Bài giảng độc tố học môi trường bài 8 ths trần thị mai phương

Nguyên lý hoạt động của một chất độcHoạt động của chất độc phụ thuộc vào:... Các phương thức gây độc  Phương thức ức chế kìm hãm  Phương thức ức chế thuận nghịch  Phương thức cộng h

QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN CỦA ĐỘC CHẤT TRONG

MÔI TRƯỜNG

Nguyên lý hoạt động của một chất độc

Hoạt động của chất độc phụ thuộc vào:

Các phương thức gây độc

 Phương thức ức chế kìm hãm

 Phương thức ức chế thuận nghịch

 Phương thức cộng hưởng

 Các chất độc dạng này thường có cấu trúc giống các loại hocmon nội tiết tố khác nhau

ức chế kìm hãm

 Đôi khi chất độc không tham gia phản ứng nhưng gắn kết vào phân tử tế bào bằng nhóm chức gọi là phương thức ức chế thuận nghịch

ức chế thuận nghịch

 Cơ chế ức chế thuận nghịch của chất độc

POPs - Persistent Organic Pollutants

POPs

Aûnh hưởng của POPs

 Cĩ cấu tạo gần giống các hocmon nội tiết

tố ở tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụ.

 Aûnh hưởng đến phát triển chiều cao, giới tính…

Aûnh hưởng của POPs

Alkyl phenol

 Làm mất cân bằng giới tính ở cá hồi

 Gây hiện tượng lưỡng tính

 Tỷ lệ protein trong lòng đỏ trong trứng cá đực nhiều hơn trứng cá cái

Phương thức cộng hưởng

Chất độc là một chất sinh học nhưng với một nồng độ vượt mức quá cao làm cho một loại phản ứng nào đó trong tế bào thay đổi tốc độ phản ứng và như vậy dẫn theo một loạt thay đổi khác trong chuỗi phản ứng sinh học của tế bào.

Đơn vị đo độc tính

Các loại ảnh hưởng chính của một chất độc:

 Khả năng gây ung thư

 Aûnh hưởng đến các hocmon

 Aûnh hưởng đến hệ nội tiết tố sinh vật

 Aûnh hưởng đến khả năng sinh sản của sinh vật

 Aûnh hưởng lên hệ miễn dịch

 Là nguyên nhân gây ra một số bệnh tật

Con đường đi của độc chất

Yếu tố cần xác định khi nghiên cứu độc

tính của một chất

 Cấu trúc hóa học, cấu trúc phân tử của chất

 Các phản ứng hóa học, tính chất hóa học.

 Tính chất lý học: tính phân cực, tính tan trong nước, tan trong dung môi…

 Khả năng phân hủy và bán phân hủy.

 Thời gian bán phân hủy của chất (năm).

CÁC NHÂN TỐ MÔI TRƯỜNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ ĐỘC VÀ HOẠT TÍNH CỦA ĐỘC

Cấu tạo và bản chất hóa lý của chất

 Cấu tạo hóa học: mạch thẳng, mạch vòng, chứa nhóm chức Chlor, OH, amin…

 Sự phân giải: nhanh hay chậm

 Yếu tố hòa tan: ái lực của chất trong môi trường: Kow, Kos…

Nhân tố con người

phụ gia…

như dệt nhuộm, chất tẩy rửa, hóa chất, luyện kim, dược phẩm…

 Khả năng tích tụ sinh học cao.

 Khả năng trao đổi chất thấp

 Hiệu suất hấp phụ của AND cao

 Khả năng tích ứng sinh học (bioavailability) cao

Con đường đi của độc chất

Con đường xâm nhập của độc chất