trùng với hiệu ứng thiết lập ban đầu cho nút lệnh (Rectangle 14: ?),

xem hình A.6

Hình A.6: Thao tác trên thẻ Timing

7 Nhấp chọn TextBox chứa nội dung gợi ý của câu hỏi thứ nhất và cũng tạo

cho đối tượng này một hiệu ứng tuỳ biến, ví dụ Entrance > Checker Board

(có tên là Shape 71).

8 Nhấp phải chuột vào tên hiệu ứng này và chọn Start With Previous (xem

hình A.7)

Hình A.7: Thiết lập hiệu ứng cho TextBox gợi ý

9 Tiếp theo ấn giữ trái chuột vào tên hiệu ứng Shape 71 và kéo thả xuống dưới sao cho hiệu ứng này phải có vị trí nằm phía dưới hiệu ứng của nút “?”

đã thiết lập ban đầu (xem hình A.8)

Hình A.8: Thao tác kéo thả thay đổi vị trí

* Chú ý: Cả hai hiệu ứng lúc này đều phải nằm dưới mụcTrigger: Rectangle 14: ?

* Tạo hiệu ứng cho nút đáp án:

1 Việc tạo hiệu ứng cho nút đáp án của câu hỏi một cũng tiến hành các bước tương tự như khi thiết lập với nút gợi ý “?”: tạo hiệu ứng tuỳ biến cho nút

nhấp đáp án, tạo hiệu ứng cho từ khoá đáp án xuất hiện (chữ WordArt)

2 Điểm khác nhau ở đây là phải tạo thêm một hiệu ứng thứ ba có vị trí nằm

sau hiệu ứng xuất hiện của dòng từ khoá WordArt đáp án, hiệu ứng này có tác dụng khi từ khoá đáp án xuất hiện trên Slide trình diễn cũng là lúc TextBox chứa gợi ý sẽ biến mất (nếu không thiết lập khi chạy tiếp gợi ý của câu hỏi thứ hai sẽ xảy ra hiện tượng chồng chéo: nhiều TextBox gợi ý sẽ xuất hiện đan xen vào nhau trên cùng Slide trình diễn)

3 Nhấp chọn TextBox gợi ý của câu hỏi thứ nhất và thiết lập một hiệu ứng biến mất (Exit) tuỳ biến, nhấp phải vào hiệu ứng vừa tạo chọn Start with Previous.

4 Tiến hành thao tác dùng chuột nắm và kéo thả hiệu ứng này xuống vị trí

dưới cùng (vị trí thứ ba) chung nhóm với hai hiệu ứng đã thiết lập cho nút đáp án

> Mô tả hoạt động: Khi nhấp chuột vào nút giải đáp thì từ khoá đáp án của câu hỏi một là VISTA sẽ xuất hiện; đồng thời lúc này TextBox chứa nội dung gợi ý của câu cũng sẽ biến mất: để lại giao diện nền trắng cho nội dung gợi ý câu số 2 xuất hiện sau đó