ĐỀ tài BỆNH GREENING hại cây có múi và các BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ

Theo điều tra mới nhất của các ngành chuyên môn tại các tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp… cho thấy hiện nay tất cả các giống cây có múi trong vùng đều bị nhiễm loại bệnh nà

Bệnh vàng lá greening hay còn gọi là bệnh vàng

lá gân xanh (tiếng Anh: Citrus Vein Phloem

Degeneration, viết tắt CVPD và hiện được các

nhà khoa học gọi là bệnh Huanglongbin ) là bệnh phổ biến của các loài thực vật thuộc chi Cam

chanh do vi khuẩn Gram-âm chưa rõ đặc tính

Candidatus Liberibacter spp tấn công mạch dẫn của cây, lây lan qua mắt ghép

• Tất cả các giống cây có múi đều bị nhiễm loại

bệnh này: cây cam, chanh, cam sành, bưởi…

NHÓM 5

Bệnh mang tính huỷ diệt cao và lây lan rất nhanh

• Theo thống kê của FAO, từ những năm 1995

bệnh HLB đã lan rộng trên 50 quốc gia và đe dọa nghiêm trọng đến nguồn gen cây có múi ở Châu phi và Châu á Người ta ước tính bệnh đã tàn phá hơn 60 triệu cây trên cả 2 lục địa này

• Ở Việt Nam, bệnh đã làm chết hàng loạt vườn

cây có múi từ Bắc vào Nam.Vào những thập niên 1970-1980 các vườn cam ở miền Bắc bị tàn phá nặng nề, các khu cam Sành Bố Hạ, quýt Hanh

Phú Bình không còn nữa

NHÓM 5

• Ở Phía Nam, bệnh bùng phát và lây lan mạnh

từ những năm 1994 và theo ước tính chỉ riêng huyện Châu Thành, Cần Thơ, thiệt hại khoảng

1 tỷ đồng vào năm 1994 Và dựa vào diện tích cây có múi của ĐBSCL cùng với giá trị hiện tại của CCM, ước tính thiệt hại của ĐBSCL mỗi năm khoảng 180 tỷ đồng

NHÓM 5

Theo điều tra mới nhất của các ngành chuyên

môn tại các tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp… cho thấy hiện nay tất cả

các giống cây có múi trong vùng đều bị nhiễm loại bệnh này

Tiền Giang được mệnh danh là “vương quốc trái cây”, với trên 15.514 ha cây có múi, trồng tập trung và chuyên canh ở các huyện Cái Bè, Cai Lậy, Châu Thành… Tuy nhiên, kết quả điều tra cho thấy có đến 50-60% diện tích cây có múi bị nhiễm bệnh vàng lá greening

NHÓM 5

• Theo Viện Nghiên cứu Cây ăn quả Miền Nam

(Sofri), ĐBSCL hiện có hơn 76.000 ha cây có múi nhưng nhiều vườn cây đã bị nhiễm bệnh vàng lá greening (vàng lá gân xanh) rất nặng.Theo Cục

Bảo vệ Thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển

nông thôn), toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện có 76 ngàn ha trồng cây có múi,

trong đó cam và quýt chiếm 63%, bưởi 33%

• Như vậy có thể thấy đây là một loại bệnh nguy

hiểm và có thể phát thành dịch bất cứ lúc nào

NHÓM 5

• Bệnh này được mô tả lần

đầu tiên vào năm 1929 và

được công bố tại Trung

Quốc năm 1943, tại đây

bệnh có tên gọi hoàng long

• Châu Phi công bố trường hợp đầu tiên năm 1947 tại Nam Phi, nơi mà dịch bệnh vẫn còn lan rộng

• Bệnh phổ biến chủ yếu tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á Hầu hất các vùng trồng các loài cây cam chanh tại châu Á đều dính phải, trừ Nhật

Bản.

• Bệnh vàng lá gân xanh đã ảnh hưởng lớn tới mùa

màng tại Trung Quốc, Đài Loan, Ấn Độ, Sri Lanka, Malaysia, Indonesia, Myanma, Philippines, Pakistan, Thái Lan, quần đảo Ryukyu, Nepal, Réunion,

Mauritius, và Afghanistan Các khu vực ngoài châu Á cũng từng công bố có bệnh: Ả Rập Saudi, Brasil và, Florida (Hoa Kỳ) kể từ năm 1998

NHÓM 5

• 3.1 Tác nhân gây bệnh

Có 2 loại vi khuẩn gây bệnh là vi khuẩn dòng

Châu á Candidatus Liberibacter asiaticus và vi

khuẩn dòng Châu phi Candidatus Liberibacter

africanus Ở Việt Nam do Candidatus

Liberibacter asiaticus gây ra Vi khuẩn này có bề dày vỏ khoảng 25 mm với 3 lớp của vi khuẩn gram

âm Vi khuẩn này có 2 dạng: dạng dài và dạng

hình cầu, dạng dài có chiều dài từ 1-4 mm, đường kính 0,15-0,3mm và dạng hình cầu có đường kính 0,1mm.

NHÓM 5

3.2 Tác nhân và nguyên nhân truyền bệnh

Bệnh lây lan qua 2 con đường là:

• Nhân giống vô tính: Do vi khuẩn gây bệnh

nằm trong mô libe của cây cho nên khi nhân

giống từ cây mẹ đã mang mầm bệnh thì cây

con sẽ bị bệnh Mầm bệnh nằm trong mắt ghép hay nằm trong cành chiết sẽ thể hiện triệu

chứng từ 8 đến 15 tháng sau khi trồng Trong trường hợp này, triệu chứng bệnh sẽ thể hiện tương đối đều trên 4 phía của cây

NHÓM 5

3.3 ĐẶC ĐIỂM RẦY CHỔNG CÁNH (RCC):

thái không hoàn toàn Thành trùng có kích

thước 3,2 - 3,5 mm, màu nâu xám, có 9 đến 10 đốt râu màu nâu đỏ, đầu có 2 mảnh nhọn nhô

ra phía trước Cánh xếp thành hình mái nhà,

đầu trút xuống, cánh chổng lên, khi đậu thân nghiêng tạo thành một góc 30-450 so với mặt

lá (vì vậy mới có tên gọi là rầy chổng cánh) Thành trùng cái sau khi vũ hóa 7-8 ngày thì

bắt cặp

NHÓM 5

Khả năng đẻ trứng của mỗi con rầy cái là 800-900 trứng Vòng đời của RCC với điều kiện nhiệt độ và

ẩm độ của Việt Nam (30,9 0C, ẩm độ 73,7%) có

thời gian trung bình là 28 ngày

RCC đẻ trứng thành từng đám màu vàng trên đọt non ấu trùng nở ra có hình dáng giống rệp sáp , di chuyển chậm chạp

Nếu chúng đến từ cây bị bệnh Greening thì trong bao tử và nước bọt của chúng có chứa sẵn vi khuẩn Liberobacter asiaticus nên khi chúng bơm nước bọt

để làm lỏng nhựa cây cho dễ hút và truyền bệnh

cho cây lành

NHÓM 5

4.1 Trên lá

Biểu hiện đặc trưng của bệnh

là phiến lá hẹp, khoảng cách

giữa các lá ngắn lại, có màu

vàng, nhưng gân chính và gân

NHÓM 5

4.2 Trên quả

Quả nhỏ hơn bình

thường, méo, khi bổ dọc

thì tâm quả bị lệch hẳn

sang một bên, quả có

quầng đỏ từ dưới đít lên

Hạt trên quả bị bệnh

thường bị thối, có màu

nâu.

NHÓM 5

NHÓM 5NHÓM 5

4.3 Trên rễ

• Khi dính bệnh hệ thống rễ cây bị thối nhiều,

đa phần rễ tơ bị mất chỉ còn hệ thống rễ chính, thậm chí rễ chính cũng thối

• Các triệu chứng trên xuất hiện từng cành,

từng cây trong vườn, có khi xuất hiện trên cả vườn

• Sự kết hợp giữa các triệu chứng trên với việc

xuất hiện của rầy chổng cánh (Diaphorina

citri) trên vườn là cần thiết cho xác định bệnh vàng lá greening.

NHÓM 5NHÓM 5

NHÓM 5NHÓM 5

• Ðể phòng trị được bệnh này , có 3 việc cần

thực hiện cùng lúc là tiêu diệt nguồn bệnh , trị RCC và tạo giống cây mới kháng bệnh 5.1 TIÊU DIỆT NGUỒN BỆNH

• Đốn bỏ tất cả các cây bị bệnh

• Có trồng các đai rừng hoặc hàng cây khác

loài làm hàng rào bảo vệ

NHÓM 5 NHÓM 5

5.2 DIỆT RCC

Không dễ vì nó rất nhỏ nên khó phun thuốc được đều khắp mà chỉ cần một số ít con

cũng có thể lan truyền vì mầm bệnh vẫn còn RCC lại có nhiều cây kí chủ phụ là hoa

kiểng mà người trồng không chú ý vì không gây hại.

NHÓM 5 NHÓM 5

5.3 CHỌN GIỐNG CÂY MỚI KHÁNG BỆNH

Sản xuất cây con sạch bệnh bằng cách ghép

chồi cây sạch bệnh trên gốc tháp có khả năng chống chọi được bệnh để tạo cây giống khoẻ mạnh

Tuy nhiên khi đem cây giống ra ngoài sản xuất thi vẫn có nguy cơ tái nhiễm do RCC và

nguồn bệnh ở ngoài Do đó, trồng cây sạch

bệnh cũng chỉ là giải pháp tạm thời.

NHÓM 5 NHÓM 5

lý theo tiêu chuẩn

Nên sử dụng giống từ các cở sở sản xuất đã dược cấp phếp của Sở NN&PTNT các địa

phương hoặc các cở sở kinh doanh uy tín đáp ứng các tiêu chuẩn của ngành nông nghiệp

NHÓM 5NHÓM 5

2 Biện pháp dự báo và môi trường:

• Sử dụng bẫy màu vàng: Bẫy màu có khả năng thu hút rầy trưởng thành vào bẫy, mùa nắng màu

vàng có hiệu lực cao, màu vàng nâu có hiệu lực khi trời nhiều mây và mưa.

• Trồng cây Nguyệt quới, ký chủ ưa thích của rầy để nắm được sự xuất hiện của rầy

• Không trồng cây sạch bệnh trong ổ dịch không

3 Biện pháp cơ học

• Tỉa cành có triệu chứng nghi ngờ bệnh Đốn

bỏ cây bệnh để loại bỏ mầm bệnh trong vườn triệt để hơn

• Đối với gốc ghép mạnh, đọt non có thể ra

nhiều, cần tỉa bớt đọt non, chỉ chừa lại 2-3

chồi mà thôi

NHÓM 5NHÓM 5

4 Biện pháp canh tác

• Kỹ thuật canh tác trong vườn CCM hợp lý sẽ làm cho cây khỏe mạnh, tăng tính chống chịu

• Tỉa cắt cành điều khiển các đợt ra đọt non tập

trung từ 3-4 đợt/năm để có thể quản lý sự xuất

hiện của rầy trong vườn

• Trồng cây chắn gió.

• Trồng xen: Nên trồng ổi xen trong vườn cam theo

tỉ lệ 1/1 (1 hàng ổi xen 1 hàng cam sành) với mật

độ thưa hơn cách trồng truyền thống (100 - 120 cây cam + 100 - 120 cây ổi trong 1.000 m2), ổi

trồng trước cam sành 6 tháng nhằm xua đuổi rầy chổng cánh ngay khi cây cam mới được trồng

NHÓM 5 NHÓM 5

• Loại thuốc, liều lượng sử dụng: (Qui ra hàm lượng thuốc trên 1 đơn vị diện tích) Nên sử dụng luân

phiên, để tránh lờn thuốc

• Số lần phun: Phải phun thuốc trừ rầy từ 6-7 đợt trong 1 năm, thường nhất là trong mùa mưa, đọt non ra nhiều, rầy sinh sản nhiều

NHÓM 5 NHÓM 5

• Đối với cây đã nhiễm bệnh, nhà vườn có thể sử

dụng chế phẩm có chứa nấm Trichoderma do

Trường Đại học Cần Thơ sản xuất (tên thương

mại là Trico - ĐHCT)

• Khi cây chớm bệnh phun (50g CuSO4 + 50g

CuCO3)/8 lít nước, 30g ZnSO4 + 15g MgSO4/8 lít nước, hỗn hợp Z-M, Copper Zinc 85 WP hoặc

Ironite 10 ngày/lần cho đến khi cây hồi phục bình thường Để ngừa bệnh có thể phun các loại thuốc trên 2 lần/năm

NHÓM 5 NHÓM 5

6 Biện pháp sinh học

• Bảo vệ và phát triển thiên địch của rầy chổng

cánh: các loài ong kí sinh, kiến vàng, bọ rùa cần

được bảo vệ Khi mật số thiên địch trong vườn cao

sẽ làm giảm mật số của rầy chổng cánh Luôn sử dụng thuốc hóa học, phun thuốc đúng cách để bảo

vệ thiên địch Nếu có điều kiện, nuôi và phóng

thích các loài thiên địch trong vườn

• Trồng cây "bẫy": RCC có ký chủ ưa thích nhất là cây Nguyệt quế (Murraya paniculata), do đó có

thể trồng cây này ở các góc vườn để làm bẫy cây thu hút rầy và dùng thuốc xịt trên cây để phòng trị rầy

NHÓM 5NHÓM 5

• Hiện nay bệnh vàng lá greening là bệnh gây thiệt hại nặng nhất trên cây có múi Bệnh hiện diện trên tất cả các giống cây có múi tuy nhiên mức độ nặng nhẹ của bệnh còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giống, trình

độ thâm canh quản lý và biện pháp kỹ thuật.

• Ở các nước khác trên thế giới chỉ cần phát hiện có 1% diện tích cây bị bệnh greening là đã công bố dịch

ngay, nhằm sớm có chủ trương và tập trung hỗ trợ

dập dịch hiệu quả

• Tuy nhiên ở Việt Nam việc công bố dịch cực kỳ khó

và rất nhạy cảm, vì sau khi đốn và trồng cây mới phải mất nhiều thời gian mới cho thu hoạch lại Hơn nữa, việc giải quyết hỗ trợ cho nhà vườn rất tốn kém.

NHÓM 5 NHÓM 5 NHÓM 5

NHÓM 5