Thực trạng việc tuân thủ nguyên tắc khi quản lí hoạt động đầu tư ở Việt Nam

Ở Việt Nam , chính trị và kinh tế không thể tách rời vì chính sách của Đảng là cơ sở của mọi biện pháp lãnh đạo kinh tế, hướng dẫn sự phát triển không ngừng của nền kinh tế.

I- Các nguyên tắc cần tuân thủ khi quản lý hoạt động đầu tư.

1 Nguyên tắc thống nhất giữa lãnh đạo chính trị và kinh tế.

Ở Việt Nam , chính trị và kinh tế không thể tách rời vì chính sách củaĐảng là cơ sở của mọi biện pháp lãnh đạo kinh tế, hướng dẫn sự phát triểnkhông ngừng của nền kinh tế Đây cũng là một đòi hỏi tất yếu và khách quan vìchính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế, có tác động trở lại kinh tế còn kinh

và công bằng xã hội, giữa phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh quốc phòng vàgiữa yêu cầu phát huy nội lực và tăng cường hợp tác quốc tế trong đầu tư

Tầm vi mô thì nguyên tắc này thể hiện ở việc đảm bảo quyền lợi chongười lao động, doanh lợi cho cơ sở Đồng thời phải thực hiện đầy đủ các nghĩa

vụ đối với nhà nước và xã hội

Kết hợp tốt giữa kinh tế và xã hội là điều kiện cần và là động lực cho sựphát triển của toàn bộ nền kinh tế- xã hội nói chung và thực hiện mục tiêu đầu tưnói riêng

2 Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương và vùng lãnh thổ.

Chuyên môn hoá theo ngành và phân bố sản xuất theo vùng lãnh thổ làyêu cầu khách quan của nguyên tắc này Nguyên tắc này là sự kết hợp từ xuhướng phát triển kinh tế theo hướng chuyên môn hoá theo ngành và phân bố sảnxuất theo vùng lãnh thổ

Đầu tư của một cơ sở nào cũng chịu sự quản lý kinh tế- kỹ thuật của cả cơ

quan chủ quản và của cả địa phương Các cơ quan Bộ và ngành hay Tổng cụccủa Trung ương chịu trách nhiệm quản lý Nhà nước về mặt kinh tế đối với hoạtđộng đầu tư thuộc ngành theo sự phân công và phân cấp của Nhà nước Mặtkhác, các cơ quan địa phương chịu trách nhiệm quản lý về mặt hành chính và xãhội cũng như thực hiện chức năng quản lý Nhà nước quản lý về kinh tế đối vớitất cả các hoạt động đầu tư diễn ra ở địa phương theo mức độ được Nhà nướccấp phép.

Trong hoạt động đầu tư, để thực hiện nguyên tắc kết hợp quản lý theongành và lãnh thổ phải giải quyết hàng loạt vấn đề như xây dựng các kế hoạchquy hoạch định hướng, xác định cơ cấu đầu tư hợp lí theo ngành và vùng lãnhthổ , giữa các hoạt động đầu tư của Bộ, ngành địa phương

Sự phối hợp giữa địa phương và ngành thể hiện giữa 3 hình thức:

1 Tham quản: một vấn đề nào đó do chủ thể ngành hay lãnh thổ có thẩmquyền quyết nhưng tham khảo của bên kia để quyết định của bên mìnhthêm sáng suốt

2 Hiệp quản: giống như tham quản nhưng ý kiến của bên kia là điềukiện cần phải có để tạo nên tính hợp pháp cho một quyết định quản lýnào đó

3 Đồng quản: là khi hai cơ quan theo ngành và theo lãnh thổ liên tịch raquyết định, ra văn bản quản lý

3.Nguyên tắc tập trung dân chủ.

Quản lý hoạt động đầu tư phải vừa đảm bảo nguyên tắc tập trung lại vừađảm bảo yêu cầu dân chủ Nguyên tắc tập trung đòi hỏi công tác quản lý đầu tưcần tuân theo sự lãnh đạo thống nhất từ một trung tâm, đồng thời cũng phải pháthuy tính chủ động sáng tạo của địa phương, các ngành và của cơ sở Nguyên tắctập trung dân chủ đòi hỏi khi giải quyết bất kì một vấn đề phất sinh trong quản

lý đầu tư, một mặt phải dựa vào ý kiến, nguyện vọng, lực lượng và tinh thần chủđộng sáng tạo của các đối tượng quản lý, mặt khác đòi hỏi phải có một trung tâmquản lý tập trung thống nhất với mức độ phù hợp để không xảy ra tình trạng tự

do vô chính phủ và tình trạng vô chủ trong quản lý nhưng cũng đảm bảo không

ôm đồm, quan liêu, cửa quyền

Vấn đề đặt ra là phải xác định rõ nội dung, mức độ và hình thức của tâptrung và phân cấp quản lý

Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, sự can thiệp của nhànước nhằm đều chỉnh tính tự phát của thị trường, đảm bảo tính định hướngXHCN Nhà nước tập trung thống nhất quản lý một lĩnh vực then chốt nhằmthực hiện thắng lợi mục tiêu kinh tế xã hội mà Đại hội Đảng X đề ra mặt khácquan tâm đến lợi ích của người lao động là những động lực quan trọng đảm bảocho thành công của các hoạt động kinh tế xã hội

Trong hoạt động đầu tư, nguyên tắc tập trung dân chủ được vận dụng hầuhết các khâu công việc, từ lập kế hoạch đến thực hiện kế hoạch, ở việc phân cấpquản lý và phân công trách nhiệm, ở cơ cấu bộ máy tổ chức với chế độ một thủtrưởng chị trách nhiệm và sự lãnh đạo tập thể, ở quá trình ra quyết định đầu tư…

4.Nguyên tắc gắn với phát triển kinh tế xã hội

Phát triển kinh tế phải đi đôi với thực hiện công bằng xã hội khắc phụctình trạng phân hóa giàu nghèo Đầu tư phát triển kinh tế nhưng không được đểdiễn ra chênh lệch quá đáng về mức sống, tình trạng phát triển giữa các vùngtầng lớp dân cư

Nhà nước thừa nhận hình thức thuê mướn lao động trong đầu tư nhưng cốgắng không để biến thành quan hệ quản trị dẫn tới sự phân hóa xã hội 2 cực đốilập

5.Nguyên tắc kết hợp hài hòa các loại lợi ích tong đàu tư

Trong thực tế có rất nhiều loại lợi ích như Kinh tế xã hội, lợi ích Nhànước, tập thể, lợi ích trước mặt và lợi ích lâu dài.Hoạt động đầu tư chỉ diễn rakhi có sự kết hợp hài hòa lợi ích của mọi đối tượng vì khi đó mới tạo được độnglực cùng chiều mọi người dân trong xã hội Do dó làm nền kinh tế mới phát triểnvững chắc và ổn định

Đầu tư tạo ra lợi ích.Thực tiễn cho thấy lợ ích kinh tế là động lực quan

trọng thúc đẩy mọi hoạt động kinh tế Tuy nhiên, lợi ích kinh tế của các đốitượng khác nhau, vừa có tính thống nhất và mâu thuẫn Trên giác độ nền kinh tế,

sự kết hợp này được thực hiện thông qua các chương trình định hướng phát triểnkinh tế xã hội, chính sách đòn bẩy kinh tế, các chính sách đối với người laođộng…

Trong hoạt động đầu tư, kết hợp hài hòa các loại lợi ích thể hiện sự kếthợp của xã hội mà đại diện la Nhà nước với lợi ích của các cá nhân và tập thểngười lao động, giữa lợi ích của chủ đầu tư, nhà thầu,các cơ quan thiết kế,tư vấn,dịch vụ đầu tư và người hưởng lợ Sự kết hợp này được đảm bảo bằng các chínhsách Nhà nước, sự thỏa thuận theo hợp đồng giữa các đối tượng tham gia quátrình đầu tư, sự cạnh tranh của thị trường thông qua đấu thầu theo quy định

Tuy nhiên, đối với một số hoạt động đầu tư và trong những môi trườngnhất định, giữa lợi ích của nhà nước và các thành viên tham gia có thể mâuthuẫn với nhau Lợi ích của Nhà nước và xã hội bị xâm phạm.Do đó, quản líNhà nước cần có những quy chê, biện pháp để ngăn chặn mặt tiêu cực

6 Nguyên tắc tăng cường pháp chế XHCN trong quản lí hoạt động đầu tư

Theo nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động quản lí Nhà nước về đầu tư phảidựa trên cơ sở pháp luật của Nhà nước, nguyên tắc này không cho phép các cơquan Nhà nước thực hiện việc quản lí hoạt động đầu tư một cách chủ quan, tùytiện mà phải dựa vào pháp luật làm theo pháp luật làm đúng pháp luật và nghiêmchỉnh chấp hành pháp luật

Yêu cầu phải đảm bảo 3 điều kiện:

6 Phải xây dựng và hoàn chỉnh luật pháp

7 Giáo dục pháp luật cho người dân

8 Xử lí nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật trong đầu tư

7 Nguyên tắc mở rộng hợp tác đầu tư với nước ngoài

Hợp tác song phương cùng có lợi không xâm phạm chủ quyền của nhau

8 Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả

Trong đầu tư, tiết kiệm và hiệu quả thể hiện ở chỗ: Với một lượng vốn

đầu tư nhất định phải đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội đã dự kiến với chi phí đầu

tư thấp nhất

Biểu hiện tập trung nhất của nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả trong quản

lí hoạt động đầu tư với các cơ sở là đạt được lợi nhuận cao, đối với xã hội là giatăng sản phẩm quốc nội và giá trị gia tăng, tăng thu nhập cho ngươì lao động,nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường, phát triển văn hóa, giáodục và gia tăng phúc lợi công công

II- Thực trạng việc tuân thủ nguyên tắc khi quản lí hoạt động đầu

tư ở Việt Nam

Khi nói đến vai trò quản lý của Nhà nước đối với quá trình đầu tư cũng cónghĩa là nói đến vai trò, khả năng, mức độ can thiệp

của Chính phủ vào đầu tư , vào quá trình vận động của nền kinh tế Sự can thiệpnày đến đâu, bằng biện pháp gì, vào lĩnh vực nào

dưới góc độ vĩ mô hay vi mô trong từng thời điểm, để một mặt vừa định hướngcho sự phát triển đúng đắn của nền kinh tế , mặt

khác vẫn khuyến khích tính chủ động, sáng tạo của cơ sở và các doanh nghiệp,tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho nền kinh tế

Vấn đề cần nghiên cứu, trao đổi ở đây là vai trò quản lý của Nhà nước trongnền kinh tế theo cơ chế thị trường hiện nay được

thể hiện như thế nào dưới góc độ vĩ mô và vi mô , Nhà nước cần và không cầncan thiệp vào lĩnh vực nào của thị trường? Đây là

một vấn đề có thể còn có nhiều cách giải đáp theo những cách tiếp cận khácnhau Nhưng, từ thực tế quản lý đã rút ra được trong

những năm qua, kết hợp với những bài học kinh nghiệm của các nước trên thếgiới đã cho thấy vai trò quản lý của Nhà nước trong

các hoạt động đầu tư đối với nền kinh tế thị trường được thể hiện ở nhữngnguyên tắc cơ bản sau

1 Nguyên tắc thống nhất giữa lãnh đạo chính trị và kinh tế

- Vai trò quản lý của Nhà nước: Để thực hiện được mục tiêu công nghiệp hoá

hiện đại hoá theo định hướng xã hội chũ nghĩa thì chính trị và kinh tế luôn đicùng nhau được thể hiện qua tất cả chủ trương chính sách của Đảng và Chính

Phủ Cơ chế đó thể hiện ở việc: Đảng vạch ra đường lối chủ trương phát triểnkinh tế- xã hội, Đảng chỉ rõ con đường biện pháp và phương tiện để thực hiệnđường lối đã đề ra và Chính Phủ là người đôn đốc, kiểm tra viêc thực hiện

Nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội năm 2008 được Quốc hội thông qua:

1.1- Các chỉ tiêu về kinh tế

- Tổng sản phẩm trong nước (GDP) tăng 8,5-9%

- Giá trị tăng thêm của ngành nông, lâm, ngư nghiệp 3,5-4%; ngành công nghiệp

và xây dựng 10,6-11%; ngành dịch vụ 8,7- 9,2%

- Tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 22%

- Tổng nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội chiếm 42% tổng sản phẩm trongnước (GDP)

- Chính phủ đề nghị chỉ số giá tiêu dùng tăng thấp hơn tốc độ tăng trưởng kinh

tế và để linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành chỉ số giá tiêu dùng tăng không quá7%

1.2- Các chỉ tiêu về xã hội

- Nâng số địa phương đạt chuẩn chương trình phổ cập trung học cơ sở lên 46tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Tuyển mới đại học, cao đẳng tăng 13%;trung học chuyên nghiệp tăng 16,5%; Giảm tỷ lệ sinh 0,3‰

- Tạo việc làm cho 1,7 triệu người lao động, trong đó đưa lao động đi làm việc ởnước ngoài 8,5 vạn người

- Giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống 11-12%

- Giảm tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng xuống dưới 22%

- Số giường bệnh trên 1 vạn dân: 25,7 giường

- Nâng diện tích nhà ở lên 12 m2 sàn/người

1.3- Các chỉ tiêu về môi trường

- Cung cấp nước sạch cho 75% dân số nông thôn và 85% dân số đô thị

- Nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 40%

- Xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường đạt 60%

- Tỷ lệ chất thải rắn được thu gom đạt 80% Tỷ lệ xử lý chất thải nguy hại đạt

64% Tỷ lệ xử lý chất thải y tế đạt 86%.

- Tỷ lệ khu công nghiệp, khu chế xuất có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạttiêu chuẩn môi trường đạt 60%

- Cơ chế quản lý đầu tư: Ở nước ta đã có những quy định về cơ chế quản lý

đầu tư riêng theo: + Chủ đầu tư

+Tổng vốn đầu tư+Thời gian thực hiện +Nguồn vốn đầu tư

- Cơ cấu đầu tư: Cơ cấu đầu tư theo nguồn vốn trong thời gian qua đã có

bước dịch chuyển quan trọng với xu hướng: giảm dần tỷ trọng vốn đầu tư pháttriển Nhà nước, tăng dần vốn đầu tư từ khu vực ngoài quốc doanh và vốn đầu tưnước ngoài

Bảng cơ cấu đầu tư theo nguồn vốn(%) từ 2000-2006: tổng 100%

Vốn ngân sách nhà nước - State budget

Vốn của các DN nhà nước - State

Vốn của các tổ chức ngoài QD

Non - state organisations capital 13,4 14,4 7,8 8,0 8,1Vốn nội địa khác - Other domestic capital 10,1 16,7 39,0 37,9 38,6Vốn đầu tư nước ngoài - Foreign direct

Nguồn: Thống kê kinh tế thành phố hồ chí minh

Tuy vẫn là nguồn vốn quan trọng nhất của nền kinh tế, nhưng tỉ trọng vốnđầu tư nhà nước có xu hướng giảm dần Đây là tín hiệu tích cực đối với nền

kinh tế thị trường đang hình thành, phần nào phản ánh môi trường đầu tư đã vàđang được cải thiện Trong khi đó vốn đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước cómức tăng cao hơn cả mức tăng trưởng vốn cuả khu vực ngoài quốc doanhchiếm vị trí thứ hai trong các nguồn vốn nhà nước.

* Cơ cấu đầu tư theo ngành kinh tế được thể hiện ở bảng sau:

Đơn vị: %

Tổng số 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00Nông lâm ngư nghiệp 9.46 8.78 8.45 7.89 7.50 7.48

Công nghiệp xây dựng 42.38 42.34 41.29 42.75 42.58 41.07

(Nguồn: Niên giám thống kê 2006)

*Cơ cấu đầu tư phát triển theo địa phương, vùng lãnh thổ

Cơ cấu thực hiện vốn đầu tư phát triển theo địa phương và vùng lãnh thổthời gian qua như sau:

- Đảm bảo an ninh quốc phòng:

Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là hai nhiệm vụ chiến lược,không thể coi nhẹ nhiệm vụ nào

Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền,thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội vànền văn hoá; bảo vệ Đảng; Nhà nước; nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo

vệ sự nghiệp đổi mới và lợi ích quốc gia dân tộc

Khái niệm bảo vệ Tổ quốc nêu trên được Đảng ta khẳng định là sự tổng kếtmới rất sâu sắc, nội dung của khái niệm giúp chúng ta làm cơ sở cho việc xác

định đúng phương hướng, nhiệm vụ cụ thể, tổ chức lực lượng và những giảipháp tăng cường tiềm lực và sức mạnh bảo vệ Tổ quốc.

Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân,của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, kết hợp sức mạnh dân tộcvới sức mạnh thời đại, sức mạnh của lực lượng và thế trận quốc phòng toàn dân

và an ninh nhân dân; kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng và an ninh; phốihợp hoạt động quốc phòng và an ninh với hoạt động đối ngoại

Tăng cường quốc phòng; giữ vững an ninh quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ lànhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của Đảng, Nhà nước và của toàn dân, trong

đó Quân đội và Công an nhân dân là lực lượng nòng cốt

- Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng Ủy ban thường vụ Quốc hội đã

ra pháp lệnh số 13/1999/PL-UBTVQH10 ngày 24/4/1999 nhằm nâng cao tráchnhiệm tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa dịch vụ trong việc bảo vệquyền lợi người tiêu dùng

Ngày 24/4/2008, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã ký ban hànhNghị định số 55/2008/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Bảo vệ quyềnlợi người tiêu dùng Nghị định gồm 6 chương, 36 điều Đối tượng áp dụng củaNghị định: Người tiêu dùng; Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ; Tổchức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệquyền lợi người tiêu dùng Các cơ quan, tổ chức khác có liên quan đến hoạtđộng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo quy định của Nghị định này và cácquy định khác của pháp luật có liên quan

2 Kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương và vùng lãnh thổ.

Trong hoạt động đầu tư, để thực hiện nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành

và lãnh thổ phải giải quyết hàng loạt vấn đề như xây dựng các kế hoạch quyhoạch định hướng, xác định cơ cấu đầu tư hợp lý theo ngành và vùng lãnh thổ,giữa các hoạt động đầu tư của các Bộ, ngành và địa phương Việc kết hợp quản

lý đầu tư theo địa phương và ngành cho phép tiết kiệm hợp lý chi phí vậnchuyển, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư xã hội

Ở Việt Nam, sự phối hợp giữa ngành, địa phương chủ yếu dưới hình thức

hiệp quản.Quy định rõ trách nhiệm cũng như quyền hạn của các cơ quan quản lýNhà nước về hoạt động đầu tư

3 Nguyên tắc tập trung dân chủ

- Biểu hiện của tập trung trong quản lý đầu tư: Tất cả các hoạt động đầu

tư không phải diễn ra một cách tùy tiện mà phải tuân thủ hệ thống pháp luật, quyhoạch và được triển khai từ kế hoạch đầu tư của cả nước

- Biểu hiện của dân chủ:

+ Phân cấp trong thực hiện đầu tư, có xác định rõ vị trí trách nhiệm vàquyền hạn của các cấp và các chủ thể tham gia đầu tư

+ Chấp nhận cạnh tranh trong đầu tư Hình thành về cơ bản hệ thống thểchế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện thực

tế của nước ta và với yêu cầu chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, phát huy tácdụng tích cực và khắc phục mặt trái của cơ chế thị trường Trọng tâm hướng vàohoàn thiện khung pháp lý cho sự thiết lập đồng bộ các yếu tố thị trường và môitrường kinh doanh lành mạnh, có trật tự, bảo đảm cho các thành phần kinh tếkhông bị phân biệt đối xử trong việc đáp ứng nhu cầu về vốn, đất, công nghệ,thông tin Nhà nước khuyến khích cạnh tranh theo pháp luật, hạn chế và kiểmsoát độc quyền kinh doanh, xóa bao cấp, giảm dần hàng rào bảo hộ, buộc cácdoanh nghiệp từ bỏ thói quen ỷ lại, trông chờ vào Nhà nước, chủ động đổi mớicông nghệ và quản lý, nâng cao sức cạnh tranh để tồn tại và phát triển Đồngthời, Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, giảm chi phí sảnxuất thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại và đầu tư, nghiên cứu vàchuyển giao công nghệ, cung cấp thông tin định hướng cho kinh doanh, đơngiản hóa thủ tục hành chính, kiểm soát giá độc quyền và giảm chi phí giaodịch

+ Chấp nhận cho mở cửa trong đầu tư Hiện nay nhiều lĩnh vực đã cho tưnhân tham gia

4 Nguyên tắc gắn với phát triển kinh tế xã hội

Công bằng xã hội là mục tiêu phấn đấu của chế độ xã hội theo định hướng