Trục lợi bảo hiểm và các biện pháp phòng chống trục lợi bảo hiểm tại công ty Bảo Việt nhân thọ Thái Bình

Trải qua hơn 10 năm hình thành và phát triển, thị trường BHNT đã đạt được nhiều thành tựu góp phần vào tăng trưởng của ngành bảo hiểm nói riêng cũng như nền kinh tế Việt Nam nói chung, đáp ứng được phần nào đó nhu cầu về BHNT của người dân Việt nam.

LỜI MỞ Đ ẦU

Trải qua hơn 10 năm hình thành và phát triển, thị trường BHNT đã đạtđược nhiều thành tựu góp phần vào tăng trưởng của ngành bảo hiểm nói riêngcũng như nền kinh tế Việt Nam nói chung, đáp ứng được phần nào đó nhu cầu

về BHNT của người dân Việt nam Song bên cạnh đó, các DNBH Việt Namcũng phải đối mặt với khó khăn chung của ngành BHNT thế giới, đó là trụclợi bảo hiểm Trục lợi bảo hiểm là một yếu tố làm tăng chi phí của công tybảo hiểm , ảnh hưởng đến giải quyết quyền lợi và chi trả bảo hiểm cũng nhưlợi nhuận thu được của công ty bảo hiểm TLBH ngày càng có xu hướng giatăng về số lượng cũng như thủ đoạn tinh vi hơn, vì vậy công tác phòng chốngTLBH trở nên rất cần thiết và quan trọng với các công ty bảo hiểm

Vấn đề đặt ra cho các công ty BHNT không chỉ là phát triển sản phẩmBHNT mà còn là ngăn chặn hành vi gian lận, trục lợi bảo hiểm để không tồntại tư tưởng trục lợi trong các đối tượng tham gia bảo hiểm

Trải qua thời gian thực tập tại công ty Bảo Việt nhân thọ Thái Bình ,được tiếp xúc với thực tế, thấy được sự hiệu quả trong phòng chống TLBHcủa công ty và được sự hướng dẫn chỉ bảo của thầy giáo Nguyễn Văn Định,

lãnh đạo và cán bộ nhân viên công ty, em đã chọn đề tài : “Trục lợi bảo hiểm

và các biện pháp phòng chống trục lợi bảo hiểm tại công ty Bảo Việt nhân thọ Thái Bình”.

Đây là một đề tài mới mẻ, nhạy cảm nhưng cũng là vấn đề bức xúc đốivới ngành bảo hiểm nói chung, do trình độ và kinh nghiệm thực tế còn nhiềuhạn chế nên bài viết của em khó tránh khỏi thiếu sót Em rất mong được sựgóp ý bổ xung của thầy cô giáo để bài viết của em hoàn thiện hơn

ƯƠ NG 1 C Ơ SỞ LÍ LUẬN VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ

VÀ TRỤC LỢI BẢO HIỂM

1.TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ.

1.1 Sự cần thiết khách quan và tác động của BHNT.

1.1.1 Sự cần thiết của BHNT

Trong cuộc sống hàng ngày con người có thể được hưởng thụ may mắn

và suôn sẻ trong sinh hoạt thường nhật hay trong hoạt động sản xuất kinhdoanh của mình, song đôi khi có những rủi ro tiềm ẩn bất ngờ ập tới mà conngười không thể lường trước được nhay cả khi đã luôn cố ý ngăn ngừa và đềphòng làm ảnh hưởng và thiệt hại tới sức khoẻ, sinh mạng và tài sản v v

Các rủi ro mà con người có thể gặp phải có nhiều nguyên nhân như:

- Do thiên nhiên gây ra: bão, lũ lụt, hạn hán, động đất, sét sóng thần,dịch bệnh, làm ảnh hưởng và thiệt hại đến sản xuất, đời sống và đến sinhmạng sức khoẻ của con người

- Do biến động của khoa học công nghệ Khoa học kĩ thuật và côngnghệ ngày càng phát triển làm tăng năng suất lao động, thúc đẩy nền kinh tếphát triển và tạo điều kiện nâng cao đời sống con người Song bên cạnh đócũng gây ra những tai nạn bất ngờ và nguy hiểm như: tai nạn lao động vàbệnh nghề nghiệp, tai nạn giao thông gây ra ảnh hưởng tới sức khoẻ và tínhmạng của con người

Dù do nguyên nhân gì thì khi xảy ra rủi ro thường gây ra những tổn thất

về người và tài sản mà con người đôi khi không thể kiểm soát được Từ đógây ra cho cuộc sống của con người trở nên khó khăn hơn Làm ảnh hưởng

đến đời sống kinh tế -xã hội nói chung, bởi con người là lực lượng sản xuấtquan trọng, là nhân tố quyết định chủ yếu đến sự phát triển kinh tế- xã hội

Trong một gia đình, khi rủi ro xảy ra đối với người trụ cột có thể làmảnh hưởng lớn đến toàn bộ sinh hoạt, đời sống của họ Bên cạnh đó, họ sẽphải đối mặt với nhiều khó khăn trong tương lai như: các khoản chi phí choviệc khắc phục hậu quả của rủi ro gây nên, việc học hành của con cái, vànhiều phát sinh khác trong khi thu nhập lại bị giảm sút hoặc bị mất( nếuchẳng may đó là rủi ro cướp đi sinh mạng)

Khi cuộc sống diễn ra suôn sẻ, con người phải lo cho tuổi già của mình,

đó là nghỉ hưu hay hết tuổi lao động hoặc khó có thể tiếp tục lao động Nếuđược nhận lương hưu, sẽ thật vất vả bởi những chi phí phát sinh ngày càng có

xu hướng tăng cao, lương hưu lại thấp so với thu nhập khi còn lao động Đó là

số ít đối với dân số Việt Nam, trong khi đại bộ phận tầng lớp dân cư về giàkhông có lương hưu hay trợ cấp mà vẫn phải tìm mọi cách để kiếm thêm thunhập để trang trải chi phí cho cuộc sống, hoặc được con cái phụng dưỡng,nhưng đó sẽ một trách nhiệm khó khăn cho con cái

Bên cạnh đó, cuộc sống luôn chứa đựng những rủi ro mà nó có thể làmcon người trở nên bị thương tật, ốm đau, chết chóc; ngày nay, mức độ tai nạngiao thông, tai nạn bệnh nghề nghiệp càng trở nên phổ biến khiến tử vong

và thương tật nặng ở những con số báo động Rủi ro đó, không ai mong đợi,nhưng nó có thể xảy ra với bất kì ai mà không dự báo trước được Nếu ngườigặp rủi ro là một trụ cột kinh tế gia đình, thì không biết hậu quả cả về tinhthần cũng như vật chất sẽ như thế nào? Trong khi đó, những phát sinh chi phícho chăm sóc sức khoẻ con người như: dịch vụ chăm sóc khám chữa bệnh, y

tế ngày càng đắt đỏ

Trải qua lịch sử hình thành, phát triển và tồn tại của loài người đã có rấtnhiều biện pháp khác nhau, cụ thể để đối phó với rủi ro, kiểm soát, ngăn chặn

và khắc phục hậu quả của rủi ro như: né tránh rủi ro, ngăn ngừa tổn thất, giảmthiểu tổn thất, tiết kiệm, vay mượn và bảo hiểm Bảo hiểm được biết đến làcông cụ đối phó với hậu quả tổn thất do rủi ro gây ra có hiệu quả nhất Theoquan điểm của các nhà quản lí rủi ro, bảo hiểm là sự chuyển giao rủi ro trên

cơ sở hợp đồng Bảo hiểm còn được hiểu là sự phân tán rủi ro cho nhữngngười cùng tham gia bảo hiểm

Cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu và đòi hỏi của con ngườingày càng tăng, đời sống vật chất tinh thần ngày càng cao dẫn đến đòi hỏi nhucầu bảo hiểm ngày càng hoàn thiện hơn Mặc dù BHXH và BHYT đã ra đời

và đáp ứng phần nào nhu cầu đó Song nó mới chỉ đáp ứng được ở phần nào

đó cho người lao động BHTM đã ra đời như một tất yếu, trong đó BHNT đãhình thành và càng khẳng định sự cần thiết của mình đối với mọi tầng lớp dân

cư trong xã hội

BHNT là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm,

mà trong đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia (hoặc người thụ hưởngquyền lợi bảo hiểm) một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã định trướcxảy ra (người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhất định),còn người tham gia phải nộp phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn

BHNT là quá trình bảo hiểm các rủi ro liên quan đến sinh mạng, cuộcsống và tuổi thọ của con người Đối tượng tham gia BHNT rất rộng, bao gồmmọi người, ở mọi lứa tuổi khác nhau tuỳ theo thoả thuận và hợp đồng bảohiểm

Như vậy, BHNT đã ra đời để giúp con người an tâm lao động hơn, giúp

có biện pháp đối phó với nguy cơ rủi ro có thể xảy ra hiệu quả hơn Đáp ứngđược nhu cầu về tài chính đối với hậu quả do rủi ro để lại BHNT cũng như hệthống Bảo hiểm nói chung đã khẳng định vai trò ngày càng thiết thực trongcuộc sống hiện đại và phát triển của con người

là trụ cột trong gia đình Hậu quả mà họ phải gánh chịu đó là các khoản chiphí cho: mai táng, nằm viện, thuốc men, và các chi phí mà người bị thươngtật vĩnh viễn cần tới trong tương lai Nhưng thực sự là gánh nặng lớn nếu cácnghĩa vụ mà người chết chưa kịp hoàn thành như: trả nợ, nuôi dạy concái, hay chăm sóc bố mẹ khi tuổi già v.v Dù rằng đã có các chương trìngủng hộ hay “ Quỹ tấm lòng vàng”, có sự giúp đỡ của Nhà nước, các cơ quanĐoàn thể, tập thể, hàng xóm láng giềng, người thân song đó cũng chỉ mangtính tạm thời, không bảo đảm được về lâu dài

Bên cạnh đó người lao động không có được quyền lợi từ BHXH khi vềgià hoặc hết tuổi lao động sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ rủi ro trong khi

đó thu nhập của họ đã bị giảm sút hoặc mất Họ sẽ phải tính toán để có thểnhận một khoản tiền hàng tháng cho cuộc sống về già của mình

Tham gia BHNT sẽ phần nào giải quyết được những khó khăn đó

- Thứ hai,góp phần ổn định tài chính và sản xuất kinh doanh cho các doanh nghiệp, tạo lập mối quan hệ gắn bó giữa người lao động và người sử dụng lao động Đây là điều đang được khuyến khích cho các doanh nghiệp,

khi họ mua bảo hiểm sinh mạng cho người lao động của mình nhất là đối vớicác lao động quan trọng chủ chốt sẽ giúp sự gắn bó giữa người lao động vàchủ sử dụng trở nên sâu sắc hơn Bên cạnh đó nếu chẳng may xảy ra rủi rodẫn đến tử vong hay thương tật vĩnh viễn đối với người lao động thì thôngqua bảo hiểm các doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được chi phí trong việc giải quyếtquyền lợi cho người lao động

Việc doanh nghiệp mua bảo hiểm cho nhân viên của mình cũng là mộtchính sách giữ chân nhân viên hiệu quả, nhất là nhân viên chủ chốt quantrọng Đó cũng là động lực để nhân viên an tâm làm việc cũng như họ sẽtrung thành với doanh nghiệp hơn Qua đó không chỉ vấn đề tài chính củadoanh nghiệp mà còn là mối quan hệ với người lao động được tạo lập và cótính vững chãi

- Thứ ba, thông qua dịch vụ BHNT, một dịch vụ có đối tượng tham gia rất rộng, đông đảo, các nhà bảo hiểm thu được phí để hình thành quỹ bảo hiểm, quỹ này được sử dụng chủ yếu vào mục đích chi trả và dự phòng Khi

nhàn rỗi, nó sẽ là nguồn vốn đầu tư hữu ích góp phần phát triển và tăngtrưởng kinh tế Vốn đầu tư của các công ty BHNT mang tính dài hạn, do đónguồn vốn BHNT cung cấp cho thị trường cũng là vốn dài hạn, thường là 10

năm trở lên Nếu được đầu tư phát triển các vùng kinh tế chiến lược, xây dựng

cơ sở hạ tầng sẽ rất phù hợp và có hiệu quả

- Thứ tư, BHNT còn là một công cụ hữu hiệu để huy động những nguồn tiền mặt nhàn rỗi nằm ở các tầng lớp dân cư trong xã hội để thực hành tiết kiệm chống lam phát Nền kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng

cao sẽ xuất hiện nhu cầu tiết kiệm hay đầu tư số tiền nhàn rỗi BHNT đã rađời giúp các tổ chức và cá nhân thực hiện nhu cầu một cách có hiệu quả Dođối tượng rông, lại vừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro, hơn nữa do

cơ chế và cách thức đóng phí thuận lợi, cho nên BHNT có nhiều ưu điểm hơnhẳn gửi tiền tiết kiệm Do đó việc tiết kiệm chi tiêu trong gia đình để muaBHNT sẽ dễ dàng hơn

- Thứ năm, BHNT còn đóng góp cho Ngân sách Nhà nước thông qua thuế Các doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động sẽ phải tham gia nộp thuế thu

nhập doanh nghiệp cho Nhà nước Cùng với sự phát triển của nền kinh tế,ngành bảo hiểm thì BHNT cũng ngày càng phát triển do đó việc các doanhnghiệp bảo hiểm kinh doanh có lợi nhuận là điều dễ dàng đạt được Không chỉ

là phương thức huy động vốn đầu tư trở lại nền kinh tế, BHNT còn là lĩnh vựckinh doanh đem lại nguồn thu, lợi ích cho Ngân sách

- Thứ sáu, BHNT còn góp phần vào giải quyết một số vấn đề về mặt xã hội như: Tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động như: đại lí bảo hiểm.

kế toán vi tính, ; tăng vốn đầu tư giáo dục cho con cái, tạo ra một nếp sốngđẹp, tiế kiệm có kế hoạch v.v

Tóm lại, tác dụng của ngành bảo hiểm nói chung BHNT nói riêng là rất

dễ nhận biết Cùng với sự phát triển của mỗi quốc gia BHNT ngày càng thểhiện tác dụng ưu việt của mình

1.2 Các loại hình BHNT cơ bản.

BHNT đáp ứng được rất nhiều mục đích khác nhau Mục đích chínhcủa những người tham gia là để bảo vệ con cái và những người ăn theo tránhkhỏi những nỗi bất hạnh về cái chết bất ngờ của họ hoặc tiết kiệm để đáp ứngcác nhu cầu về tài chính trong tương lai Do vậy, các nhà bảo hiểm thực hiện

đa dạng hoá sản phẩm BHNT nhằm đáp ứng và thoả mãn mọi nhu cầu củangười tham gia bảo hiểm Trong thực tế, có 3 loại hình BHNT cơ bản:

- Bảo hiểm trong trường hợp sống;

- Bảo hiểm trong trường hợp tử vong;

- Bảo hiểm hỗn hợp

Bên cạnh đó, người bảo hiểm còn áp dụng các điều khoản bổ sung chocác loại hợp đồng BHNT như:

- Bảo hiểm tai nạn;

- Bảo hiểm sức khoẻ; v.v

1.2.1 Bảo hiểm trong trường hợp tử vong.

1.2.1.1 Bảo hiểm tử kì ( còn được gọi là bảo hiểm tạm thời hay bảo hiểm sinh mạng có thời hạn).

Loại hình này được kí kết bảo hiểm cho cái chết xảy ra trong thời gian

đã quy định của hợp đồng Nếu cái chết không xảy ra trong thời gian đó thìngười được bảo hiểm không nhận được bất kì một khoản hoàn phí nào từ sốphí bảo hiểm đã đóng Điều đó cũng có nghĩa là công ty bảo hiểm không phảithanh toán STBH cho người được bảo hiểm Ngược lại, nếu cái chết xảy ra

trong thời gian có hiệu lực của hợp đồng, thì công ty bảo hiểm phải có tráchnhiệm thanh toán STBH cho người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm được chỉđịnh trong hợp đồng.

* Đặc điểm của loại hình BHNT này là:

- Thời hạn bảo hiểm xác định

- Trách nhiệm và quyền lợi mang tính tạm thời

- Mức phí bảo hiểm thấp vì không phải lập nên quỹ tiết kiệm cho ngườiđược bảo hiểm

* Mục đích:

- Đảm bảo các chi phí mai táng chôn cất

- Bảo trợ cho các gia đình và người thân trong một thời gain ngắn

- Thanh toán các khoản nợ nần về những khoản vay hoặc thế chấp củangười được bảo hiểm

Bảo hiểm tử kì còn được đa dạng hoá thành các loại hình sau:

+ Bảo hiểm tử kì cố định: có mức phí bảo hiểm và STBH cố định,

không thay đổi trong suốt thời gian có hiệu lực của hợp đồng Mức phí thấpnhất và người bảo hiểm không thanh toán khi hết hạn hợp đồng Hợp đồnghết hiệu lực nếu sau ngày gia hạn hợp đồng không nộp phí bảo hiểm Loại nàychủ yếu nhằm thanh toán cho các khoản nợ tồn đọng trong trường hợp ngườiđược bảo hiểm bị tử vong

+ Bảo hiểm tử kì có thể tái tục: Loại này có thể được tái tục vào ngày

kết thúc hợp đồng và không yêu cầu có thêm bằng chứng nào về sức khoẻ củangười được bảo hiểm, nhưng có sự giới hạn về độ tuổi (thường độ tuổi tối đa

là 65) Tại lúc tái tục, phí bảo hiểm tăng lên vì độ tuổi của người được bảohiểm lúc này tăng lên

+ Bh tử kì có thể chuyển đổi: Đây là loại hình bảo hiểm tử kì cố địng

nhưng cho phép người được bảo hiểm có sự lựa chọn chuyển đổi một phầnhay toàn bộ hợp đồng thành một hợp đồng BHNT trọn đời hay BHNT hỗnhợp tại một thời điểm nào đó khi hợp đồng đang còn hiệu lực Phí bảo hiểmđược tính dựa trên hợp đồng BHNT trọn đời hay hỗn hợpi mới theo độ tuổicủa người có hợp đồng Loại hợp đồng này phát hành như một sự bảo chứngcho khoản tiền vay Đồng thời nó còn nhằm thực hiện yếu tố tiết kiệm trongtương lai của người được bảo hiểm

+ Bảo hiểm tử kì giảm dần: Đây là loại hình bảo hiểm mà có một bộ

phận của STBH giảm hàng năm theo một mức quy định Bộ phận này giảmtới 0 vào cuối kì hạn hợp đồng Đặc đỉem của loại này là:

Phí bảo hiểm giữ ở mức cố định

Phí thấp hơn bảo hiểm tử kì cố định

Giai đoạn nộp phí ngắn hơn toàn bộ thời hạn hợp đồng

+ Bảo hiểm tử kì tăng dần: Loại này được phát hành nhắm giúp người

tham gia bảo hiểm có thể ngăn chặn được yếu tố lạm phát của đòng tiền Cónghĩa là STBH thực trong hợp đồng bị giảm do đồng tiền sụt giá Loại hợpđồng này phí bảo hiểm sẽ tăng dần theo STBH và phải dựa trên tuổi tác củangười được bảo hiểm khi tái tục hợp đồng

+ Bảo hiểm thu nhập gia đình: Loại hình bảo hiểm này nhằm đảm bảo

thu nhập cho 1 gia đình khi không may người trụ cột trong gia đình bị chết.Quyền lợi bảo hiểm mà gia đình nhận được sau cái chết của người trụ cột cóthể:

Nhận được toàn bộ

Nhận được từng phần dần dần cho đến khi hết hạn hợp đồng

Nếu người được bảo hiểm còn sống đến hết hạn hợp đồng, gia đình sẽkhông nhận được bất kì một khoản thanh toán nào từ công ty bảo hiểm

+ Bảo hiểm thu nhập gia đình tăng lên: Loại hình bảo hiểm này cũng

nhằm tránh yếu tố lạm phát của đồng tiền Đảm bảo các khoản thanh toán củacông ty bảo hiểm cho gia đình không may có người được bảo hiểm bị chết,tương ứng với STBH khi mới kí hợp đồng

+ Bảo hiểm tử kì có điều kiện: Điều kiện ở đây là: Việc thanh toán trợ

cấp chỉ được thực hiện khi người được bảo hiểm bị chết , đồng thời ngườiđược thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm hoặc chỉ định trong hợp đồng phải cònsống

1.2.1.2 Bảo hiểm nhân thọ trọn đời ( Bảo hiểm trường sinh).

Loại hình bảo hiểm này cam kết chi trả cho người thụ hưởng bảo hiểmmột STBH đã được ấn định trên hợp đồng, khi người được bảo hiểm chết vàobất cứ lúc nào kể từ ngày kí hợp đồng Phương châm của công ty bảo hiểm ởđây là: “Bảo hiểm đến khi chết” Ngoài ra, có một số trường hợp loại hình bảohiểm này còn đảm bảo chi trả cho người được bảo hiểm ngay cả khi họ sốngđén 100 tuổi

* Đặc điểm:

- STBH trả một lần khi người được bảo hiểm bị chết

- Thời hạn bảo hiểm không xác định

- Phí bảo hiểm có thể đóng 1 lần hoặc đóng định kì và không thay đổitrong suốt quá trình bảo hiểm

- Phí bảo hiểm cao hơn so với bảo hiểm tử kì, vì rủi ro chết chắc chắn

sẽ xảy ra, nên STBH chắc chắn phải chi trả

- BHNT trọn đời là loại hình bảo hiểm dài hạn, phí đóng định kì vàkhông thay đổi trong suốt quá trình bảo hiểm, do đó đã tạo nên một khoản tiếtkiệm cho người thụ hưởng bảo hiểm vì chắc chắn công ty bảo hiểm sẽ chi trảSTBH

* Mục đích:

- Đảm bảo các chi phí mai táng, chôn cất

- Bảo đảm thu nhập để ổn định cuộc sống gia đình

- Giữ gìn tài sản , tạo dựng và khởi nghiệp kinh doanh cho thế hệ sau.Loại hình bảo hiểm này thường có các loại hợp đồng sau:

+ BHNT trọn đời phi lợi nhuận: Loại này có mức phí và STBH cố

định suốt đời Vì vậy, khi thanh toán STBH cho người thụ hưởng không cókhoản lợi nhuận được chia

+ BHNT trọn đời có tham gia chia lợi nhuận: Loại hợp đồng này cũng

tương tự như loại trên, nhưng khi thanh toán STBH , được chia thêm mộtphần lợi nhuận như đã thoả thuận trong hợp đồng

+ BHNT trọn đời đóng phí liên tục: Loại này yêu cầu người được bảo

hiểm phải đóng phí liên tục cho đến khi chết Vì đóng phí liên tục nên số phíphải đóng hằng năm sẽ thấp hơn so với các loại hợp đồng khác và mức phínày bằng nhau giữa các năm

+ BHNT trọn đời phí đóng một lần: Đây là loại hình bảo hiểm mà

người được bảo hiểm chỉ đóng phí bảo hiểm một lần khi kí hợp đồng, còncông ty bảo hiểm phải đảm bảo chi trả bất cứ lúc nào khi cái chét của ngườiđược bảo hiểm xuất hiện Khoản phí đóng một lần là khá lớn nên người thamgia hạn chế

+ BHNT trọn đời quy định số lần đóng phí bảo hiểm : Loại này không

đòi hỏi người được bảo hiểm phải đóng phí liên tục hay 1 lần, mà quy định rõ

số năm đóng phí bảo hiểm

1.2.2 Bảo hiểm trong trường hợp sống ( còn gọi là bảo hiểm sinh kì).

Với loại hình bảo hiểm này công ty bảo hiểm cam kết chi trả nhữngkhoản tiền đều đặn trong một khoảng thời gian xác định hoặc trong suốt cuộcđời người tham gia bảo hiểm Nếu người được bảo hiểm chết trước ngày đếnhạn thanh toán thì sẽ không được chi trả bất kì một khoản tiền nào

* Đặc điểm của loại hình này là:

- Trợ cấp định kì cho người được bảo hiểm trong thời gian xác địnhhoặc cho đến khi chết

- Phí bảo hiểm đóng một lần.

- Nếu trợ cấp định kì đến khi chết thì thời gian không xác định

* Mục đích:

- Đảm bảo thu nhập cố định sau khi về hưu hay cao tuổi sức yếu

- Giảm bớt nhu cầu phụ thuộc vào phúc lợi xã hội hoặc con cái khi tuổigià

- Bảo trợ mức sống trong những năm tháng còn lại của cuộc đời

Loai hình bảo hiểm này rất phù hợp với những người khi về hưư hoặckhông được hưởng tiền trợ cấp hưu trí từ BHXH đến độ tuổi tương ứng với sốtuổi về hưu đăng kí tham gia, để được hưởng những khoản trợ cấp định kìhàng tháng

1.2.3 Bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp.

Thực chất đây là loại hình bảo hiểm cả trong trường hợp người đượcbảo hiểm bị tử vong hay còn sống Yếu tố tiệt kiệm vả rủi ro đan xen nhau

* Đặc điểm:

- STBH được trả khi: Hết hạn hợp đồng hoặc người được bảo hiểm bị

tử vong trong thời hạn bảo hiểm

- Thời hạn bảo hiểm xác định: 5 năm, 10 năm v.v

- PHÍ bảo hiểm thường đóng định kì và không thay đổi,

- Có thể được chia lãi thông qua đầu tư phí bảo hiểm và cũng có thểđược hoàn lại phí bảo hiểm khi không có điều kiện tiếp tục tham gia.

* Mục đích:

- Đảm bảo ổn định cuộc sống gia đình và người thân

- Tạo lập quỹ giáo dục, hưu trí, trả nợ

- Dùng lam vật thế chấp vay vốn hoặc khởi nghiệp kinh doanh

2 TRỤC LỢI TRONG BHNT.

2.1 Khái niệm, nguyên nhân và hậu quả của TLBH.

2.1.1 Khái niệm:

Song song với doanh thu kinh doanh thì các công ty bảo hiểm luôn phải

có những biện pháp tiết kiệm các khoản chi một cách hợp lí nhất, trong đónhức nhối đối với các công ty bảo hiểm nói chung đó là trục lợi bảo hiểm, bởi

nó đã và đang trở thành những vấn nạn đối với mọi công ty bảo hiểm Vậytrục lợi bảo hiểm là gì?

Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về vấn đề này Như:

Trục lợi bảo hiểm là "hành vi cố ý lừa dối của tổ chức, cá nhân nhằm thu lợi bất chính khi tham gia bảo hiểm, bồi thường bảo hiểm, trả tiền bảo hiểm và giải quyết khiếu nại bảo hiểm" (TT31/2004TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 118 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm)

Theo hiệp hội bảo hiểm Canada: “Trục lợi bảo hiểm là một hành vi cốtình gian dối, lừa đảo có thể có chủ ý ngay từ khi tham gia bảo hiểm hoặcphát sinh sau khi đã xảy ra rủi ro cho đối tượng bảo hiểm nhằm chiếm đoạtmột số tiền từ công ty bảo hiểm”.

Dẫu vậy, Trục lợi bảo hiểm, hiểu một cách đơn giản, là tìm cách đểkiếm lợi bất hợp pháp trong kinh doanh bảo hiểm và tham gia bảo hiểm;thường được biểu hiện mà đáng lí ra họ không được hưởng ”

Bên cạnh đó khái niệm” gian lận bảo hiểm “ có thể được hiểu tương tựnhư là trục lợi bảo hiểm: Gian lận bảo hiểm (GLBH) là hành vi gian dốikhông trung thực được thực hiện nhằm chống lại doanh nghiệp bảo hiểm(DNBH) để thu lợi bất chính Hành vi gian lận bảo hiểm có thể được thựchiện trong quá trình tiến hành bảo hiểm bởi các bên khác nhau, bao gồm chủ

sở hữu hợp đồng bảo hiểm/đơn bảo hiểm, bên thứ ba đòi doanh nghiệp bảohiểm chi trả bồi thường, môi giới bảo hiểm, đại lý bảo hiểm, các tổ chức và

cá nhân chuyên cung cấp các dịch vụ tư vấn đòi bồi thường bảo hiểm…

Tính chất của hành vi gian lận bảo hiểm có thể rất khác nhau: từ việckhai tăng giá trị của một yêu cầu đòi chi trả, bồi thường hoàn chỉnh về nhữngthiệt hại rủi ro chưa hề xảy ra trên thực tế hoặc những rủi ro đã xảy ra nhưngđược biến theo 1 kịch bản nào đó nhằm thu lợi

Như vậy từ xu hướng gian lận và trục lợi bảo hiểm ngày càng biểu lộ

rõ chung một mục đích từ một phía nào đó Hành vi này ngày càng tăng về sốlượng, hình thức thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn, sắc sảo hơn Nó làmphát sinh rất nhiều chi phí của các doanh nghiệp bảo hiểm cho công tác khắcphục vấn đề này

Trên thực tế, nghiệp vụ nào cũng có hành vi trục lợi bảo hiểm, mỗinghiệp vụ có những hành vi, hình thức TLBH khác nhau như:

- Thay đổi tình tiết vụ tai nạn

- Tạo hiện trường giả

- Giấu bệnh khi khai báo sức khoẻ

- Khai báo rủi ro không trung thực

- Khai giảm tuổi so với tuổi thực để được giảm phí trong BHNT

- v.v

2.1.2 Nguyên nhân của TLBH:

TLBH có thể khẳng định là một hành vi xấu trong xã hội, vi phạmchuẩn mực đạo đức con người cũng như đã vi phạm vào tinh nhân đạo đặctrưng của bảo hiểm, đó cũng là hành vi vi phạm pháp luật Mà nguyên nhândẫn tới TLBH có lẽ xuất phát chính từ lòng tham của con người cùng vớinhiều yếu tố khác khiến TLBH ngày càng tinh vi hơn

2.1.2.1 Nguyên nhân khách quan:

Đây là yếu tố không thuộc kiểm soát của các doanh nghiệp bảo hiểm

Mà đó là những yếu tố luật pháp, thị trường, nhận thức của người dân về bảohiểm v.v:

- Pháp luật còn lỏng lẻo, nhiều kẽ hở, thiếu tính tổng quát dễ bề kẻ xấulợi dụng Dẫu cho luật kinh doanh bảo hiểm có hiệu lực từ 2001 song nó vẫnchưa có những quy định rõ ràng cụ thể về xử phạt những người bị phát hiện

có hành vi trục lợi Bên cạnh đó dù đã có các nghị định 42, 43 và được thaythế bằng nghị định 45, 46 nhưng vẫn chưa thực sự chi tiết và đủ mạnh cho cácchế tài bảo hiểm Cho dù Nghị định 118 về xử phạt vi phạm hành chính trong

lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm được ban hành và có hiệu lực song chế tài xử lý

các hành vi TLBH còn quá thiếu Theo nghị định về xử phạt hành chính, hành

vi TLBH chỉ bị cảnh cáo hoặc phạt tối đa 10 triệu đồng Bộ luật Hình sự chưa

có điều luật nào quy định cụ thể về tội TLBH Kẻ TLBH chỉ bị xử với các tộidanh liên quan như tham ô, hối lộ, chiếm đoạt tài sản Chính vì hành langpháp lý chưa đầy đủ nên nhiều vụ TLBH chưa được điều tra và xét xử nghiêmkhắc, do vậy không có tính răn đe

Mặt khác do mải chạy theo cạnh tranh trên thị trường, các công ty bảohiểm cố gắng đơn giản hoá các thủ tục hành chính, các quy tắc bảo hiểm chưađược chặt chẽ càng tạo điều kiện cho ý định trục lợi thành hiện thực, tạo đièukiện cho kẻ xấu có cơ hội lợi dụng dễ dàng hơn

- Do đặc điểm kinh doanh của ngành, là ngành kinh doanh dịch vụ rấtphức tạp và khó khăn trong quản lí, qua nhiều khâu, thời gian dài, khiến choxác suất xảy ra cao, mức độ kiểm soát kiểm tra về người tham gia bảo hiểm,người thụ hưởng khó, nhất là thời hạn của hợp đồng BHNT thường rất lâu từ

5 năm trở nên đến trọn đời, do đó sự thay đổi, yếu tố hành vi gian lận TLBH

là rất dễ xảy ra

- Có sự cấu kết, sắp đặt trước của các bên có liên quan trong quá trìnhđánh giá rủi ro như: cán bộ công an, cán bộ y tế, đại lí người tham gia bảohiểm , người được thụ hưởng bảo hiểm

- Địa hình, địa lí nơi xảy ra rủi ro phức tạp cũng là nguyên nhân dẫnđến TLBH Đôi khi tai nạn xảy ra ngoài tầm kiểm soát của các công ty bảo

hiểm làm cho công tác giám định trở nên khó khăn hơn và khó có thể xácminh được thực tế Cung với đó có những sự kiện rủi ro xảy ra mà cán bộnhân viên bảo hiểm khó có thể có mặt ngay mà thông qua các báo cáo từ cáccán bộ của ngành y tế, công an, địa phương Đó là kẽ hở lớn, nhất là khi có

sự cấu kết, mua chuộc

- Bên cạnh đó, nhận thức của người dân về pháp luật, về bảo hiểm cònrất hạn chế Họ coi bảo hiểm như là một tổ chức phúc lợi xã hội, có sự hiểunhầm giữa BHTM với BHXH Chưa nhận thức được tính nhân văn của bảohiểm, chưa thấy được quy luật “ số đông bù số ít” trong bảo hiểm

Trong quá trình tham gia bảo hiểm, còn che giấu nhiều thông tin quantrong như: giấu bệnh, khai báo sai thông tin cá nhân, hay cố tình che đậythông tin về bản thân

Đôi khi tham gia bảo hiểm vì 1 lí do mang tính nể vị, không xuất phát

từ mục đích sâu xa của bảo hiểm để rồi rất dễ dẫn đến nảy sinh ý định hành vixấu nhằm được hưởng quyền lợi bảo hiểm khi xảy ra rủi ro

Và có nhiều nguyên nhân khác mà bản thân người dân nghĩ mình làmđúng nhưng thực ra vô tình đã vi phạm pháp luật như: làm chứng cho hiệntrường giả, v.v

2.1.2.2 Nguyên nhân chủ quan:

- Sự non kém, thiếu kinh nghiệm thực tế, nhất là đối với nhiều hìnhthức, sản phẩm bảo hiểm mới, khai thác trên thị trường mới v.v sẽ rất khó đốiphó với nhiều mánh khoé tinh vi của đối tựơng trục lợi

Từ khâu tiếp nhận đơn yêu cầu bảo hiểm của khách hàng đến đánh giárủi ro, chấp nhận bảo hiểm, kiểm tra thông tin và đánh giá rủi ro và giải quyếtquyền lợi khách hàng bảo hiểm chỉ cần có sự thiếu sót yếu kém, thiếu đồng bộ

và sơ suất có thể sẽ là cơ hội tốt để kẻ xấu trục lợi -Không xác định được việckhách hàng tự kê khai giấy yêu cầu hay đại lý kê khai hộ khách hàng

- Không xác định được tình trạng sức khỏe ban đầu của khách hàng.Chẳng hạn, không xác định được khách hàng có đủ tay, chân, mắt hay không

- Không các định được chữ ký của khách hàng là thật hay giả cũng nhưkhông rõ mặt khách hàng để trả tiền Khi trả tiền bảo hiểm cho khách hàng,các nhà bảo hiểm thường yêu cầu khách hàng xuất trình chứng minh thư, hộchiếu… Tuy nhiên do kích cỡ ảnh trong chứng minh thư khá nhỏ và thườngrất mờ (do thời gian) nên việc kiểm tra đôi khi gặp khó khăn

- Có sự thông đồng, giữa cán bộ làm bảo hiểm với đối tượng trục lợi Đây là hành vi rất nguy hại cho công ty bảo hiểm bởi nhân viên công ty hiểu

rõ nhất về công ty, những yếu điểm và biết cách để tiến hành các hoạt độngnhằm trục lợi Nhân viên hoặc đại lý bảo hiểm thông đồng với khách hàngtrục lợi bảo hiểm Họ có thể đánh giá mức độ tổn thất cao hơn thực tế hoặcvạch “đường đi nước bước” cho khách hàng lợi dụng kẽ hở về giấy tờ, thủ tụcgiám định để trục lợi Bên cạnh đó, việc các đại lí mải chạy theo hoa hồng,thiên về số lượng hợp đồng mà mình đạt được đôi khi bỏ qua những yếu tố cónguy cơ dẫn đến trục lợi hoặc đôi khi có thể đại lí tham gia thực hiện quátrình cùng khách hàng để TLBH cũng là một trong những yếu tố làm tăngnguy cơ trục lợi, đây không chỉ là nguy hại mà còn làm chất lượng uy tín củacông ty bảo hiểm ngày càng giảm sút

- Các doanh nghiệp bảo hiểm cũng chịu sức ép về thời hạn giải quyếtbồi thường dẫn đến không có đủ thời gian và nguồn lực cần thiết để điều trađầy đủ về những vụ có dấu hiệu trục lợi hoặc có nghi vấn trước khi quyếtđịnh việc trả tiền bảo hiểm

- Dưới sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ, nhất là cuộc cạnh tranh vềthông tin giữa các doanh nghiệp bảo hiểm vô hình chung biến họ thànhnhững kẻ có quá it thông tin trao đổi với nhau trên con đường kinh doanh bảohiểm Để rồi cam kết giữ kín thông tin khách hàng đôi khi là kẻ hở lớn chonhững kẻ trục lợi về bảo hiểm trùng bồi thương bên thứ ba, chết do mắcbệnh hiểm nghèo v v

- Công tác tuyển dụng, đào tạo, quản lý đại lý, cán bộ còn bị buônglỏng; quy trình kiểm tra, kiểm soát nội bộ; các quy trình nghiệp vụ, quy trình

ra quyết định kinh doanh, quản lý tài chính, hạch toán, kế toán, đầu tư, giảiquyết bồi thường v.v chưa chặt chẽ và còn có những lỗ hổng có thể bị kẻ xấulợi dụng

Đôi khi các vụ phát hiện trục lợi thì các công ty cũng có thể chọn giảipháp xử lí êm thấm do lo sợ nhiều nguyên nhân như:

+ Sợ khách hàng biết sẽ ảnh hưởng tới giữ chân khách hàng cũng nhưthu hút thêm khách hàng mới, chưa kể tiền lệ sẽ có nhiều người học theo đểtrục lợi

Có thể là sự cả nể đối với những khách hàng lớn, hoặc như khách hàngthân quen, khách hàng có vị thế Làm cho việc xử phạt vi phạm càng trở nênlỏng lẻo hơn chưa đủ sức đe doạ với những kẻ xấu khác cũng như làm tỉnhlòng tham của kách hàng

+ Xuất phát từ chế tài xử phạt của luật, nghị định còn nhẹ, khiến nhiềudoanh nghiệp bỏ qua yếu tố kiện cáo, mà chỉ quan tâm đến việc ngăn chặnđược trục lợi của bản thân công ty mình

Để rồi khó có thể khẳng định hành vi trục lợi đó bị ngăn chặn ở 1 công

ty sẽ được nhiều công ty học hỏi kinh nghiệm hay hành vi gian lận đó sẽ đượcthử ở công ty khác

Với những kẻ hở, thiếu chế tài mạnh và được đà thì TLBH ngày càngtăng về số lượng, tinh vi về thủ đoạn, sắc sảo và móc ngoặc Bên cạnh đó đạođức xã hội ngày càng có xu hướng đi xuống, đạo đức nghề nghiệp, đạo đứckinh doanh và trình độ của cán bộ nhiều ngành liên quan: công an, y

tế, ngày càng khiến cho kinh doanh bảo hiểm phải đối mặt với thách thứcgian lận và TLBH

Việc ngăn chặn hành vi TLBH không dễ dàng cho mỗi công ty bảohiểm Nó đòi hỏi 1 hành lang pháp lí thông nhất chặt chẽ, cụ thể và hiệu quả,

đủ sức răn đe; sự phối hợp đồng bộ, trung thực với các cơ quan có chức năngliên quan Muốn kinh doanh có hiệu quả, muốn cạnh tranh có hiệu quả, có uytín trên thị trường, nhất là trong giai đoạn khi chúng ta chính thức vào WTO,nhiều công ty nước ngoài được vào hoạt động tịa Việt Nam thì đòi hỏi các

công ty bảo hiểm trong nước có những biện pháp quản lí tài chính chặt chẽ

hiệu quả và nhất là ngăn chặn tốt TLBH

2.1.3 Hậu quả của TLBH

TLBH là hành vi nhằm thu lợi bất chính, do đó sẽ có chủ thể bị thiệt hại

do hành vi trên gây ra

2.1.3.1 Đối với doanh nghiệp: Doanh nghiệp bất lợi

Có quan điểm sai trái cho rằng gian lận bảo hiểm là một tội hình sự

“không có nạn nhân” hoặc là một tội hình sự “khó phát hiện” Thực ra, gianlận bảo hiểm đánh vào túi tiền của tất cả mọi người Gian lận bảo hiểm dẫnđến:

+ Phí bảo hiểm cao hơn và giá hàng hoá và dịch vụ cao hơn : Số tiền

mà doanh nghiệp bảo hiểm phải bỏ ra để đấu tranh chống gian lận bảo hiểm

và chi trả các khoản tiền gian lận sẽ dồn lên vai cộng đồng bảo hiểm dướihình thức phí bảo hiểm cao hơn Gian lận bảo hiểm cũng dẫn đến giá cả hànghoá và dịch vụ cao hơn bởi vì doanh nghiệp kinh doanh hàng hoá và dịch vụchuyển chi phí mua bảo hiểm cao hơn vào tài sản và hàng hoá họ bán chokhách hàng

+ Giảm khả năng cung cấp dịch vụ bảo hiểm : Các doanh nghiệp bảohiểm có thể áp đặt các yêu cầu cao hơn khi khai thác bảo hiểm và thu hẹpphạm vi bảo hiểm để giảm bớt thiệt hại do gian lận bảo hiểm Các doanhnghiệp bảo hiểm thường từ chối bảo hiểm đối với những lĩnh vực khó chốnglại gian lận bảo hiểm

Đối với DNBH, khoản thu chính vẫn là từ hoạt động kinh doanh bảohiểm, chi cũng chủ yếu: chi trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường, hoahồng TLBH sẽ gây ra những ảnh hưởng đễn doanh thu và chi phí của

DNBH, cùng với đó trong quá trình giám định bồi thường và đánh giá rủi ro

bị gián đoạn, kéo dài do công tác điều tra chống gian lận trục lợi, đôi khi đócòn là cản trở đối với những khách hàng trung thực Từ đó sẽ là nguy cơ xấucho hình ảnh uy tín của doanh nghiệp trong khách hàng làm giảm số lượnghợp đồng mới doanh thu và thị phần giảm

TLBH còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí của DNBH như sau:

+ Phải bỏ thêm 1 khoản chi phí phát sinh để điều tra xác minh về đốitượng bồi thường, chi trả

+ Nếu không phát hiện ra gian lận mà thực tế là TLBH thì rõ ràng cáckhoản chi trả bồi thường của doanh nghiệp tăng, lợi nhuận giảm

Như vậy rõ ràng lợi nhuận của DNBH bị giảm sút Nếu duy trì dài cóthể sẽ làm hình ảnh uy tín cũng như khả năng và sức mạnh tài chính củaDNBH suy giảm từ đó lại gây ra hiệu ứng khách hàng sụt giảm niềm tin Đó

sẽ là những hậu quả không DNBH nào muốn, do đó hậu quả mà DNBH nhậnđược do hành vi trục lợi gây ra là rất lớn

2.1.3.2 Đối với xã hội.

- Trước hết, hành vi gian lận và trục lợi bảo hiểm là hành vi bị xã hộilên án, nó vi phạm vào đạo đức, chuẩn mực xã hội, làm cho tính nhân đạocộng đồng của bảo hiểm bị suy thoái Gây ảnh hưởng xấu đến kỉ cương, viphạm pháp luật, làm ảnh hưởng xấu đến môi trương kinh doanh lành mạnh,khiến thị trường bảo hiểm Việt Nam sẽ trở thành một điểm đến có sự dè dặttrong sân chân chung của kinh tế thế giới

- TLBH vô hình chung đã khiến sự đóng góp của các DNBH vào ngânsách sụt giảm, sự làm ăn kém hiệu quả sẽ khiến các DNBH khó có thể thamgia các chương trình từ thiện quốc gia, các nguồn hỗ trợ cho phúc lợi xã hội

vô tình bị giảm

- TLBH nếu không ngăn chặn, xử lí nghiêm, sẽ dẫn đến thành thói quenxấu của người dân, đôi khi dễ rơi vào một làn sóng phong trào tham gia bảohiểm với mục đích trục lợi Từ đó hình thành nên 1 xã hội thiếu lành mạnh,thiếu tinh thần lao động và sáng tạo

Theo ông Lai (Vụ phó Vụ Bảo hiểm, Bộ Tài chính) các vi phạm trụclợi trong BHNT thể hiện dưới các hình thức như người mua BHNT cố tìnhche giấu, không khai báo trung thực về tình trạng sức khỏe của mình; các đại

lý BHNT cố tình chiếm đoạt phí bảo hiểm thu được; đại lý BHNT thông đồngvới người mua là người thân trong gia đình để lừa công ty BHNT Cũng theoông Lai, điều đáng lo ngại là tình trạng này đang tăng lên trong thời gian gầnđây, nếu không kịp thời có các biện pháp phòng chống hiệu quả, mức độ viphạm sẽ ngày càng tăng

Các hành vi gian lận, trục lợi trong bảo hiểm là hành vi phạm pháp, cóảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm, quyền và lợiích chính đáng của những người tham gia bảo hiểm chân chính, góp phần dẫn

đến những bất ổn trong đời sống xã hội.lên (Ông Lê Quang Bình, Vụ trưởng

Vụ Bảo hiểm, Bộ Tài chínhTLBH

TLBH là một hiện tượng toàn cầu và đang gây ra những thiệt hại vôcùng to lớn "Nếu tập hợp các hành vi TLBH trên toàn thế giới vào một doanhnghiệp thì doanh thu của doanh nghiệp này sẽ lớn hơn tổng doanh thu của 500

doanh nghiệp lớn nhất thế giới mà Tạp chí Fortune bình chọn hằng năm", ông

Lê Song Lai, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm (Bộ Tài chính) ví von như vậy

Rõ ràng, những hành vi gian dối, trục lợi bảo hiểm của một số ngườikhông chỉ làm ảnh hưởng tới uy tín cho các công ty BHNT và sự phát triểncủa thị trường BHNT, mà còn xâm phạm đến lợi ích của những khách hàngtrung thực khác Bởi chính những khách hàng chân chính này sẽ phải chia sẻmột phần trách nhiệm tài chính của mình (qua việc đóng phí) cho nhữngkhách hàng gian dối nếu các công ty BHNT không phát hiện ra các bằngchứng của sự gian dối và chấp nhận đền bù

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến trục lợi BHNT.

BHNT là một trong những loại hình bảo hiểm có rất nhiều đặc thùriêng, do liên quan đến sinh mạng và tuổi thọ của con người cũng như có thờihạn hợp đồng khá dài, ngày càng đáp ứng được nhiều mục đích của ngườitham gia bảo hiểm vì thế mà bên cạnh những yếu tố tích cực nó cũng tiềm ẩnnhững yếu tố rủi ro và khe hở dẫn đến sự trục lợi của những kẻ xấu coi bảohiểm như một nguồn quỹ phúc lợi Các yếu tố cơ bản có thể ảnh hưởng đếnTLBH trong BHNT như sau:

2.2.1 Đặc điểm của sản phẩm BHNT.

2.2.1.1 BHNT vừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro.

Đây là đặc điểm khác nhau cơ bản giữa BHNT với bảo hiểm phi nhânthọ Mỗi người tham gia BHNT sẽ định kì nộp một khoản tiền nhỏ (phí bảohiểm) cho công ty bảo hiểm , ngược lại công ty bảo hiểm có trách nhiệm trảmột số tiền lớn (gọi là STBH) cho người hưởng quyền lợi bảo hiểm như đãthoả thuận từ trước khi có các sự kiện bảo hiểm xảy ra

STBH được trả khi người được bảo hiểm đạt đến một độ tuổi nhất định

và được ấn định trong hợp đồng Hoặc được trả cho thân nhân và gia đìnhngười được bảo hiểm khi người này không may bị chết sớm ngay cả khi họmới tiết kiệm được một khoản tiền rất nhỏ qua việc đóng phí bảo hiểm

Số tiền này giúp những người còn sống trang trải những khoản chi phícần thiết như: thuốc men, mai táng, trả nợ

Đó chính là tính chất tiết kiệm, lại vừa mang tính rủi ro của BHNT Nộidung tiết kiệm khi mua BHNT khác với các hình thức tiết kiệm khác ở chỗ,công ty bảo hiểm đảm bảo trả cho người tham gia bảo hiểm hay người thâncủa họ một khoản tiền rất lớn ngay cả khi họ mới tiết kiệm được một khoảntiền nhỏ Khi người được bảo hiểm không may gặp rủi ro, trong thời hạn bảohiểm đã được ấn định, những người thân của họ sẽ nhận được những khoảntrợ cấp hay STBH từ công ty bảo hiểm

Tuy nhiên, đây cũng là một yếu tố có thể lạm dụng để trục lợi, bởi yếu

tố rủi ro trong BHNT mang tính thời gian dài, thông thường hợp đồng BHNTdài ít nhất 5 năm, có những hợp đồng trọn đời, khiến cho những yếu tố thayđổi bên ngoài hợp đồng có lợi cho người tham gia mà công ty chưa kịp bổsung trong hợp đồng theo luật định Bên cạnh đó, với số tiền phí mới đóng,còn rất nhỏ mà khi gặp rủi ro vẫn được hưởng chi trả hay STBH lớn khiếnnhiều kẻ có ý định xấu tận dụng nhằm thu lợi cá nhân Tận dụng nét đặc trưng

cơ bản này của BHNT mà nhiều kẻ xấu đã lợi dụng để có thể trục lợi, nhất làyếu tố thời gian, khác biệt hẳn với bảo hiểm phi nhân thọ thường chỉ là mộtnăm hợp đồng

2.2.1.2 BHNT đáp ứng được rất nhiều mục đích khác nhau của người tham gia bảo hiểm

Mục đích của bảo hiểm phi nhân thọ chủ yếu là đáp ứng nhu cầu khắcphục hậu quả khi đối tượng tham gia bảo hiểm gặp sự cố thì của BHNT đápứng được nhiều mục đích hơn qua từng hợp đồng BHNT hưu trí sẽ đáp ứngđược nhu cầu tài chính trong tương lai, giúp họ nhận được một khoản tiềnhàng tháng như lương hưu công chức hay trợ cấp BHXH; hợp đồng BHNT tửvong sẽ giúp người được bảo hiểm để lại cho người cón sống một số tiền khi

họ chẳng may bị rủi ro, từ số tiền này giúp những người còn sống rất nhiềuviệc

Bên cạnh đó hợp đồng BHNT đôi khi còn được sử dụng như vật thếchấp để người tham gia bảo hiểm có thể vay vốn hay BHNT tín dụng thườngđược bán để các đối tượng đi vay mua xe hơi, đồ dùng v.v

Như vậy hợp đồng BHNT đáp ứng được nhiều mục đích khác nhau củacon người Song chính những mục đích ấy có thể trở thành chỗ để nhiều kẻxấu lợi dụng Ví dụ như: một người tham gia bảo hiểm họ sử dụng hợp đồngBHNT của mình để vay vốn, họ vừa được vay vốn để có thể mang đi đầu tưkiếm lợi nhuận cao hơn lãi phải trả, trong khi đó họ vẫn có thể được hưởngquyền lợi bảo hiểm nếu xảy ra rủi ro theo hợp đồng Việc đáp ứng nhiều mụcđích sẽ có nguy dẫn đến gian lận, TLBH cao hơn và khó có thể kiểm soát hếtmục đích thực sự của khách hàng

2.2.1.3 Các loại hợp đồng trong BHNT rất đa dạng và phức tạp

Tính đa dạng và phức tạp của trong hợp đồng thể hiện rất rõ qua cácsản phẩm của BHNT Mỗi sản phẩm lại có nhiều loại hợp đồng khác nhau về:

số năm hợp đồng, STBH, phí, độ tuổi, v.v

Trong mỗi hợp đồng BHNT lại có nhiều bên tham gia: người bảo hiểm,người tham gia bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng quyền lợibảo hiểm Do đó, tuỳ vào khả năng, mục đích của khách hàng mà tính đa dạng

và phức tạp của hợp đồng BHNT lại càng rõ rệt hơn, bên cạnh đó lại có kèmđiều khoản bổ sung Vì thế, nếu xuất phát từ ý định gian lận, TLBH củanhững kẻ xấu để tham gia BHNT với mục đích và sự chuẩn bị sẵn thì rõ ràngthật khó có thể nhận dạng ngay được ý đồ đó

2.2.1.4 Phí BHNT chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố.

Vế cơ bản phí BHNT phụ thuộc vào những yếu tố:

- Độ tuổi của người được bảo hiểm

- Tuổi thọ bình quân của con người

- STBH ,

- Thời hạn tham gia bảo hiểm ,

- Phương thức thanh toán,

- Lãi suất đầu tư, lạm phát v

- v.v

Như vậy việc định phí bảo hiểm là vô cùng phức tạp, khi khách hàng có

ý đồ TLBH, sẽ cân nhắc để nộp phí bảo hiểm ít nhất mà lại có thể hưởngquyền lợi bảo hiểm cao hoặc sử dụng các biện pháp khai báo sai sự thật như:khai tuổi thấp để có thể đóng phí thấp

2.2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng khác

- Chỉ dựa trên các đặc điểm của BHNT thì khó có thể nhận biết ngay sựảnh hưởng của chúng tới TLBH Bên cạnh đó yếu tố pháp lí có ảnh hưởngkhông nhỏ tới xu hướng TLBH bởi nếu luật pháp không thực sự mạnh, hiệuquả và cụ thể hay đủ sức răn đe và phòng ngừa gian lận trong bảo hiểm thìhiển nhiên những kẽ hở đó sẽ được lợi dụng mà không hề lo sợ Một chế tài

xử phạt mạnh sẽ giúp ngăn chặn hơn nữa nguy cơ TLBH

- BHNT ra đời và phát triển trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhấtđịnh, đặc biệt nền kinh tế- xã hội phải phát triển Do vậy với những nền kinhtế- xã hội còn đang phát triển, có thể vô hình chung việc TLBH cũng là mộtcách để nhiều kẻ coi là một cách để tăng thu nhập,

2.2.2 Kênh phân phối của BHNT

Kênh phân phối truyền thông của BHNT vẫn là đại lí Đại lí bảo hiểm

là tổ chức, các nhân được doanh nghiệp bảo hiểm uỷ quyền trên cơ sở hợpđồng đại lí bảo hiểm để thực hiện hoạt động đại lí bảo hiểm theo qui định củapháp luật

Đại lí bảo hiểm có thể được DNBH uỷ quyền tiến hành các hoạt độngsau:

- Giới thiệu, chào bán bảo hiểm;

- Thu xếp việc giao kết hợp đồng;

- Thu phí bảo hiểm;

- Thu xếp giải quyết bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiệnbảo hiểm;

- Thực hiện các hoạt động khác có liên quan

Hoa hồng chính là thu nhập của đại lí do DNBH trả dựa trên một tiêuchí cam kết theo hợp đồng như: số hợp đồng khai thác mới, tỷ lệ duy trì hợpđồng .Bên cạnh đó, đại lí có thể được thưởng, thăng tiến hoặc cũng có thể bị

xử phạt thậm chí đuổi việc theo luật và hợp đồng đại lí bảo hiểm

Ngoài ra, các công ty bảo hiểm có thể bán sản phẩm của mình thôngqua các hình thức khác như: quảng cáo trên các phương tiện thông tin đạichúng, kèm một dịch vụ liên kết( liên kết ngân hàng để bán sảnphẩm ), v v

Đối với BHNT, kênh phân phối hiệu qủa và truyền thống vẫn là đại líbảo hiểm Đại lí là người đại diện cho công ty tiếp xúc trực tiếp với kháchhàng từ khi khách hàng biết đến sản phẩm của công ty đến tìm hiểu và có nhucầu mua bảo hiểm Đại lí thu xếp gặp gỡ khách hàng, trao đổi và qua đó hiểuđược nhu cầu của khách hàng, đưa ra đánh giá rủi ro ban đầu về tình hình sứckhoẻ và khả năng tài chính của khách hàng Đưa ra các lựa chọn thích hợp đểkhách hàng lựa chọn tham gia bảo hiểm Từ đó đại lí thu xếp để khách hàngtham gia kí hợp đồng BHNT dựa trên sự hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụtrách nhiệm của mình Đại lí cũng là nhân viên thu phí bảo hiểm từ kháchhàng cho công ty

Như vậy rõ ràng vai trò của đại lí là rất lớn trong khâu khai thác hợpđồng bảo hiểm mới và ngăn chặn TLBH Bởi đại lí thông qua tiếp xúc trựctiếp với khách hàng có thể hiểu rõ khách hàng về nhiều mặt từ đó có thể nhậndiện mục đích của khách hàng khi tham gia bảo hiểm Đại lí thường xuyêntiếp xúc chăm sóc và trao đổi thông tin với khách hàng cũng như có nhữngmối quan hệ nào đó với khách hàng

Tuy nhiên, do xuất phát từ hoa hồng, từ mục tiêu số lượng và một vàimục đích khác mà các đại lí thường bỏ qua những giai đoạn cần thiết vàquan trọng để xác minh rõ đối tượng tham gia bảo hiểm Do đó, không íttrường hợp các khách hàng tham gia bảo hiểm đã gian lận mà vẫn được cácđại lí chấp thuận để tham gia ki kết hợp đồng trong khi các nhân viên củacông ty không nắm rõ được Đôi khi bản thân các đại lí cũng là nhân tố thamgia gian lận TLBH

Vì để tiến hành hợp đồng một cách nhanh chóng, các đại lí có thể tự taylàm giúp các khách hàng trong quá trình tìm hiểu sản phẩm bảo hiểm, dẫn đếnkhi xảy ra rủi ro khách hàng có thể vô tình rơi vào TLBH mà không hề haybiết và khi bị vi phạm sẽ không được hưởng quyền lợi

Như vậy yếu tố đại lí có ảnh hưởng lớn đến khả năng TLBH cũng nhưngăn chặn gian lận của khách hàng Một đại lí trung thành, xuất sắc luôn khaithác được nhiều hợp đồng mà vẫn có thể giúp DNBH tránh được các kháchhàng xấu có ý TLBH hoặc lôi cuốn được nhiều khách hàng thân thiện

Các kênh phân phối khác cũng có thể gặp phải gian lận, trục lợi trongquá trình khai thác do những nét đặc trưng cơ bản của BHNT Do vậy, đòi hỏikênh phân phối sản phẩm bảo hiểm hiệu quả và uy tín sẽ giúp tránh được gianlận, trục lợi cho công ty

2.2.3 Khách hàng.

* Khách hàng là yếu tố không thể thiếu của mọi hợp đồng kinh doanh.Trong BHNT khách hàng (hay là bên được bảo hiểm) có nét đặc trưng riêngbiệt Khách hàng không thể hiểu đơn thuần là người mua hàng như các lĩnhvực sản xuất thông thường Khách hàng trong BHNT có thể chia làm 3 loạitrong hợp đồng BHNT như sau:

- Người được bảo hiểm: là sinh mạng và cuộc sống của họ được bảohiểm theo các điều kiện của hợp đồng Người được bảo hiểm có thể là nhữngngười đã trưởng thành, có đủ năng lực pháp lí hoặc có thể là những ngườichưa đủ tuổi thành niên

- Người tham gia bảo hiểm: là người đứng ra yêu cầu bảo hiểm, thoảthuận và kí kết hợp đồng Người tham gia bảo hiểm phải đảm bảo quy địnhcủa pháp luật về năng lực pháp lí

- Người được hưởng quyền lợi bảo hiểm: là người được nhận STBHhoặc các khoản trợ cấp do công ty bảo hiểm thanh toán theo hợp đồng camkết Người được hưởng quyền lợi bảo hiểm do người tham gia bảo hiểm chỉđịnh trong hợp đồng Nếu việc chỉ định không rõ ràng, STBH được giải quyếttheo luật thừa kế

Như vậy, yếu tố khách hàng trong hợp đồng BHNT rất phức tạp, do vậy

nó cũng có những tác động không nhỏ tới mục đích trục lợi, làm nảy sinhnhững ý đồ xấu, lòng tham

* Trình độ dân trí: có lẽ đây không chỉ là điều mà nhiều lĩnh vực kinhdoanh phàn nàn, mà nó đang trở thành cái cớ để người ta nói đến khi sự vi

phạm của người dân xảy ra Bởi thực tế trình độ hiểu biết về bảo hiểm củangười dân Việt Nam nói chung còn mù mờ, đôi khi chưa phân biệt rõ đượccác loại bảo hiểm Là một tỉnh nông nghiệp, đa số là nông dân, việc tiếp cậnthông tin đại chúng còn nhiều hạn chế nên việc không nắm bắt tốt thông tin,không hiểu rõ về quy định, quy tắc, điều khoản, hợp đồng bảo hiểm cũng làđiều dễ hiểu.

Song lại có ý kiến: “Theo TS Phạm Duy Nghĩa, Chủ nhiệm bộ mônLuật kinh tế, Đại học quốc gia Hà Nội, kiêm Trọng tài viên Trọng tài quốc tếViệt Nam, những người tham gia BHNT không phải là người có thu nhập

thấp mà là người có thu nhập tương đối cao và ổn định, phần lớn trong số họ

là công chức nhà nước Nhận thức của họ về pháp luật cũng rất khá, vì vậy

không thể coi nguyên nhân chính dẫn đến gian lận, lừa đảo trong bảo hiểm là

do họ không hiểu biết về pháp luật” Như vậy, đó chính là biểu hiện của chủ ýTLBH chư không đơn thuần là trình độ dân trí nữa Mà những đối tượng trênthực sự có thể sử dụng các thủ đoạn tinh vi mà các công ty bảo hiểm khôngthể chứng minh là trục lợi được, để rồi: “Ở chừng mực nào đó, doanh nghiệp

kinh doanh bảo hiểm rơi vào tình thế đơn thương độc mã trong những nghi

vấn của mình Nghi vấn chứ chưa chứng minh được người ta có trục lợi bảohiểm hay không", TS Nghĩa nói thêm

Bên cạnh đó, thực tế đã có một bộ phận người tham gia bảo hiểmkhông ý thức được trách nhiệm đạo đức và pháp lý của mình nên đã cố tình

kê khai khống mức độ thiệt hại, hay lợi dụng những kẽ hở trong hợp đồng bảohiểm hay quy trình nghiệp vụ của doanh nghiệp bảo hiểm để thu lợi bất chính

Tóm lại, TLBH chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, và nó cũng dễ trởthành mục tiêu của nhiều kẻ xẫu luôn coi bảo hiểm như là quỹ phúc lợi xã

hội Do đặc thù riêng mà kinh doanh BHNT ngày càng phải đối mặt với nguy

cơ gia tăng về trục lợi, các hành vi lừa dối ngày càng được dàn xếp va chuẩn

bị tinh vi hơn Đòi hỏi các công ty bảo hiểm phải dựa trên nguyên nhân, cácnhân tố ảnh hưởng để đưa ra biện pháp ngăn chặn và xử lí kịp thời TLBH

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TLBH VÀ PHÒNG CHỐNG TLBH TẠI CÔNG TY BẢO VIỆT NHÂN THỌ THÁI BÌNH.2.1 V ài nét về công ty Bảo Việt nhân thọ Thái Bình

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển.

2.1.1.1 Sơ bộ về Tổng công ty Bảo Việt Việt Nam.

Bảo Việt là tên gọi tắt của công ty bảo hiểm Việt Nam theo quyết định

số 179/CP ngày 1/12/1964 của Chính phủ và chính thức đi vào hoạt độngngày 15/01/1965, với sự khởi đầu 20 cán bộ nhân viên

Khi mới thành lập Bảo Việt lúc đó chỉ có trụ sở chính tại Hà Nội vàmột chi nhánh tại Hải Phòng hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực bảo hiểm hànghoá xuất nhập khẩu và bảo hiểm tàu biển

Đến năm 1980 Bảo Việt đã không ngừng lớn mạnh khi có mạng lướicung cấp dịch vụ trên khắp cả nước

Năm 1989, theo quyết định của Bộ Tài chính, công ty bảo hiểm ViệtNam được chuyển đổi thành Tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam ngày nay

Năm 1992, trong xu thế mở rộng và hội nhập khu vực quốc tế, Bảo Việtchính thức thành lập công ty BAVINA tại Anh quốc thực hiện các dịnh vụ táibảo hiểm với thị trường quốc tế

Năm 1996, Bảo Việt được chính phủ xếp hạng là Doanh nghiệp Nhànước hạng đặc biệt Đồng thời cũng trong năm này, thực hiện quyết định số281/TC-TCNH ngày 20/03/1996 của Bộ trưởng Bộ tài chính về việc triểnkhai Bảo Hiểm nhân thọ, Bảo Việt là người tiên phong cung cấp ra thị trườngViệt Nam các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ Từ đó, Bảo Việt có doanh thutăng trưởng liên tục trên 20%/năm Hơn 10 năm qua, Bảo Việt nhân thọ đã cónhững bước phát triển ổn định, vững chắc và hiệu quả, đã kí trên 4 triệu hợpđồng bảo hiểm nhân thọ, tổng số tiền chi trả 5.000 tỷ đồng Trong đó với hợpđồng hết thời hạn 3.300 tỷ và giải quyết quyền lợi bảo hiểm rủi ro 1.700 tỷ.

Năm 1999, Bảo Việt thành lập công ty chứng khoán đầu tiên: công tychứng khoán Bảo Việt đánh dấu một mốc son mới trên chặng đường pháttriển của mình Bảo Việt không chỉ kinh doanh trong lĩnh vực bảo hiểm màcòn trở thành một trong những địa chỉ đáng tin cậy về đầu tư tài chính

Ngày 28/11/2005 Bảo Việt trở thành tập đoàn tài chính Bảo hiểm hàngđầu Việt Nam kinh doanh trên cả 3 lĩnh vực: bảo hiểm, chứng khoán, tư vấn

và đầu tư tài chính Và định hướng phát triển tập đoàn kinh doanh đa ngànhkhép kín lớn nhất tại Việt Nam Với sự ra đời tương lai gần của Ngân hàngBảo Việt và kinh doanh bất động sản Bảo Việt là một trong 5 tập đoàn ra đờiđầu tiên tại Việt Nam Ở Việt Nam hiện nay có các tập đoàn như: Tập đoànBưu chính viễn thông Việt Nam, Tập đoàn dầu khí Việt Nam, Tập đoàn than

và khoáng sản Việt Nam

Trải qua hơn 40 năm phát triển và lớn mạnh Bảo Việt tự hào đượcchính phủ xếp hạng doanh nghiệp đặc biệt Là 1 trong 25 doanh nghiệp lớnnhất Việt Nam, lâu đời nhất Là doanh nghiệp bảo hiểm duy nhất kinh doanhBảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ tại Việt Nam