1. Trang chủ
  2. » Khoa Học Tự Nhiên

Ebook lũ lụt miền trung, nguyên nhân và các giải pháp phòng tránh phần 2 NXB khoa học tự nhiên và công nghệ

157 464 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 157
Dung lượng 2,03 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

S� d�ch chuy�n này chính là nguyên nhân phát sinh gió mùa nhi�t ��i... N�m ch�ng lên các thành t�o Paleozoi là thành h� màu �� Jura có l�n phun trào axit... Dãy và kh�i núi bóc mòn c�u t

Trang 1

B ng 35: Di n tích và kích th c các m phá ven b d i duyên h i mi!n Trung Vi t Nam

Kích th c (km) *+ sâu (m) Kích th c c.a (m) STT * m phá Di n tích

(km 2 )

Trang 2

CÁC Y U T TÁC NG GÂY L L T CÁC L U

V C SÔNG D I DUYÊN H I MI!N TRUNG

1 Tác '(ng c)a 'i,u ki/n khí h1u gây m a l6n d8i duyên h8i mi,n Trung

1 1 Phân b� l��ng m�a theo không gian và th�i gian d�i duyên h�i mi�n Trung

Trên quan �i�m sinh khí h�u, mùa m�a ���c ��nh ngh�a là th�i k�liên t�c có l��ng m�a tháng trung bình trên 100mm Theo quan

�i�m này, mùa m�a � các khu v�c thu�c d�i duyên h�i mi�n Trung di�n bi�n r�t ph�c t�p, không nh�ng khác nhau v� th�i gian b�t ��umùa m�a, �� dài mùa m�a và c� m�c �� t�p trung m�a c�ng r�tkhác nhau, th� hi�n tác ��ng c�a các nhân t� ��a hình t�i l��ngm�a Y�u t� ��a hình tác ��ng làm thay ��i ch� �� phân mùa c�am�a và cơ ch� gây m�a � d�i duyên h�i mi�n Trung

* Khu v�c t� Thanh Hóa – b�c �èo Ngang: Khí h�u � �ây

mang tính ch�t chuy�n ti�p gi�a ki�u khí h�u mi�n B�c (khí h�unhi�t ��i gió mùa có mùa �ông l�nh) và ki�u khí h�u d� th��ng c�ami�n �ông Tr��ng Sơn S� xu�t hi�n c�a gió Tây khô nóng vào

��u mùa h� liên quan ��n hi�u �ng “f n” c�a dãy Tr��ng Sơn v�i

gió mùa tây nam �ã làm sai l�ch s� di�n bi�n mùa m�a �m � trong khu v�c Ch� �� m�a �m d�ch chuy�n v� cu�i mùa h� Tháng V, l��ng m�a v��t trên 100mm ���c tính vào mùa m�a nh�ng gi�mxu�ng vào tháng VI, VII ��t c�c ti�u nh� trong quá trình m�a n�m L��ng m�a l�n nh�t rơi vào tháng IX, X (l��ng m�a 2 tháng này chi�m 40 - 50% t�ng l��ng m�a n�m) L��ng m�a mùa m�a dao

��ng t� 1.400 - 1.600mm chi�m 85% t�ng l��ng m�a n�m L��ngm�a mùa m�a có xu th� t�ng d�n vào phía nam khu v�c nghiên c�uc� v� l��ng và c��ng �� m�a

Ba tháng có l��ng m�a l�n nh�t có xu th� ch�m d�n vào phía nam khu v�c N�u nh� ��i v�i Thanh Hóa l��ng m�a ba tháng l�n nh�t t� tháng VII - IX chi�m 60 - 62% l��ng m�a n�m, thì �Ngh� An l��ng m�a ba tháng l�n nh�t t� tháng VIII - X chi�m

Trang 3

60 - 65% l��ng m�a n�m và t�i Hà T�nh xu�t hi�n IX – XI chi�m 60% l��ng m�a n�m �ây là khu v�c ch�u �nh h��ng tr�c ti�p c�a bão và tháng IX có s� cơn bão �� b� nhi�u nh�t Tháng có l��ng m�a l�n nh�t n�m c�ng d�ch chuy�n d�n vào phía nam, � Thanh Hóa là tháng VIII (t� 250 - 400mm), Ngh�

An là tháng IX (300 - 450mm, có nơi v��t trên 500mm) và Hà T�nh là tháng X (500 – 600mm)

M�a c�c l�n trong khu v�c t� Thanh Hóa ��n b�c �èo Ngang

��u liên quan ��n bão ho�c bão k�t h�p không khí l�nh L��ng m�ac�c ��i trong 24 gi� l�n hơn 400 - 500mm, cá bi�t có nơi lên t�itrên 700mm (Thanh Hóa là 731mm)

*Khu v�c s��n �ông Tr��ng Sơn: N�m trong mi�n khí h�u có

nh�ng nét d� th��ng trong s� phân hóa mùa m�a �m ph�n ánh tác

��ng c�a ��a hình Tr��ng Sơn ��i v�i hoàn l�u Mùa m�a �m �khu v�c này b�t ��u t� gi�a mùa h� kéo dài ��n gi�a mùa �ông

Trong ��u mùa h�, ch�u tác d�ng “f n” c�a lu�ng gió tây qua dãy

Tr��ng Sơn �em l�i khí h�u khô nóng cho vùng, l��ng m�a các tháng này d��i 100mm/tháng Mùa m�a trong vùng ch� th�t s� b�t

��u vào tháng VIII khi có lu�ng gió mùa h� th�i t� phía nam theo d�c ���ng b� bi�n, cùng v�i tác ��ng c�a bão nên mùa m�a kéo dài

��n tháng XII, I L��ng m�a ba tháng l�n nh�t th��ng xu�t hi�n t�tháng IX - XI chi�m trên 65% l��ng m�a n�m, liên quan v�i d�i h�it� nhi�t ��i, bão và áp th�p nhi�t ��i Phân b� m�a trong n�m cùng

có s� khác bi�t gi�a vùng núi và ��ng b�ng, phân hóa theo ph�ơng b�c nam

Vùng núi (s��n �ông Tr��ng Sơn), mùa hè có m�a khá l�n nên mùa m�a kéo dài, t� tháng V ��n tháng XII ho�c tháng I Ngoài th�ik� m�a l�n vào các tháng IX, X, XI còn có m�t c�c ��i vào ��u hè, th��ng g�i là m�a ti�u mãn

Khu v�c ��ng b�ng duyên h�i, mùa m�a rút ng�n so v�i vùng núi,

� phía b�c mùa m�a kéo dài 5 - 7 tháng, � phía nam gi�m xu�ng còn

4 - 5 tháng và ch� còn 3 tháng (IX - XI) � vùng Ninh Thu�n

Do tr�i dài qua nhi�u v� �� ��a lý và �i�u ki�n khí h�u phân hóa m�nh, trong khu v�c này có th� phân chia thành các khu v�c khíh�u khác nhau:

+) Khu v�c t� nam �èo Ngang t�i b�c �èo H�i Vân: là vùng lãnh

Trang 4

th� h�p ngang nh�t Vi�t Nam, v� m�t khí h�u, �ây là khu v�c có mùa �ông l�nh và r�t �m ��t còn mùa hè nóng và khô Mùa m�a t�tháng VIII – I (ph� thu�c vào c�p n�n m�a n�m), hai tháng (X, XI)

có l��ng m�a l�n nh�t chi�m 45% l��ng m�a n�m, liên quan ��nho�t ��ng c�a bão �� b� vào b� bi�n c�a khu v�c này L��ng m�atháng l�n nh�t ch�m d�n t� tháng X � Qu�ng Bình, Qu�ng Tr� t�itháng XI � Hu�, chi�m 25 - 30% l��ng m�a n�m L��ng m�a ngày c�c ��i ��t t�i trên 500mm và do m�a bão gây nên

+) Khu v�c Trung Trung b� (nam �èo H�i Vân ��n b�c �èo C�):l��ng m�a có xu th� gi�m d�n t� b�c vào nam và mùa m�a c�ng ng�n d�n Khu v�c Qu�ng Nam, Qu�ng Ngãi mùa m�a kéo dài 5 tháng t� tháng IX - I, còn khu v�c Bình ��nh, Phú Yên mùa m�axu�t hi�n trong 4 tháng, t� tháng IX - XII M�a l�n t�p trung trong

2 tháng X, XI chi�m t�i 60% l��ng m�a n�m và liên quan ��n ho�t

��ng c�a bão và áp th�p nhi�t ��i Tháng XI có l��ng m�a l�n nh�tchi�m 25% t�ng l��ng m�a n�m L��ng m�a ngày l�n nh�t � khu v�c này ��t trên 500mm, th�m chí ��t t�i x�p x� 700mm

+) Khu v�c Nam Trung b�: L��ng m�a � �ây gi�m h�n và mùa m�a c�ng ng�n d�n B�c Khánh Hoà mùa m�a kéo dài t� tháng IX - XII và khu v�c trung tâm ��ng b�ng Phan Rang - Phan Thi�t, mùa m�a trong 3 tháng (IX - XI) chi�m 60 - 75% l��ng m�a n�m Tháng có l��ng m�a l�n nh�t là tháng XI � phía b�c khu v�c(Khánh Hòa) và tháng X � phía nam khu v�c (Phan Rang) chi�mtrên 30% t�ng l��ng m�a n�m

L��ng m�a hai tháng l�n nh�t có m�i quan h� ch�t ch� v�il��ng m�a n�m (h� s� t�ơng quan t�i các khu v�c m�a l�n trên 3.000mm ��t t�i 0,92, còn ��i v�i các khu v�c m�a nh� h� s� t�ơng quan ��t 0,85) Nh� v�y có th� th�y r�ng l��ng m�a hai tháng l�nnh�t quy�t ��nh ��n l��ng m�a c� n�m

1 2 Cơ ch� hình thành m�a d�i duyên h�i mi�n Trung

M�a l�n � d�i duyên h�i mi�n Trung là h� qu� t�ng h�p c�a 3 nhân t�: lu�ng gió �ông dày v�i hàm l��ng �m cao; các nhi�u ��ng khí quy�n quy mô l�n và tác ��ng ��ng l�c m�nh m� c�a ��a hình Tr��ng Sơn C� ba nhân t� nêu trên ��u r�t quan tr�ng nh�ng m�al�n ch� x�y ra khi có nhi�u ��ng khí quy�n, ch� y�u là các vùng gió xoáy (bão, áp th�p nhi�t ��i), d�i h�i t� nhi�t ��i và front l�nh

Trang 5

1 2 1 Rãnh xích o và d i h i t nhi t i

* Rãnh xích o (còn g�i là áp th�p xích ��o, rãnh n�i chí tuy�n):

Trên b�n �� khí áp toàn c�u, � mi�n xích ��o có m�t d�i áp th�p phân b� theo h��ng v� tuy�n (�ông - tây) g�i là áp th�p xích ��o hay rãnh xích ��o Hàng n�m, rãnh xích ��o d�ch chuy�n theo chuy�n ��ngbi�u ki�n c�a m�t tr�i, ti�n v� bán c�u mùa h� S� d�ch chuy�n này chính là nguyên nhân phát sinh gió mùa nhi�t ��i � mi�n Nam và

�ông Nam châu Á, s� k�t h�p c�a nguyên nhân hình thành v�i s�t�ơng ph�n l�n v� nhi�t �� gi�a l�c ��a Châu Á � phía b�c và �n �� D�ơng � phía nam làm cho rãnh xích ��o d�ch chuy�n trong ph�m vi r�t r�ng Vào mùa hè, rãnh xích ��o ti�n xa lên phía b�c ��t ��n v�tuy�n 25 - 300B trong tháng VII T� hè sang �ông, rãnh xích ��ochuy�n d�n v� phía nam, lui v� mi�n nhi�t ��i Nam Bán C�u vào tháng I Do s� d�ch chuy�n m�nh m� c�a rãnh xích ��o nên � Nam Á

và �ông Nam Á gió mùa phát tri�n r�t m�nh, nh�ng mi�n này ���cxem là khu v�c gió mùa �i�n hình c�a th� gi�i

* Rãnh gió mùa: Là nơi hút gió, t�o nên gió mùa tây nam, vì v�y

nhi�u ng��i g�i nó là rãnh gió mùa [59] Rãnh gió mùa là hình th�gây m�a ch� y�u trên mi�n l�c ��a Nam Á và �ông Nam Á

Trong th�i k� xuân - hè trên l�c ��a Nam Á và bán ��o Trung �nth��ng xu�t hi�n m�t vùng áp th�p r�ng l�n do b� m�t tr�i hun nóng

���c g�i là là áp th�p nhi�t (�ôi khi g�i là áp th�p nóng) Áp th�pnhi�t hình thành trong �i�u ki�n � bên trên có vùng áp cao th�ng tr�,nên áp th�p nhi�t có b� dày không l�n, ít khi ��t t�i �� cao 3km

�ây là hình th� th�i ti�t n�ng nóng v�i dông nhi�t xu�t hi�n r�i rác Rãnh gió mùa là nguyên nhân ch� y�u c�a nh�ng tr�n m�a l�n �các mi�n n�i ��a n��c ta và c�ng là nguyên nhân c�a m�a mùa hè �mi�n núi phía �ông dãy Tr��ng Sơn, trong �ó có th�i k� m�a ti�umãn M�a l�n � Bình Thu�n (c�c Nam Trung b�) và � Thanh Hóa trong mùa hè c�ng có liên quan v�i rãnh gió mùa

* D i h i t nhi t i còn g�i là d�i h�i t� n�i chí tuy�n và tên c�

là front nhi�t ��i: Trên bi�n �ông và mi�n Tây Thái Bình D�ơng, rãnh xích ��o là nơi hút gió t� 2 phía: phía nam rãnh xích ��o là gió mùa tây nam và phía b�c là tín phong �ông b�c Nơi g�p g� gi�a gió mùa tây nam và tín phong �ông b�c g�i là d�i h�i t� nhi�t ��i Trong th�c t�, s� h�i t� x�y ra � tr�c rãnh khí áp, v� cơ b�n d�i h�i t� nhi�t

��i có v� trí trùng v�i rãnh xích ��o S� h�i t� c�a 2 lu�ng gió t�o

Trang 6

�i�u ki�n ��ng l�c thu�n l�i �� dòng th�ng phát tri�n và d�i h�i t�nhi�t ��i là hình th� gây m�a l�n

D�i h�i t� nhi�t ��i là hi�n t��ng ��c tr�ng c�a mi�n nhi�t ��itrong th�i k� hè - thu V� mùa hè, d�i h�i t� nhi�t ��i ti�n lên phía b�c, ��n n��c ta vào kho�ng tháng V D�i h�i t� trên bi�n ph�i h�pv�i rãnh gió mùa trên ��t li�n t�o nên th�i k� m�a l�n vào ��u hè, �d�i duyên h�i mi�n Trung g�i là m�a ti�u mãn Sau �ó v� trí trung bình c�a d�i h�i t� nhi�t ��i ti�p t�c di chuy�n lên phía b�c, tháng VII ti�n lên ��n t�n v� tuy�n 300B � �ông Á và sau �ó lui d�n v� phía nam Tháng VIII, d�i h�i t� n�m � b�c bi�n �ông, theo h��ng �ông - tây và tháng IX d�i h�i t� n�m ngang B�c Trung b�, tháng X � Nam Trung b� và Nam b� Nh� v�y, d�i h�i t� nhi�t ��i �nh h��ng ��nkhí h�u d�i duyên h�i mi�n Trung ch� y�u trong hai tháng: tháng IX

và tháng X M�a � d�i h�i t� th��ng là m�a kéo dài có c��ng �� không l�n

D�i h�i t� còn là nơi phát sinh bão và áp th�p nhi�t ��i Tuy nhiên, sau khi hình thành thì bão và áp th�p nhi�t ��i tách kh�ivùng h�i t�, ��t nh�p vào ��i gió �ông (tín phong) và tr� thành nh�ng nhi�u ��ng t�ơng ��i tách bi�t, s� ���c xem xét � m�c sau

1 2 2 Bão và áp th&p nhi t i

Theo ��nh ngh�a, bão là vùng gió xoáy r�t m�nh trên ph�m vi r�ng, s�c gió ��t t� c�p 7 tr� lên theo thang gió Bôpho Gió xoáy theo h��ng ng��c v�i chi�u quay kim ��ng h� n�u là � B�c bán c�u vàthu�n chi�u kim ��ng h� n�u � Nam bán c�u ���ng kính vùng bão bi�n thiên trong kho�ng 600 - 1.000km

Nh�ng vùng gió xoáy có ��c �i�m t�ơng t� nh� bão nh�ng s�cgió y�u hơn, t� c�p 6 tr� xu�ng g�i chung là áp th�p nhi�t ��i �Vi�t Nam, s� phân chia c�p gió xoáy nh� sau:

• Bão là vùng gió xoáy r�t m�nh, s�c gió m�nh nh�t ��t t� c�p 8tr� lên (17m/s)

• Áp th�p nhi�t ��i là nh�ng vùng gió xoáy t�ơng ��i m�nh, bi�nthiên trong kho�ng c�p 6, 7

• Áp th�p là nh�ng vùng gió xoáy y�u, t� c�p 5 tr� xu�ng

Thu�t ng� “xoáy thu�n nhi�t ��i” v�i hàm ý bao g�m c� bão và áp

Trang 7

th�p nhi�t ��i [59]

D�i duyên h�i mi�n Trung n��c ta là nơi h�ng ch�u tác ��ng r�tl�n c�a các nhi�u ��ng th�i ti�t gây m�a l�n Theo s� li�u th�ng kênhi�u n�m (1891 - 2002) cho th�y có t�i 533 cơn bão �� b� vào b�bi�n Vi�t Nam (tính trung bình là 4,3 cơn/n�m), trong �ó �� b� vào b� bi�n mi�n Trung 412 cơn bão chi�m t�i 77,3% (trung bình 3,71 cơn/n�m) Trong nh�ng n�m g�n �ây s� cơn bão �� b� vào b� bi�nlãnh th� Vi�t Nam ngày càng gia t�ng, ��c bi�t ��i v�i b� bi�n mi�nTrung Trong th�i gian (1956 - 2002) s� cơn bão �� b� vào b� bi�nmi�n Trung trung bình ��t 4,11 cơn/n�m (b�ng 28)

B ng 27: S8 c5n bão và áp th3p nhi t i nh h ;ng tr<c ti=p =n các t>nh d i duyên h i mi!n Trung (Th�i k� 1956 – 2002)

S8 c5n bão và áp th3p nhi t i nh h ;ng tr<c ti=p

T�nh

III IV V VI VII VIII IX X XI XII N@m

Thanh Hóa 4 6 9 9 2 30 Ngh� An 3 1 5 5 1 15

Hà T�nh 1 1 5 4 5 16 Qu�ng Bình 3 6 8 7 24

Qu�ng Nam 1 4 1 4 4 1 15 Qu�ng Ngãi 1 1 1 5 2 2 12 Bình ��nh 1 1 5 5 1 13 Phú Yên 1 10 6 1 18 Khánh Hòa 2 1 7 7 17

TAng s8 2 1 2 14 13 24 44 53 29 7 189

(Ngu*n: TT Khí t-.ng th/y v1n Qu3c gia)

Th�i k� xu�t hi�n bão trên d�i duyên h�i mi�n Trung t� tháng VI

��n tháng XII, nh�ng t�p trung ch� y�u vào các tháng VIII ��ntháng XI chi�m 79,4% t�ng s� cơn bão, trong �ó tháng X có s� cơnbão và áp th�p nhi�t ��i �� b� l�n nh�t (53 cơn trên t�ng s� 189 cơn

Trang 8

bão) Tháng xu�t hi�n bão c�ng d�ch chuy�n d�n t� b�c vào nam d�c theo d�i ven bi�n mi�n Trung Tháng IX có s� cơn bão xu�thi�n l�n nh�t � d�i ven bi�n B�c Trung b� (t� Thanh Hóa vào ��nTh�a Thiên - Hu�) chi�m t�i 32,3% s� cơn bão c� n�m ��i v�i d�iven bi�n Trung Trung b� (t� �à N�ng t�i Khánh Hòa) tháng X bão xu�t hi�n cao nh�t, chi�m 37,3% s� cơn bão c� n�m D�i ven bi�nc�c Nam Trung b� (Ninh Thu�n - Bình Thu�n) bão �� b� nhi�unh�t vào tháng XI chi�m 40% s� cơn bão c� n�m Cùng v�i s� gia t�ng v� s� l��ng cơn bão trong th�i gian g�n �ây, th�i gian xu�thi�n bão và áp th�p nhi�t ��i c�ng thay ��i Tháng có s� bão nhi�unh�t d�ch chuy�n d�n v� cu�i mùa bão Th�p k� 1956 - 1965, tháng VIII xu�t hi�n nhi�u cơn bão và áp th�p nhi�t ��i nh�t, 2 th�p k�

1966 - 1975 và 1976 - 1985 tháng nhi�u bão và áp th�p nhi�t ��inh�t là tháng IX, d�ch chuy�n ��n tháng X vào th�p k� (1986 - 1995) và trong nh�ng n�m (1996 - 2001) tháng XI là tháng ch�u �nhh��ng c�a bão và áp th�p nhi�t ��i l�n nh�t

Trung bình hàng n�m có 4 cơn bão và 4 áp th�p nhi�t ��i �nhh��ng ��n d�i duyên h�i mi�n Trung Phân b� s� cơn bão �� b�hàng n�m vào các khu v�c � mi�n Trung nh� sau:

áp th�p nhi�t ��i liên ti�p �� vào d�i duyên h�i mi�n Trung S� b�t

��u và k�t thúc mùa bão c�ng có th� s�m mu�n khác nhau Bão �nh

h��ng ��n d�i duyên h�i mi�n Trung s�m nh�t vào cu�i tháng III

(bão Mamie, ngày 25/III/1982 vào b� bi�n Nam Trung b�, suy y�uthành áp th�p nhi�t ��i gây m�a t�i 200mm � Ninh Thu�n - Bình Thu�n làm xu�t hi�n tr�n l� ngay trong mùa khô) Bão s� 8 (Faith)

là cơn bão mu�n nh�t, �� b� vào Phú Yên - Khánh Hòa ngày

14/XII/1998, gây m�a l�n trên di�n r�ng t� Th�a Thiên - Hu� ��nNinh Thu�n

�áng l�u ý là tr��ng h�p bão �� b� liên ti�p trong th�i gian

Trang 9

ng�n Tháng IX/1964, IX/1978, ch� trong kho�ng 15 ngày, 3 cơnbão m�nh �� b� liên ti�p vào d�i duyên h�i mi�n Trung gây ra l�l�ch s� ho�c l� l�t ��c bi�t l�n trên toàn mi�n, thi�t h�i thu�c lo�il�n nh�t trong nhi�u n�m qua Tr��ng h�p 2 cơn bão ho�c bão và

áp th�p nhi�t ��i �� b� liên ti�p vào cùng m�t khu v�c c�ng gây ra thiên tai nghiêm tr�ng

��c bi�t, do �i�u ki�n ��a hình, quy lu�t chung c�a khí h�u và cơch� hoàn l�u khí quy�n, các tháng nhi�u bão � d�i duyên h�i mi�nTrung, trùng v�i th�i k� ��u ho�t ��ng c�a các ��t không khí l�nht� phía b�c tràn xu�ng Bão, áp th�p nhi�t ��i ho�c d�i h�i t� nhi�t

��i có tác ��ng c�a không khí l�nh th��ng gây m�a to, di�n r�ng, c��ng �� m�a r�t l�n, th�i gian m�a kéo dài hơn, gây l� l�t nghiêm tr�ng trên ph�m vi r�ng

1 3 Các hình th� gây m�a l�n � d�i duyên h�i mi�n Trung

1 3 1 Nh6ng c n bão m nh c&p 12, trên c&p 12

Bão �� b� gây ra gió m�nh c�p 12, trên c�p 12, gió gi�t có khi ��t

��n c�p 13-15 ho�c m�nh hơn, tr��c khi bão vào th��ng có l�cm�nh; vùng gió m�nh c�p 9, 10 th��ng r�ng, v�i bán kính 50 - 100km, bão m�nh th��ng �� b� vào vùng Qu�ng Bình, Qu�ng Tr�;

1 3 2 Bão, áp th&p nhi t i ; b liên ti=p

Bão ho�c bão và áp th�p nhi�t ��i �� b� liên ti�p vào d�i duyên h�imi�n Trung r�t th��ng g�p, �ó là lo�i hình th� th�i ti�t r�t nguy hi�m gây l� l�t l�n T� n�m 1964 ��n nay, có 12 ��t bão ho�c bão

và áp th�p nhi�t ��i �� b� liên ti�p vào d�i duyên h�i mi�n Trung

��c �i�m chính c�a hình th� th�i ti�t này nh� sau:

Trong th�i k� ng�n (8 - 15 ngày) có 2 ��n 3, th�m chí 4 cơn bão ho�c bão và áp th�p nhi�t ��i �� b� liên ti�p, có khi vào cùng m�t khu v�c, không ít tr��ng h�p còn có tác ��ng c�a không khí l�nh;

M�a th��ng r�t to, c��ng �� r�t l�n, di�n r�ng, kéo dài nhi�u ngày (7-15 ngày), tâm m�a có th� ��t t� 800 - 1.000mm, ho�c trên d��i 1.500mm khi có tác ��ng c�a không khí l�nh

Trang 10

Gây l� l�t nghiêm tr�ng trên nhi�u tri�n sông, bao trùm nhi�ut�nh trong d�i duyên h�i mi�n Trung;

Gây thi�t h�i l�n v� ng��i và tài s�n

�i�n hình cho nh�ng tr��ng h�p bão ho�c bão và áp th�p nhi�t ��i

�� b� liên ti�p gây l� l�t nghiêm tr�ng có th� là các tr��ng h�p sau:

N<m 1964, t� ngày 4 - 16/XI, liên ti�p 3 cơn bão �� b� vào d�i

duyên h�i mi�n Trung gây ra thiên tai l� l�t l�n r�ng kh�p, thi�t h�inghiêm tr�ng ch�a t�ng th�y trong nhi�u n�m qua

N<m 1978, t� ngày 15 - 26/IX, có 1 áp th�p nhi�t ��i và 2 cơn

bão m�nh s� 8, 9 v�i gió trên c�p 9, liên ti�p �� b� vào Qu�ng Nam - �à N�ng (15/IX), vào Th�a Thiên - Hu� - Qu�ng Nam (20/IX) và vào Hà T�nh - Qu�ng Bình (26/IX) cùng k�t h�p v�ikhông khí l�nh (bão s� 9), gây ��t m�a kéo dài 17 ngày, di�n r�tr�ng, m�a r�t to (l��ng m�a t� Thanh Hóa ��n Th�a Thiên - Hu�v��t trên 1.000mm có tâm m�a trên 1.800mm t�i Ngh� An, khu v�c t� Qu�ng Nam ��n Qu�ng Ngãi trên 400mm), c��ng �� m�a

��t k� l�c (t�i �ô L�ơng), m�a 12gi� là 527,9mm, m�a 24gi� là 788,4mm; m�a 48gi� ��t 1.497mm (t�i K� Anh) và 1.787,3mm (t�i Bàu N��c) là ngày 26 - 28/IX; l� l�t nghiêm tr�ng trên nhi�utri�n sông: t�i Nam �àn trên sông Lam xu�t hi�n l� l�ch s� có m�c n��c ��t 10,38m gây thi�t h�i r�t l�n

N<m 1983, trong vòng 3 tu�n, t� 9 - 29/X, có 3 cơn bão và 1 áp

th�p nhi�t ��i �� b� vào d�i duyên h�i mi�n Trung t� Qu�ng Bình

��n Tuy Hòa, gây ra m�a l�n � h�u h�t các khu v�c mi�n Trung, l�trên báo ��ng III xu�t hi�n ��ng th�i trên các sông t� Th�a Thiên - Hu� ��n Quy Nhơn

N<m 1987, t� 19 25/XI, liên ti�p có bão s� 6 vào Bình ��nh

-Phú Yên (19/XI), áp th�p nhi�t ��i vào -Phú Yên - Khánh Hòa; nên t� 18 - 26/IX, có m�a to ��n r�t to t� Qu�ng Ngãi ��n Phú Yên, tâm m�a t�i trên 800mm; các sông thu�c khu v�c này ��u có l� l�n,riêng ��nh l� sông V� x�p x� m�c l� l�ch s� n�m 1964; l� l�n l�i g�pk� tri�u c��ng �ã gây l�t nghiêm tr�ng nhi�u huy�n, thi�t h�i l�n v�ng��i và tài s�n

N<m 1995, t� ngày 26/X ��n 1/XI, có 2 cơn bão m�nh s� 10, 11

�� b� vào Bình ��nh (26/X) và Qu�ng Ngãi - Bình ��nh (1/XI)

Trang 11

cùng v�i tác ��ng c�a không khí l�nh gây m�a kéo dài trong các ngày 26/X ��n 2/XI t� Hà T�nh ��n Phú Yên, m�a l�n, ph� bi�n t�

350 - 800mm; l� l�t l�n trên các sông t� Qu�ng Bình ��n Bình

��nh, gây thi�t h�i nghiêm tr�ng

N<m 1996, t� gi�a tháng X ��n ��u tháng XII, � các t�nh t�

Th�a Thiên - Hu� ��n Bình ��nh liên ti�p 4 cơn bão gây ra 4 - 6 ��tm�a l� l�n làm ng�p l�t dài ngày; m�t s� nơi �ã xu�t hi�n l� ��cbi�t l�n nh� � sông B��i t�i Th�ch Thành, sông Kôn t�i Tân An và sông L�y t�i tr�m sông L�y Ng�p l�t nghiêm tr�ng � các t�nh t�Qu�ng Bình ��n Khánh Hòa Thi�t h�i r�t l�n � h�u h�t các t�nh

N<m 1998, liên t�c trong 12 ngày tháng XI, Nam Trung b� �ã

ch�u �nh h��ng tr�c ti�p 3 cơn bão (bão s� 4 vào Bình Thu�n, Ninh Thu�n ngày 14/XI, bão s� 5 �� b� vào Phú Yên - Khánh Hòa ngày 20/XI, bão s� 6 �� b� vào Phú Yên, Bình ��nh ngày 26/XI) có

���ng �i cùng v� trí �� b� r�t ph�c t�p Do m�a l�n t�p trung trong m�t th�i gian ng�n nên xu�t hi�n l� l�n ��ng b� trên toàn d�i Trung

và Nam Trung b� có m�c �� ��nh l� cao nh�t k� t� 10 n�m tr� l�i

�ây, ��nh l� � nhi�u �i�m �o x�p x� l� l�ch s� nh� t�i tr�m Ái Ngh�a(S.Vu Gia) v��t báo ��ng III là 1,57m, x�p x� l� l�ch s� 1964 v�ibiên �� l� dao ��ng t� 4 - 8m và c��ng su�t l� t� 33 - 67cm/h, m�cn��c các h� ch�a ��u v��t ng��ng tràn t� 1 - 5m gây ng�p l�tnghiêm tr�ng trên toàn khu v�c c� di�n tích canh tác l�n khu v�c

���ng giao thông v�i m�c ng�p sâu t� 1 - 2m

1 3 3 Bão, áp th&p nhi t i k=t h.p v i front l nh

Ho�t ��ng c�a bão và áp th�p nhi�t ��i � mi�n Trung di�n ra vào mùa thu và ��u �ông �ây c�ng là th�i k� ti�n tri�n c�a gió mùa

�ông B�c, ��a không khí l�nh v� d�i duyên h�i mi�n Trung v�i t�nsu�t và c��ng �� ngày càng t�ng S� trùng h�p v� th�i gian nh� v�ylàm xu�t hi�n hình th� k�t h�p gi�a bão ho�c áp th�p nhi�t ��i v�ifront l�nh Front l�nh ti�n v� phía nam, còn bão di chuy�n v� phía tây, gây m�a to và l� l�t trên ph�m vi r�ng Tr��ng h�p �i�n hình c�a s� k�t h�p này là tr�n m�a l� l�ch s� ��u tháng XI/1999, x�y ra

� khu v�c t� Qu�ng Tr� ��n Qu�ng Ngãi, kéo dài t� 1 - 6/XI, gây l�l�t nghiêm tr�ng; � r�t nhi�u nơi có l��ng m�a lên ��n 1.500 -2.000mm trong c� ��t Ph�n l�n s� cơn bão trong tháng XII ��u có s� k�t h�p v�i front l�nh, nh�ng tháng này l�i ít bão S� liên k�t

Trang 12

gi�a bão và áp th�p nhi�t ��i v�i không khí l�nh di�n ra trong th�ik� t� tháng IX - XII; kho�ng 1/3 s� cơn bão và áp th�p nhi�t ��ivào duyên h�i mi�n Trung có s� k�t h�p c�a front l�nh, ch� y�utrong tháng X, XI

1 3 4 Front l nh

Trong th�i k� thu - �ông, d�i duyên h�i mi�n Trung xu�t hi�n nh�ngtr�n m�a l�n không liên quan ��n bão hay áp th�p nhi�t ��i, mà liên quan v�i các ��t không khí l�nh Không khí l�nh ��n d�i duyên h�imi�n Trung có b� dày r�t h�n ch�, 1 - 2km và hàm l��ng �m không cao cho nên khó có th� gây m�a l�n M�a l�n � �ây chính là m�afront l�nh v�i tác ��ng t�ng c��ng c�a dãy Tr��ng Sơn Gió mùa

�ông b�c th�i m�nh d�c theo s��n �ông Tr��ng Sơn, tr� thành gió tây b�c � B�c Trung b� và gió b�c � Nam Trung b�

Trong th�i k� thu - �ông - xuân, tín phong th�ng tr� mi�n tây Thái Bình D�ơng và bi�n �ông, g�p không khí l�nh ch�n ���ng, lu�ng tín phong ph�i tr��n lên cao, v��t qua không khí l�nh và dãy Tr��ng Sơn �� ti�p t�c ti�n v� phía Tây Gió mùa �ông b�c ��n d�i duyên h�imi�n Trung b� bi�n tính nhi�u cho nên t�ơng ph�n nhi�t �� không còn l�n nh� � front l�nh �i�n hình Front l�nh ho�t ��ng m�nh m�nh�t � d�i duyên h�i mi�n Trung vào tháng XI, XII Các ��t m�ath��ng kéo dài 1 - 4 ngày, có th� m�a v�a, m�a to ��n r�t to Tr�nm�a l� l�ch s� � Th�a Thiên - Hu� ��u tháng XI/1999 v�i l��ng m�anhi�u nơi ��t ��n 1.000 - 1.500mm/��t, c�ng x�y ra trong khu v�cfront l�nh Front l�nh gây m�a d�c mi�n �ông Tr��ng Sơn, t� Ngh�

An vào Ninh Thu�n, m�a l� l�n nh�t là khu v�c Trung Trung b�.Bình Thu�n h�u nh� không m�a trong th�i k� gió mùa �ông b�c Gió mùa �ông b�c ��n �ây �ã bi�n tính m�nh m� và ��i h��ng, hoà nh�p v�i tín phong Thái Bình D�ơng

Nh� v�y, có th� th�y r�ng các hình th� th�i ti�t chính gây ra m�al� trên các sông d�i duyên h�i mi�n Trung là: Bão, áp th�p nhi�t

��i, không khí l�nh, d�i h�i t� nhi�t ��i Tùy theo v� trí c�a l�u v�csông và v� trí �� b� c�a bão ho�c áp th�p nhi�t ��i, c�ng nh� t� h�pc�a chúng v�i không khí l�nh mà m�a trên l�u v�c c�ng khác nhau M�a th��ng l�n, c��ng �� cao, th�m chí l�n hơn � m�t s� vùngm�a l�n mi�n B�c M�a phân b� không ��u theo không gian � toàn

vùng ��c �i�m riêng bi�t là các tr�n l� l�t l�n, l� l�t l�ch s� ch�

Trang 13

x�y ra khi có tác ��ng t� h�p c�a bão, áp th�p nhi�t ��i v�i không khí l�nh L� l�t l�n do m�a bão, áp th�p nhi�t ��i ho�c bão, áp th�p

nhi�t ��i k�t h�p v�i không khí l�nh chi�m 73%; do không khí l�nh k�t h�p v�i các d�ng hoàn l�u khác ��t 21% t�ng s� tr�n

Quy lu�t xu�t hi�n các nhi�u ��ng th�i ti�t trên d�i ven bi�n Vi�tNam nói chung và d�i duyên h�i mi�n Trung nói riêng khá ph�c t�p Theo các th�ng kê nhi�u n�m cho th�y trong nh�ng n�m g�n �ây

��c bi�t trong hai th�p k� 80 và 90 s� l��ng các nhi�u ��ng th�i ti�tt�ng r�t �áng k� trên d�i ven bi�n Vi�t Nam ��ng th�i t� tr�ng phân b� trên t�ng �o�n d�i ven bi�n c�ng thay ��i N�u nh� trong các th�p k� tr��c bão và áp th�p nhi�t ��i �� b� ch� y�u vào d�i ven bi�n B�c b� thì trong nh�ng n�m g�n �ây s� l��ng bão và áp th�pnhi�t ��i �� b� vào d�i duyên h�i mi�n Trung ��c bi�t khu v�c Nam Trung b� gia t�ng m�t cách �áng k� (th��ng chi�m t�i 64,3% s� cơnbão �� b� vào b� bi�n Vi�t Nam) Thêm vào �ó c�p �� c�a các cơnbão c�ng l�n hơn nhi�u so v�i tr��c �ây, các cơn bão làm n��c bi�ndâng cao trên 2m chi�m 11% s� l��ng cơn bão �� b� vào d�i ven bi�n Nam Trung b�

V�i các ho�t ��ng c�a các hình th� th�i ti�t khác nhau, vi�c hình thành m�a (c� v� l��ng l�n phân b� m�a theo không gian, v� trí trung tâm m�a) c�ng là nguyên nhân gây l� l�n và ng�p l�t các l�uv�c sông vùng nghiên c�u Các l�u v�c tr�i dài t� vùng núi xu�ngvùng ��ng b�ng nên m�a xu�t hi�n không ��u trên toàn l�u v�c N�u tâm m�a n�m � khu v�c th��ng ngu�n và trung l�u th��ng x�y ra l� quét nh�ng kh� n�ng ng�p l�t vùng h� du ít hơn n�u tâm m�a n�m � ph�n trung l�u xu�ng h� l�u

Các l�u v�c sông thu�c vùng Nha Trang - Khánh Hòa, Ninh Thu�n, Bình Thu�n l� l�n do ch�u tác ��ng c�a không khí l�nh chi�m t� tr�ng l�n nh�t

D�a trên cơ s� phân tích trên cho th�y, l� l�t ��c bi�t l�n, l� l�tl�ch s� � d�i duyên h�i mi�n Trung trong th�i gian qua do m�a r�t

to, ��c bi�t to d��i tác ng c/a bão, áp th&p nhi t i; c/a bão hoBc bão và áp th&p nhi t i ; b liên ti=p; c/a bão và áp th&p nhi t i có tác ng c/a không khí l nh và tác ng c/a không khí

l nh lên rìa phía bEc c/a d i h i t nhi t i Tác ��ng �ơn l� c�a

các hình th� th�i ti�t khác ho�c t� h�p c�a chúng ��u ch�a th�y gây

ra l� l�t ��c bi�t l�n � các sông mi�n Trung

Trang 14

1 4 Xây d�ng b�n �� l��ng m�a ngày l�n nh�t d�i duyên h�i mi�n Trung

Trong vùng nhi�t ��i �m gió mùa n��c ta, m�a là ngu�n cung c�p n��c cho h� th�ng sông ngòi Do v�y, l��ng n��c sông và ch� �� n��c sông ph� thu�c ch� y�u vào l��ng m�a và ch� �� m�a ��i v�i l� l�t, l��ng m�a m�t ngày l�n nh�t là ��c tr�ng

cơ b�n r�t c�n cho tính toán l�u l��ng l� l�n nh�t trong tr��ng h�p thi�u s� li�u

Trong vòng 10 n�m g�n �ây, do s� bi�n ��i khí h�u toàn c�u, l�l�t h�n hán �ã x�y ra r�t nghiêm tr�ng � các n��c trên th� gi�i và �n��c ta ��c bi�t là �ã xu�t hi�n nh�ng tr�n m�a r�t l�n v�i giá tr�l��ng m�a ngày l�n nh�t vào lo�i k� l�c trong chu�i quan tr�c Vì

v�y “Xây d�ng b�n �� m�a m�t ngày l�n nh�t d�i duyên h�i mi�n Trung” (t� Thanh Hóa ��n Bình Thu�n) v�i t� l� 1/500.000 là vi�c

làm c�n thi�t �áp �ng cho yêu c�u phòng ch�ng và gi�m nh� thiên tai l� l�t � d�i duyên h�i mi�n Trung

L��ng m�a ngày l�n nh�t là l��ng m�a l�n nh�t c�a m�t ngày tính t� 19gi� hôm tr��c ��n 19gi� hôm sau Chu�i s� li�u l��ngm�a ngày l�n nh�t (Xmaxngày) t�i các tr�m �ã ���c phân tích và ki�mtra tính ch�t h�p lý

T� chu�i s� li�u m�a m�t ngày l�n nh�t trong m�t n�m, xây d�ng ���ng t�n su�t lý lu�n d�ng PearsonIII b�ng ch�ơng trình máy tính, xác ��nh giá tr� m�a �ng v�i t�n su�t 1%, sau �ó th� hi�n trên b�n �� ��a hình t� l� 1/500.000 C�n c� vào biên �� dao ��ng c�a

Xmaxngày �ã l�a ch�n c�p ���ng ��ng tr� là 100mm

Các ���ng ��ng tr� ���c xác ��nh b�ng ph�ơng pháp n�i suy hay ngo�i suy tuy�n tính t� các giá tr� Xmaxngày t�i các tr�m k� c�n Ngoài ra, còn xét thêm �nh h��ng c�a ��a hình

Các b�n �� Xmaxngày còn ���c ki�m tra tính ch�t h�p lý b�ng cách

so sánh t� s� l��ng m�a ngày l�n nh�t gi�a các t�n su�t

Xmaxngày(5%)/Xmaxngày(1%), t� s� này luôn luôn nh� hơn 1

Giá tr� l��ng m�a ngày l�n nh�t t�n su�t 1% (Xmaxngày1%) trong khu v�c nghiên c�u bi�n ��i t� 120mm ��n hơn 950mm (hình 6) Các tâm m�a có Xmaxngày(1%) l�n hơn 900mm xu�t hi�n � Th�aThiên - Hu� t�i Bình ��nh Khu v�c ven bi�n Ninh Thu�n, Bình Thu�n Xmaxngày1% khá nh� (d��i 200mm)

Trang 15

b i ể n

đ

ô n g

104°00'

107°00'

107°00'

19° 00'

20° 00'

20° 40'

109°00' 108°00'

10° 00'

11° 00'

12° 00'

13° 00'

14° 00'

109°00' 108°00'

15° 00'

16° 00'

17° 00'

18° 00'

Điểm m a Ranh giới quốc gia Ranh giới tỉnh

hình 6: bản đồ đẳng trị l ợng m a 1 ngày lớn nhất tần suất p = 1%

dải duyên hải miền trung

(mm)

l à o

c a m p u c h i a

Đảo Hải Nam

S Đ Rằ

sông Cái

V ụn g

Xu ân

Đ i

S B a

Vịn h V

ăn Pho ng

V ịnh

L ăn g M ai

Cử a

Đạ i

vũng an hòa

cử a Ta m

V Phan Rí

Vịnh Phan Thiết

Vịn h C am Ran h

Cg Đ Nẵng Vụng Cầu Hai Vịnh Đ Nẵng Cửa Thuận An

sg C am Lộ

Sg H ng Sô

B cửa Tùng

cửa Doanh cửa L ý Ho

cửa Lạch Tr o

Sôn g M B

Sg C o n

S u

bình thuận

đồng nai bình ph'ớc

thừa thiên huế

quảng nam

quảng ngãi kon tum

đà nẵng

bình định gia lai

300

700

500

200 300

200

200

2 00

300 200

200

500 400

300

500 500 700 900

) 435 )

778 ) 822

) 337

570 ) )

) ) 920 ) 536 516 672

)

) 496 ) 537

244 ) ) 289

591 ) 362 )

) 351 ) 310 ) 364

) ) 200 264

) 225

269 )

) 222 ) 121

) 322

) 405 ) 584 ) 511 ) 560

445 )

436 ) ) 382

) 545

420 ) 439

335 ) ) 267

) 276 ) 266

198 ) 235 ) )386

188 209 ) ))

535 )

) 465 ) 506 682

)719) 690 )) 577 ) 542 )

) 755

410 ) 414

605 ) ) 600

) 778 230

) 566 534

678

) )

612 718 )

) 436 ) ) 580 ) 605 709 ) )

622 )

)561445

733

) 556 631 ) 935

580 )

) 557 ) ) 953

918 )

787 )

) 182

240 )

)

) 214

184 )

) 142

) 222 179

222 ) ) 185

)

) 255

) 366 ) 152

215 ) 397

288 )

311 )

268 )

564 )

577 )

887 ) ) 513 )

) 412

) 680 ) 547 730

) 776

) 465 572 690 ) ) 633 ) 453

) 529

) 632 ) ) 635

) 663

)) 598

) 791 510

) 643 ) ) 577

) 529 ) 487 669 452

) 438 ) 523 699

) )) 444 )

) 585 421 ) 589 ) 672

) 427 426 ) ) 668

) 454 ) 350 ) ) 298

698 )

454 332

) 334

) 361 350 )

) 284

) 342

) 318

351 )

370 )

) 315 ) 255

) 471

Trang 16

S� phân b� theo không gian c�a Xmaxngày1% có liên quan ��n ��ahình và v� trí ��a lý D�i duyên h�i mi�n Trung n�m � phía �ông Tr��ng Sơn, ch�u �nh h��ng tr�c ti�p c�a bão, áp th�p nhi�t ��i và không khí l�nh, m�a c�ng nh� c��ng �� m�a r�t l�n Còn � c�c Nam Trung b� thì m�c �� �nh h��ng c�a các hình th� th�i ti�t gây m�a l�không m�nh nh� � khu v�c trên Giá tr� Xmaxngày1% khá l�n � các t�nh t� Hà T�nh ��n Khánh Hòa Các khu v�c c�c Nam Trung b� có

Xmaxngày1% không l�n, d��i 200mm

2 Các yFu tH mIt '/m tác '(ng 'Fn lJ lKt d8i duyên h8i mi,n Trung

2 1 Tác ��ng c�a y�u t� ��a ch�t, ��a m�o, ��a hình ��n s� hình thành l� l�t d�i duyên h�i mi�n Trung

2 1 1 C&u trúc Ha ch&t và ch= Ha ng lIc

��c �i�m sông ngòi, ch� �� th�y v�n và ��c bi�t là l� l�t c�a vùng nghiên c�u ph� thu�c m�t ph�n quan tr�ng vào ��c �i�m ��a ch�ttrong �ó nghiên c�u c�u trúc ��a ch�t, ��c �i�m ki�n t�o, thành ph�nth�ch h�c c�a các l�u v�c sông s� góp ph�n tích c�c vào vi�c xác

��nh nguyên nhân l� l�t vùng nghiên c�u

D�i duyên h�i mi�n Trung bao g�m nhi�u c�u trúc ��a ch�t v�icác ch� �� ki�n t�o, thành ph�n th�ch h�c khác nhau Nh�ng m�tnét chung nh�t là có gradien ��a hình theo m�t c�t t� l�c ��a ra bi�n,

do �ó các sông trong vùng ph�n l�n ng�n và ch� y�u phát tri�n quá trình xâm th�c sâu, còn quá trình b�i t� và xâm th�c b� ch� y�u x�y

ra � khu v�c ��ng b�ng ven bi�n [50] Các ��i c�u trúc ki�n t�o �ãtác ��ng ��n vùng nghiên c�u:

Võng ch�ng S�m N�a: n�m k� ngay � phía tây nam ��i sông

Mã, võng ch�ng S�m N�a nh� m�t ���ng vi�n ch� Z ôm l�y ��iph�c n�p lõm sông C� và ��i ph�c n�p l�i Phu Ho�t � phía tây nam

��a hình chung c�a võng ch�ng này là vùng núi ��a hình b� phân c�tph�c t�p và mi�n ��i v�i ��ng b�ng h�p ven bi�n Thanh - Ngh�.Võng ch�ng S�m N�a là nơi x�y ra d� d�i ho�t ��ng macma và phá hu� ��t gãy Ngoài h� th�ng ��t gãy phân ��i mang tính kh�ng ch�s� t�n t�i c�a võng ch�ng, các ��t gãy phát sinh trong n�i ��i di�n

ra trong th�i k� Triat c�ng góp ph�n vào vi�c phân c�t c�u trúc

Trang 17

móng, ��ng th�i c�ng là ti�n �� cho vi�c t�o nên các h� th�ng dòng ch�y c�a võng ch�ng này

��i ph�c n�p l�i Phu Ho�t: kéo dài t� phía th��ng Lào sang

Vi�t Nam, c�u t�o thành nh�ng kh�i núi có �� cao trung bình và

��nh h��ng không rõ r�t B� 2 ��t gãy sâu ch�y hai bên theo ph�ơng tây b�c - �ông nam kh�ng ch�, ��i Phu Ho�t nh� là m�t ��a l�y có d�ng nêm ch�n gi�a võng ch�ng S�m N�a và ��i ph�c n�p lõm sông Lam

��i ph�c n�p lõm sông C�: kéo dài trên 600km và ���c gi�i

h�n b�i các ��t gãy phân ��i ��c tr�ng c�a ��i là mi�n núi, phía tây b�c có nhi�u ��nh cao: Phu Si Lung (3.076m), Phuxalaileng (2.711m), Phudonc�n (1.365m)… h� th�p d�n xu�ng l�u v�c sông Lam ��a hình � �ây b� chia c�t thành các thung l�ng sâu và các d�inúi song song ph�ơng tây b�c - �ông nam th�p d�n v� phía bi�n

��i u�n n�p Tr��ng Sơn: ��i có ph�ơng tây b�c - �ông nam ,

kéo dài t� �èo Ngang ��n �èo H�i Vân n�m song song v�i ���ng b� bi�n hi�n t�i C�u t�o nên ��i u�n n�p Tr��ng Sơn bao g�m t�ng c�u trúc d��i tu�i Ocdovic th��ng - Silua h� (03- S1) có b� dày trên 3.500m g�m ch� y�u là �á phi�n sét xen k� �á phi�n silic, cát k�t, grauvac, cu�i k�t xen t�ng và nh�ng t�p andezit pocfirit và tuf c�achúng phân b� ch� y�u � vùng phía tây Qu�ng Bình, Qu�ng Tr� t�othành ph�c n�p l�i nh� kéo dài theo ph�ơng tây b�c v�i tr�c u�nl��n thay ��i b�t chéo qua sông B�n H�i c�ng nh� l�u v�c sông Long ��i, ��i Giang T�ng c�u trúc trên là tr�m tích Silua th��ng -Devon h� (S2- D1) dày kho�ng 3.500m ��c tr�ng ch� y�u b�i thành h� cát - sét k�t có c�u t�o phân nh�p dày xen k� không ��u và ph�ntrên chúng còn g�p nh�ng l�p �á vôi �ng v�i giai �o�n ngh�ch ��o

�� t�o thành ��a v�ng c�a ��a máng Tr��ng Sơn � ph�n �ông nam c�a ��i u�n n�p Tr��ng Sơn, tr�m tích Devon là cát k�t màu ��s�m l�n �á phi�n sét, �á vôi n�m tr�c ti�p lên móng k�t tinh � vùng Hu� So v�i tr�m tích Ocdovic - Silua, tr�m tích Devon l� ra trên nh�ng vùng di�n tích r�ng hơn nhi�u, ch� y�u d�c theo cánh �ông b�c c�a ��i, ��c bi�t phía tây Hà T�nh (d�c biên gi�i Vi�t - Lào) tr�m tích Devon t�o thành n�p l�i l�n d�ng con thoi có tr�c theo h�núi Rào C� (2.235m), chi�u ngang kho�ng 40km và nhân c�a nó b�m�t th� granit xuyên d�c lên Ph�n �ông b�c c�a ��i ���c gi�i h�nb�i h� ��t gãy Rào N�y qua H�ơng Khê, H�ơng Sơn và hàng lo�t

Trang 18

các h� ��t gãy c�p 2 d�ng lông chim �âm chìa ra � vùng Quy ��t, Minh Hóa

N�m ch�ng lên các thành t�o Paleozoi là thành h� màu �� Jura

có l�n phun trào axit Chúng n�m tho�i d�ng các tr�ng gi�a núi �khu v�c �èo M� Gi�, vùng núi Co Ta Rum (1.624m) � tây Qu�ng Bình � nh�ng vùng này các ��t gãy tr� theo ph�ơng �ông b�c - tây nam d�c th��ng ngu�n sông Rào Tr�c, Rào Cái còn gây phá h�ycác tr�m tích l�c ��a Jura và Kreta Các tr�m tích Neogen g�p ��ng H�i, các l�p ph� bazan olivin, dolerit l� ra � V�nh Linh

��i khâu Tam K� - Ph��c Sơn: �ây là ��i c�u trúc n�m gi�a

u�n n�p Tr��ng Sơn � phía b�c và ��a kh�i Kon Tum � phía nam Gi�i h�n phía b�c c�a ��i là ��t gãy sông Cu �ê và phía nam là ��tgãy sông Trà B�ng ��i có ph�ơng kéo dài theo h��ng tây b�c -

�ông nam (ph�n bên Lào) sang ��n ��a ph�n Vi�t Nam thì chuy�nsang h��ng á v� tuy�n ��i khâu Tam K� - Ph��c Sơn có v� l�c ��a

���c hình thành vào ��u k� Devon Vào th�i k� Mezozoi ��i b� s�tlún l�p ��y b�i tr�m tích l�c nguyên t�o nên tr�ng Nông Sơn Sang th�i k� Kainozoi, rìa �ông c�a ��i b� s�t lún và ���c ��n bù b�i các tr�m tích b� r�i có tu�i Neogen - �� t�

Các thành t�o ��a ch�t c�u t�o nên ��i khá �a d�ng bao g�m các thành t�o có tu�i t� Proterozoi cho ��n �� t� Các �á có tu�iProterozoi và Paleozoi ��u r�t b�n v�ng, các �á xâm nh�p thu�c ph�ch� Qu� Sơn, ��i L�c, Chu Lai, Bà Nà và các tr�m tích l�c nguyên h�t�ng Nông Sơn, Th� Lâm Các thành t�o Kainozoi ch� y�u là tr�mtích b� r�i l�p ��y tr�ng sông Thu B�n v�i t�ng chi�u dày trên 100m V� phía nam m�i Ba Làng An là l�p ph� bazan tu�i �� t�

��a kh�i Kon Tum: ti�p giáp v�i ��i u�n n�p Tr��ng Sơn �

phía b�c qua ��i khâu Tam K� - Ph��c Sơn ��a kh�i Kon Tum không ��ng nh�t v� ki�n trúc th� hi�n � 2 ph�n b�c và nam c�a ��akh�i khá rõ r�t Phía b�c ch� y�u là các thành t�o siêu bi�n ch�t ti�nCambri b� bi�n c�i trong Paleozoi, còn ph�n phía nam là tr�m tích núi l�a sinh, phun trào Mezozoi ch�ng lên các kh�i sót �á c� �trung l�u sông Ba, Madrac

Nét c�u trúc �áng l�u ý ��i v�i m�ng l��i th�y v�n phân b�trong ��a kh�i Kon Tum là các v�n ��ng nâng h� mang tính kh�it�ng d�c theo các ��t gãy ki�n t�o và khe n�t theo hai h��ng ch�

Trang 19

y�u là �ông b�c - tây nam và tây b�c - �ông nam, �i�n hình là các

��t gãy sông Ba, Hà Giao, Trà B�ng, sông Re Các ��t gãy này qui

��nh v� trí h��ng dòng ch�y c�a các sông � �ây T�i các nơi ��t gãy giao nhau t�o thành các ��i n�t v� ki�n t�o làm ti�n �� cho thung l�ng sông m� r�ng, ho�c hình thành các h� s�t ��a ph�ơng làm cho m�ng l��i sông su�i có �i�u ki�n phát tri�n theo chi�u ngang, hình thành nên các ��ng b�ng có di�n tích �áng k� và là nơi t�p trung n��c m�i khi có m�a l�n t� th��ng ngu�n các sông ��a xu�ng

��i ki�n trúc ch�ng �à L�t: n�m v� phía nam ��a kh�i Kon Tum

có ph�ơng chung �ông b�c - tây nam, bao g�m h�u h�t Nam Trung b�

và �ông Nam b� ��i có c�u trúc c�a m�t võng ch�ng g�i trên v� l�c

��a �ã c� k�t và m�t bên là mi�n s�t r�t m�nh rìa bi�n �ông trong ��iMezozoi

Trong giai �o�n tân ki�n t�o ��i ki�n trúc ch�ng �à L�t b� nâng m�nh m�, t�n t�i nhi�u b� m�t san b�ng � các m�c �� cao 400 - 600m, 800 - 1.000m, ��c bi�t là các thành t�o cát �� ���c nâng cao t�i 150 - 200m, ngoài ra trong giai �o�n này c�ng xu�t hi�n 2 ��tphun trào có tu�i N2- QIvà QII-IV phân b� r�ng rãi � Xuân L�c, B�nKh� Các h� th�ng ��t gãy theo các ph�ơng tây b�c - �ông nam ,

�ông b�c - tây nam, kinh tuy�n - á kinh tuy�n, v� tuy�n - á v� tuy�nphát tri�n m�nh t�o các thung l�ng và qui ��nh h��ng dòng ch�y c�acác sông: Cái (Nha Trang), Cái (Phan Rang), sông Lòng Sông, sông L�y, sông Cái (Phan Thi�t), sông Dinh

Trên cơ s� các ��c �i�m ��a ch�t �ã trình bày, cho th�y các tác

��ng ��a ��ng l�c trong phát sinh l� l�t d�i duyên h�i mi�n Trung là:

*1 Tác '(ng trong hình thành và biFn 'Ri cSu trúc mIt '/m:

� mi�n Trung có th� th�y rõ dòng ch�y sông chính � các l�uv�c sông Mã, sông Lam, sông Rào N�y, sông H��ng Hóa, sông Bung, sông Trà Khúc, sông Ba ��u n�m vào di�n các ��i ��tgãy cùng tên Hình thái c�a các l�u v�c (to� tia, lông chim, cành cây v.v ) ph� thu�c vào c�u trúc ��a ch�t - ��a hình khu v�c, còn �� d�c, chi�u dài và di�n tích l�u v�c ph� thu�c vào tính t�ơng ph�n trong c�u trúc ��a hình hi�n ��i, có ngh�a, ��u ���cti�n ��nh b�i các quá trình n�i ��ng l�c hi�n ��i �a s� các sông

� d�i duyên h�i mi�n Trung ��u ng�n, di�n tích l�u v�c không

Trang 20

l�n, �� d�c s��n và gradient dòng ch�y cao

L�p v� phong hóa - th� nh��ng, các t�ng ch�a n��c d��i ��tt�ng nông, t�ng sâu ���c hình thành do quá trình ��a ch�t b�m�t, s� tác ��ng t�ơng h� c�a các quá trình n�i ��ng l�c vàngo�i ��ng l�c Các ��c �i�m v� qui mô, v�t ch�t, hình thái và phân b� trong không gian c�a chúng ��u có m�i quan h� ngu�ng�c v�i các quá trình ��a ��ng l�c và ��ng l�c c�a th�y quy�n,sinh quy�n và khí quy�n S� phân hóa l�p v� phong hóa - th�nh��ng theo các �ai cao và c�u trúc ��a ch�t t�ng m�t là m�tminh ch�ng c� th� � mi�n Trung

*2 Tác '(ng trong diUn biFn môi tr Wng 'Xa chSt gây lJ lKt Y mi,n Trung

Các hi�m h�a c�a môi tr��ng ��a ch�t trong h� th�ng các quá trình ��a ��ng l�c hi�n ��i có tác ��ng gây l� l�t � mi�n Trung, th�hi�n � m�t s� �i�m cơ b�n:

Các �i�u ki�n t� nhiên c�a môi tr��ng ��a ch�t d�i duyên h�imi�n Trung do các quá trình ��a ��ng l�c th�ch quy�n t�o ra nghiêng v� phía thu�n l�i trong phát sinh l� l�t Di�n thu n��c(ch� y�u là mi�n ��i núi) c�a các l�u v�c d�i duyên h�i mi�nTrung chi�m kho�ng 80% di�n tích t� nhiên toàn mi�n, l�n g�p

6 l�n di�n tích ít d�c và ��ng b�ng

Các quá trình ��a ch�t b� m�t �ã t�o nên các ch��ng ng�i v�t t�nhiên nh� các d�i c�n cát ven bi�n (chi�m ��n kho�ng 5% di�ntích t� nhiên d�i duyên h�i mi�n Trung) gây b�i l�ng, xói l� b�sông và bi�n làm l�p c�a sông, phá ho�i �ê �i�u, tác ��ng nghiêm tr�ng ��n kh� n�ng tiêu thoát l� c�a các l�u v�c ra bi�n,làm tr�m tr�ng thêm tác h�i c�a l� l�t C�ng chính các quá trình

��a ch�t b� m�t này l�i t�o ra các môi tr��ng thu�n l�i � vùngnúi cho vi�c n�y sinh l� quét (hi�n t��ng tr��t l� s��n núi và b�sông su�i, làm t�c ngh�n dòng ch�y, phá h�y các c�nh quan b�m�t có ch�c n�ng �i�u ti�t l� ) làm suy thoái ch�t l��ng c�am�t ��m (xói mòn ��t, phá h�y l�p ph� th�c v�t ) d�n ��ngi�m di�n tích và kh�i l��ng ��t th�m n��c, bi�n ��i cơ c�u

�i�u ti�t l� c�a th�m th�c v�t � các l�u v�c

Ho�t ��ng tân ki�n t�o và hi�n ��i là ��ng l�c ch� ��o trong

Trang 21

vi�c duy trì h� th�ng cân b�ng ��ng c�a m�t ��m và môi tr��ng

��a ch�t, �ang và s� ti�p t�c phân hóa hình thái c�a các l�u v�csông mi�n Trung d�n ��n vi�c bi�n ��i ch� �� th�y v�n, ��c bi�t

là ch� �� dòng ch�y; làm sâu s�c thêm s� khác bi�t c�a môi tr��ng ��a ch�t sinh l� c�a t�ng l�u v�c �i�u này h�t s�c quan tr�ng trong vi�c xác ��nh các qui lu�t l� l�t � khu v�c, d� báo l�l�t cho t�ng l�u v�c

M�t ��c tr�ng quan tr�ng c�a môi tr��ng ��a ch�t d�i duyên h�imi�n Trung là các ki�u ��a hình thái c�a b� bi�n Các quá trình th�y th�ch ��ng l�c �ã làm ph�c t�p thêm bình �� ki�n trúc ��ahình hi�n ��i c�a ��i ven bi�n, ��c bi�t là các vùng c�a sông và

��m phá ven bi�n, gây c�n tr� cho vi�c thoát l� ra bi�n c�ng nh�l�n tràn c�a bi�n vào l�c ��a

H� th�ng cân b�ng ��ng t� nhiên c�a môi tr��ng ��a ch�t d�i duyên h�i mi�n Trung �ang b� tác ��ng ngày càng m�nh m� b�i các ho�t

��ng khai thác l�u v�c và phát tri�n kinh t� xã h�i c�a con ng��i

2 1 2 JHa hình, Ha m o

N�m tr�i dài t� Thanh Hóa ��n Bình Thu�n, phân b� trên nhi�u c�utrúc ��a ch�t khác nhau, ��a hình khu v�c nghiên c�u �a d�ng g�mnúi, cao nguyên, ��i và ��ng b�ng ven bi�n Theo tính phân b�c ��ahình, vùng nghiên c�u ���c chia thành 9 b�c ��a hình chính: 0 - 100m,

V� tr�c l��ng hình thái c�a vùng duyên h�i mi�n Trung, �� d�c

��a hình chia thành 7 c�p:

C�p �� d�c 0 - 3 0: chi�m di�n tích �áng k� bao g�m toàn b� ��ng b�ng ven bi�n t� Thanh Hóa t�i Bình Thu�n và m�t lo�t các tr�ng gi�a núi nh� tr�ng sông Ba…

C�p �� d�c 3 - 8 0: B� m�t nghiêng tho�i phân b� ch� y�u

Trang 22

trên b� m�t các d�i ��i th�p ch�y d�c theo ��ng b�ng duyên h�i mi�n Trung

C�p �� d�c 8 - 15 0: Bao g�m các b� m�t nghiêng tho�i phân b�t�p trung � vùng ��i núi th�p Ninh Thu�n, Bình Thu�n, Qu�ngNgãi, Nh� Xuân (Thanh Hóa)

C�p �� d�c 15 - 25 0: chi�m h�u h�t các ��a hình núi th�p có �� cao trung bình 500 - 1.000m Di�n phân b� c�a c�p này th� hi�n rõ �khu v�c sông Mã, tây Qu�ng Bình, Qu�ng Tr�, Th�a Thiên - Hu�

C�p �� d�c 25 - 35 0: chi�m di�n tích ch� y�u � ��a hình núi trung bình có �� cao 1.000 - 2.000m t�p trung t�i các t�nh Qu�ng Ngãi, Khánh Hoà, Ninh Thu�n

C�p �� d�c trên 35 0: phân b� h�n ch� � các khu v�c núi cao s��n �ông b�c Tr��ng Sơn giáp biên gi�i Vi�t - Lào (khu v�cM��ng Xén) và m�t lo�t các núi cao � Nam Trung b� ��c �i�m

��a hình d�c, hi�m tr�

Khu v�c núi �á vôi: t�p trung thành d�i �á vôi � b�c Thanh

Hóa, Minh Hóa (Qu�ng Bình) Các núi �á vôi này ��u có vách

và s��n d�c, ��a hình hi�m tr�

��c �i�m phân b� m�t �� chia c�t ngang trên lãnh th� Vi�t Nam có s� dao ��ng khá l�n gi�a các vùng, phù h�p v�i s� phân hóa không gian c�a �i�u ki�n khí h�u, c�u trúc ��a ch�t và ��a hình ��i v�i d�iduyên h�i mi�n Trung n��c ta, các c�p phân c�t ngang c�ng th�hi�n khá rõ nét

C�p m�t �� phân c�t ngang t� 1,5 - 2km/km2 ���c phân b� t�icác tâm m�a l�n �èo Ngang, B�c �èo H�i Vân…

C�p m�t �� phân c�t ngang t� 1,0 - 1,5km/km2 phân b� � vùng

có l��ng m�a t�ơng ��i l�n t� 1.800 - 2.000mm � Tây Qu�ng Nam, Qu�ng Ngãi

C�p m�t �� phân c�t ngang t� 0,6 - 1,0km/km2phân b� r�ng rãi trong nh�ng vùng có l��ng m�a trung bình 1.200 - 1.600mm thu�c ��a hình ��i núi th�p và ��ng b�ng duyên h�i mi�n Trung C�p m�t �� chia c�t ngang 0,1 - 0,6km/km2 xu�t hi�n � nh�ng khu v�c có l��ng b�c hơi l�n (Ninh Thu�n - Bình Thu�n) hay nh�ng vùng có c�u t�o n�n nham th�ch �á vôi (Minh Hóa - Qu�ng Bình)

Trang 23

M�t �� phân c�t sâu ��a hình liên quan ch�t ch� v�i các ki�u ��ahình và th� hi�n tính qui lu�t rõ r�t

C�p m�t �� chia c�t sâu 0 - 15m/km2���c phân b� h�n ch�, t�ptrung � các ��ng b�ng th�p Thanh Hóa, Th�a Thiên - Hu�,Qu�ng Nam, Tuy Hòa

C�p m�t �� chia c�t sâu 15 - 50m/km2phân b� h�n ch� hơn �các ��ng b�ng cao, ��ng b�ng th�m, ��ng b�ng ��i các t�nhNgh� An, Qu�ng Bình, Qu�ng Ngãi, Nha Trang, Phan Rang C�p m�t �� chia c�t sâu 50 - 100m/km2 ���c phân b� r�ng rãi m�t s� khu v�c c�a cao nguyên Pleiku, ��c L�c, Lâm ��ng C�p m�t �� chia c�t sâu 100 - 200m/km2t�p trung t�i d�i ��i cao n�m ti�p giáp v�i d�i ��ng b�ng duyên h�i mi�n Trung

C�p m�t �� chia c�t sâu 200 - 400m/km2liên quan ��n các ki�u

��a hình núi th�p kéo dài su�t t� Hà T�nh ��n Bình Thu�n

C�p m�t �� chia c�t sâu trên 400m/km2 chi�m di�n tích nh� �khu v�c núi cao M��ng Xén, Tây Ngh� An, Qu�ng Bình

Trên cơ s� các ch� tiêu trên phân thành các nhóm ki�u ��a hình núi, nhóm ki�u ��a hình cao nguyên, nhóm ki�u ��a hình thung l�ng, nhóm ki�u ��a hình ��i và ��ng b�ng ��i và nhóm ki�u

��a hình ��ng b�ng Trong m�i nhóm ki�u �ó ti�n hành phân các ki�u ��a hình theo ngu�n g�c và hình thái (b�ng 28) ��ahình d�i duyên h�i mi�n Trung ���c phân chia thành 5 nhóm v�i 22 ki�u th� hi�n nh�ng nét ��c tr�ng nh�t v� m�t ��a m�oc�a vùng nghiên c�u Các ki�u ��a hình theo th� t� trên b�n ��

��a m�o ���c mô t� chi ti�t nh� sau:

Nhóm các ki[u 'Xa hình núi

1 Dãy núi bóc mòn th ch hLc c&u t o d ng Ha lMy trên các á xâm nhOp

��c �i�m n�i b�t c�a ki�u ��a hình là nh�ng d�ng ��a hình núi cao v�i các s��n r�t d�c, �� d�c ph� bi�n 30 - 350�ôi ch� l�n hơn

450v�i �� chia c�t sâu khá l�n Ki�u ��a hình này t�o nên các dãy núi thu�c lo�i cao nh�t khu v�c nghiên c�u nh� dãy B�ch Mã (1.708m), dãy núi Ch� M� - Hòn Ngang � phía B�c Ninh Hoà (2.015,8 - 1.364m), Cacan - Aron (1.314m), �á Vách (1.089m)

Trang 24

B ng 28 Các kiGu Ha hình d i duyên h i mi!n Trung

2 Kh�i núi vòm bóc mòn, �� l� trên các �á xâm nh�p

3 Dãy núi kh�i t�ng vòm bóc mòn, �� l� trên các �á xâm nh�p

4 Dãy và kh�i núi bóc mòn c�u trúc trên các �á tr�m tích phun trào

5 Dãy núi bóc mòn ki�n t�o c�u trúc d�ng ��a l�y, u�n n�p kh�i t�ng trên các �á bi�n ch�t

6 Dãy núi xâm th�c - bóc mòn c�u trúc u�n n�p kh�i t�ng trên các �á tr�m tích l�c nguyên

7 Dãy núi và kh�i núi bóc mòn, hoà tan r�a l�a trên �á cacbonat

8 Kh�i núi sót bóc mòn trên các c�u trúc khác nhau

9 Vách và s��n ki�n t�o - xâm th�c trên các �á tr�m tích phun trào

Nhóm các

ki�u ��a

hình cao

nguyên

10 Cao nguyên bóc mòn - r�a trôi trên các �á bazan

11 Cao nguyên xâm th�c - bóc mòn trên các tr�m tích, bi�n ch�t

16 ��i bóc mòn th�ch h�c trên các �á xâm nh�p

17 ��i bóc mòn r�a trôi trên các �á bazan

18 ��ng b�ng ��i tích t� - xâm th�c trên các c�n cát ven bi�n

Trang 25

2 Kh3i núi vòm bóc mòn, ; lP trên các á xâm nhOp

Tùy thu�c v� trí phân b� mà các kh�i núi vòm này có �� cao tuy�t

��i khác nhau nh� � th��ng ngu�n sông Mã có các ��nh PhuMo (2.194m), Phà Màu (1.160m); Hòn Bà tây b�c Nha Trang (1.361m), Hòn Nóc tây b�c Qui Nhơn (913m) hay các kh�i núi vòm �ông b�cPhan Rang nh� HaoChuLi (1.451m), núi Chúa (1.040m)… ��ctr�ng chung c�a ki�u ��a hình này là có d�ng vòm d�c 20 - 250�ôi ch� tho�i hơn, nh� � khu v�c hai bên b� sông Ba còn 15 - 200 Quá trình phong hóa m�nh m� �ã t�o nên l�p v� phong hóa khá dày (m�tvài mét) trên các �á xâm nh�p có tu�i khá tr�, c�ng v�i quá trình bóc mòn xâm th�c m�nh chân s��n, t�o �i�u ki�n cho quá trình ��l� phát tri�n trên s��n c�a ki�u ��a hình này

3 Dãy núi kh3i t ng vòm bóc mòn, ; lP trên các á xâm nhOp

V� m�t ��a m�o, ki�u ��a hình này bao g�m m�t s� d�ng ��a hình núi th�p v�i m�t s� ��nh cao trên 1.000m d�ng vòm tho�i b� chia c�tthành các dãy riêng bi�t b�i m�t s� thung l�ng sông nh� các nhánh thu�c th��ng ngu�n sông Thu B�n, Trà Khúc, Hà Thanh Ki�u ��ahình này có m�c �� chia c�t sâu trung bình và �� d�c th��ng 20-250,

4 Dãy và kh3i núi bóc mòn c&u trúc trên các á trQm tích phun trào

Ki�u ��a hình này phân b� ch� y�u � ranh gi�i l�u v�c sông Mã, sông Chu, sông Ba và sông Hà Thanh, m�t ph�n nh� � th��ng ngu�n sông Lòng Sông, bao g�m các núi khá th�p (d��i 1.000m) có d�ng vòm tho�i, các y�u t� bóc mòn, xâm th�c � �ây th��ng trùng kh�p v�i các y�u t� ��a ch�t nh� các v�a, các l�p �á và ranh gi�igi�a các tr�m tích phun trào v�i các �á khác

5 Dãy núi bóc mòn ki=n t o, c&u trúc d ng Ha lMy, u3n n=p kh3i

t ng trên các á bi=n ch&t

Chi�m di�n tích l�n � th��ng ngu�n các l�u v�c sông Mã, sông Lam, sông Thu B�n, sông Trà Khúc, sông Kôn…, bao g�m các d�ng

��a hình núi th�p và trung bình v�i các s��n u�n l��n m�m m�i, các

��nh ph�n l�n th�p có �� cao trung bình 1.000 - 1.500m, nhi�u ��nh th�p hơn 700m � phía h� l�u các sông và cao d�n ��n trên 2.000m �trung tâm các kh�i nâng tân ki�n t�o (Ng�c L�nh 2.598m)

Trang 26

6 Dãy núi xâm thIc - bóc mòn, c&u trúc u3n n=p kh3i t ng trên các á trQm tích l c nguyên

Phân b� thành dãy d�c thung l�ng sông Mã, sông Lam, th��ng ngu�nsông Gianh, sông H�ơng, sông Thu B�n Các dãy núi này th��ng xen v�i các kh�i và dãy núi c�u t�o b�i �á bi�n ch�t và tr�m tích phun trào Chúng ���c hình thành do s� nâng ngh�ch ��o ki�n t�o trong Neogen và �� t� c�a các �á tr�m tích l�c nguyên và b� chia c�t xâm th�c t�o thành các dãy núi th�p, có �� cao ph�n l�n d��i 1.000m có

�� d�c s��n trung bình

7 Dãy và kh3i núi bóc mòn hoà tan rVa lMa trên á cacbonat

Ki�u ��a hình này có di�n tích không l�n, t�p trung ch� y�u �b�c Thanh Hóa, tây Qu�ng Bình d��i d�ng các dãy núi có ph�ơng tây b�c - �ông nam và các kh�i núi d�ng ��ng th��c Ngoài ra trên ��ng b�ng Thanh Hóa, Ngh� An chúng t�n t�id��i d�ng các kh�i núi sót ��c tr�ng hình thái c�a d�ng ��ahình này có �� cao tuy�t ��i dao ��ng t� 200m ��n 1.800m v�icác s��n d�c ��ng, quá trình karst di�n ra m�nh, h� th�ng các dòng ch�y ng�m chi�m �u th� Quá trình ngo�i sinh th�ng tr�nh� là �� v�, s�p l�, r�a l�a

8 Kh3i núi sót bóc mòn trên các c&u trúc khác nhau

T�p trung ch� y�u � Nam Trung b�, ngoài ra d�c theo d�i ��ng b�ng ven bi�n còn g�p chúng phân b� r�i rác ���c c�u t�o b�i

�á xâm nh�p, tr�m tích phun trào, l�c nguyên Ki�u ��a hình này

���c thành t�o trong �i�u ki�n n�m rìa mi�n nâng, ch�u �nh h��ng c�a nâng ki�n t�o y�u ho�c trung bình v�i quá trình bóc mòn m�nh V� hình thái chúng là các kh�i núi sót ��ng ��c l�pv�i �� cao tuy�t ��i th��ng t� 200 - 300m, m�t s� núi sót cao

800 - 900m (núi Bé - Hàm Tân), s��n d�c trung bình và chia c�tngang y�u

9 Vách và s-[n ki=n t o trên các á trQm tích phun trào

Ki�u ��a hình này thu�c s��n �ông Tr��ng Sơn, kéo thành d�i dài t�sông L�y ��n Tánh Linh ���c hình thành do quá trình xâm th�c bóc mòn m�nh kh�i nâng ki�n t�o m�nh, d�ng ��a hình có s��n dài và d�c l�n (30 - 400)

Trang 27

Nhóm ki[u 'Xa hình cao nguyên

10 Cao nguyên bóc mòn rVa trôi trên các á bazan

Ki�u ��a hình này là t�p h�p các b� m�t san b�ng bóc mòn cao nguyên trên �á bazan c� có tu�i Plioxen - Pleistoxen s�m (N2 - QI)

�ây là các b� m�t có �� cao tuy�t ��i trên d��i 1.000m b� chia c�tm�nh do quá trình nâng tân ki�n t�o và xâm th�c bóc mòn �� t�onên b� m�t chia c�t d�ng ��i

11 Cao nguyên xâm thIc bóc mòn trên á bi=n ch&t và trQm tích

Ki�u ��a hình này phân b� khá r�ng d�c theo thung l�ng sông

Ba Cao nguyên ���c hình thành do quá trình bóc mòn, xâm th�c m�nh c�a sông Ba trên các �á bi�n ch�t có tu�i Protezozoi (PR) trong ch� �� ki�n t�o t�ơng ��i �i�u hoà V� hình thái �ây

là cao nguyên có �� cao trung bình 200 - 400m, b� m�t khá b�ng ph�ng hơi nghiêng v� phía lòng sông, b� r�ng có nơi ��thàng ch�c km d�c theo sông

Nhóm ki[u 'Xa hình thung lJng

12 Thung lMng và trMng ki=n t o xâm thIc - tích t c&u t o bPi các trQm tích h^n h.p

Các thung l�ng sông ���c hình thành b�i quá trình xâm th�ctrên các ��t gãy sâu �i�n hình cho ki�u ��a hình này là các thung l�ng sông Lam, Gianh, Trà B�ng, Kôn, Ba ��c tr�ng c�aki�u ��a hình thung l�ng này là ph�n th��ng ngu�n h�p, hai bên s��n khá d�c (d�ng ch� V) b� xâm th�c m�nh, ph�n trung l�uthung l�ng m� r�ng và b�t ��u x�y ra quá trình tích t� các s�nph�m h�n h�p sông - l�

13 Thung lMng và trMng xâm thIc, tích t c&u t o bPi các trQm tích h^n h.p

Bao g�m h�u h�t các thung l�ng sông su�i khác trong khu v�cnghiên c�u, ���c hình thành do quá trình chia c�t xâm th�cc�a các sông làm m� r�ng các h� th�ng thung l�ng này ��ctr�ng c�a thung l�ng là có �� d�c l�n, nhi�u thung l�ng có b�r�ng �áng k� nh� sông Hà Thanh, sông V� v�i các bãi b�it�ơng ��i r�ng

Trang 28

14 Thung lMng và trMng hoà tan rVa lMa trên á cacbonat

�ây là các thung l�ng karst phân b� � khu v�c �á vôi K� Bàng (Qu�ng Bình), sông Tr�c, chúng trùng v�i ��i phá h�y ki�n t�o Các thung l�ng này h�p kéo dài và ���c tích t� b�i các s�n ph�mterarosa c�a �á vôi, bên d��i phát tri�n các dòng ch�y ng�m

Nhóm ki[u 'Xa hình '\i và '\ng b]ng '\i

15 J*i và *ng b_ng *i bóc mòn, xâm thIc trên các á trQm tích, phun trào và bi=n ch&t

Chi�m di�n tích l�n và �áng k� là các d�i ��i, ��ng b�ng ��i tr��cnúi � Thanh Hóa, Ngh� An, Hà T�nh, Qu�ng Bình, Th�a Thiên - Hu� �ây là ��a hình chuy�n ti�p gi�a vùng núi xu�ng ��ng b�ng có

�� cao dao ��ng 25 - 200m, �� d�c t� 5 - 120, c��ng �� phân c�tsâu trung bình 10 - 50m/km2

T� �èo H�i Vân tr� vào Bình Thu�n, ��a hình núi th�p th��ng ch�y ra sát bi�n nên di�n tích ��i không �áng k�, b�t g�p � B�cQu�ng Ngãi và Tây Bình Thu�n V� m�t hình thái �ây là các ��ith�p có b� m�t l��n sóng tho�i, ch�u �nh h��ng c�a quá trình bóc mòn r�a trôi b� m�t

16 J*i bóc mòn th ch hLc trên các á xâm nhOp

D�i ��i h�p � Tây ��ng b�ng Th�a Thiên - Hu� và m�t s� nơi khác v�i di�n tích không �áng k� ��i l��n sóng tho�i, �� cao trên d��i200m, �� d�c t� 8 - 150b� chia c�t, xâm th�c b�i dòng ch�y Trên b�m�t tích t� các s�n ph�m eluvi, deluvi c�a quá trình bóc mòn, r�atrôi L�p th� nh��ng m�ng, không có kh� n�ng th�m n��c m�i khi

có m�a l�n

17 J*i bóc mòn rVa trôi trên các á bazan

Phân b� h�n ch� � Ph� Qu�, V�nh Linh, Ba Làng An, Dung Qu�t, Tuy Hoà, Sông L�y V� hình thái là các ��i sót hay dãy ��i � Ph�Qu� có kích th��c khác nhau và hình d�ng khác nhau t� ��ng th��c(��i sót - V�nh Linh, Ba Làng An) kéo dài ��n dãy ��i - Ph� Qu�,Ngh� An �� cao tuy�t ��i c�a các ��i này dao ��ng t� 50 - 150 m v�i s��n d�c 50 - 80 �ôi ch� 80 - 120 ch�u �nh h��ng c�a quá trình bóc mòn, r�a trôi b� m�t m�nh m� Ki�u v� phong hóa th��ng g�p là

Trang 29

Ferosialit có b� dày l�n 4 - 5m, trên là l�p th� nh��ng dày 2 - 3m có màu nâu �� L�p ph� bazan này th�m n��c t�t song khi �ã bão hòa n��c l�i gây ra hi�n t��ng tr��t trôi trên s��n

18 J*ng b_ng *i tích t - xâm thIc trên các c*n cát ven bian

Là các kh�i cát �� phân b� d�c ven bi�n Ninh Thu�n - Bình Thu�n có di�n tích trên 1.000km2, ���c các nhà ��a ch�t g�i tên “Cao nguyên cát ��” S� d� x�p ki�u ��a hình này vào ��ng b�ng ��i vì �� cao tuy�t ��i c�a chúng ��t t�i 50 - 200m, hình thái b� m�t có d�ng b�ngph�ng, l��n sóng tho�i �ôi ch� b� chia c�t b�i các dòng ch�y t�m th�i

và các tr�ng th�i mòn do gió Ti�p giáp gi�a kh�i cát �� v�i ��ngb�ng là các vách cao 20 - 50m C�u t�o ��ng b�ng ��i là các thành t�o cát bi�n có ngu�n g�c bi�n - gió, màu ��, vàng, nâu �� tu�iPleistoxen gi�a - mu�n (QII - III)

20 J*ng b_ng cao tích t - xâm thIc ngu*n g3c sông, sông - bian h^n h.p

Là t�p h�p các d�ng b� m�t ��a hình tích t� c�a các th�m sông, bi�n,sông bi�n h�n h�p có �� cao tuy�t ��i dao ��ng t� 10 - 15m ��n 40

- 50m, phân b� d�c d�i duyên h�i mi�n Trung (t� Thanh Hóa ��nBình Thu�n) n�m ti�p giáp v�i vùng ��i và ��ng b�ng ��i Khu v�c

có nhánh núi �âm ngang ra bi�n, d�i ��ng b�ng th��ng h�p ch� m�tvài km Khu v�c g�n các c�a sông l�n, có ��ng b�ng r�ng t�i vài ch�c km C�u t�o ��ng b�ng là các tr�m tích ngu�n g�c sông, bi�n,sông bi�n h�n h�p Trên b� m�t ��ng b�ng ch�u �nh h��ng b�idòng ch�y chia c�t và quá trình r�a trôi b� m�t ��ng b�ng cao tích t� xâm th�c này ít ch�u �nh h��ng c�a l�

Trang 30

21 J*ng b_ng th&p tích t ngu*n g3c sông bian, bian, Qm lQy vMng vHnh

Ki�u ��a hình này ph� bi�n nh�ng ch� chi�m di�n tích nh�, t�p trung t�i các khu v�c c�a sông v�i b� r�ng vài km, �ôi ch� t�i 10 - 20km

�� cao tuy�t ��i c�a ��ng b�ng th�p hơn 10 m, ki�u ��a hình này là t�p h�p c�a các d�ng ��a hình bãi b�i th�p và cao, th�m b�c I c�abi�n, các bãi tri�u, các b� m�t tích t� ngu�n g�c sông - bi�n, bi�n -

��m l�y - v�ng v�nh tu�i Holoxen, th��ng xuyên b� ng�p khi có l�

22 J*ng b_ng tích t bian gió

Phân b� su�t d�c d�i duyên h�i mi�n Trung, trong �ó �áng k� nh�t

là � Qu�ng Bình, Qu�ng Ngãi, Khánh Hòa, Bình Thu�n Ki�u ��ahình này bao g�m các dãy c�n cát kéo dài ch�y song song v�i

���ng b� bi�n Các c�n cát ven bi�n cao ��n 10 - 20m, r�ng vài tr�m mét, các c�n cát phân b� phía trong th�p hơn Các c�n cát ven bi�n này ��u có s��n phía bi�n (s��n �ón gió) tho�i, s��n phía trong (s��n khu�t gió) d�c M�t s� nơi b�t g�p các thành t�o phong thành ph� lên t�n các s��n núi cao 100 - 200m (bán ��o Ph��cMai) Các c�n cát ven bi�n này do giáp v�i ���ng b� t�o thành nh�ng �ê cát t� nhiên gây c�n tr� cho vi�c tiêu thoát n��c m�i khi

có l� là m�t trong nh�ng nhân t� gây quá trình ng�p úng kéo dài Qua phân tích ��c �i�m ��a hình, ��c �i�m tr�c l��ng hình thái c�ng nh� các ki�u ��a hình có th� th�y các tác ��ng c�a y�u t� ��ahình ��a m�o t�i quá trình l� và ng�p l�t c�a d�i duyên h�i mi�nTrung r�t b�t l�i:

Hình th� núi (cao - trung bình) và s� s�p x�p d�ng cung, hình ph�u c�a các b�n thu n��c vào sông, ��c bi�t t�i nh�ng nơinhánh núi �âm ngang ra bi�n làm cho các b�n thu n��c r�ng

��ng th�i tr� thành các b�y m�a gây nên tính ch�t l� t�i các khu v�c này s� kh�c nghi�t hơn Ví d� nh� � vùng Qu�ng Tr�,

- Th�a Thiên - Hu� v�i các cánh cung B�ch Mã - ��ng Ngài

- ��ng Voi M�p

Các núi cao và trung bình chi�m di�n tích l�n � phía Tây vùng nghiên c�u, gradien ��a hình có giá tr� cao và b� bi�n ��i nhanh, nh�t là trên s��n, m�c �� phân c�t xâm th�c l�n T� h�p nh�ng

��c tính này t�o nh�ng nguy cơ l�n ��i v�i các b�n thu n��c có di�n tích r�ng, dòng sông ng�n và h�p trong các khu núi cao

Trang 31

th��ng t�o ra l� quét

��a hình khu v�c nghiên c�u có t�i 70% di�n tích núi và ��i - là vùng sinh l�; trong khi �ó di�n tích ��ng b�ng nh� h�p - là nơi t�ptrung l� Tính ch�t b�t ��i x�ng v� m�t t� l� di�n tích làm cho vùng ��ng b�ng ng�p l�t n�ng n� m�i khi có l�

2 2 Tác ��ng �i�u ki�n ��a ch�t thu� v�n ��n l� l�t d�i duyên h�i mi�n Trung

2 2 1 Các tQng chba n- c d i duyên h i micn Trung

N��c d��i ��t tàng tr� trong các thành t�o ��a ch�t d��i hai d�ng ch� y�u là n��c l� h�ng trong các tr�m tích b� r�i và n��c khe n�t

2 2 1 1 Các tQng chba n- c trong trQm tích bP r[i

1 TQng chba n- c trQm tích J tb không phân chia (Q): Phân

b� trên di�n h�p c�a các thung l�ng sông mi�n núi, các s��n ��ml�y tr��c núi

Khu v�c B�c Trung b�: m�c n��c d��i ��t dao ��ng theo mùa, vào mùa m�a kho�ng 0,5 - 3m L�u l��ng � các m�ch l� thay ��i t�0,15 - 0,21l/s và � gi�ng t� 0,04 - 0,17 l/s, th��ng g�p là 0,04 - 0,09 l/s �ây là t�ng ch�a n��c r�t nghèo ��n nghèo và n��c thu�c lo�isiêu nh�t

Khu v�c Nam Trung b�: Các m�ch l� có l�u l��ng thay ��i t�0,07 - 0,4l/s, th��ng g�p là 0,07 - 0,3l/s Gi�ng có l�u l��ng dao

��ng trong kho�ng 0,01 - 2,2l/s th��ng g�p là 0,01 - 0,5l/s �ây là t�ng ch�a n��c r�t nghèo ��n nghèo và n��c thu�c lo�i siêu nh�t ��nnh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a

2 TQng chba n- c trQm tích bP r[i Holocen (Q IV )

Khu v�c B�c Trung b� phân b� ch� y�u � các ��ng b�ng ven bi�n có m�c n��c dao ��ng theo mùa, trong mùa m�a cách m�t ��tkho�ng 2 - 4m L�u l��ng � các m�ch l� dao ��ng t� 0,05 - 1,23l/s

và � gi�ng t� 0,05 - 1,24l/s, th��ng g�p là 0,01 - 0,10l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình và n��c nh�t

Khu v�c Nam Trung b� phân b� ch� y�u � ven các sông và c�asông L�u l��ng � các m�ch l� dao ��ng t� 0,07 - 0,5l/s và � gi�ng t�

Trang 32

0,01 - 0,45l/s, ph� bi�n là 0,04 - 0,30l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình ��n giàu và n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a, có quan h� th�y l�c ch�t ch� v�i n��c sông

3 TQng chba n- c trQm tích bP r[i Pleitocen Q I - III

Khu v�c B�c Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� ch� y�u �các ven ��ng b�ng ven bi�n, b� các tr�m tích tr� ph� lên M�c n��cdao ��ng trong mùa m�a t� 2 - 5m L�u l��ng các m�ch l� thay ��it� 0,01 - 3,10l/s và t�i gi�ng dao ��ng t� 0,01 - 0,88l/s th��ng g�p

là 0,01 - 0,45l/s �ây là t�ng ch�a n��c giàu ��n r�t giàu thu�c lo�in��c nh�t

Khu v�c Nam Trung b� phân b� ch� y�u � các th�m và d�i ven bi�n L�u l��ng trong các m�ch l� thay ��i t� 0,01 - 0,44l/s và trong gi�ng có l�u l��ng t� 0,04 - 1,7l/s �ây là t�ng ch�a n��ctrung bình, thu�c lo�i n��c nh�t ��n siêu nh�t

Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l�

và các t�ng ch�a n��c n�m trên

2 2 1 2 TQng chba n- c khe nbt

1 TQng chba n- c trong các phun trào á bazan

TQng chba n- c trong các phun trào Pleitocen - Holocen (Q):

T�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n h�p không liên t�c r�i rác

� B�c Trung b� M�c n��c n�m sâu t� 2 - 13m L�u l��ng trong các m�ch l� thay ��i t� 0,1 - 20,0l/s và gi�ng kho�ng 0,03l/s �ây là t�ng ch�a n��c giàu ��n r�t giàu nh�ng m�c ��ch�a n��c không ��ng nh�t, thu�c lo�i n��c siêu nh�t Ngu�ncung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a và n��c m�t

TQng chba n- c trong các á phun trào Pliocen - Pleitocen (N 2

- Q 1 ): T�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n h�p � phía B�c

Trung b� M�c n��c th��ng g�p 4 - 6m, l�u l��ng trong các m�ch l� thay ��i t� 0,22 - 0,45l/s �ây là t�ng ch�a n��c nghèo, n��c siêu nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��cm�a, n��c m�t

2 TQng chba n- c các trQm tích l c nguyên

TQng chba n- c trong trQm tích Neogen (N): T�ng ch�a n��c

này phân b� � các ��ng b�ng ven bi�n và b� ph�n l�n các tr�m

Trang 33

tích c�a h� �� t� ph� lên, ch� quan sát ���c trong các l� khoan Phía B�c ch� l� ra v�i di�n tích nh� d�ng núi sót � th� tr�nNghèn M�c n��c thay ��i 1 - 3m và l�u l��ng c�a gi�ng �ào là 0,02l/s T�ng ch�a n��c này thu�c lo�i giàu ��n r�t giàu N��cthu�c lo�i có áp Khu v�c Nam Trung b� (d�c ��t gãy sông Ba), t�ng ch�a n��c này phân b� thành d�i h�p không liên t�c �ây

là t�ng ch�a n��c nghèo có l�u l��ng � gi�ng dao ��ng trong kho�ng 0,01 - 3,04l/s N��c thu�c lo�i nh�t ��n siêu nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l�

và các t�ng ch�a n��c n�m trên

TQng chba n- c trong trQm tích Triat th-.ng (T 3 ): T�ng này

phân b� thành d�i kéo dài � B�c Trung b�, theo h��ng tây b�c

-�ông nam và vùng Nông Sơn M�c n��c th��ng g�p là 2 - 5m

�ây là t�ng ch�a n��c r�t nghèo có l�u l��ng các m�ch l� t�0,01 - 0,06l/s N��c thu�c lo�i nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��cn�m trên

3 N- c trong các thành t o trQm tích l c nguyên xen phun trào TQng chba n- c trQm tích l c nguyên Jura th-.ng - Kreta không phân chia (J 3 - K): Phân b� trên di�n r�ng � B�c Trung b� là các

vùng Ngh� An, Qu�ng Tr�, Th�a Thiên - Hu� M�c n��c th��ngg�p là 3 - 6m �ây là t�ng ch�a n��c nghèo ��n r�t nghèo có l�ul��ng các m�ch l� t� 0,01 - 0,5l/s và n��c thu�c lo�i siêu nh�t Khu v�c Nam Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n h�p,r�i rác � các vùng Gia Lai, Bình ��nh, Phú Yên L�u l��ng m�ch l�t� 0,08 - 0,14l/s và gi�ng có l�u l��ng t� 0,01 - 1,23l/s �ây là t�ngch�a n��c nghèo và n��c thu�c lo�i nh�t ��n siêu nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ngch�a n��c n�m trên

TQng chba n- c trQm tích l c nguyên xen phun trào Trias không phân chia (T): T�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n r�ng �

Ngh� An và Thanh Hóa M�c n��c dao ��ng t� 4 - 6m L�ul��ng các m�ch l� thay ��i t� 0,01 - 5l/s và c�a các gi�ng �ào t�0,2 - 0,32l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình thu�c lo�i siêu nh�t Khu v�c Nam Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� ch�y�u � vùng ho�t hóa Mezozoi và ��a kh�i Kontum Gi�ng có l�u

Trang 34

l��ng dao ��ng t� 0,01 - 1,33l/s, �ây là t�ng ch�a n��c nghèo

và nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

4 TQng chba n- c trong các trQm tích l c nguyên xen cacbonat TQng chba n- c trong trQm tích l c nguyên Jura h - trung (J 1 - 2 ):

� B�c Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n r�ng t�iThanh Hóa và m�t s� l� ra t�i Qu�ng Tr�, Th�a Thiên - Hu� M�cn��c dao ��ng t� 2 - 5m �ây là t�ng ch�a n��c nghèo có l�ul��ng các m�ch l� thay ��i t� 0,01 - 3,77l/s N��c thu�c lo�i nh�t Khu v�c Nam Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� r�i rác �Bình ��nh, Phú Yên L�u l��ng trong các gi�ng t� 0,03 - 0,21l/s

và các m�ch l� t� 0,01 - 2,5l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình, n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

TQng chba n- c l c nguyên xen cacbonat Devon (D): T�ng ch�a

n��c này ch� phân b� � khu v�c B�c Trung b� trên di�n h�p, r�ir�c thành d�i không liên t�c � vùng Ngh� An, Hà T�nh, Qu�ngBình, Qu�ng Tr�, Th�a Thiên - Hu� M�c n��c dao ��ng t� 4 -6m L�u l��ng trong các m�ch l� thay ��i t� 0,02 - 3,0l/s và trong gi�ng t� 0,02 - 0,35l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình

��n giàu, n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��cm�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

5 N- c trong các trQm tích l c nguyên xen phun trào và cacbonat

TQng chba n- c trQm tích l c nguyên cacbonat Pecmi th-.ng (P 2 ): Phân b� � khu v�c Nam Trung b� trên di�n h�p, r�i rác �

vùng núi phía Tây Gi�ng có l�u l��ng dao ��ng t� 0,01 0,08l/s �ây là t�ng ch�a n��c nghèo và n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

-TQng chba n- c trQm tích bi=n ch&t y=u ordovic - Devon (O -

D 1 ): Ch� phân b� � khu v�c B�c Trung b�, trên di�n r�ng liên

t�c t�i Thanh Hóa, Ngh� An, Hà T�nh, Qu�ng Bình L�u l��ng trong các m�ch l� thay ��i t� 0,01 - 2,5l/s �ây là t�ng ch�an��c trung bình, thu�c lo�i n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c

Trang 35

cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��cn�m trên

6 TQng chba n- c trong trQm tích Cacbonat

N- c trong các trQm tích cacbonat h Trias trung (T 2 ): Khu v�c

B�c Trung b� t�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n h�p không liên t�c thu�c Thanh Hóa, Ngh� An L�u l��ng trong các m�ch l� th��ng có 2,5l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình, thu�c lo�inh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

TQng chba n- c trQm tích cacbonat Carbon - Pecmi không phân chia (C - P): T�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n khá r�ng

thu�c Thanh Hóa, Hà T�nh, Qu�ng Bình Các m�ch l� có l�ul��ng dao ��ng t� 0,02 - 7,63l/s �ây là t�ng ch�a n��c trung bình, n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��cm�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

TQng chba n- c trQm tích cacbonat Devon trung (D 2 ): Ph�n

phía B�c Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� trên di�n h�pThanh Hóa, Hà T�nh, Qu�ng Bình L�u l��ng trong các m�ch l�kho�ng 0,1 - 35l/s, thu�c t�ng ch�a n��c trung bình, n��c nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l�

và các t�ng ch�a n��c n�m trên

7 TQng chba n- c trong các thành t o bi=n ch&t

TQng chba n- c trong các trQm tích bi=n ch&t ( - O 1 ): T�ng

ch�a n��c này phân b� trên di�n h�p � Thanh Hóa, Hà T�nh,Qu�ng Bình L�u l��ng � các gi�ng dao ��ng t� 0,61 - 3,5l/s, ph� bi�n là 0,01 - 0,45l/s �ây là t�ng ch�a n��c r�t giàu, n��cnh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

TQng chba n- c á bi=n ch&t c; (PR - 1): T�ng ch�a n��c này

phân b� ch� y�u � Thanh Hóa và Qu�ng Nam Các gi�ng có l�ul��ng dao ��ng t� 0,02 - 0,65l/s, ph� bi�n là 0,01 - 0,45l/s �ây

là t�ng ch�a n��c nghèo, n��c thu�c lo�i nh�t Ngu�n cung c�pn��c cho t�ng này là n��c m�a trên các di�n l� và các t�ng ch�an��c n�m trên

Trang 36

TQng chba n- c á bi=n ch&t arkei - Cambri (AR - 1): Phân b�

� Qu�ng Ngãi, Bình ��nh, Phú Yên Các gi�ng có l�u l��ng dao

��ng t� 0,07 - 2,8l/s, hay g�p t� 0,1 - 1,0l/s �ây là t�ng ch�an��c nghèo, nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��cm�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

8 TQng chba n- c d- i &t trong các xâm nhOp macma ( )

Khu v�c B�c Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� khá ph� bi�nnh�ng không liên t�c Các gi�ng có l�u l��ng dao ��ng t� 0,02 - 0,65l/s, hay g�p 0,10 - 0,45l/s �ây là t�ng ch�a n��c r�t nghèo và siêu nh�t Khu v�c Nam Trung b�, t�ng ch�a n��c này phân b� � Qu�ng Ngãi, Bình ��nh, Phú Yên, Ninh Thu�n, Bình Thu�n Các gi�ng có l�u l��ng dao ��ng t� 0,01 - 0,05 l/s, ph� bi�n 0,08 - 0,05 l/s, thu�c t�ng ch�an��c nghèo và nh�t Ngu�n cung c�p n��c cho t�ng này là n��cm�a trên các di�n l� và các t�ng ch�a n��c n�m trên

2 2 2 M3i quan h gi6a n- c mBt - n- c d- i &t v i lM l t

Quan h� gi�a n��c m�t và n��c d��i ��t có �nh h��ng t�i hình thành dòng ch�y l� trên sông N�u kh� n�ng ch�a n��c c�a các t�ng n��c d��i ��t t�t s� làm gi�m l��ng dòng ch�y m�t, gi�m l��ng n��c sinh l�, h�n ch� ng�p l�t cho vùng ��ng b�ng Khi l��ng m�al�n x�y ra trên di�n r�ng thì các vùng núi kh� n�ng th�m n��c và gi� n��c kém do nh�ng nguyên nhân sau:

• �� d�c l�n

• �á ít n�t n�, kh� n�ng ch�a n��c kém

• L�p v� phong hóa th��ng là h�t m�n nên ng�n c�n kh� n�ng th�m c�a n��c m�a Các ��ng b�ng trên núi th��ng có thành ph�n là h�t thô nh� cát, cu�i, s�i kh� n�ng th�m n��c r�t t�tnh�ng l�i có b� dày m�ng nên ch�a n��c không �áng k�

��a hình núi cao Tr��ng Sơn ch�y d�c b� bi�n c�a d�i duyên h�imi�n Trung r�t thu�n l�i cho vi�c d�n n��c v� ��ng b�ng khi có l��ng m�a l�n, n��c d�n là nơi th�p nh�t ch�u �nh h��ng c�a l� vàng�p l�t Vi�c nghiên c�u ��c tính ch�a n��c c�a các thành t�o b�r�i � ��ng b�ng ph�n nào cho ta th�y kh� n�ng ch�a và thoát n��ckhi x�y ra l� l�t

Trang 37

2 2 2 1 Các trQm tích J tb không phân chia (Q)

Phân b� trên di�n h�p � các thung l�ng sông mi�n núi, các s��n vàrìa ��ng b�ng Kh� n�ng th�m n��c t�t nh�ng kh� n�ng gi� n��ckém ��ng thái c�a chúng bi�n ��i khá nhanh ph� thu�c vào m�cn��c c�a các sông su�i Vào mùa m�a khi n��c sông lên cao thì m�cn��c ng�m r�t g�n v�i m�t ��t Chi�u dày c�a các thành t�o này m�ng, nh� hơn 10m và h� s� l� h�ng l�n t� 14 - 47%, do v�y t�ngch�a n��c trên h�u nh� không có kh� n�ng tích n��c khi có l� l�t

Các tr�m tích Holocen phân b� r�ng rãi � các ��ng b�ng d�i duyên h�i mi�n Trung (t� Thanh Hóa ��n Bình Thu�n) Trong mùa m�a, m�c n��c cách m�t ��t t� 1 - 3m tùy thu�c vào ��a hình Nh�ng nơi

có ��a hình cao m�c n��c ��t 3 - 5m Mùa m�a do ��t �á có ��ng�m cao, sau nh�ng tr�n m�a l�n, t�ng ch�a n��c ���c bão hoà r�t nhanh, m�c n��c dâng cao g�n m�t ��t Ven các sông l�n n��cd��i ��t trong tr�m tích �� t� có quan h� tr�c ti�p v�i sông S� dao

��ng m�c n��c cùng nh�p biên �� m�c n��c sông

� vùng ven bi�n, g�ơng n��c d��i ��t có xu th� l�p l�i b� m�t

��a hình ���ng phân th�y ch�y d�c theo ��nh c�a các d�i cát song song v�i b� bi�n Ph�n phía ngoài ��nh, n��c thoát ra bi�n và ph�nphía trong ��nh n��c ch�y vào các tr�ng chân ��n cát Xác ��nh l��ng n��c m�a ng�m xu�ng n��c d��i ��t có th� s� d�ng công th�c sau:

Trang 38

m�c n��c ng�m g�n m�t ��t thì l��ng ng�m coi nh� là không

�áng k�

• ��i v�i nh�ng vùng có thành ph�n h�n t�p nh� cát pha, sét pha, sét thì h� s� ng�m ���c ch�n trong kho�ng 0,05 - 0,1 L��ng n��c có th� ng�m xu�ng ��t là 5 - 10% l��ng m�a rơitrên di�n tích

V�i ��c tính thành ph�n h�t, tính th�m c�a t�ng Holocen thì h�s� ng�m tính trung bình cho c� t�ng là 0,15 t�ơng ��ơng v�i 15% c�a l��ng m�a (công th�c 4)

Qua �ánh giá ��c �i�m các t�ng ch�a n��c xét m�i quan h� gi�an��c m�t n��c ng�m v�i l� l�t trong d�i duyên h�i mi�n Trung cho th�y:

Trong vùng nghiên c�u t�n t�i khá nhi�u t�ng ch�a n��c khe n�t song kh� n�ng ng�m và tr� n��c kém do m�t �� khe n�tnh�, c�ng thêm vào �ó là �� d�c ��a hình l�n

Trang 39

N��c d��i ��t trong các thành t�o b� r�i có m�i quan h� ch�tch� v�i n��c m�a và n��c sông

Các thành t�o tr�m tích b� r�i có h� s� ng�m l�n hơn so v�i các thành t�o ch�a n��c khe n�t L��ng n��c ng�m có th� ��t t�i30% ��i v�i các thành t�o cát và 10 - 15% ��i v�i các ��t �álo�i cát pha Tuy nhiên l��ng n��c có th� ch�a ���c trong ��ithông khí khi x�y ra l� l�t là không l�n, th��ng là vào mùa m�athì chi�u dày ��i thông khí r�t nh� do m�c n��c ng�m dâng cao, l��ng m�a có th� tr� trong ��i thông khí là h�n ch�

2 3 �nh h��ng c�a th� nh��ng và l�p ph� th�c v�t ��n s� hình thành l� l�t dài duyên h�i mi�n Trung

2 3 1 JBc iam th; nh-lng

2 3 1 1 Phân b3 Ha lý các n vH phát sinh &t P các tnnh duyên h i micn Trung

Theo b�n �� ��t t� l� 1/500.000, d�i duyên h�i mi�n Trung bao g�m

12 nhóm ��t v�i 44 �ơn v� ��t khác nhau.Di�n tích l�n nh�t là ��tvàng �� và ��t xám th� hi�n �u th� ��t ��a thành trên s��n �ôngc�a Tr��ng Sơn chi�m hơn 75% L�p ph� ��i núi này nhi�u �o�nlan ra sát bi�n và chi�m m�t t� l� không nh� chi�u dài ���ng b�.Nhóm ��t phù sa có di�n tích l�n th� 2 trong khu v�c chi�m g�n9% Phù sa sông và bi�n h�n h�p phù sa sông bi�n c�a hàng ch�c h�th�ng sông ng�n d�c mi�n Trung, trong �ó 2 ��ng b�ng phù sa l�nnh�t khu v�c duyên h�i mi�n Trung là ��ng b�ng Tuy Hòa (Phú Yên) và ��ng b�ng Thanh Hóa ��t phù sa phân b� ch� y�u � vùng c�a sông ven bi�n Nhóm ��t có di�n tích ��ng th� 3 là nhóm ��tcát bi�n bao g�m c� các c�n cát, bãi cát chi�m g�n 5% �ây là nhóm ��t ��c thù nh�t � d�i ven bi�n Vi�t Nam v�i 3 lo�i cát tr�ng -vàng - �� C� n��c có hơn 530.000ha thì t�p trung ch� y�u � các t�nh duyên h�i mi�n Trung hơn 452.940ha M�t khác �ây c�ng là nhóm ��t có chi�u dài ti�p giáp bi�n l�n nh�t Là m�t �ơn v� ��t tr�,c�u trúc r�i r�c, kém �n ��nh nên các b� bi�n c�u t�o trên ��t cát r�td� b� s�t l� khi x�y ra l� l�t

Trang 40

B ng 29: Các 5n vH phát sinh 3t d i duyên h i mi!n Trung

Di n tích 3t (ha)

TT Tên 3t Vi t Nam Theo FAO- UNESCO B�c

Trung b�

Nam Trung b�

T�ng

% so v�i t�ng

I *3t cát biGn (C) Arenosols (AR) 187765 265175 452940 4,97

Ngày đăng: 07/12/2015, 04:08

HÌNH ẢNH LIÊN QUAN

Hình núi - Ebook lũ lụt miền trung, nguyên nhân và các giải pháp phòng tránh  phần 2   NXB khoa học tự nhiên và công nghệ
Hình n úi (Trang 24)
Sơ đồ tổng thể phòng tránh thiên tai bão lụt - Ebook lũ lụt miền trung, nguyên nhân và các giải pháp phòng tránh  phần 2   NXB khoa học tự nhiên và công nghệ
Sơ đồ t ổng thể phòng tránh thiên tai bão lụt (Trang 102)

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm