Giáo trình vi sinh vật học môi trường phần 2 lê xuân phương

NGUYÊN NHÂN C ӪA VҨN Ĉӄ Ô NHIӈM VI SINH Vi sinh vұt ngoài nhӳng nhóm tham gia vào các chu trình chuyӇn hoá vұt chҩt có lӧi cho môi trѭӡng sinh thái còn có nhӳng nhóm gây bӋnh cho con n

CHѬѪNG V

Ô NHIӈM VI SINH VҰT

5.1 NGUYÊN NHÂN C ӪA VҨN Ĉӄ Ô NHIӈM VI SINH

Vi sinh vұt ngoài nhӳng nhóm tham gia vào các chu trình chuyӇn hoá vұt chҩt

có lӧi cho môi trѭӡng sinh thái còn có nhӳng nhóm gây bӋnh cho con ngѭӡi, ÿӝng vұt, thӵc vұt Nhӳng nhóm vi sinh vұt gây bӋnh ÿһc biӋt là nhóm gây bӋnh cho con ngѭӡikhi tӗn tҥi quá nhiӅu trong môi trѭӡng sӕng sӁ là nguӗn lây bӋnh nguy hiӇm Môi trѭӡng có tӗn tҥi nhiӅu vi sinh vұt gây bӋnh gӑi là môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi sinh Con ngѭӡi sӕng trong môi trѭӡng ô nhiӉm vi sinh sӁ có khҧ năng bӏ các bӋnh truyӅn nhiӉmnhѭ các bӋnh ÿѭӡng hô hҩp (lao, viêm phӃ quҧn ), các bӋnh ÿѭӡng ruӝt (tҧ, lӷ,thѭѫng hàn ) Nguyên nhân cӫa sӵ ô nhiӉm vi sinh phҧi kӇ ÿӃn 2 nguӗn gây ô nhiӉmquan trӑng Ĉó là chҩt thҧi cӫa các bӋnh viӋn và chҩt thҧi sinh hoҥt

5.1.1 Vҩn ÿӅ chҩt thҧi cӫa các bӋnh viӋn

BӋnh viӋn là nѫi tұp trung các loҥi vi sinh vұt gây bӋnh do các bӋnh nhân mang vào Trong quá trình ÿiӅu trӏ, nhӳng vi sinh vұt gây bӋnh này không chӍ nҵm trong cѫthӇ bӋnh nhân mà còn ÿѭӧc nhân lên trong các phòng xét nghiӋm vi trùng Sau mӛilҫn xét nghiӋm vi trùng tuy có tiӃn hành khӱ trùng toàn bӝ dөng cө thí nghiӋm song viӋc tӗn tҥi các vi sinh vұt gây bӋnh trong chҩt thҧi bӋnh viӋn là không thӇ tránh khӓi.Nhӳng chҩt thҧi này ÿѭӧc ÿѭa ra môi trѭӡng và ÿó là mӝt trong nhӳng nguӗn ô nhiӉm

vi sinh cho môi trѭӡng xung quanh KӃt quҧ thí nghiӋm vӅ viӋc xác ÿӏnh thành phҫn vi sinh vұt trong môi trѭӡng xung quanh các bӋnh viӋn có xӱ lý chҩt thҧi và không xӱ lý chҩt thҧi có sӵ khác nhau rõ rӋt Ӣ nhӳng bӋnh viӋn chҩt thҧi ÿѭӧc ÿѭa thҷng ra môi trѭӡng không qua xӱ lý vi sinh vұt gây bӋnh chiӃm mӝt tӹ lӋ cao Tuy mӝt sӕ vi sinh vұt gây bӋnh cho cѫ thӇ con ngѭӡi không thӇ tӗn tҥi lâu trong môi trѭӡng ngoài cѫ thӇnhѭng sӵ thҧi liên tөc vào môi trѭӡng khiӃn cho môi trѭӡng xung quanh bӋnh viӋn lúc nào cNJng phát hiӋn thҩy nhӳng nhóm vi sinh vұt ÿó Bên cҥnh ÿó có nhӳng nhóm vi khuҭn có bào tӱ nhѭ vi khuҭn lao có thӇ tӗn tҥi rҩt lâu trong môi trѭӡng nѭӟc khi nhiӉm vào cѫ thӇ con ngѭӡi

5.1.2 Vҩn ÿӅ chҩt thҧi sinh hoҥt và vӋ sinh ÿô thӏ

Chҩt thҧi sinh hoҥt bao gӗm rác rѭӣi hàng ngày con ngѭӡi thҧi ra trong nhӳnghoҥt ÿӝng sӕng nhѭ thӭc ăn thӯa, giҩy vөn, bao bì ÿӵng thӭc ăn Bên cҥnh ÿó còn mӝt nguӗn chҩt thҧi sinh hoҥt quan trӑng nӳa là phân và nѭӟc tiӇu.

Khu hӋ sinh vұt ÿѭӡng ruӝt cӫa con ngѭӡi vô cùng phong phú, trong ÿó có rҩtnhiӅu vi sinh vұt gây bӋnh Toàn bӝ nhӳng vi sinh vұt ÿó ÿѭӧc thҧi ra ngoài theo phân Phân và nѭӟc tiӇu trѭӟc khi ÿѭa vào nguӗn nѭӟc thҧi chung cӫa thành phӕ chӍ ÿѭӧc xӱ

lý bҵng phѭѫng pháp cѫ hӑc tӭc là lӑc qua các bӇ lӑc chӭa sӓi và cát Bӣi vұy trong nguӗn nѭӟc thҧi sinh hoҥt chӭa rҩt nhiӅu vi sinh vұt gây bӋnh Ĉó chính là nguӗn gây

ô nhiӉm vi sinh cho môi trѭӡng sӕng

Bên cҥnh ÿó rác sinh hoҥt hàng ngày do con ngѭӡi thҧi ra nhѭ thӭc ăn thӯa,giҩy vөn, bao bì chӭa thӭc ăn, phân chó, mèo, chuӝt chӃt Bҧn thân nó vӯa là nguӗn

vi sinh vұt gây bӋnh vӯa là nguӗn dinh dѭӥng cho vi sinh vұt tӯ không khí và các môi trѭӡng khác rѫi vào sinh sӕng, phát triӇn, trong ÿó có nhӳng vi sinh vұt gây bӋnh ĈһcbiӋt nhӳng ÿӕng rác tӗn tҥi thѭӡng xuyên tҥi các ÿiӇm dân cѭ hoһc các chӧ không ÿѭӧc thu dӑn hӃt là nhӳng ә ô nhiӉm vi sinh nghiêm trӑng Các thí nghiӋm nghiên cӭuthành phҫn vi sinh vұt trong nhӳng ÿӕng rác ÿã phát hiӋn thҩy có mһt rҩt nhiӅu các nhóm gây bӋnh cho ngѭӡi và ÿӝng vұt

5.2 NHIӈM TRÙNG VÀ KHҦ NĂNG CHӔNG ĈӤ CӪA CѪ THӆ

Vi sinh vұt gây bӋnh có trong các môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi sinh là nguӗn nhiӉmbӋnh cho con ngѭӡi sӕng trong môi trѭӡng ÿó Rҩt nhiӅu bӋnh có khҧ năng lây lan tӯngѭӡi này sang ngѭӡi khác gӑi là bӋnh truyӅn nhiӉm Nhӳng ngѭӡi không phҧi sӕngtrong môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi sinh nhѭng tiӃp xúc vӟi ngѭӡi bӋnh cNJng sӁ bӏ nhiӉmbӋnh Vi sinh vұt tӯ nhӳng ngѭӡi bӏ bӋnh phát tán ra môi trѭӡng xung quanh lҥi tiӃptөc gây ô nhiӉm môi trѭӡng Bӣi vұy vҩn ÿӅ vӋ sinh môi trѭӡng là vô cùng quan trӑng,

nó có tác dөng giҧm bӟt tác dөng cӫa nhӳng ә bӋnh tӗn tҥi trong môi trѭӡng

5.2.1 S ӵ nhiӉm trùng và khҧ năng gây bӋnh cӫa vi sinh vұt

NhiӉm trùng là hiӋn tѭӧng vi sinh vұt gây bӋnh xâm nhұp vào cѫ thӇ con ngѭӡi,ÿӝng vұt, thӵc vұt hoһc vi sinh vұt (virus xâm nhұp vào vi khuҭn và các vi sinh vұtkhác) Ӣ ÿây chӍ nói vӅ hiӋn tѭӧng nhiӉm trùng ӣ ngѭӡi NhiӉm trùng có thӇ làm cho con ngѭӡi bӏ nhiӉm nhҽ, bӏ bӋnh nһng hoһc không thӇ hiӋn bӋnh tuǤ thuӝc vào phҧnӭng cӫa cѫ thӇ hay còn gӑi là khҧ năng miӉn dӏch cӫa cѫ thӇ

Vi sinh vұt gây bӋnh cho con ngѭӡi thuӝc nhóm sӕng ký sinh Chúng sӕng ký sinh trong các cѫ quan nӝi tҥng hoһc trên bӅ mһt cѫ thӇ con ngѭӡi Khi sӕng trong các

cѫ quan nӝi tҥng chúng có khҧ năng gây bӋnh cho các cѫ quan ÿó Ví dө nhѭ bӋnhgan, bӋnh dҥ dày, bӋnh phәi Khi sӕng trên bӅ mһt cѫ thӇ chúng gây nên nhӳng bӋnhngoài da Có nhӳng nhóm sӕng ký sinh bҳt buӝc có nghƭa là chӍ có thӇ sӕng ӣ cѫ quan

mà nó ký sinh, không có khҧ năng sӕng ngoài môi trѭӡng Có nhóm ký sinh không bҳtbuӝc còn gӑi là ký sinh tuǤ nghi, chúng có khҧ năng sӕng mӝt thӡi gian nhҩt ÿӏnh ӣngoài cѫ thӇ, trong môi trѭӡng ÿҩt hoһc nѭӟc khi có ÿiӅu kiӋn lҥi vào cѫ thӇ Khi vi sinh vұt gây bӋnh nhiӉm vào cѫ thӇ con ngѭӡi, nó có thӇ dүn ÿӃn gây bӋnh, cNJng có thӇ tӗn tҥi trong cѫ thӇ mà không gây bӋnh Khҧ năng gây bӋnh phө thuӝc vào 3 yӃu tӕchính:ÿӝc lӵc cӫa vi sinh vұt, sӕ lѭӧng xâm nhұp và ÿѭӡng xâm nhұp cӫa chúng

1 Ĉӝc lӵc

Ĉӝc lӵc cӫa vi sinh vұt gây bӋnh phө thuӝc vào nhiӅu yӃu tӕ trong ÿó 2 yӃu tӕquan trӑng nhҩt là tính chҩt cӫa ÿӝc tӕ tiӃt ra trong quá trình sӕng cӫa vi sinh vұt và khҧ năng sinh trѭӣng, phát triӇn cӫa vi sinh vұt trong cѫ thӇ chӫ

+ Ĉӝc tӕ: là nhӳng chҩt ÿӝc sinh ra trong quá trình sӕng cӫa vi sinh vұt gây bӋnh Chúng có thӇ tiӃt ra môi trѭӡng xung quanh gӑi là ngoҥi ÿӝc tӕ Nhӳng chҩt ÿӝckhông tiӃt ra môi trѭӡng xung quanh mà chӍ ÿѭӧc giҧi phóng khi tӃ bào vi sinh vұt bӏtan rã gӑi là nӝi ÿӝc tӕ

- Ngoҥi ÿӝc tӕ nói chung rҩt ÿӝc, chӍ cҫn mӝt liӅu lѭӧng rҩt nhӓ cNJng có thӇ gây chӃt Ngoҥi ÿӝc tӕ cӫa vi khuҭn gây ÿӝc thӏt có tính ÿӝc cao nhҩt Nhӳng vi khuҭnkhác có ngoҥi ÿӝc tӕ là vi khuҭn bҥch hҫu, uӕn ván, lӷ, liên cҫu khuҭn Vi khuҭn sau khi xâm nhұp vào cѫ thӇ thѭӡng khu trú ӣ mӝt cѫ quan nhҩt ÿӏnh, sau ÿó trong quá trình sӕng chúng tiӃt ra ngoҥi ÿӝc tӕ lan ra khҳp cѫ thӇ và làm tәn thѭѫng các cѫ quan nӝi tҥng Ví dө ÿӝc tӕ cӫa vi khuҭn uӕn ván và vi khuҭn ÿӝc thӏt gây rӕi loҥn thҫnkinh,ÿӝc tӕ cӫa vi khuҭn bҥch hҫu làm cҧn trӣ cѫ quan hô hҩp

Ĉӕi vӟi nhӳng vi khuҭn sinh ra ngoҥi ÿӝc tӕ, ÿӇ nghiên cӭu ÿӝc tӕ ngѭӡi ta nuôi vi khuҭn trong môi trѭӡng thích hӧp cho chúng phát triӇn mҥnh rӗi dùng phѭѫng pháp lӑc ÿӇ tách riêng tӃ bào và ngoҥi ÿӝc tӕ Ngѭӡi ta thѭӡng làm mҩt tính ÿӝc cӫangoҥi ÿӝc tӕ ÿӇ sҧn xuҩt vacxin phòng bӋnh Có thӇ làm mҩt tính ÿӝc cӫa ngoҥi ÿӝc tӕbҵng formol 3 -5% ӣ nhiӋt ÿӝ 38 - 400C trong thӡi gian 1 tháng, chҩt này gӑi là giҧiÿӝc tӕ Giҧi ÿӝc tӕ không ÿӝc nhѭng vүn có tính kháng nguyên nên có thӇ dùng làm

vacxin phòng bӋnh Ngoҥi ÿӝc tӕ thѭӡng có bҧn chҩt là protein và hҫu hӃt các nhóm vi khuҭn sinh ngoҥi ÿӝc tӕ ÿӅu thuӝc nhóm gram dѭѫng.

- Nӝi ÿӝc tӕ gây ÿӝc yӃu hѫn ngoҥi ÿӝc tӕ Tính gây ÿӝc cӫa nӝi ÿӝc tӕ không

cóÿһc trѭng riêng biӋt nhѭ ngoҥi ÿӝc tӕ

Hҫu hӃt chúng ÿӅu gây ra nhӳng biӇu hiӋn chung giӕng nhau nhѭ sӕtcao, rӕi loҥn tim mҥch, giҧm sӕ lѭӧng bҥch cҫu, rӕi loҥn tiêu hoá Các vi sinh vұtsinh ra nӝi ÿӝc tӕ thѭӡng thuӝc nhóm vi khuҭn gram âm, ví dө nhѭ nhóm trӵc khuҭnÿѭӡng ruӝt Khác vӟi ngoҥi ÿӝc tӕ, nӝi ÿӝc tӕ có thành phҫn phӭc tҥp hѫn, thѭӡng là mӝt phӭc hӧp cӫa Gluxit - Lipit - Protein, chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ cao (1000C trong 30 - 60 phút) trong khi ngoҥi ÿӝc tӕ thѭӡng mҩt hoҥt tính ӣ nhiӋt ÿӝ cao Nӝi ÿӝc tӕ không thӇchӃ ÿѭӧc thành giҧi ÿӝc tӕ Nӝi ÿӝc tӕ chӍ ÿѭӧc giҧi phóng ra khӓi tӃ bào vi khuҭn khi

tӃ bào chӃt, bӏ phân hӫy Bӣi vұy nhӳng bӋnh nhân bӏ bӋnh do vi khuҭn sinh nӝi ÿӝc tӕ

dӉ bӏ choáng gây chӃt ÿӝt ngӝt khi nӝi ÿӝc tӕ ÿѭӧc giҧi phóng ӗ ҥt vào lúc vi khuҭnchӃt hàng loҥt ĈӇ tránh trѭӡng hӧp này, trong ÿiӅu trӏ ÿӕi vӟi nhӳng bӋnh do vi khuҭngram âm gây ra, các bác sƭ thѭӡng rҩt cҭn thұn khi dùng kháng sinh liӅu cao

ĈӇ ÿánh giá ÿӝc lӵc cӫa các chӫng vi sinh gây bӋnh, ngѭӡi ta quy ÿӏnh mӝt sӕÿѫn vӏ ÿo ÿӝc lӵc, có 2 ÿѫn vӏ thѭӡng ÿѭӧc dùng là liӅu gây chӃt tӕi thiӇu và liӅu gây chӃt 50%

LiӅu gây chӃt tӕi thiӇu (MLD) là liӅu lѭӧng nhӓ nhҩt cӫa ÿӝc tӕ hoһc vi sinh vұtgây ra ÿӝc tӕ ÿó làm chӃt ÿӝng vұt thí nghiӋm trong mӝt thӡi gian nhҩt ÿӏnh Trong thӵc nghiӋm y hӑc, còn có nhӳng quy ÿӏnh cө thӇ hѫn ÿӕi vӟi liӅu gây chӃt tӕi thiӇu

Ví dө nhѭ trӑng lѭӧng cӫa con vұt thí nghiӋm, ÿѭӡng nhiӉm vi khuҭn gây bӋnh LiӅu gây chӃt 50% (LD50) là liӅu lѭӧng nhӓ nhҩt cӫa ÿӝc tӕ hoһc vi sinh vұtsinh ra ÿӝc tӕ ÿó làm chӃt 50% ÿӝng vұt thí nghiӋm trong mӝt thӡi gian nhҩt ÿӏnh Ngѭӡi ta có thӇ làm tăng hoһc làm giҧm ÿӝc lӵc cӫa vi sinh vұt gây bӋnh trong nhӳng trѭӡng hӧp cҫn thiӃt Ví dө nhѭ khi chӃ vacxin phòng bӋnh cҫn thiӃt phҧi làm giҧm ÿӝc lӵc hoһc mҩt ÿӝc lӵc ÿӇ tҥo ra mӝt chӫng vi sinh vұt không còn khҧ nănggây bӋnh nhѭng vүn còn tính kháng nguyên Ngѭӡi ta thѭӡng làm giҧm ÿӝc lӵc bҵng cách cҩy truyӅn vi sinh vұt nhiӅu lҫn vào nhӳng môi trѭӡng nghèo chҩt dinh dѭӥng,

pH, nhiӋt ÿӝ không thích hӧp vӟi nó Ngѭӧc lҥi muӕn làm tăng ÿӝc lӵc cҫn cҩytruyӅn liên tөc vào ÿӝng vұt mà vi sinh vұt sӕng ký sinh Muӕn cӕ ÿӏnh ÿӝc lӵc, nghƭa

là giӳ nguyên tính ÿӝc cҫn nuôi vi sinh vұt trong nhӳng môi trѭӡng ÿһc biӋt và giӳ ӣ

nhiӋt ÿӝ thҩp, tӕt nhҩt là giӳ trong nitѫ lӓng Ӣ nhiӋt ÿӝ thҩp, vi sinh vұt sӁ giӳ nguyên tính trҥng, không sinh trѭӣng, phát triӇn, bӝ máy di truyӅn hҫu nhѭ không biӃn ÿәi Bӣi vұy mà tính ÿӝc ÿѭӧc giӳ nguyên

2 Sӕ lѭӧng vi sinh vұt

Khҧ năng gây bӋnh cӫa vi sinh vұt không nhӳng chӍ phө thuӝc vào ÿӝc lӵc cӫa

nó mà còn phө thuӝc vào sӕ lѭӧng vi sinh vұt thâm nhұp vào cѫ thӇ ChӍ khi có mӝt sӕlѭӧng lӟn vi sinh vұt mӟi có thӇ vѭӧt qua ÿѭӧc sӵ chӕng ÿӥ cӫa hӋ miӉn dӏch cѫ thӇchӫ NӃu sӕ lѭӧng ít, vi sinh vұt sӁ nhanh chóng bӏ bҥch cҫu cӫa cѫ thӇ chӫ tiêu diӋt

Sӕ lѭӧng tӕi thiӇu ÿӫ ÿӇ vi sinh vұt gây bӋnh cho cѫ thӇ chӫ phө thuӝc vào ÿӝc lӵc.NӃu ÿӝc lӵc cao chӍ cҫn mӝt sӕ ít vi sinh vұt cNJng gây ÿѭӧc bӋnh, nӃu ÿӝc lӵc thҩpcҫn sӕ lѭӧng nhiӅu

3 Ĉѭӡng thâm nhұp vào cѫ thӇ

Khҧ năng gây bӋnh cӫa vi sinh vұt không nhӳng chӍ phө thuӝc vào ÿӝc lӵc, sӕlѭӧng vi sinh vұt, mà còn phө thuӝc vào ÿѭӡng xâm nhұp cӫa chúng vào cѫ thӇ chӫ.Mӛi mӝt loҥi vi sinh vұt gây bӋnh có mӝt ÿѭӡng xâm nhұp thích hӧp và thѭӡng chӍ khi xâm nhұp theo ÿѭӡng ÿó chúng mӟi có khҧ năng gây bӋnh Ví dө nhѭ vi khuҭn lao chӍgây bӋnh khi xâm nhұp qua ÿѭӡng hô hҩp Vi khuҭn tҧ, lӷ, chӍ gây bӋnh khi qua ÿѭӡng tiêu hoá Virus HIV chӍ gây bӋnh khi xâm nhұp qua ÿѭӡng máu Tuy nhiên cNJng có mӝt sӕ vi sinh vұt gây bӋnh ngoài con ÿѭӡng xâm nhұp chính chúng cNJng có thӇ gây bӋnh khi xâm nhұp qua con ÿѭӡng khác Ví dө nhѭ vi khuҭn dӏch hҥch gây bӋnh chӫyӃu khi xâm nhұp qua ÿѭӡng máu do bӑ chét truyӅn Nhѭng trong mӝt sӕ trѭӡng hӧpchúng cNJng có thӇ gây bӋnh ÿѭӧc khi xâm nhұp qua ÿѭӡng hô hҩp Nhӳng nhóm vi sinh vұt gây bӋnh có khҧ năng gây bӋnh qua nhiӅu ÿѭӡng xâm nhұp là nhӳng nhóm vô cùng nguy hiӇm

5.2.2 Khҧ năng chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ

Nhѭ trên là các yӃu tӕ quan trӑng tҥo nên khҧ năng nhiӉm bӋnh cӫa vi sinh vұtgây bӋnh Nhӳng vi sinh vұt gây bӋnh hӝi ÿӫ nhӳng yӃu tӕ trên khi xâm nhұp vào cѫthӇ con ngѭӡi sӁ có khҧ năng gây bӋnh Song con ngѭӡi có bӏ bӋnh hay không lҥi còn phө thuӝc vào khҧ năng chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ Cùng bӏ nhiӉm vi sinh vұt gây bӋnh nhѭng có ngѭӡi bӏ bӋnh nһng, có ngѭӡi bӏ bӋnh nhҽ, có ngѭӡi không bӏ bӋnh Trѭӡng hӧp nhӳng ngѭӡi bӏ nhiӉm vi sinh vұt gây bӋnh nhѭng không bӏ bӋnh, vi sinh vұt sӁ

tӗn tҥi trong cѫ thӇ Khi sӭc chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ yӃu ÿi chúng lҥi tiӃp tөc tҩn công và gây bӋnh.

Sӭc chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ phө thuӝc vào nhiӅu yӃu tӕ nhѭ khҧ năng miӉn dӏch,trҥng thái sӭc khoҿ, trҥng thái tinh thҫn, tuәi, hoàn cҧnh tӵ nhiên, hoàn cҧnh xã hӝi

5.2.2.1 Kh ̫ năng mi͍n d͓ch cͯa c˯ th͋

Khҧ năng miӉn dӏch là khҧ năng bҧo vӋ sӵ toàn vҽn cӫa cѫ thӇ chӕng lҥi sӵ xâm nhұp cӫa các vұt thӇ lҥ

* Kháng nguyên: Nhӳng vұt thӇ lҥ khi xâm nhұp vào cѫ thӇ nӃu có khҧ năngkích thích cѫ thӇ ÿӇ cѫ thӇ ÿáp ӭng miӉn dӏch ÿӗng thӡi có khҧ năng kӃt hӧp ÿһc hiӋuvӟi kháng thӇ tѭѫng ӭng ÿѭӧc gӑi là kháng nguyên Kháng nguyên có thӇ là các vi sinh vұt nhѭ vi khuҭn, virus, có thӇ là các polypeptit tәng hӧp, cNJng có thӇ là các tәchӭc tӃ bào (trong trѭӡng hӧp ghép mô)

* Kháng th͋: Ĉѭӧc sinh ra trong quá trình ÿáp ӭng miӉn dӏch, khi có kháng

nguyên xâm nhұp vào cѫ thӇ Kháng thӇ có khҧ năng kӃt hӧp ÿһc hiӋu vӟi kháng nguyên làm vô hiӋu hoá kháng nguyên Có 2 loҥi kháng thӇ: kháng thӇ dӏch thӇ là nhӳng kháng thӇ hoà tan có thӇ lѭu hành trong các dӏch nӝi môi cӫa cѫ thӇ; kháng thӇ

tӃ bào là nhӳng kháng thӇ không hoà tan mà chӍ nҵm trên màng tӃ bào

HӋ thӕng ÿáp ӭng miӉn dӏch cӫa cѫ thӇ gӗm có miӉn dӏch tӵ nhiên và miӉndӏch ÿһc hiӋu

- MiӉn dӏch tӵ nhiên còn gӑi là miӉn dӏch không ÿһc hiӋu là mӝt hӋ thӕng bҧo

vӋ cѫ thӇ có tӯ khi sinh ra Nó bao gӗm hàng rào vұt lý nhѭ da và niêm mҥc có nhiӋm

vө bao bӑc bên ngoài, bҧo vӋ cѫ thӇ; Hàng rào hoá hӑc nhѭ mӗ hôi, nѭӟc mҳt và các chҩt tiӃt khác có tác dөng tiӋt trùng; hàng rào tӃ bào là hӋ thӕng quan trӑng và phӭc tҥpnhҩt trong hӋ thӕng miӉn dӏch tӵ nhiên Nó bao gӗm các ÿҥi thӵc bào, tiӇu thӵc bào có khҧ năng bҳt giӳ và làm tiêu tan các tӃ bào và vұt lҥ Ngoài ra ÿһc tính di truyӅn cӫatӯng cá thӇ cNJng làm cho nó có thӇ mүn cҧm vӟi loài vi sinh vұt gây bӋnh này mà không mүn cҧm vӟi loài khác

- MiӉn dӏch ÿһc hiӋu là hӋ thӕng ÿáp ӭng ÿһc hiӋu cӫa cѫ thӇ khi có vұt lҥ mang tính kháng nguyên xâm nhұp KӃt quҧ cӫa quá trình ÿáp ӭng ÿһc hiӋu này là hình thành nên nhӳng chҩt chӕng lҥi kháng nguyên gӑi là kháng thӇ NӃu kháng thӇ sinh ra

là kháng thӇ dӏch thӇ thì quá trình miӉn dӏch ÿѭӧc gӑi là miӉn dӏch dӏch thӇ NӃu

kháng thӇ sinh ra là kháng thӇ tӃ bào thì quá trình miӉn dӏch gӑi là miӉn dӏch tӃ bào

Sӵ kӃt hӧp kháng nguyên - kháng thӇ là ÿһc trѭng cӫa miӉn dӏch ÿһc hiӋu, mөc ÿích cuӕi cùng là loҥi kháng nguyên ra khӓi cѫ thӇ qua con ÿѭӡng ÿҥi thӵc bào Phӭc hӧpkháng nguyên - kháng thӇ sӁ làm cho ÿҥi thӵc bào dӉ tiӃp cұn và tiӃn hành quá trình thӵc bào (nuӕt) Ĉây cNJng là mӕi liên quan mұt thiӃt giӳa hai quá trình miӉn dӏch ÿһchiӋu và miӉn dӏch tӵ nhiên Khi kháng nguyên xâm nhұp cѫ thӇ, các ÿҥi thӵc bào không nhӳng chӍ bҳt giӳ, làm tiêu tan, mà còn trình diӋn nó vӟi các tӃ bào nhұn diӋnkháng nguyên thuӝc hӋ thӕng miӉn dӏch ÿһc hiӋu Sau khi hӋ thӕng miӉn dӏch ÿһc hiӋusinh ra kháng thӇ ÿӇ kӃt hӧp vӟi kháng nguyên, ÿҥi thӵc bào thuӝc hӋ thӕng miӉn dӏch

tӵ nhiên tiӃp tөc nuӕt các phӭc hӧp kháng nguyên - kháng thӇ

5.2.2.2 Tr ̩ng thái cͯa c˯ th͋

Sӭc chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ ÿӕi vӟi sӵ nhiӉm trùng không nhӳng chӍ phө thuӝcvào khҧ năng miӉn dӏch cӫa cѫ thӇ mà còn phө thuӝc vào trҥng thái cѫ thӇ Cѫ thӇhoàn toàn khoҿ mҥnh sӁ có hӋ thӕng miӉn dӏch tӕt, vi sinh vұt nhiӉm vào không thӇgây bӋnh Khi cѫ thӇ suy yӃu, ÿһc biӋt là do thiӃu dinh dѭӥng hoһc dinh dѭӥng không cân bҵn (chӍ ăn thӏt, không ăn rau ) hӋ thӕng miӉn dӏch suy yӃu rҩt dӉ bӏ bӋnh ĈһcbiӋt là nhӳng vi sinh vұt ÿã nhiӉm vào cѫ thӇ trong thӡi gian khoҿ mҥnh gây tác hҥiÿѭӧc gһp dӏp cѫ thӇ yӃu sӁ sinh sôi nҧy nӣ và gây thành bӋnh Trҥng thái tinh thҫncNJng vô cùng quan trӑng Tinh thҫn khoҿ mҥnh, lҥc quan, yêu ÿӡi khó bӏ nhiӉm bӋnhhѫn so vӟi tinh thҫn chán nҧn, buӗn rҫu Tuәi cNJng liên quan ÿӃn sӵ nhiӉm bӋnh và phát bӋnh do vi sinh vұt, mӛi tuәi mүn cҧm vӟi mӝt sӕ bӋnh nhҩt ÿӏnh Ví dө nhѭ trҿcon dӉ bӏ bӋnh ÿѭӡng tiêu hoá, ngѭӡi già dӉ bӏ viêm phәi v.v

5.2.2.3 Môi tr ˱ͥng s͙ng

Môi trѭӡng sӕng cNJng rҩt ҧnh hѭӣng ÿӃn sӭc chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ ÿӕi vӟi vi sinh vұt gây bӋnh Môi trѭӡng tӵ nhiên bao gӗm nhӳng yӃu tӕ thuӝc vӅ khí hұu nhѭnhiӋt ÿӝ, ÿӝ ҭm; yӃu tӕ ÿӏa lý nhѭ nѫi ӣ là ÿӗng bҵng hay miӅn núi, thành phӕ hay nông thôn ; yӃu tӕ vӋ sinh môi trѭӡng nhѭ môi trѭӡng trong sҥch hay ô nhiӉm v.v

Ví dө vào mùa ÿông, sӭc chӕng ÿӥ cӫa cѫ thӇ ÿӕi vӟi bӋnh cúm yӃu hѫn mùa hè Ngѭӧc lҥi vào mùa hè sӁ dӉ bӏ nhiӉm nhӳng bӋnh ÿѭӡng ruӝt nhѭ tҧ, lӷ, thѭѫng hàn v.v

Môi trѭӡng xã hӝi cNJng vô cùng quan trӑng, trong mӝt xã hӝi tӕt ÿҽp, cuӝcsӕng tinh thҫn và vұt chҩt ÿѭӧc chăm lo, con ngѭӡi ÿѭӧc sӕng trong tình thѭѫng yêu

cӫa gia ÿình và xã hӝi sӁ có sӭc chӕng ÿӥ vӟi bӋnh tұt tӕt Ngѭӧc lҥi nӃu sӕng trong môi trѭӡng xã hӝi xҩu, sӭc chӕng ÿӥ cӫa con ngѭӡi ÿӕi vӟi bӋnh tұt cNJng kém hѫn

5.3 M ӜT SӔ VI SINH VҰT GÂY BӊNH CHÍNH

Vi sinh vұt gây bӋnh cho ngѭӡi phân bӕ rӝng rãi trong thiên nhiên Trong ÿҩt,trong nѭӟc, trong không khí ÿӅu phát hiӋn thҩy nhӳng nhóm vi sinh vұt gây bӋnh, ÿһcbiӋt là nhӳng môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi sinh, nhӳng nѫi rác rѭӣi tӗn ÿӑng, nhӳng khu vӵc xung quanh bӋnh viӋn Hҫu hӃt nhӳng vi sinh vұt gây bӋnh không tӗn tҥi ÿѭӧclâu ӣ môi trѭӡng ngoài cѫ thӇ vì chúng thuӝc nhóm ký sinh Tuy nhiên các nguӗn vi sinh vұt gây bӋnh thѭӡng xuyên phát tán ra môi trѭӡng xung quanh, nhҩt là nhӳng nѫi

vӋ sinh môi trѭӡng không tӕt và nguӗn gây bӋnh không ÿѭӧc xӱ lý trѭӟc khi thҧi ra môi trѭӡng Ĉһc biӋt là nhӳng nhóm vi sinh vұt có khҧ năng hình thành bào tӱ, chúng

có thӇ sӕng tiӅm sinh trong bào tӱ mӝt thӡi gian rҩt lâu trѭӟc khi xâm nhұp vào cѫ thӇ.Dѭӟi ÿây giӟi thiӋu mӝt sӕ nhóm vi sinh vұt gây bӋnh chính thѭӡng thҩy xuҩt hiӋntrong nhӳng môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi sinh

5.3.1 Nhóm vi khu ҭn gây bӋnh ÿѭӡng ruӝt

Nhóm vi khuҭn gây bӋnh ÿѭӡng ruӝt hҫu hӃt có dҥng hình que nên còn gӑi là trӵc khuҭn ÿѭӡng ruӝt, thuӝc hӑ Enterobacteriaceae, có mӝt sӕ ÿһc ÿiӇm chung nhѭsau:

- Không có khҧ năng hình thành bào tӱ

- Có khҧ năng khӱ natri thành nitrit

- Sӱ dөng glucoza và mӝt sӕ ÿѭӡng khác theo cѫ chӃ lên men

- Thѭӡng sӕng ӣ ruӝt ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt, khi sӕng trong ruӝt chúng có thӇ ӣ trҥng thái gây bӋnh hoһc không gây bӋnh

Có nhiӅu giӕng khác nhau song quan trӑng nhҩt là 3 giӕng: Escherichia, Salmonella và Shigella

5.3.1.1 Tr ͹c khu̱n ÿ̩i tràng Escherichia coli

Escherichia coli là mӝt loҥi trӵc khuҭn sӕng thѭӡng xuyên trong ruӝt ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt ÿѭӧc Eschrich phát hiӋn ra tӯ năm 1885 Chúng chiӃm tӟi 80% vi khuҭn hiӃu khí sӕng ӣ ruӝt Bình thѭӡng chúng không gây bӋnh, khi cѫ thӇ suy yӃu

mӝt sӕ chӫng có khҧ năng gây bӋnh Ӣ trong ruӝt chúng sӕng ÿӕi kháng vӟi mӝt sӕ vi khuҭn khác nhѭ Salmonella và Shigella (thѭѫng hàn và lӷ) nhӡ có khҧ năng tҥo ra mӝtloҥi chҩt ӭc chӃ có tên là Colixin Chúng còn có khҧ năng tәng hӧp mӝt sӕ vitamin thuӝc nhóm B, E và K Vì thӃ khi không gây bӋnh chúng có lӧi cho ÿѭӡng ruӝt nhӡhҥn chӃ ÿѭӧc mӝt sӕ vi khuҭn gây bӋnh khác, giӳ thӃ cân bҵng sinh thái trong ruӝt và sinh tәng hӧp mӝt sӕ vitamin E coli ÿѭӧc thҧi ra môi trѭӡng theo phân, do chiӃm tӟi80% vi khuҭn hiӃu khí trong ruӝt và luôn giӳ thӃ cân bҵng sinh thái nên E coli ÿѭӧcchӑn làm vi sinh vұt chӍ thӏ ô nhiӉm Có nghƭa là ӣ ÿâu có E coli chӭng tӓ có ô nhiӉmphân và có ô nhiӉm các loҥi vi sinh vұt gây bӋnh khác NӃu phân không ÿѭӧc xӱ lý tӕt,môi trѭӡng xung quanh nhѭ ÿҩt, nѭӟc, thӵc phҭm sӁ bӏ ô nhiӉm ĈӇ ÿánh giá mӭc ÿӝ

ô nhiӉm vi sinh ngѭӡi ta tiӃn hành kiӇm nghiӋm các mүu ÿҩt, nѭӟc, thӵc phҭm Căn

cӭ vào kӃt quҧ cӫa chӍ sӕ coli, tӭc là sӕ lѭӧng E coli trong 1 lít nѭӟc hay 1 gram chҩtrҳn ÿӇ ÿánh giá mӭc ÿӝ ô nhiӉm Theo tiêu chuҭn quӕc tӃ thì nѭӟc ÿѭӧc gӑi là nѭӟcsҥch, không ô nhiӉm khi chӍ cӕ coli là 0 - 5

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc cӫa E.coli

- Ĉһc ÿiӇm hình thái và cҩu tҥo:

E coli có hình que, hai ÿҫu tròn, kích

thѭӟc dài ngҳn khác nhau, thѭӡng tӯ 2 - 3

micromet x 0,5 micromet Thѭӡng ÿӭng riêng

rӁ tӯng tӃ bào, cNJng có khi ghép tӯng ÿôi mӝt,

có khi kӃt vӟi nhau thành tӯng ÿám hoһc 1

chuӛi ngҳn Thѭӡng có tiêm mao mӑc khҳp

bӅ mһt, có khҧ năng di ÿӝng Không có khҧ

năng hình thành bào tӱ, có khҧ năng hình

thành giáp mҥc (vӓ nhày) khi gһp môi trѭӡng

dinh dѭӥng tӕt Nhuӝm gram âm

- Tính chҩt nuôi cҩy:

DӉ nuôi cҩy, có thӇ mӑc ÿѭӧc trên môi trѭӡng hiӃu khí cNJng nhѭ kӷ khí Mӑcÿѭӧc ӣ nhiӋt ÿӝ tӯ 5 - 400C, thích hӧp nhҩt ӣ 370C Có thӇ sӕng ÿѭӧc ӣ pH 5,5 - 8,0, thích hӧp nhҩt ӣ pH 7 - 7,2 Trên môi trѭӡng thҥch thѭӡng có khuҭn lҥc dҥng S (nhҳnbóng, bӡ ÿӅu) Ĉôi khi hình thành khuҭn lҥc dҥng R (nhăn nheo) hoһc dҥng M (nhày)

Hình 5.1 E Coli (̫nh chͭp qua kính hi͋n vi ÿi͏n t͵)

Khuҭn lҥc có màu xám, ÿөc Trong môi trѭӡng lӓng, sau 1 - 2 ngày nuôi cҩy thѭӡnglàm ÿөc môi trѭӡng, có váng trên bӅ mһt hoһc dính quanh thành ӕng, tҥo thành cһnlҳng xuӕng ÿáy Có khҧ năng lên men ÿѭӡng lactoza khác vӟi mӝt sӕ nhóm gây bӋnhÿѭӡng ruӝt khác thѭӡng không có khҧ năng lên men ÿѭӡng Lactoza Ngoài ra còn có khҧ năng lên men mӝt sӕ ÿѭӡng khác nhѭ Glucoza, Galactoza v.v Khi lên men có sinh khí làm sӫi bӑt môi trѭӡng

Ngѭӡi ta thѭӡng dùng phҧn ӭng ÿӓ metyl ÿӇ phát hiӋn E Coli: Nuôi cҩy trong môi trѭӡng có ÿѭӡng Glucoza ӣ nhiӋt ÿӝ 370C Sau 48 giӡ nuôi cҩy nhӓ vài giӑt dung dӏch ÿӓ Metyl 1% pha trong cӗn 600 NӃu môi trѭӡng trӣ thành màu ÿӓ là phҧn ӭngdѭѫng tính, nӃu môi trѭӡng trӣ thành màu vàng là âm tính E Coli có phҧn ӭng ÿӓmetyl dѭѫng tính E Coli còn có khҧ năng sinh Indol (Phҧn ӭng Indol dѭѫng tính), không có khҧ năng sӱ dөng Xitral (Phҧn ӭng Xitral âm tính)

E Coli dӉ bӏ tiêu diӋt bӣi các thuӕc sát trùng thông thѭӡng, sӭc ÿӅ kháng yӃuE.coli thѭӡng bӏ tiêu diӋt ӣ nhiӋt ÿӝ 600C trong 30 phút DӉ bӏ tiêu diӋt bӣi các thuӕtsát trùng thông thѭӡng

2 Kh ҧ năng gây bӋnh

Bình thѭӡng E Coli sӕng trong ruӝt ngѭӡi không gây bӋnh Khi cѫ thӇ suy yӃumӝt sӕ chӫng trӣ nên gây bӋnh E.Coli không nhӳng chӍ gây bӋnh ÿѭӡng ruӝt nhѭ Ӎachҧy, kiӃt lӷ mà còn có thӇ gây mӝt sӕ bӋnh khác nhѭ viêm ÿѭӡng tiӃt niӋu, viêm gan, viêm phӃ quҧn, viêm màng phәi v.v

Ĉӝc tӕ cӫa E Coli thuӝc loҥi nӝi ÿӝc tӕ, có khҧ năng chӏu nhiӋt Ĉһc biӋt có mӝt sӕ chӫng ÿӝt biӃn có khҧ năng sinh ngoҥi ÿӝc tӕ, có khҧ năng tác ÿӝng lên tӃ bào thҫn kinh

Muӕn phòng bӋnh do E.Coli gây ra cҫn giӳ vӋ sinh ăn uӕng, ÿһc biӋt cҫn các biӋn pháp xӱ lý phân ÿӇ tránh ô nhiӉm ra môi trѭӡng

5.3.1.2 Tr ͹c khu̱n lͻ (Shigella)

Shigella là mӝt nhóm vi khuҭn gây bӋnh ÿѭӡng ruӝt ÿѭӧc phát hiӋn do Grigoriep năm 1891 bao gӗm rҩt nhiӅu loài khác nhau Shigella sӕng trong ÿѭӡng ruӝtcӫa ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt Sӕ lѭӧng cӫa chúng ít hѫn E Coli rҩt nhiӅu và thѭӡngxuyên bӏ ӭc chӃ bӣi E.Coli NӃu cân bҵng sinh thái trong ruӝt ÿѭӧc giӳ vӳng vӟi thành

phҫn Shigella chiӃm tӹ lӋ thҩp thì cѫ thӇ vô hҥi Nhѭng ӣ mӝt ÿiӅu kiӋn nào ÿó thì cân bҵng sinh thái bӏ phá vӥ, sӕ lѭӧng Shigella trӣ nên nhiӅu thì cѫ thӇ sӁ bӏ bӋnh do Shigella gây ra

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc cӫa Shigella

- Ĉһc ÿiӇm hình thái và cҩu tҥo:

Shigella có hình que ngҳn, 2 ÿҫu tròn, kích thѭӟc thѭӡng tӯ 1 - 3Pm x 0,5Pm

Shigella không có khҧ năng hình thành bào tӱ cNJng nhѭ giáp mҥc, không có tiêm mao

và tiên mao bӣi thӃ không có khҧ năng di ÿӝng Nhuӝm gram âm

- Tính chҩt nuôi cҩy:

DӉ nuôi cҩy, mӑc ÿѭӧc trên các môi

trѭӡng thông thѭӡng, vӯa hiӃu khí, vӯa kӏ khí

Trên môi trѭӡng thҥch, khuҭn lҥc có dҥng S

(nhăn bóng, bӡ ÿӅu) hѫi lӗi Khuҭn lҥc trong

và nhӓ hѫn khuҭn lҥc cӫa Salmonella Có thӇ

Shigella có sӭc ÿӅ kháng yӃu, bӏ tiêu diӋt dѭӟi ánh sáng mһt trӡi trong vòng 30 phút, nhiӋt ÿӝ 60% trong 10 - 30 phút Bӏ chӃt ngay ӣ nӗng ÿӝ Phenol 5%

Shigella dӉ bӏ tiêu diӋt do cҥnh tranh vӟi các vi sinh vұt khác trong môi trѭӡng

tӵ nhiên, tuy nhiên có thӇ sӕng ÿѭӧc trong nѭӟc không có nhiӅu tҥp khuҭn khoҧng 6 tháng, chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ thҩp Ӣ quҫn áo ngѭӡi bӋnh, vi khuҭn lӷ sӕng ÿѭӧc khoҧng

1 tuҫn, trong sӭa sӕng ÿѭӧc khá lâu, Bӣi vұy khi uӕng sӭa tѭѫi không khӱ trùng rҩt dӉ

bӏ nhiӉm Shigella

- Khҧ năng biӃn dӏ di truyӅn:

Hình 5.2 S.sonnel (ҧnh chөpqua kính hiӇn vi ÿiӋn tӱ

Khi gһp nhӳng tác nhân gây ÿӝt biӃn hoһc ÿiӅu kiӋn môi trѭӡng không thuұnlӧi, vi khuҭn Shigella dӉ bӏ biӃn ÿәi dҥng khuҭn lҥc tӯ dҥng S sang dҥng R tӭc là mҩtkhҧ năng hình thành giáp mҥc (lӟp vӓ nhày bao quanh vi khuҭn) Do ÿó cNJng không còn khҧ năng gây bӋnh nӳa vì khi vi khuҭn mҩt lӟp vӓ nhày bao bӑc xung quanh, sӁ dӉ

bӏ bҥch cҫu nuӕt chӱng khi xâm nhұp vào cѫ thӇ chӫ Ngѭӧc lҥi, tӯ dҥng R không gây bӋnh nӃu gһp ÿiӅu kiӋn môi trѭӡng thích hӧp có thӇ biӃn thành dҥng S

2 Khҧ năng gây bӋnh

Shigella là nguyên nhân gây bӋnh lӷ trӵc khuҭn ӣ ngѭӡi (khác vӟi bӋnh lӷAmip do Amip gây ra) thѭӡng gây thành dӏch vào mùa hè do ăn uӕng mҩt vӋ sinh Vi khuҭn tӯ phân ngѭӡi bӋnh xâm nhұp vào môi trѭӡng, gһp ÿiӅu kiӋn nhiӋt ÿӝ và ÿӝ ҭmthích hӧp cӫa mùa hè sӁ có khҧ năng tӗn tҥi lâu và xâm nhұp vào ngѭӡi khoҿ qua ÿѭӡng tiêu hoá Vi khuҭn thѭӡng khu trú ӣ niêm mҥc ÿҥi tràng kích thích ÿҥi tràng, gây ra bӋnh lӷ Ngoài ra mӝt sӕ loài còn có khҧ năng gây bӋnh viêm dҥ dày và ruӝt ӣtrҿ em BӋnh lӷ do Shigella gây ra rҩt dӉ bӏ tái phát và có thӇ trӣ thành bӋnh mãn tính

Ĉӝc tӕ cӫa Shigella hҫu hӃt là nӝi ÿӝc tӕ, chӍ có mӝt sӕ loài có khҧ năng sinh ngoҥi ÿӝc tӕ Nӝi ÿӝc tӕ cӫa Shigella thuӝc loҥi mҥnh, chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ bӅn vӳng ӣnhiӋt ÿӝ 1000C Ngoҥi ÿӝc tӕ cNJng thuӝc loҥi mҥnh, có khҧ năng tác dөng ÿӃn hӋ thҫnkinh nhѭng không chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ

Muӕn phòng bӋnh do vi khuҭn lӷ Shigella gây ra cҫn giӳ vӋ sinh môi trѭӡng và

vӋ sinh thӵc phҭm Không ÿӇ phân cӫa ngѭӡi bӏ bӋnh xâm nhұp vào môi trѭӡng xung quanh, tӯ ÿó sӁ nhiӉm vào thӵc phҭm và ÿi vào ngѭӡi lành qua ÿѭӡng tiêu hoá Cҫncách ly ngѭӡi bӋnh kӏp thӡi

5.3.1.3 Tr͹c khu̱n th˱˯ng hàn Salmonella

Salmonella thuӝc nhóm vi khuҭn gây bӋnh ÿѭӡng ruӝt ÿѭӧc phát hiӋn tӯ năm

1885 do Salmon tҥi Mӻ Salmonella thѭӡng xuyên sinh sӕng trong ÿѭӡng ruӝt cӫangѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt Chúng bӏ cҥnh tranh bӣi E.coli và thѭӡng bӏ E.coli tiêu diӋt.Bӣi vұy khi trong ruӝt có nhiӅu E.coli sӁ hҥn chӃ tác dөng gây bӋnh cӫa Salmonella Ӣmӝt ÿiӅu kiӋn nào ÿó, thӃ cân bҵng sinh thái trong ruӝt bӏ phá vӥ, sӕ lѭӧng E.coli suy giҧm, lúc ÿó Salmonella sӁ phát triӇn và gây bӋnh

Hình 5.3 Salmonella (̫nh chͭp qua kính hi͋n vi ÿi͏n t͵)

1 Ĉһc tính sinh hӑc

- Ĉһc ÿiӇm hình thái và cҩu tҥo:

Salmonella là vi khuҭn có hình que ngҳn, kích thѭӟc trung bình khoҧng 1 - 3 x 0,5 micromet, không có khҧ năng hình thành bào tӱ và giáp mҥc Có nhiӅu tiêm mao bao quanh tӃ bào, có khҧ năng di ÿӝng Nhuӝm gram âm, thѭӡng bҳt màu thuӕcnhuӝm ӣ 2 ÿҫu

- Tính chҩt nuôi cҩy:

Thuӝc loҥi dӉ nuôi cҩy, mӑc tӕt ӣ các môi trѭӡng thông thѭӡng, mӑc ÿѭӧc ӣÿiӅu kiӋn hiӃu khí hoһc kӷ khí Phát triӇn tӕt ӣ nhiӋt ÿӝ 370C và pH trung tính Trên môi trѭӡng thҥch thѭӡng tҥo thành khuҭn lҥc dҥng S ÿôi khi có dҥng R, kích thѭӟckhuҭn lҥc thѭӡng lӟn (2 - 4mm) trӯ mӝt vài chӫng cho khuҭn lҥc nhӓ Khuҭn lҥcthѭӡng có màu trҳng ÿөc Khi nuôi cҩy trong môi trѭӡng lӓng, ӣ trѭӡng hӧp khuҭn lҥcdҥng S nó làm cho môi trѭӡng ÿөc ÿӅu, ӣ trѭӡng hӧp khuҭn lҥc dҥng R nó tҥo thành dҥng hҥt ÿӑng ӣ ÿáy ӕng ӣ bên trong

Có khҧ năng lên men Glucoza có sinh bӑt khí (trӯ mӝt vài chӫng ÿһc biӋt không

có khҧ năng này) Không có khҧ năng lên men Lactoza, Sachoraza

Có khҧ năng sinh H2S, không sinh Indol, không làm lӓng Gelatin Có khҧ năng khӱ Nitrat thành Nitrit, mӑc ÿѭӧc ӣ môi trѭӡng có nguӗn cacbon duy nhҩt là xitrat natri

Salmonella có sӭc ÿӅ kháng tӕt, có thӇ sӕng ӣ môi trѭӡng ngoài cѫ thӇ trong thӡi gian lâu Trong ÿҩt hoһc nѭӟc có thӇ sӕng ÿѭӧc 2 - 3 tuҫn, trong nѭӟc ÿá tӗn tҥiÿѭӧc 2 - 3 tháng Có thӇ tӗn tҥi ÿѭӧc ӣ nhiӋt ÿӝ 1000C trong 5 phút mӟi bӏ tiêu diӋt, ӣ

600C sӕng ÿѭӧc 10 - 20 phút Bӏ diӋt bӣi Phenol 5%, Cloramin 1% và Clorua thuӹ

ngân 0,2% trong 5 phút Ӣ trong ruӝt, Samonella cNJng bӏ ӭc chӃ bӣi E.Coli nên sӕlѭӧng luôn luôn chiӃm tӹ lӋ thҩp Tuy nhiên chúng lҥi có khҧ năng ÿӅ kháng vӟi mӝt

sӕ chҩt ӣ nӗng ÿӝ mà E.Coli ÿã bӏ tiêu diӋt Ví dө nhѭ xanh Briang, xanh Malachit Ngѭӡi ta thѭӡng dùng nhӳng chҩt này ÿӇ kìm hãm vi khuҭn E.Coli khi cҫn phân lұpSalmonella

- Khҧ năng biӃn dӏ di truyӅn:

Giӕng nhѭ Shigella, vi khuҭn Salmonella

cNJng có khҧ năng biӃn dӏ khuҭn lҥc tӯ dҥng S

sang dҥng R và ngѭӧc lҥi Bӣi vұy, chúng có thӇ

biӃn ÿәi tӯ dҥng gây bӋnh sang dҥng không gây

bӋnh nhҩt là khi nuôi cҩy lâu ngày trong ӕng

giӕng

2 Khҧ năng gây bӋnh

Salmonella là nguyên nhân gây bӋnh thѭѫng hàn, phó thѭѫng hàn và bӋnh nhiӉm ÿӝc do ăn uӕng Có nhӳng chӫng chӍ gây bӋnh ӣ ngѭӡi, có nhӳng chӫng gây bӋnh ӣ ÿӝng vұt, có mӝt sӕ chӫng có khҧ năng gây bӋnh cҧ ӣ ngѭӡi và ÿӝng vұt

Vi khuҭn xâm nhұp vào cѫ thӇ qua ÿѭӡng tiêu hoá, khi vào ÿӃn ruӝt non nó chui qua niêm mҥc ruӝt tӟi các hҥch bҥch huyӃt thì tө lҥi và phát triӇn ӣ ÿó Khi phát triӇn tӟi mӝt sӕ lѭӧng nhҩt ÿӏnh, tӃ bào vi khuҭn bӏ dung giҧi và giҧi phóng hàng loҥtnӝi ÿӝc tӕ Nӝi ÿӝc tӕ theo máu tӟi não gây ra trҥng thái sӕt li bì, sau ÿó gây ra hiӋntѭӧng trөy tim mҥch Nӝi ÿӝc tӕ còn tác dөng vào dây thҫn kinh giao cҧm bөng gây ra ÿҫy hѫi, chѭӟng bөng, ÿi ngoài nhiӅu lҫn Ĉó là nhӳng tác hҥi cӫa bӋnh thѭѫng hàn và phó thѭѫng hàn Salmonella còn có khҧ năng gây bӋnh Ӎa chҧy do nhiӉm ÿӝc ăn uӕng,

ӣ bӋnh này vi khuҭn thѭӡng không vào máu Ngoài ra Salmonella còn có khҧ năng gây bӋnh viêm dҥ dày và ruӝt, viêm màng não, viêm xѭѫng

Muӕn phòng bӋnh do Salmonella gây ra cҫn giӳ vӋ sinh ăn uӕng, giӳ vӋ sinh môi trѭӡng, xӱ lý phân, không ÿӇ ô nhiӉm phân, nhҩt là phân cӫa ngѭӡi bӋnh Giӳ gìn

vӋ sinh thӵc phҭm, không giӃt mә súc vұt bӏ bӋnh ÿӇ làm thӵc phҭm

Trên ÿây chӍ mô tҧ 3 nhóm vi khuҭn gây bӋnh ÿѭӡng ruӝt thѭӡng gһp Ngoài 3 nhóm trên, còn rҩt nhiӅu nhóm khác nӳa thuӝc vi khuҭn ÿѭӡng ruӝt có thӇ gây nhӳng bӋnh hiӇm nghèo Ví dө nhѭ bӋnh tҧ do vi khuҭn Vibrio chlerae gây ra có thӇ làm chӃtngѭӡi hàng loҥt khi xҧy ra dӏch tҧ ĈӇ phòng chӕng các loҥi bӋnh ÿѭӡng ruӝt cҫn phҧi

Hình 5.4 Vibrio (ҧnh chөp qua kính hiӇn vi ÿiӋn tӱ

giӳ gìn vӋ sinh môi trѭӡng, vӋ sinh thӵc phҭm, không ÿӇ môi trѭӡng và thӵc phҭm bӏ

ô nhiӉm Nhӳng nguӗn gây ô nhiӉm cҫn phҧi ÿѭӧc xӱ lý tӕt trѭӟc khi thҧi ra môi trѭӡng VӅ phía con ngѭӡi, muӕn tránh bӋnh ÿѭӡng ruӝt phҧi giӳ gìn vӋ sinh ăn uӕng, giӳ gìn sӭc khoҿ, sao cho hӋ sinh thái vi sinh vұt trong ÿѭӡng ruӝt ÿѭӧc cân bҵng Trong ÿѭӡng ruӝt cӫa ngѭӡi khoҿ mҥnh, nhóm vi sinh vұt có ích chiӃm ѭu thӃ Ĉó là nhӳng nhóm có khҧ năng sinh các loҥi vitamin, các loҥi enzym giúp cho quá trình tiêu hoá, ÿӗng thӡi sinh ra các chҩt ӭc chӃ các nhóm vi sinh vұt gây bӋnh Khi sӵ cân bҵngsinh thái trong ruӝt bӏ phá vӥ, nhóm có ích suy giҧm, nhóm gây bӋnh tăng lên, cѫ thӇ

sӁ bӏ nhiӉm bӋnh Nên nhӟ rҵng hӋ sinh thái ÿѭӡng ruӝt không nhӳng chӍ bao gӗm các nhóm vi sinh vұt mà còn có cҧ các nhóm ÿӝng vұt không xѭѫng và nguyên sinh ÿӝng vұt nhѭ các loҥi giun, sáp, amip Các nhóm ký sinh này làm cho cѫ thӇ suy yӃu càng

dӉ bӏ nhiӉm bӋnh do vi sinh vұt gây ra

5.3.2 Nhóm vi khu ҭn gây bӋnh ÿѭӡng hô hҩp

Nhóm vi khuҭn gây bӋnh ÿѭӡng hô hҩp là nguyên nhân cӫa các bӋnh thuӝcÿѭӡng hô hҩp nhѭ lao phәi, viêm phӃ quҧn, viêm hӑng, áp xe phәi Nhóm vi khuҭnnàu có hình dáng khác nhau nhѭ hình que, hình cҫu Khác vӟi nhóm vi khuҭn ÿѭӡngruӝt, ÿa sӕ vi khuҭn ÿѭӡng hô hҩp có tính chҩt bҳt màu gram dѭѫng Nhóm này sӕng

ký sinh trong ÿѭӡng hô hҩp cӫa ngѭӡi và ÿӝng vұt, truyӅn bӋnh qua ÿѭӡng hô hҩp Có khҧ năng tӗn tҥi trong không khí và các môi trѭӡng khác mӝt thӡi gian nhҩt ÿӏnh trѭӟckhi xâm nhұp vào ÿѭӡng hô hҩp cӫa cѫ thӇ chӫ Nhӳng môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi khuҭn ÿѭӡng hô hҩp thѭӡng nҵm xung quanh các bӋnh viӋn chuyên khoa nhѭ bӋnhviӋn lao Vi khuҭn ÿѭӡng hô hҩp còn theo ngѭӡi bӋnh phát tán ÿi khҳp nѫi và có thӇtӗn tҥi khá lâu trong môi trѭӡng

Nhóm vi khuҭn gây bӋnh ÿѭӡng hô hҩp bao gӗm nhiӅu giӕng, loài Ӣ ÿây chӍnói ÿӃn 3 loài thѭӡng gһp là Mycbacterium tuberculosis (trӵc khuҭn lao), Diplococcus pneumoniae (cҫu khuҭn phәi) và Corynebacterium diphteriae (trӵc khuҭn bҥch hҫu)

5.3.2.1 Tr ͹c khu̱n lao (Mycobacterium tuberculosis)

Trӵc khuҭn lao do Robert Koch tìm ra nҵm 1882, là nguyên nhân gây ra bӋnh lao phәi ӣ ngѭӡi và các bӋnh lao khác nhѭ lao hҥch, lao xѭѫng, lao thұn v.v trong ÿóquan trӑng và phә biӃn nhҩt là lao phәi BӋnh lao phәi trѭӟc ÿây rҩt khó chӳa Sau khi tìm ra nhӳng loҥi thuӕc chӳa trӏ ÿһc hiӋu bӋnh lao ÿã bӏ ÿҭy lùi Song, thӡi gian gҫnÿây, bӋnh lao có nguy cѫ quay trӣ lҥi tàn phá sӭc khoҿ con ngѭӡi Nhҩt là khi bӋnh lao

nhiӉm vào cѫ thӇ cӫa ngѭӡi ÿã mҳc bӋnh AIDS thì phát huy tác dөng, rҩt nhanh chóng dүn ÿӃn tӱ vong

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

- Hình thái và cҩu tҥo:

Vi khuҭn lao có hình que mҧnh, vì thӃ gӑi là trӵc khuҭn lao Kích thѭӟc trung bình 1 - 4 x 0,3 - 0,6 micromet Ĉôi khi có dҥng hình cҫu và kích thѭӟc rҩt nhӓ bé có thӇ chui qua màng lӑc vi khuҭn Các tӃ bào vi khuҭn thѭӡng dính vào nhau thành hình chӳ V, Y, N, cNJng có khi ÿӭng riêng lҿ tӯng tӃ bào Vi khiҭn lao thѭӡng không có lông (tiêm mao và tiên mao) nên không có khҧ năng di ÿӝng, không có khҧ năng hình thành bào tӱ và giáp mҥc

Bҳt ÿҫu Gram dѭѫng, nhѭng rҩt khó thҩy rõ

- Tính chҩt nuôi cҩy:

Vi khuҭn lao thuӝc loҥi hiӃu khí bҳt buӝc, không thӇ sӕng ÿѭӧc ӣ môi trѭӡng kӏkhí Sӕng ÿѭӧc ӣ nhiӋt ÿӝ 240C - 420C, thích hӧp nhҩt ӣ 370C và pH 6,7 - 7,0 Vi khuҭn lao mӑc chұm, khó nuôi cҩy, không mӑc ÿѭӧc ӣ nhӳng môi trѭӡng nuôi cҩythông thѭӡng Muӕn mӑc tӕt cҫn phҧi bә sung vào môi trѭӡng lòng ÿӓ trӭng, sӳa, Asparagin Khi nuôi cҩy trên môi trѭӡng thҥch khuҭn lҥc có dҥng R (xù xì, có nӃpnhăn), nӃu chuyӇn sang dҥng S thì không còn tính ÿӝc Khi nuôi cҩy trên môi trѭӡnglӓng, vi khuҭn lao mӑc thành váng răn reo trên bӅ mһt môi trѭӡng

Trӵc khuҭn lao có sӭc ÿӅ kháng cao ÿӕi vӟi hoá chҩt nhѭ các chҩt sát trùng, cӗn, axit kiӅm cҫn phҧi có thӡi gian lâu và nӗng ÿӝ cao mӟi tiêu diӋt ÿѭӧc Ngѭӧclҥi ÿӕi vӟi nhiӋt ÿӝ và tia tӱ ngoҥi vi khuҭn lao dӉ bӏ tiêu diӋt Dѭӟi ánh sáng mһt trӡichiӃu thҷng vi khuҭn lao sӕng ÿѭӧc 50 phút Ӣ môi trѭӡng ngoài cѫ thӇ chúng sӕng ÿѭӧc rҩt lâu nӃu ÿӫ ÿӝ ҭm Ví dө nhѭ trong rác ҭm có thӇ sӕng tӡi 4 tháng, trong ÿӡmcӫa ngѭӡi bӋnh có thӇ sӕng ÿѭӧc 2 tháng, trong quҫn áo hoһc sách vӣ cӫa ngѭӡi bӋnh

Vi khuҭn lao có khҧ năng biӃn dӏ khuҭn lҥc tӯ dҥng R sang dҥng S và ngѭӧc lҥi

Ӣ dҥng R nó có tính ÿӝc, còn ӣ dҥng S mҩt tính ÿӝc cNJng nhѭ nhiӅu vi khuҭn gây bӋnhkhác, vi khuҭn lao cNJng có nhӳng ÿӝt biӃn kháng thuӕc làm cho nó quen vӟi nhӳngthuӕc chӳa trӏ còn gӑi là nhӡn thuӕc Khi gһp phҧi nhӳng chӫng nhӡn thuӕc này sӁ rҩtkhó chӳa trӏ

2 Khҧ năng gây bӋnh:

Vi khuҭn khi xâm nhұp vào cѫ thӇ có thӇ khu trú và gây bӋnh ӣ rҩt nhiӅu cѫquan nӝi tҥng nhѭ phәi, ruӝt, bàng quang, màng não, xѭѫng khӟp v.v Song, phә biӃnnhҩt là gây bӋnh ӣ phәi Nhӳng túi phәi có vi khuҭn lao cѭ trú và phát triӇn sӁ bӏ hoҥi

tӱ Khi chiӃu X Quang nhӳng vӃt hoҥi tӱ này hiӋn lên rҩt rõ Xung quanh nѫi khu trú cӫa vi khuҭn thѭӡng có hàng rào bҥch cҫu cӫa cѫ thӇ có nhiӋm vө ngăn cҧn không cho

vi khuҭn lan tràn ra ngoài Tuy nhiên, nhiӅu trѭӡng hӧp vi khuҭn vүn chui qua hàng rào bҥch cҫu xâm nhұp vào máu và các cѫ quan nӝi tҥng khác

Ĉӝc tӕ cӫa vi khuҭn lao thuӝc loҥi nӝi ÿӝc tӕ, trong thành phҫn cҩu tҥo có axit mycoilic là chҩt có tác dөng chӕng lҥi bҥch cҫu cӫa cѫ thӇ chӫ Ngoài ra còn có tác dөng gây ÿӝc cho cѫ thӇ Vi khuҭn lao còn có khҧ năng sinh ra chҩt Tubeculin Chҩtnày khi tiêm dѭӟi da ӣ nhӳng ngѭӡi ÿã nhiӉm khuҭn lao sӁ có phҧn ӭng sѭng ÿӓ gӑi là phҧn ӭng Măng-tu thѭӡng dùng ÿӇ phát hiӋn ngѭӡi có bӏ nhiӉm vi khuҭn lao hay không

BӋnh lao lây lan chӫ yӃu qua ÿѭӡng hô hҩp Khi ngѭӡi bӏ bӋnh lao ho, khҥcÿӡm Vi khuҭn phát tán vào không khí, ngѭӡi lành hít phҧi sӁ bӏ nhiӉm khuҭn BӋnhlao cNJng có thӇ truyӅn qua ÿѭӡng tiêu hoá, khi ăn uӕng chung bát, ÿƭa vӟi ngѭӡi bӏbӋnh cNJng dӉ bӏ nhiӉm lao Ngѭӡi khoҿ mҥnh nhiӉm vi khuҭn lao có thӇ không bӏbӋnh hoһc bӏ bӋnh nhҽ gӑi là sѫ nhiӉm Khi cѫ thӇ suy yӃu bӋnh lao dӉ phát triӇn, nhҩt

là ӣ nhӳng ngѭӡi bӏ suy giҧm miӉn dӏch do mҳc bӋnh AIDS BӋnh lao sau mӝt thӡigian bӏ ÿҭy lùi nay có nguy cѫ quay trӣ lҥi Sӕ ngѭӡi bӏ bӋnh lao ngày càng nhiӅutrong thӡi gian gҫn ÿây Nguyên nhân là nhӳng chӫng vi khuҭn có ÿӝt biӃn kháng thuӕc ngày càng phә biӃn Nhӳng chӫng này ÿã quen vӟi nhӳng thuӕc chӳa trӏ thông thѭӡng khiӃn cho nhӳng thuӕc này không còn tác dөng nӳa

Muӕn phòng chӕng bӋnh lao cҫn phҧi giӳ gìn vӋ sinh môi trѭӡng Nhӳng ngѭӡibӋnh phҧi có ý thӭc vӋ sinh, không truyӅn bӋnh cho nhӳng ngѭӡi xung quanh ĈӇ

chӕng hiӋn tѭӧng quen thuӕc phҧi uӕng thuӕc ÿӫ liӅu lѭӧng Cҫn giӳ cho cѫ thӇ khoҿmҥnh, hӋ miӉn dӏch tӕt sӁ phòng chӕng ÿѭӧc bӋnh lao

5.3.2.2 C ̯u khu̱n ph͝i (Diplococcus pneumoniae)

Cҫu khuҭn phәi là nhóm vi khuҭn gây ra các bӋnh viêm phәi, viêm phӃ quҧn,viêm hӑng Ngoài ra còn có thӇ gây bӋnh ӣ nhiӅu cѫ quan khác nhѭ viêm tai giӳa,viêm amidan, viêm khӟp, viêm não, viêm xoang mNJi v.v

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

- Ĉһc ÿiӇm hình thái và cҩu tҥo

Cҫu khuҭn phәi có hình cҫu không ÿӅu, mӝt ÿҫu tròn, mӝt ÿҫu thѭӡng kéo dài nhѭ hình ngӑn nӃn Thѭӡng ghép tӯng ÿôi mӝt, hai ÿҫu tròn dính nhau, gӑi là song cҫukhuҭn CNJng có khi ÿӭng riêng rӁ hoһc xӃp thành chuӛi ngҳn Cҫu khuҭn phәi không

có khҧ năng hình thành bào tӱ có khҧ năng hình thành giáp mҥc, không có khҧ năng di ÿӝng, bҳt ÿҫu Gram dѭѫng

- Tính chҩt nuôi cҩy:

Khó nuôi cҩy trên môi trѭӡng thông thѭӡng, mӑc tӕt trên môi trѭӡng có bәsung huyӃt thanh máu, dӏch mô Phát triӇn tӕt ӣ nhiӋt ÿӝ 370C và pH 7,5 - 7,8 Có khҧnăng mӑc trên môi trѭӡng hiӃu khí và kӷ khí

Có khҧ năng lên men ÿѭӡng Glucoza, Lactoza, Sacharoza, Mantoza Khi nuôi cҩy trên môi trѭӡng có các loҥi ÿѭӡng trên, cҫu khuҭn phәi mӑc rҩt nhanh, giҧi phóng nhiӅu axit hӳu cѫ do quá trình lên men ÿѭӡng, các axit hӳu cѫ do quá trình lên men ÿѭӡng, các axit hӳu cѫ làm pH môi trѭӡng giҧm khiӃn vi khuҭn bӏ chӃt Bӣi vұy khi nuôi cҩy cҫn hҥn chӃ tӹ lӋ ÿѭӡng trong môi trѭӡng

Trên môi trѭӡng thҥch, cҫu khuҭn phәi mӑc thành khuҭn lҥc dҥng S, tròn, nhӓ,trong nhѭ giӑt sѭѫng

Cҫu khuҭn phәi có sӭc ÿӅ kháng yӃu, không chӏu ÿѭӧc, nhiӋt ÿӝ cao, bӏ tiêu diӋt ӣ nhiӋt ÿӝ 600C trong vòng 30 phút và các chҩt sát trùng thông thѭӡng Tuy nhiên cҫu khuҭn phәi chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ thҩp, có thӇ tӗn tҥi vài tháng ngoài môi trѭӡng, nhҩt

là trong ÿӡm, mӫ cӫa ngѭӡi bӋnh

- Khҧ năng biӃn dӏ di truyӅn:

Có khҧ năng biӃn dӏ khuҭn lҥc tӯ dҥng S sang dҥng R và ngѭӧc lҥi, ӣ dҥng R mҩt khҧ năng gây bӋnh Có khҧ năng sinh ra nhӳng ÿӝt biӃn kháng thuӕc.

2 Kh ҧ năng gây bӋnh

Cҫu khuҭn phәi khi nhiӉm vào ÿѭӡng hô hҩp thѭӡng gây ra nhӳng bӋnh ngay tҥi ÿó gӑi là nhiӉm bӋnh cөc bӝ Ví dө nhѭ bӋnh viêm phәi, phӃ quҧn, hӑng v.v Ngoài ra tӯ ÿѭӡng hô hҩp vi khuҭn có thӇ xâm nhұp vào ÿѭӡng máu, lan truyӅn khҳpcác cѫ quan nӝi tҥng nhѭ não, tim, thұn, khӟp, xoang mNJi, tai giӳa, mҳt và gây bӋnh tҥi các cѫ quan ÿó Ĉӝc tӕ cӫa cҫu khuҭn phәi thuӝc loҥi nӝi ÿӝc tӕ yӃu

Cҫu khuҭn phәi còn có khҧ năng gây ra nhiӉm trùng thӭ phát, tӭc là gây nhiӉmtrùng sau mӝt sӕ bӋnh nhѭ cúm, sӣi, ho gà ӣ trҿ em

Muӕn phòng chӕng bӋnh do cҫu khuҭn phәi gây ra cҫn giӳ vӋ sinh môi trѭӡng, giӳ cho cѫ thӇ khoҿ mҥnh, chӕng bӏ nhiӉm lҥnh vào mùa ÿông Ngoài ra cNJng nhѭ mӝt

sӕ bӋnh nhiӉm trùng khác, cҫn uӕng vacxin phòng bӋnh

5.3.2.3 Tr ͹c khu̱n b̩ch h̯u (Corinebacterium diphteriae)

bҥch hҫu chӫ yӃu ӣ trҿ em Nó tҥo thành màng trҳng bao bӑc yӃt hҫu và khí quҧn gây khó thӣ ÿôi khi tҳc thӣ dүn ÿӃn tӱ vong

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

- Hình thái và cҩu tҥo

Vi khuҭn bҥch hҫu có hình que thҷng hoһc hѫi cong, hai ÿҫu phình to giӕnghình quҧ tҥ Kích thѭӟc dài ngҳn khác nhau, trung bình 1 - 6 x 0,3 - 0,8 micromet Vi khuҭn bҥch hҫu không có khҧ năng di ÿӝng, không sinh bào tӱ và giáp mҥc, bҳt màu gram dѭѫng Thѭӡng sҳp xӃp dính nhau thành hình chӳ V, L, Y hoһc gҳn song song tai 2 ÿҫu nhѭ hàng rào Ngoài dҥng hai ÿҫu tròn còn có nhӳng biӃn hìnhnhѭ quҧ lê, hình chuǤ, vӧt

Có khҧ năng lên men không sinh khí ÿѭӡng Glucoza, Mantoza, Galactoza, Mantoza, Dextrin Không lên men Lactoza, Sacaroza và Manit Có khҧ năng khӱnitrat, không sinh H2S, không làm lӓng Gelatin

Vi khuҭn bҥch hҫu có sӭc ÿӅ kháng mҥnh so vӟi nhӳng vi khuҭn không sinh bào tӱ khác Chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ thҩp, ÿӝ ҭm thҩp, bӏ tiêu diӋt bӣi ánh sáng mһt trӡichұm hѫn nhiӅu loҥi khác Chӏu ÿѭӧc nhiӋt ÿӝ 95 - 1000C trong 15 phút Khó bӏ tiêu diӋt bӣi các thuӕt sát trùng thông thѭӡng Có khҧ năng tӗn tҥi ngoài môi trѭӡng, trong quҫn áo bӋnh nhân tӟi 5 - 6 tháng

2 Kh ҧ năng gây bӋnh

Vi khuҭn bҥch hҫu xâm nhұp vào cѫ thӇ qua ÿѭӡng hô hҩp, vào tӟi yӃt hҫu thì khu trú lҥi và gây bӋnh ӣ ÿó Thѭӡng là trҿ em dӉ mҳc bӋnh Tҥi nѫi cѭ trú vi khuҭnlàm loét thành hҫu và thanh quҧn, tҥo thành màng bao phӫ khҳp niêm mҥc, che kínkhí quҧn gây khó thӣ Ĉӗng thӡi tiӃt ÿӝc tӕ lan tràn theo máu tӟi hӋ thҫn kinh làm liӋt các dây thҫn kính sӑ não và làm xung huyӃt tuyӃn thѭӧng thұn

Ĉӝc tӕ cӫa vi khuҭn bҥch hҫu thuӝc loҥi ngoҥi ÿӝc tӕ mҥnh, 1mg chӭa tӟi 1000 DML (liӅu gây chӃt tӕi thiӇu) ÿӕi vӟi chuӝt lang

Muӕn phòng chӕng bӋnh bҥch hҫu cho trҿ em phҧi tiêm vacxin phòng bӋnh

5.4 MӜT SӔ VI KHUҬN GÂY BӊNH KHÁC:

5.4.1 C ҫu khuҭn màng não (Neiseria meningitidis)

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

- Hình thái và cҩu tҥo:

Cҫu khuҭn màng não có hình cҫu dҽt 1 phía, thѭӡng xӃp tӯng ÿôi mӝt, ÿҫu dҽtdính vào nhau Không có khҧ năng di ÿӝng, không có khҧ năng hình thành bào tӱ và giáp mҥc, bҳt ÿҫu gram âm Khi nuôi cҩy lâu ngày thѭӡng khó bҳt màu, hình dҥng biӃn ÿәi

- Tính chҩt nuôi cҩy:

Cҫu khuҭn màng não thuӝc loҥi khó nuôi cҩy, không mӑc ÿѭӧc ӣ môi trѭӡng thông thѭӡng Muӕn mӑc tӕt cҫn bә sung vào môi trѭӡng mӝt sӕ axit amin, huyӃtthanh hoһc máu Cҫu khuҭn màng não thuӝc loҥi hiӃu khí bҳt buӝc, không thӇ sӕng ӣmôi trѭӡng không có oxy NhiӋt ÿӝ thích hӧp là 36 - 370C, pH thích hӧp là 7,2

Trên môi trѭӡng thҥch cҫu khuҭn màng não mӑc thành khuҭn lҥc hình tròn, nhӓ, bӡ ÿӅu, màu xanh xүm Trên môi trѭӡng dӏch thӇ làm ÿөc môi trѭӡng.

Arabinoza, Ramnoza, Manit

Vi khuҭn màng não có sӭc ÿӅ kháng yӃu DӉ bӏ tiêu diӋt bӣi ánh sáng mһt trӡi, nhiӋt ÿӝ 550C trong 30 phút là bӏ chӃt DӉ bӏ tiêu diӋt bӣi các chҩt sát trùng thông thѭӡng Sau khi ra khӓi cѫ thӇ chӍ tӗn tҥi ÿѭӧc 3 - 4 giӡ trong bӋnh phҭm/

2 Kh ҧ năng gây bӋnh

Cҫu khuҭn màng não là nguyên nhân gây bӋnh viêm màng não thѭӡng gһp ӣ trҿ

em, thѭӡng gây thành dӏch, lây lan qua ÿѭӡng hô hҩp Ngoài bӋnh viêm màng não, cҫukhuҭn màng não còn có khҧ năng gây bӋnh viêm màng phәi có mӫ, viêm màng tim, viêm khӟp có mӫ, viêm mNJi hӑng cҩp

Ĉӝc tӕ cӫa cҫu khuҭn màng não thuӝc loҥi ÿӝc tӕ, chӍ giҧi phóng khi tӃ bào bӏdung giҧi Muӕn phòng tránh bӋnh do cҫu khuҭn màng não gây ra cҫn giӳ gìn vӋ sinh môi trѭӡng, cách ly ngѭӡi bӋnh, tiêm phòng vacxin

5.4.2 Trӵc khuҭn dӏch hҥch (Pasteurella pestic hoһc Yersinia pestic)

Trӵc khuҭn dӏch hҥch ÿѭӧc phân lұp tӯ ngѭӡi bӏ bӋnh dӏch hҥch vào năm 1894

do Yersin và Kitasato Nó là nguyên nhân gây bӋnh dӏch hҥch truyӅn nhiӉm cho loài gһm nhҩm nhѭ chuӝt BӋnh có thӇ truyӅn tӯ chuӝt sang ngѭӡi qua bӑ chét cӫa chuӝt,

là mӝt loài côn trùng hút máu BӋnh dӏch hҥch là mӝt loҥi bӋnh truyӅn nhiӉm nguy hiӇm, có thӇ gây chӃt ngѭӡi hàng loҥt

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

- Ĉһc ÿiӇm hình thái và cҩu tҥo:

Vi khuҭn dӏch hҥch có hình dҥng trӵc khuҭn 2 ÿҫu tròn CNJng có khi có hình bҫu dөc hoһc hình cҫu Không có khҧ năng di ÿӝng, không hình thành bào tӱ Có khҧnăng hình thành giáp mҥc khi môi trѭӡng giàu dinh dѭӥng, bҳt màu gram âm, rõ nhҩt

ӣ 2 ÿҫu tӃ bào Thѭӡng ÿӭng riêng rӁ hoһc xӃp thành chuӛi ngҳn

- Tính chҩt nuôi cҩy:

Trӵc khuҭn dӏch hҥch thuӝc loҥi vӯa hiӃu khí vӯa kӷ khí Có thӇ mӑc ÿѭӧc ӣbiênÿӝ nhiӋt ÿӝ rӝng, tӯ 5 - 370C, thích hӧp nhҩt là 280C, pH thích hӧp tӯ 6,9 - 7,2

Khi nuôi cҩy trӵc khuҭn dӏch hҥch cҫn bә sung chҩt kích thích nhѭ Natri sunfit, dӏch máu v.v

Trӵc khuҭn dӏch hҥch có khҧ năng lên men không sinh khí các loҥi ÿѭӡngGlucoza, Galactoa, Anabinoa Mӝt sӕ chӫng có khҧ năng khӱ Nitrat thành Nitrit

Trên môi trѭӡng thҥch, trӵc khuҭn dӏch hҥch mӑc thành khuҭn lҥc dҥng R, bӡkhuҭn lҥc nhăn nheo, ӣ giӳa có màu ÿen sүm, xung quanh sáng hѫn Trong môi trѭӡngdӏch thӇ vi khuҭn mӑc thành váng, có sӧi rӫ xuӕng phía dѭӟi váng, ÿáy môi trѭӡng tҥothành mӝt lӟp cһn xӕp nhѭ bông

Trӵc khuҭn dӏch hҥch có sӭc ÿӅ kháng yӃu, bӏ tiêu diӋt ӣ nhiӋt ÿӝ 700C sau 10 phút, không chӏu ÿѭӧc ánh sáng mһt trӡi chiӃu trӵc tiӃp Bӏ tiêu diӋt bӣi các chҩt sát trùng thông thѭӡng nhѭ Cloramin 5%, Creson 5%, Axit phenic 5% có thӇ tӗn tҥi 8 -

10 ngày ӣ môi trѭӡng ngoài cѫ thӇ, ӣ 00C có thӇ sӕng ÿѭӧc 6 tháng

2 Kh ҧ năng gây bӋnh

Vi khuҭn dӏch hҥch thuӝc loҥi truyӅn nhiӉm nguy hiӇm Thѭӡng gây thành dӏch

ӣ loài gһm nhҩm Tӯ loài gһm nhҩm nhѭ chuӝt dӉ dàng truyӅn sang ngѭӡi qua ÿѭӡngmáu do bӑ chét ÿӕt Khi chuӝt chӃt, bӑ chét cӫa chuӝt liӅn nhҧy sang ngѭӡi và ÿӕt làm ngѭӡi bӏ lây bӋnh Ĉӝc tӕ cӫa vi khuҭn dӏch hҥch gӗm cҧ 2 loҥi ngoҥi ÿӝc tӕ và nӝiÿӝc tӕ, cҧ 2 loҥi ÿӅu có ÿӝc lӵc rҩt cao, có khҧ năng xuyên qua da lành cӫa ngѭӡi khoҿmҥnh

Ĉӝc tӕ cӫa vi khuҭn dӏch hҥch có thӇ gây ra 3 thӇ bӋnh khác nhau: thӇ hҥch, thӇphәi và thӇ máu

- ThӇ hҥch: là thӇ thѭӡng gһp nhҩt, bӋnh nhân bӏ nәi hҥch ӣ bҽn, nách, hàm Sau mӝt thӡi gian hҥch bӏ loét, hoҥi tӱ, tӹ lӋ chӃt tӯ 70 - 90%

- ThӇ phәi: Vi khuҭn khu trú ӣ phәi gây ra bӋnh ho ra ÿӡm và máu, sӕt cao, nӃukhông ÿiӅu trӏ kӏp thӡi tӹ lӋ tӱ vong tӟi 100% Khi ӣ thӇ này, vi khuҭn sӁ lan truyӅnqua ÿѭӡng hô hҩp sang ngѭӡi lành

- ThӇ máu: Là hұu quҧ cӫa thӇ hҥch và thӇ phәi, vi khuҭn sau khi khu trú ӣhҥch ӣ phәi sӁ ÿi vào máu gây nên nhiӉm trùng máu, bӋnh nhân có thӇ chӃt sau vài ngày bӏ nhiӉm trùng máu

Muӕn phòng chӕng bӋnh do trӵc khuҭn dӏch hҥch gây ra cҫn phҧi diӋt chuӝt,diӋt bӑ chét Khi phát hiӋn chuӝt chӃt nhiӅu phҧi báo ngay cho cѫ quan phòng dӏch Cҫn tiêm vacxin phòng bӋnh

Muӕn tiêu diӋt chuӝt cҫn phҧi giӳ cân bҵng sinh thái, bҧo vӋ các loài thù ÿӏchcӫa chuӝt nhѭ mèo, rҳn, cú mèo Ӣ nѫi nào cân bҵng sinh thái bӏ phá vӥ do mèo, rҳn

bӏ ăn thӏt thì chuӝt sӁ phát triӇn, không nhӳng gây dӏch bӋnh mà còn phá hoҥi mùa màng, kho tàng v.v

Khi cҫn phҧi chӫ ÿӝng diӋt chuӝt thì không nên dùng chҩt ÿӝc hoá hӑc làm bҧchuӝt vì nhӳng chҩt ÿó sӁ gây ô nhiӉm môi trѭӡng Chuӝt bӏ chӃt do bҧ nӃu chó, mèo

ăn phҧi cNJng bӏ chӃt ChӍ nên dùng thuӕc sinh hӑc làm bҧ chuӝt và dùng nhӳngphѭѫng pháp thӫ công nhѭ hun khói, ÿһt bүy v.v

5.4.3 Trӵc khuҭn ÿӝc thӏt (Clostridium botulinum)

Trӵc khuҭn ÿӝc thӏt là mӝt loҥi vi khuҭn

hoҥi sinh thѭӡng sӕng trong thӵc phҭm thӏt tѭѫi

sӕng hoһc ÿӗ hӝp ÿӇ lâu ngày, gây ngӝ ÿӝc cho

ngѭӡi Vi khuҭn ÿӝc thӏt ÿѭӧc phân lұp tӯ năm

- Tính chҩt nuôi cҩy:

Vi khuҭn ÿӝc thӏt thuӝc loҥi kӷ khí bҳt buӝc không sӕng ÿѭӧc khi có oxy NhiӋt

ÿӝ thích hӧp là 34 - 350C, pH thích hӧp: 7,4 - 7,6 Có khҧ năng lên men sinh khí các loҥi ÿѭӡng Glucoza, Fructoza, Ramnoza Manit, có khҧ năng sinh H2S

Hình 1.3 C.botulinum (ҧnh chөp qua kính hiӇn

viÿiӋn tӱ)

Trên môi trѭӡng ÿһc mӑc thành khuҭn lҥc to, màu xám nhҥt, ӣ cҧ 2 dҥng S và

R Trong môi trѭӡng dӏch thӇ làm ÿөc ÿӅu môi trѭӡng, tҥo thành cһn dѭӟi ÿáy môi trѭӡng

2 Khҧ năng gây bӋnh

Vi khuҭn ÿӝc thӏt khi sӕng trong thӭc ăn sӁ sҧn sinh ra ngoҥi ÿӝc tӕ có ÿӝc lӵcmҥnh nhҩt trong các loҥi ÿӝc tӕ cӫa vi khuҭn Nó cNJng là chҩt ÿӝc sinh hӑc mҥnh nhҩt,không bӏ phá huӹ bӣi dӏch tiêu hoá, trong ÿӗ hӝp có thӇ tӗn tҥi tӯ 6 - 8 tháng

Khi ngѭӡi ăn phҧi thӵc phҭm có ngoҥi ÿӝc tӕ cӫa vi khuҭn ÿӝc thӏt sӁ bӏ nhiӉmbӋnh, ngoҥi ÿӝc tӕ có tác ÿӝng lên hӋ thҫn kinh trung ѭѫng gây ra liӋt hô hҩp, liӋt tim rӗi chӃt trong vòng 36 - 48 giӡ

Muӕn phòng chӕng vi khuҭn ÿӝc thӏt cҫn giӳ vӋ sinh thӵc phҭm Trong quá trình sҧn xuҩt ÿӗ hӝp phҧi khӱ trùng kӻ, không sӱ dөng ÿӗ hӝp ÿã quá hҥn quy ÿӏnh, khi ăn phҧi ÿun kӻ

Trên ÿây giӟi thiӋu mӝt sӕ vi khuҭn gây bӋnh thѭӡng gһp, có mһt ӣ hҫu hӃtnhӳng môi trѭӡng bӏ ô nhiӉm vi sinh Chúng là nguyên nhân gây ra các bӋnh truyӅnnhiӉm ӣ ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt, ÿôi khi gây thành dӏch phát triӇn ӣ diӋn rӝng ĈһcbiӋt là ӣ nhӳng nѫi vӋ sinh môi trѭӡng không ÿѭӧc chú ý Ĉһc biӋt nguy hiӇm là nhӳng chӫng vi khuҭn ÿã quen vӟi thuӕc kháng sinh do có nhӳng ÿӝt biӃn kháng thuӕcxҧy ra trong bӝ máy di truyӅn Nhӳng chӫng này có khҧ năng kháng mӝt hoһc nhiӅuloҥi kháng sinh cùng mӝt lúc khiӃn cho sӵ ÿiӅu trӏ vô cùng khó khăn phӭc tҥp Nhӳng

vi khuҭn gây bӋnh phҫn lӟn ÿӅu có khҧ năng tӗn tҥi mӝt thӡi gian ӣ môi trѭӡng ngoài

cѫ thӇ Bӣi vұy phѭѫng pháp phòng bӋnh tӕt nhҩt là giӳ vӋ sinh môi trѭӡng, xӱ lý tӕtcác nguӗn chҩt thҧi có ô nhiӉm vi sinh, ÿһc biӋt là chҩt thҧi bӋnh viӋn

5.4.3.1 Nhóm virus gây b ͏nh ͧ ng˱ͥi

Virus là mӝt tác nhân gây bӋnh vô cùng nguy hiӇm Khác vӟi vi khuҭn chúng chѭa có cҩu tҥo tӃ bào và chӍ có khҧ năng sӕng ký sinh trong tӃ bào sӕng Tuy nhiên chúng vүn có thӇ tӗn tҥi ӣ môi trѭӡng ngoài cѫ thӇ dѭӟi dҥng hҥt virion Khi gһp ÿiӅukiӋn thuұn lӧi, chúng lҥi xâm nhұp vào tӃ bào chӫ và sinh sôi phát triӇn, gây ra nhӳng căn bӋnh hiӇm nghèo

Dӵa trên cҩu tҥo cӫa bӝ máy di truyӅn, ngѭӡi ta chia ra 2 nhóm: Adeno virus là nhóm virus có bӝ máy di truyӅn là 1 phân tӱ AND Ví dө nhѭ virus ÿұu mùa, thuӹ ÿұu, virus zona và mӝt sӕ virus gây bӋnh ÿѭӡng hô hҩp khác Nhóm thӭ 2 Myxo virus là nhóm virus gây bӋnh có bӝ máy di truyӅn là 1 phân tӱ ARN Ví dө nhѭ virus HIV, virus bҥi liӋt, virus dҥi Dѭӟi ÿây giӟi thiӋu mӝt sӕ virus gây bӋnh nguy hiӇm ÿҥidiӋn cho 2 nhóm trên

5.4.3.2 Virus HIV (Human immune deficienney virus)

Virus HIV là nguyên nhân gây bӋnh AIDS ÿѭӧc phát hiӋn tӯ năm 1983 Tuy nhiên theo tә chӭc Y tӃ thӃ giӟi thì bӋnh này ÿã phát thành dӏch lҫn ÿҫu tiên vào năm

1970, và khҧ năng xuҩt hiӋn bӋnh còn có thӇ sӟm hѫn nӳa tҥi mӝt sӕ ÿӏa ÿiӇm thuӝcChâu Phi BӋnh AIDS là mӝt loҥi bӋnh làm suy giҧm khҧ năng miӉn dӏch tӃ bào tӯ ÿó

có thӇ dӉ mҳc bӋnh bӣi các loҥi bӋnh nhiӉm trùng khác gӑi là nhiӉm trùng cѫ hӝi Khi

cѫ thӇ ÿã bӏ bӋnh AIDS thì không còn khҧ năng chӕng lҥi các bӋnh nhiӉm trùng thông thѭӡng và có khҧ năng tӱ vong vì nhӳng bӋnh nhiӉm trùng cѫ hӝi ÿó

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

Virus HIV có hình cҫu hoһc ÿa diӋn, bӝ máy di truyӅn là mӝt phân tӱ ARN Bӣivұy quá trình di truyӅn cӫa nó có giai ÿoҥn phiên mã ngѭӧc tӯ ARN o AND sau khi thâm nhұp vào tӃ bào chӫ gӑi là AND tiӅn virus Quá trình này ÿѭӧc thӵc hiӋn nhӡenzym ÿһc hiӋu - Reverse - transcriptase Sau ÿó AND tiӅn virus tiӃp tөc các quá trình phá hoҥi tӃ bào chӫ giӕng nhѭ nhӳng virus có bӝ máy di truyӅn là AND CNJng có trѭӡng hӧp AND tiӅn virus hӝi nhұp vӟi bӝ máy di truyӅn cӫa tӃ bào chӫ ӣ trҥng thái tiӅm sinh không phá vӥ tӃ bào (trҥng thái lyzogen) HiӋn nay ngѭӡi ta mӟi phát hiӋnÿѭӧc 3 nhóm chính cӫa bӝ máy di truyӅn nhѭ virus HIV: GAG, ENL, POL và mӝt sӕgen khác nhѭ S, G, F

GAG : nhóm gen quyӃt ÿӏnh tính kháng nguyên cӫa virus HIV

ENL : nhóm gen quyӃt ÿӏnh sӵ hình thành vӓ protein cӫa virus

S : nhóm gen quyӃt ÿӏnh khҧ năng sao chép, nhân lên cӫa virus

Q : nhóm gen quyӃt ÿӏnh sӵ ӭc chӃ quá trình sao chép

5.4.3.3 Virus d ̩i

Virus dҥi là nguyên nhân gây ra bӋnh dҥi ӣ ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt, chӫ yӃu

là chó Dӏch chó dҥi thѭӡng xҧy ra vào mùa hè Ĉó là mӝt loҥi bӋnh viên não nguy hiӇm mà khi ÿã phát bӋnh thì tӹ lӋ tӱ vong rҩt cao Ӣ nѭӟc ta, bӋnh dҥi khá phә biӃnthѭӡng lây tӯ chó sang ngѭӡi qua vӃt cҳn

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

Virus dҥi có hình bҫu dөc, kích thѭӟc trung bình khoҧng 60 x 150 nanomet Bӝmáy di truyӅn là mӝt phân tӱ ARN, bӣi vұy trong quá trình di truyӅn cNJng có giai ÿoҥnsao chép ngѭӧc tӯ ARN o ADN giӕng nhѭ virus HIV

Virus dҥi có tính ÿӅ kháng cao, ӣ dҥng Virion (dҥng tӗn tҥi ngoài tӃ bào, không

có khҧ năng phát triӇn) nӃu là nhiӋt ÿӝ phòng chúng có thӇ tӗn tҥi 1 - 2 tuҫn Bӣi vұynhӳng ÿӗ dùng hoһc môi trѭӡng có dính nѭӟc bӑt cӫa chó dҥi hoһc ngѭӡi bӋnh dҥichính là nguӗn lây bӋnh nguy hiӇm Ӣ nhiӋt ÿӝ 40C (nhiӋt ÿӝ thông thѭӡng trong tӫlҥnh) nó có thӇ sӕng ÿѭӧc vài tháng Ӣ 600C sӕng ÿѭӧc 5 phút, 1000C chӃt sau 1 - 2 phút Bӏ tiêu diӋt nhanh bӣi tia cӵc tím và các chҩt sát trùng thông thѭӡng nhѭCloramin 3 - 5%, Formalin 1% v.v

2 Kh ҧ năng gây bӋnh

Virus dҥi xâm nhұp vào ngѭӡi qua vӃt cҳn cӫa chó bӏ bӋnh dҥi Tӯ da virus ÿitheo ÿѭӡng dây thҫn kinh lên ÿӃn não Chúng phát triӇn ӣ mӝt sӕ khu thҫn kinh nhѭhành tuӹ và gây ra viêm não, tҥi ÿó các tӃ bào thҫn kinh bӏ huӹ hoҥi gây ra sӵ co thҳt

cѫ ӣ hҫu khi nuӕt Bӣi vұy bӋnh nhân dҥi rҩt sӧ nѭӟc, khi uӕng nѭӟc các cѫ co thҳtgây ra ÿau ÿӟn Sau ÿó virus lan truyӅn trong hӋ thӕng thҫn kinh làm liӋt trung tâm hô hҩp, tim mҥch, cuӕi cùng là liӋt toàn thân BӋnh nhân thѭӡng chӃt ӣ giai ÿoҥn liӋt cѫquan hô hҩp

3 Khҧ năng gây bӋnh

Virus HIV khi nhiӉm vào cѫ thӇ sӁ xâm nhұp vào hӋ thӕng miӉn dӏch tӃ bào cӫa

cѫ thӇ chӫ, ÿó là các tӃ bào Lymphô T Ӣ cѫ thӇ khoҿ mҥnh, các tӃ bào Lymphô T thuӝc hӋ thӕng miӉn dӏch có khҧ năng sinh ra kháng thӇ ÿӇ chӕng lҥi các vұt lҥ xâm

nhұp vào cѫ thӇ (kháng nguyên) Khi cѫ thӇ bӏ nhiӉm virus HIV, virus sӁ tҩn công vào

tӃ bào lymphô T khiӃn nó không thӇ sҧn sinh ra kháng thӇ ÿѭӧc nӳa Cө thӇ là chúng bám vào các ÿiӇm thө cҧm ÿһc hiӋu (Receptor ÿһc hiӋu) trên bӅ mһt tӃ bào lymphô T,

ÿó chính là các phân tӱ CD4, rӗi tiӃn hành quá trình phá huӹ tӃ bào làm cho hӋ thӕngmiӉn dӏch bӏ suy giҧm Khi khҧ năng miӉn dӏch cӫa cѫ thӇ bӏ suy giҧm, cѫ thӇ không còn khҧ năng chӕng lҥi các bӋnh nhiӉm trùng khác (gӑi là nhiӉm trùng cѫ hӝi) Trong các bӋnh nhiӉm trùng cѫ hӝi ÿһc biӋt nguy hiӇm là bӋnh lao BӋnh lao khi kӃt hӧp vӟiHIV sӁ tiӃn triӇn cӵc kǤ nhanh chóng, nhҩt là nhӳng chӫng vi khuҭn lao kháng thuӕc Thӡi gian ӫ bӋnh cӫa bӋnh nhân bӏ nhiӉm HIV khá lâu, trung bình 5 năm, nhiӅutrѭӡng hӧp quá 5 năm vүn chѭa thӇ hiӋn bӋnh Nguyên nhân có thӇ là do virus HIV sau khi xâm nhұp vào cѫ thӇ ӣ trҥng thái tiӅm sinh trong tӃ bào (Lyzogen) Khi trҥngthái Lyzogen bӏ phá vӥ, virus mӟi bҳt ÿҫu phát triӇn và gây bӋnh

Virus HIV lan truyӅn chӫ yӃu qua ÿѭӡng máu, ÿѭӡng tình dөc, ÿѭӡng lây tӯ mҽsang bào thai Mӝt sӕ nhà nghiên cӭu cho rҵng, virus HIV còn có thӇ lây qua các ÿѭӡng khác nӳa

Muӕn phòng chӕng bӋnh AIDS cҫn sӕng lành mҥnh, không tiêm chích ma tuý, không dùng chung kim tiêm vӟi ngѭӡi bӋnh Trong hoҥt ÿӝng y tӃ có liên quan ÿӃnvҩn ÿӅ truyӅn bӋnh qua máu nhѭ chӳa răng, tiêm chích v.v cҫn khӱ trùng dөng cөtriӋt ÿӇ Tӕt nhҩt là sӱ dөng loҥi dөng cө chӍ dùng 1 lҫn NӃu ngѭӡi mҽ ÿã nhiӉm HIV không nên sinh con

Thӡi gian tӯ khi virus xâm nhұp cѫ thӇ ÿӃn khi phát lӋnh thay ÿәi tӯ 15 ngày ÿӃn 3 tháng, có trѭӡng hӧp lâu hѫn phө thuӝc vào sӕ lѭӧng virus là vӏ trí vӃt cҳn có gҫn trung ѭѫng thҫn kinh hay không Virus tӯ trung ѭѫng thҫn kinh phát triӇn theo dây thҫn kinh ÿӃn tuyӃn nѭӟc bӑt Bӣi vұy trong nѭӟc bӑt cӫa chó dҥi và ngѭӡi bӏ bӋnh dҥi

có rҩt nhiӅu virus, ÿó chính là nguӗn ô nhiӉm nguy hiӇm

Muӕn phòng chӕng bӋnh dҥi cҫn tiêm phòng vacxin dҥi cho chó, nhҩt là vào mùa hè Khi bӏ chó cҳn phҧi ÿӃn ngay cѫ sӣ y tӃ ÿӇ tiêm phòng NӃu có chó dҥi chӃt,phҧi làm sҥch vӋ sinh môi trѭӡng, khӱ trùng các ә lây nhiӉm, không ÿӇ cho virus dҥilan truyӅn

5.4.3.4 Virus cúm

Virus cúm là nguyên nhân gây ra bӋnh cúm thӵc sӵ, khác vӟi nhӳng bӋnh có triӋu chӭng tѭѫng tӵ nhѭ cúm do các virus khác gây ra BӋnh cúm là mӝt bӋnh tuy ít

khi dүn ÿӃn tӱ vong nhѭng nó là hҥi ÿӃn sӭc khoҿ và khҧ năng lao ÿӝng Nhҩt là nhӳng khi nó phát thành dӏch làm cho mӝt tӹ lӋ lӟn ngѭӡi lao ÿӝng phҧi nghӍ ӕm, ҧnhhѭӣng lӟn ÿӃn sҧn xuҩt và các công viӋc khác TriӋu chӭng cӫa bӋnh ÿiӇn hình là sӕtcao, sә mNJi, nhӭc ÿҫu, ÿau xѭѫng, mӋt mӓi toàn thân

Trên thӃ giӟi ÿã xҧy ra mӝt sӕ dӏch cúm phát triӇn trên diӋn rӝng có tính chҩtxuyên quӕc gia Ví dө nhѭ dӏch cúm Tây Ban Nha, xuҩt phát tӯ Tây Ban Nha lan ra khҳp Châu Âu và Châu Á làm cho 500 triӋu ngѭӡi mҳc bӋnh vào nhӳng năm 1918 -

1919 Dӏch cúm Hӗng Kông xҧy ra năm 1968 - 1970 lan ra toàn thӃ giӟi, ÿӃn nѭӟc ta vàoÿҫu năm 1970 làm cho 1,6 triӋu ngѭӡi mҳc bӋnh, tính riêng trên các tính miӅn Bҳc

- ViӋt Nam

1 Ĉһc tính sinh hӑc

Virus cúm có hình cҫu, ÿѭӡng kính trung bình vào khoҧng 80 - 100 nanomet, thѭӡng ÿӭng riêng rӁ, ÿôi khi dính vào nhau thành hình sӧi chӍ Bӝ máy di truyӅn là mӝt phân tӱ ARN giӕng nhѭ virus HIV và virus dҥi Bӣi vұy trong quá trình sao chép nhân lên cNJng có giai ÿoҥn sao chép ngѭӧc ARN o ADN

Virus cúm có nhiӅu chӫng khác nhau, còn gӑi là các tuyp khác nhau nhѭ Tuyp

A, B, C Sӵ hình thành các typ khác nhau do khҧ năng biӃn dӏ cӫa virus tӯ 1 typ ban ÿҫu Virus cúm typ A thѭӡng gây nên dӏch cúm diӋn rӝng, trong typ A lҥi có các phân typ (A1, A2, A3 ) do quá trình biӃn dӏ tҥo thành Thѭӡng các typ và phân typ khác nhau ӣ cҩu tҥo vӓ protein, ít khi khác nhau ӣ phҫn lõi ARN

Virus cúm có sӭc ÿӅ kháng kém ӣ môi trѭӡng ngoài cѫ thӇ vӟi nhiӋt ÿӝ trong phòng 200C virus chӍ sӕng ÿѭӧc vài giӡ Virus cúm dӉ bӏ tiêu diӋt bӣi ánh sáng mһttrӡi và các thuӕc sát trùng thông thѭӡng Ӣ 40C sӕng ÿѭӧc 2 - 3 tuҫn, ӣ 00C sӕng ÿѭӧcvài tháng

2 Khҧ năng gây bӋnh

Virus cúm xâm nhұp vào cѫ thӇ qua ÿѭӡng hô hҩp Ngѭӡi bӏ bӋnh cúm ho và hҳt hѫi khiӃn virus phát tán vào không khí, ngѭӡi lành hít phҧi không khí ô nhiӉm bӣivirus cúm sӁ bӏ nhiӉm virus Virus vào ÿѭӡng hô hҩp, khu trú ӣ niêm mҥc, phát triӇnmҥnh làm các tӃ bào niêm mҥc ÿѭӡng hô hҩp bӏ huӹ hoҥi và bong ra gây ho, hҳt hѫi

Sӵ phát triӇn cӫa virus, các chҩt ÿӝc do chúng ÿào thҧi và các sҧn phҭm cӫa tӃ bào niêm mҥc bӏ huӹ hoҥi làm cho toàn thân bӏ rӕi loҥn sinh ra mӋt mӓi, sӕt cao, nhӭc ÿҫu Mӝt sӕ trѭӡng hӧp virus không chӍ khu trú ӣ niêm mҥc ÿѭӡng hô hҩp mà lan vào

phәi gây viêm phәi Virus làm cho cѫ thӇ suy yӃu, hӋ thӕng miӉn dӏch yӃu dӉ bӏ nhiӉmtrùng các bӋnh khác nhѭ viêm xoang, viêm phӃ quҧn

Thӡi gian tӯ khi cѫ thӇ bӏ nhiӉm virus cúm ÿӃn khi phát bӋnh rҩt nhanh, chӍtrong vòng 48 giӡ BӋnh kéo dài thѭӡng tӯ 5 - 7 ngày, ÿôi khi hàng tuҫn làm cho cѫthӇ mӋt mӓi, kém sӭc lao ÿӝng

Muӕn phòng chӕng bӋnh cúm di virus cúm gây ra cҫn uӕng vacxin phòng bӋnh.Khi có dӏch cúm cҫn cách ly ngѭӡi bӋnh, làm sҥch vӋ sinh môi trѭӡng nhҩt là môi trѭӡng khí, không ÿӇ cho virus cúm tӗn tҥi lâu trong không khí dӉ bӏ nhiӉm vào ngѭӡilành

Virus cúm có khҧ năng biӃn dӏ mҥnh, tҥo thành nhiӅu typ khác nhau, bӣi vұyvacxin phòng cúm thѭӡng bӏ vô hiӋu hoá khi xuҩt hiӋn 1 typ mӟi Ngѭӡi ta khҳc phөcnhѭӧc ÿiӇm này bҵng cách chӃ tҥo Interferon là mӝt loҥi protein ÿѭӧc sinh ra khi tӃbào bӏ nhiӉm virus Interferon có tác dөng ӭc chӃ nhiӅu loҥi virus khác nhau khác vӟikháng thӇ ÿһc hiӋu chӍ ӭc chӃ ÿѭӧc mӝt loài tѭѫng ӭng Interferon có tác ÿӝng gián tiӃp lên virus gây bӋnh - Nó kích thích tӃ bào sinh ra mӝt protein khác gӑi là Protein kháng virus Protein này có khҧ năng ӭc chӃ quá trình tҥo thành ARN và protein cӫavirus (do ӭc chӃ quá trình phiên dӏch mã) Bӣi vұy sӱ dөng Interferon có thӇ chӕng lҥinhiӅu typ virus cúm biӃn chӫng khác nhau mà vacxin không có khҧ năng ÿó Tuy nhiên Interferon chӍ có tác dөng ÿӕi vӟi tӃ bào thuӝc loài ÿã sҧn sinh ra nó (Interferon sҧn sinh ra bӣi tӃ bào cӫa ngѭӡi chӍ có tác dөng ӣ ngѭӡi, không tác dөng ӣ thӓ, gà

và ngѭӧc lҥi) Khҧ năng sҧn sinh Interferon thѭӡng ÿѭӧc tăng lên khi có mһt Vitamin

C Bӣi vұy khi bӏ cúm hoһc bӏ các bӋnh nhiӉm virus nói chung ngoài viӋc ÿiӅu trӏ bҵngcác loҥi thuӕc ÿһc hiӋu nên uӕng kèm vitamin C

5.4.3.5 Virus ÿ̵u mùa

Virus ÿұu mùa là nguyên nhân gây ra bӋnh ÿұu mùa rҩt nguy hiӇm vì tӹ lӋ tӱvong cӫa bӋnh này rҩt cao Hѫn nӳa bӋnh ÿұu mùa thѭӡng ÿӇ lҥi di chӭng trên da - nhӳng vӃt sҽo làm giҧm thҭm mӻ, gây chҩn thѭѫng tinh thҫn cho nhӳng ngѭӡi bӏ bӋnh BӋnh ÿұu mùa ӣ nѭӟc ta hiӋn nay coi nhѭ ÿã ÿѭӧc thanh toán, rҩt ít xuҩt hiӋn Tuy nhiên bҩt kǤ lúc nào nó cNJng có thӇ xuҩt hiӋn trӣ lҥi hoһc lây lan tӯ các nѭӟc khác sang

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

Virus ÿұu mùa có hình viên gҥch, mép tù, không có góc, cҥnh Kích thѭӟc vào loҥi lӟn hѫn nhiӅu so vӟi các virus khác - trung bình khoҧng 100 x 230 nanomet Có thӇ quan sát dѭӟi kính hiӇn vi thѭӡng khi nhuӝm bҵng thuӕc nhuӝm ÿһc hiӋu

Khác vӟi các loҥi virus ÿѭӧc mô tҧ ӣ phҫn trên, virus ÿұu mùa có cҩu tҥo bӝmáy di truyӅn là mӝt phân tӱ ADN Bӣi vұy trong quá trình di truyӅn không có giai ÿoҥn phiên mã ngѭӧc

Virus ÿұu mùa có sӭc ÿӅ kháng cao, ӣ nhiӋt ÿӝ trong phòng (20 - 250C) nó có thӇ tӗn tҥi ÿѭӧc 3 - 4 tháng, nhҩt là ӣ trong các vҭy mөn ÿһc khô Ĉó chính là nguӗnlây nhiӉm rҩt nguy hiӇm Ӣ 600C virus sӕng ÿѭӧc 15 phút, 500C sӕng ÿѭӧc 2 giӡ Ӣ

00C sӕng ÿѭӧc nhiӅu năm Có thӇ chӏu ÿѭӧc Ete Bӏ tiêu diӋt bӣi tia cӵc tím và mӝt sӕthuӕc sát trùng nhѭ Cloraminm, axit phenic

2 Khҧ năng gây bӋnh

Virus thuӹ ÿұu xâm nhұp vào cѫ thӇ qua ÿѭӡng hô hҩp bҳt ÿҫu nhân lên ӣ ÿó Sauÿó vào máu và phát triӇn manh ӣ hӋ thӕng tuҫn hoàn, nhҩt là các hҥch lymphô gây sӕt cao Sau ÿó virus lan truyӅn ÿӃn da, niêm mҥc, não, tҥo thành nhӳng nӕt ÿұu ӣ da

và niêm mҥc Nӕt ÿұu sau mӝt thӡi gian phát triӇn khô ÿi và bong vҧy ÿӇ lҥi nhiӅu vӃtsҽo trên da Ngѭӡi bӋnh thѭӡng chӃt trong giai ÿoҥn cuӕi cӫa mөn ÿұu

Virus tӯ ngѭӡi bӋnh lan truyӅn ra môi trѭӡng xung quanh qua ÿѭӡng hô hҩp và các chҩt thҧi nhѭ nѭӟc tiӇu, phân, ÿӡm, vҭy mөn ÿұu Virus có thӇ tӗn tҥi trong môi trѭӡng mӝt thӡi gian và lây lan vào ngѭӡi lành BӋnh ÿұu mùa có tính miӉn dӏch suӕtÿӡi, nghƭa là sau khi bӏ bӋnh mӝt lҫn thѭӡng không bӏ lҥi

Muӕn phòng tránh bӋnh thuӹ ÿұu cҫn tiêm vacxin phòng bӋnh, giӳ gìn vӋ sinh môi trѭӡng Ĉһc biӋt là khi có ngѭӡi bӏ bӋnh cҫn cách ly, xӱ lý tӕt các chҩt thҧi cӫangѭӡi bӋnh ÿӇ tiêu diӋt nguӗn ô nhiӉm

5.4.3.6 Virus thu ͽ ÿ̵u và b͏nh Zona

Virus thuӹ ÿұu là nguyên nhân gây ra bӋnh thuӹ ÿұu ӣ trҿ em và bӋnh zona ӣngѭӡi lӟn Ĉây là loҥi bӋnh lành, không ÿӇ lҥi di chӭng, ít dүn ÿӃn tӱ vong nhѭ bӋnh ÿұu mùa Tuy nhiên, bӋnh zona ӣ ngѭӡi lӟn thѭӡng gây nên viêm sӯng sau tuӹ sӕng,

và các nhánh thҫn kinh cҧm giác gây ra ÿau ÿӟn khó chӏu

1 Ĉһc ÿiӇm sinh hӑc

Virus thuӹ ÿұu có hình cҫu, kích thѭӟc lӟn tѭѫng ÿѭѫng vӟi virus ÿұu mùa Bӝmáy di truyӅn cNJng là mӝt phân tӱ ADN nhѭ virus ÿұu mùa

Virus ÿұu mùa có sӭc ÿӅ kháng yӃu, bӏ tiêu diӋt nhanh chóng bӣi ánh sáng mһttrӡi và tia cӵc tím DӉ dàng bӏ tiêu diӋt bӣi nhiӋt ÿӝ, ӣ nhiӋt ÿӝ thҩp cNJng rҩt khó bҧoquҧn Ӕng giӕng vi khuҭn ÿӇ trong tӫ lҥnh ӣ nhiӋt ÿӝ ÿóng băng nӃu ÿѭa ra cҩy truyӅn

ӣ nhiӋt ÿӝ phòng rӗi ÿѭa trӣ lҥi nhiӋt ÿӝ lҥnh rҩt dӉ bӏ chӃt

2 Khҧ năng gây bӋnh

Virus thuӹ ÿұu xâm nhұp vào cѫ thӇ qua ÿѭӡng hô hҩp, tӯ ÿѭӡng hô hҩp ÿi vào máu tӟi da và niêm mҥc khu trú tҥi ÿó gây nên nhӳng nӕt ÿұu có dҥng mөn nѭӟc trong nên gӑi là thuӹ ÿұu Sau 1 tuҫn thӇ mөn khô dҫn và bong vҧy không ÿӇ lҥi sҽo BӋnh thuӹ ÿұu cNJng có tính miӉn dӏch lâu dài nhѭ bӋnh ÿұu mùa

Ӣ ngѭӡi lӟn, virus thuӹ ÿұu gây ra bӋnh zona, thѭӡng xuҩt hiӋn thành mөn pӱ

da vùng dây thҫn kinh liên sѭӡn gây cҧm giác ÿau, khó chӏu BӋnh lây qua ÿѭӡng hô hҩp và ÿѭӡng tiӃp xúc qua da

Muӕn phòng chӕng bӋnh thuӹ ÿұu cҫn tiêm phòng vacxin, không cho trҿ em tiӃp xúc vӟi ngѭӡi bӏ bӋnh zona

Trên ÿây là mӝt sӕ virus gây bӋnh thѭӡng gһp, ÿҥi diӋn cho 2 nhóm chính: nhóm bӝ máy di truyӅn là ADN và nhóm có bӝ máy di truyӅn là ARN Trong thiên nhiên còn rҩt nhiӅu các virus gây bӋnh khác nӳa, gây ra rҩt nhiӅu bӋnh cho ngѭӡi, ÿӝng vұt và thӵc vұt Tҩt cҧ chúng ÿӅ sӕng ký sinh trong các tӃ bào tӯ vi khuҭn ÿӃnÿӝng vұt, thӵc vұt và ngѭӡi Ӣ môi trѭӡng ngoài tӃ bào, chúng tӗn tҥi dѭӟi dҥng virion

- là nhӳng hҥt tiӅm sinh không phát triӇn Nhӳng hҥt này khi nhiӉm vào cѫ thӇ lҥi xâm nhұp vào tӃ bào và gây bӋnh Bӣi vұy muӕn phòng chӕng nhӳng bӋnh do virus gây cNJng nhѭ vi khuҭn gây ra cҫn giӳ gìn vӋ sinh môi trѭӡng Xӱ lý tӕt chҩt thҧi cӫa ngѭӡibӋnh không ÿӇ nguӗn bӋnh xâm nhұp vào môi trѭӡng gây ô nhiӉm môi trѭӡng xung quanh Ĉһc biӋt là chҩt thҧi bӋnh viӋn phҧi ÿѭӧc xӱ lý thұt tӕt TuyӋt nhiên không dùng biӋn pháp chôn lҩp ÿӕi vӟi loҥi chҩt thҧi ÿһc biӋt nguy hiӇm này Bӣi vì khi chôn lҩp, các vi sinh vұt sӁ ÿi vào môi trѭӡng ÿҩt, tӯ ÿҩt sӁ ÿi vào nѭӟc ngҫm làm ô nhiӉmnguӗn nѭӟc ngҫm mà tӯ trѭӟc vүn ÿѭӧc coi là nguӗn nѭӟc sҥch ngѭӡi dân thѭӡngdùng không qua xӱ lý (ÿào giӃng lҩy nѭӟc ăn, uӕng, tҳm rӱa )

5.5 VI SINH V ҰT CHӌ THӎ Ô NHIӈM

Nhѭ trên ÿã nói, nhӳng nhóm vi sinh vұt có khҧ năng gây bӋnh tӯ ít nguy hiӇmnhѭ thuӹ ÿұu ÿӃn ÿһc biӋt nguy hiӇm nhѭ AIDS thuӝc các chӫng, loài, nhóm rҩtkhác nhau Tӯ các virus chѭa có cҩu tҥo tӃ bào ÿӃn vi khuҭn ÿã có cҩu tҥo tӃ bào nhѭng chѭa ÿiӇn hình, ÿӃn các vi nҩm ÿã có cҩu tҥo tӃ bào ÿiӇn hình ÿӅu có thӇ là nguyên nhân cӫa các bӋnh tұt Tҩt cҧ nhӳng vi sinh vұt gây bӋnh này ÿӅu là nguӗn ô nhiӉm vi sinh cho các môi trѭӡng nhѭ ÿҩt, nѭӟc, không khí và thӵc phҭm Tuy nhiên, khi muӕn xác ÿӏnh mӝt môi trѭӡng nào ÿó có bӏ ô nhiӉm vi sinh hay không, ngѭӡi ta không thӇ khҧo sát sӵ tӗn tҥi cӫa tҩt cҧ các nhóm vi sinh vұt gây bӋnh mà chӍ khҧo sát mӝt vài ÿҥi diӋn nào ÿó Nhӳng ÿҥi diӋn ÿó gӑi là vi sinh vұt chӍ thӏ ô nhiӉm

Trong nhӳng ÿiӅu kiӋn thông thѭӡng, ÿӇ xác ÿӏnh chӍ tiêu ô nhiӉm vi sinh ngѭӡi ta khҧo sát sӵ có mһt cӫa các nhóm sau:

5.5.1 Escherichia coli

E Coli còn gӑi là trӵc khuҭn ÿҥi tràng, sӕng trong ruӝt ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝngvұt Bình thѭӡng không gây bӋnh nhѭng ӣ mӝt sӕ ÿiӅu kiӋn nhҩt ÿӏnh có khҧ năng gây nhiӅu loҥi bӋnh khác nhau E Coli chiӃm tӟi 80% tәng sӕ vi sinh vұt sӕng trong ruӝtngѭӡi và luôn giӳ thӃ cân bҵng sinh thái trong ruӝt Bӣi vұy ӣ ÿâu có mһt E.Coli vӟimӝt sӕ lѭӧng quá mӭc cho phép chӭng tӓ môi trѭӡng ÿó ÿã bӏ ô nhiӉm, vì sӵ tӗn tҥicӫa E Coli cNJng nói lên khҧ năng tӗn tҥi cӫa các nhóm vi sinh vұt gây bӋnh khác có trong ÿѭӡng ruӝt Sӕ lѭӧng vi khuҭn E.Coli có trong 1 lít nѭӟc ÿѭӧc gӑi là chӍ sӕ coli Nѭӟc ÿѭӧc gӑi là nѭӟc sҥch khi có chӍ sӕ coli tӯ 0 - 5 (tiêu chuҭn quӕc tӃ) Ngoài ra ngѭӡi ta còn xác ÿӏnh mӝt sӕ chӍ tiêu khác có liên quan ÿӃn chӍ sӕ coli ÿӇ xác ÿӏnh mӭc ÿӝ ô nhiӉm vi sinh:

- Total coliform (tәng sӕ vi khuҭn dҥng coli)

ChӍ tiêu Total coliform nói lên sӕ lѭӧng vi khuҭn dҥng coli có chung mӝt sӕtính chҩt vӅ nuôi cҩy nhѭ hiӃu khí, khҧ năng lên men ÿѭӡng lactoza

- Fecal coliform: chӍ sӕ này nói lên sӕ lѭӧng vi khuҭn dҥng coli có trong phân ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝng vұt Khi mӝt môi trѭӡng có sӕ lѭӧng Fecal coliform vѭӧt quá mӭc cho phép chӭng tӓ môi trѭӡng ÿó ÿã bӏ ô nhiӉm phân

5.5.2 Streptococcus

ĈӇ xác ÿӏnh mӭc ÿӝ ô nhiӉm vi sinh ngoài viӋc xác ÿӏnh các chӍ tiêu có liên quan ÿӃn E Coli ngѭӡi ta còn tiӃn hành xác ÿӏnh sӕ lѭӧng Streptococcus Ĉó là các loҥi liên cҫu khuҭn bao gӗm nhiӅu loài khác nhau có khҧ năng gây nhiӅu loҥi bӋnh ӣngѭӡi nhѭ các bӋnh viêm ÿѭӡng hô hҩp, viêm tai giӳa, viêm khӟp gây mӫ các vӃtthѭѫng v.v

Streptococcus thѭӡng có nhiӅu trong phân Bӣi vұy sӵ có mһt cӫa nhóm này ӣmӝt sӕ lѭӧng quá mӭc quy ÿӏnh ngoài viӋc nói lên sӵ ô nhiӉm vi sinh nói chung, còn nói lên khҧ năng bӏ ô nhiӉm phân cӫa môi trѭӡng Ĉһc biӋt khi muӕn xác ÿӏnh mӭc ÿӝ

ô nhiӉm phân, ngѭӡi ta xác ÿӏnh sӕ lѭӧng nhóm fecal Streptococcus (Liên cҫu khuҭn

có trong phân)

5.5.3 Clostridium

Clostridium là mӝt nhóm vi khuҭn kӷ khí có trong phân ngѭӡi và mӝt sӕ ÿӝngvұt Bӣi vұy nó cNJng ÿѭӧc dùng làm mӝt chӍ tiêu ÿánh giá mӭc ÿӝ ô nhiӉm phân Tuy nhiên nhóm này ít gây bӋnh

Trong 3 nhóm vi sinh vұt chӍ thӏ ô nhiӉm trên, quan trӑng nhҩt là Escherichia

coli thѭӡng ÿѭӧc dùng ÿӇ ÿánh mӭc ÿӝ ô nhiӉm mô trѭӡng Tuy nhiên, chӍ tiêu này chӍ nói lên mӭc ÿӝ ô nhiӉm vi sinh vұt gây bӋnh nói chung, cҫn thiӃt phҧi xác ÿӏnh mӝt

sӕ nhóm vi sinh vұt gây bӋnh khác Ĉһc biӋt là môi trѭӡng xung quanh bӋnh viӋn và chҩt thҧi bӋnh viӋn

Nhѭ trên là nói vӅ các vi sinh vұt chӍ thӏ ô nhiӉm ĈӇ ÿánh giá mӭc ÿӝ ô nhiӉmmôi trѭӡng nói chung, ngoài chӍ tiêu vi sinh vұt còn có các chӍ tiêu vӅ tҧo, ÿӝng vұtkhông xѭѫng sӕng, côn trùng, cá v.v

Riêng vӅ mһt vi sinh vұt hӑc, các chӍ tiêu nói trên là ÿӇ ÿánh giá mӭc ÿӝ ô nhiӉm môi trѭӡng do vi sinh vұt gây bӋnh

PHɣN II VSV VÀ CÁC QUÁ TRÌNH SINH H͌C TRONG CÔNG NGHʃ MÔI TRɈ͜NG

CHѬѪNG VI

CѪ SӢ SINH HӐC CӪA QUÁ TRÌNH XӰ LÝ

Ô NHIӈM MÔI TRѬӠNG

6.1 TÌNH HÌNH Ô NHIӈM MÔI TRѬӠNG HIӊN NAY

6.1.1 Ô nhiӉm do nѭӟc thҧi sinh hoҥt

Nѭӟc ta có nӅn kinh tӃ chѭa phát triӇn, hҥ tҫng cѫ sӣ còn chѭa ÿѭӧc phát triӇntheo mӝt quy hoҥch khoa hӑc, hӋ thӕng tӵ làm sҥch cӫa kênh rҥch, sông ngòi bӏ huӹhoҥi nên nѭӟc thҧi sinh hoҥt gây ô nhiӉm nghiêm trӑng ChӍ riêng thành phӕ Hӗ Chí Minh vӟi khoҧng 3,95 triӋu dân nӝi thành hàng ngày thҧi ra môi trѭӡng khoҧng350.000 m3 nѭӟc thҧi sinh hoҥt Nѭӟc thҧi sinyh hoҥt này có thành phҫn gây ô nhiӉm cao hѫn tiêu chuҭn rҩt nhiӅu Theo kӃt quҧ phân tích, ta có mӝt sӕ liӋu trung bình nhѭ sau :

6.1.2 Ô nhiӉm do nѭӟc thҧi công nghiӋp

Nѭӟc thҧi công nghiӋp có chӭa nhiӅu kim loҥi nһng, các chҩt màu dҫu mӥ, các chҩt hӳu cѫ Sӵ gây ra nhiӉm bҭn môi trѭӡng do nѭӟc thҧi công nghiӋp phӭc tҥp hѫnnѭӟc thҧi sinh hoҥt rҩt nhiӅu Vì thӃ viӋc xӱ lý chúng gһp không ít khó khăn Phҫn lӟncác nhà máy xí nghiӋp không qua xӱ lý sѫ bӝ mà thҧi nѭӟc thҧi trӵc tiӃp xuӕng các

kênh rҥch gây nên tình trҥng hôi thӕi, làm biӃn màu nѭӟc, làm chӃt các thuӹ sҧn, làm khҧ năng tӵ làm sҥch cӫa kênh rҥch giҧm rõ rӋt, có nѫi không thӇ tӵ làm sҥch ÿѭӧc

6.1.3 Ô nhi Ӊm do rác thҧi :

Môi trѭӡng không chӍ bӏ ô nhiӉm bӣi nѭӟc thҧi sinh hoҥt và nѭӟc thҧi công nghiӋp, môi trѭӡng còn bӏ ô nhiӉm bӣi nhiӅu nguӗn khác Trong ÿó ÿáng quan tâm nhҩt là rác sinh hoҥt Phҫn lӟn các thành phӕ ӣ ViӋt Nam chѭua có mӝt công nghӋhoàn chӍnh ÿӇ xӱ lý rác thҧi sinh hoҥt Do ÿó viӋc ô nhiӉm do rác thҧi càng ngày càng trӣ nên trҫm trӑng ChӍ riêng thành phӕ Hӗ Chí Minh mӛi ngày thҧi ra môi trѭӡng3.500 tҩn rác, sӕ rác này luôn là nguӗn gây ra bao nhiêu phiӅn toái cho cuӝc sӕng Rác sinh hoҥt cӫa chúng ta chiӃm > 60% là rác hӳu cѫ Vì thӃ sinh vұt gây bӋnh phát triӇnrҩt mҥnh

6.2 NGUYÊN LÝ CѪ BҦN CӪA CÁC QUÁ TRÌNH

6.2.1 X ӱ lý sinh hӑc nѭӟc thҧi

NӃu không bӏ ҧnh hѭӣng nghiêm trӑng bӣi các chҩt ÿӝc hҥi trong nѭӟc thҧi, các kênh rҥch ao, hӗ có khҧ năng tҥ làm sҥch nhӡ hoҥt ÿӝng sӕng cӫa vi sinh vұt Các quá trình cѫ bҧn xҧy ra theo phҧn ӭng sau :

6.2.2 Xӱ lý nѭӟc thҧi trong ÿiӅu kiӋn hiӃu khí

Quá trình phân giҧi các chҩt hӳu cѫ trong ÿiӅu kiӋn hiӃu khí có thӇ tóm tҳt nhѭ sau:

Theo Eckenfekler W.W và Connon D.J thì quá trình phân huӹ các chҩt hӳu cѫtrong ÿiӅu kiӋn hiӃu khí ÿѭӧc thӵc hiӋn bӣi phҧn ӭng sau :

1 Ôxy hoá các chҩt hӳu cѫ

'H năng lѭӧng ÿѭӧc thҧi ra hoһc hҩp thө vào

ĈiӅu kiӋn ÿӇ thӵc hiӋn quá trình xӱ lý sinh hӑc:

ƒ Ĉҧm bҧo liên tөc cung cҩp ôxy

ƒ Lѭӧng các nguyên tӕ dinh dѭӥng cҫn thiӃt cho quá trình sinh hoá xҧy ra trong quá trình lên men

ƒ Nӗng ÿӝ các chҩt hӳu cѫ cho phép quá trình lên men

ƒ Nӗng ÿӝ cho phép cӫa các chҩt ÿӝc hҥi

ƒ pH thích hӧp

ƒ NhiӋt ÿӝ nѭӟc thҧi trong khoҧng hoҥt ÿӝng cӫa vi sinh vұt

Tham gia trong quá trình phân giҧi các chҩt hӳu cѫ trong nѭӟc thҧi gӗm 3 nhóm

vi sinh vұt

- Nhóm vi sinh vұt phân huӹ các hӧp chҩt mҥch hӣ, rѭӧu, aldehyt axeton, các axit

- Nhóm vi sinh vұt tham gia phân huӹ các hӧp chҩt thѫm: benzen, Phêol, Toluen, Xilen

- Nhóm các vi sinh vұt ôxy hoá dãy polimetyl (hydrocacbon dҫu lӱa) paralin Ngoài lѭӧng vi sinh vұt có sҹn trong các nguӗn nѭӟc thҧi, ngѭӡi ta còn cung cҩpthêm các loài vi sinh vұt ÿã ÿѭӧc chӑn lӑc kӻ theo các dҥng giӕng sau:

* Bùn hoҥt tính Loҥi bùn ÿã tham gia xӱ lý tӵ nhiên ӣ các kênh rҥch, ao, hӗ.Loҥi bùn này ÿã ÿѭӧc hoҥt hoá vi sinh vұt trѭӟc khi ÿѭa vào sӱ dөng

* Nhân giӕng vi sinh vұt riêng ӣ dҥng lӓng và cho thêm vào thiӃt bӏ xӱ lý hoһc

* Gҳn vi sinh vұt trên mӝt chҩt mang nào ÿó (Phѭѫng pháp cӕ ÿӏnh tӃ bào) và xӱ

lý liên tөc

6.2.3 X ӱ lý trong ÿiӅu kiӋn yӃm khí

Trong ÿiӅu kiӋn yӃm khí vi sinh vұt phân giҧi các hӧp chҩt hӳu cѫ qua 2 giai ÿoҥn:

* Giai ÿoҥn thuӹ phân các chҩt hӳu cѫ sӁ bӏ thuӹ phҫn dѭӟi tác dөng cӫa các enzym vi sinh vұt Sҧn phҭm cuӕi cùng cӫa quá trình sӁ là các chҩt khí chӫ yӃu là CO2

và CH4 Giai ÿoҥn này ngѭӡi ta gӑi là giai ÿoҥn tҥo khí

Theo Eckenfelder quá trình lên men yӃm khí chҩt thҧi ÿѭӧc chia làm 3 giai ÿoҥn

* Giai ÿoҥn lên men axit Nhӳng hydrat cacbon (ÿѭӡng, tinh bӝt, chҩt xѫ) dӉ bӏphân huӹ và tҥo thành các axit hӳu cѫ (axit axetic, axit butyric propionic) pH giҧmxuӕng < 5 có kèm mùi thӕi

* Giai ÿoҥn chҩm dӭt lên men axit các chҩt hӳu cѫ tiӃp tөc ÿѭӧc phân giҧi tҥothành các chҩt khí khác nhau nhѭ CO2, N2, CH4, H2 pH cӫa môi trѭӡng dҫn dҫn tănglên Mùi thҧi ra rҩt khó chӏu do thành phҫn cӫa H2S, indol, scatol, và mecaptan Bùn có màu ÿen, nhӟt, và tҥo bӣi nәi lên trên bӅ mһt

* Giai ÿoҥn lên men kiӅm Hay giai ÿoҥn lên men metan Các sҧn phҭm trung gian, chӫ yӃu là xelluloza, axit báo, các hӧp chҩt chӭa nitѫ tiӃp tөc bӏ phân huӹ và tҥorҩt nhiӅu khí CO2, CH4, pH môi trѭӡng tiӃp tөc tăng lên và chuyӇn sang dҥng kiӅm

6.2.4 Xӱ lý rác sinh hoҥt:

Rác sinh hoҥt chӭa trên 60% là rác hӳu cѫ Ĉӝ ҭm rác vӅ mùa nҳng là 45 - 60%, mùa mѭa có thӇ trên 80% Ĉӝ ҭm cao làm phát sinh nhiӅu vi sinh vұt Rác sau khi ÿѭӧc loҥi bӓ các thành phҫn không hӳu cѫ sӁ ÿѭӧc lên men HiӋn nay có ba phѭѫng pháp xӱ lý rác bҵng vi sinh vұt

- Ph˱˯ng pháp chôn rác: Rác ÿѭӧc thu gom lҥi rӗi ÿem chôn xuӕng ÿҩt ĈӇ tránh

ruӗi, muӛi, côn trùng ngѭӡi ta phӫ lên rác mӝt lӟp dày 30 - 50 cm dҩt, hoһc than bùn hoһc cát Thѭӡng dùng than bùn có hiӋu quҧ tӕt hѫn vì than bùn có khҧ năng hҩp thөmùi Quá trình ӫ này (composting) kéo dài hàng năm trӡi Dѭӟi tác dөng cӫa vi sinh vұtcác chҩt xenluloza, lingin, hemixelluloza bӏ phân huӹ tҥo thành mùn NhiӋt ÿӝ khӕi ӫtăng dҫn có khi ÿҥt tӟi 75% Sau thӡi gian ÿó ngѭӡi ta lҩy ra sàng làm phân bón

- Ph˱˯ng pháp ͯ có ÿ̫o tr͡n: Phѭѫng pháp này dӵa trên sӵ hoҥt ÿӝng mҥnh cӫa

các loài vi sinh vұt hiӃu khí Thѭӡng ngѭӡi ta cho rác vào các thùng quay Thùng quay này gӑi là các thùng sinh hoá Có sӵ xáo trӝn thѭӡng xuyên cӫa hӋ thӕng quay và thәikhông khí liên tөc vào Thӡi gian phân huӹ rác rҩt nhanh NhiӋt ÿӝ trong thùng quay thѭӡng cao hѫn 65oC Sau mӝt htӡi gian khoҧng 24 giӡ = 48 giӡ quay liên tөc, rác ÿѭӧc phân huӹ chѭa hoàn toàn Sau ÿó rác ÿѭӧc ÿêm ra phân loҥi và ӫ thành tӯngÿӕng ngoài trӡi, lên men tӵ nhiên cho ÿӃn mөc hӃt và ÿem làm phân bón Ѭu ÿiӇm cӫaphѭѫng pháp này là nhanh, dӉ tӵ ÿӝng và cѫ giӟi hoá

- Ph˱˯ng pháp ͯ thͯ công có ÿ̫o tr͡n: Phѭѫng pháp này ÿѭӧc cҧi tiӃn trên cѫ sӣ

phѭѫng pháp cә truyӅn cӫa dân Trong phѭѫng pháp này có cung cҩp giӕng vi sinh vұtgiӕng làm rác chóng phân huӹ hѫn Các giӕng vi sinh vұt thѭӡng sӱ dөng là các loài

nҩm mӕc, Bacillus và xҥ khuҭn Ѭu ÿiӇm cӫa phѭѫng pháp này là dӉ thӵc hiӋn và có thӇ phә biӃn cho nông dân thӵc hiӋn ÿҥi trà ÿѭӧc

6.3 M ӜT SӔ LOҤI VI SINH VҰT SӰ DӨNG TRONG XӰ LÝ Ô NHIӈM MÔI

TR ѬӠNG

HiӋn nay, ӣ ViӋt Nam trong công tác xӱ lý chҩt thҧi ÿã tӗn tҥi và ÿѭӧc sӱ dөngphә biӃn mӝt sӕ chӫng loҥi vi sinh vұt hӳu hiӋu nhѭ : vi sinh vұt phân giҧi xenluloza, protein, lignin, tinh bӝt Cө thӇ có các loҥi chính là :

1 Vi sinh vұt hӳu hiӋu EM : có nguӗn gӕc tӯ Nhұt Bҧn do Trung tâm chuyӇngiao Công nghӋ ViӋt - Nhұt, Bӝ Khoa hӑc, Công nghӋ ÿѭa vào thӱ nghiӋm ӣ ViӋtNam

2 Vi sinh vұt Emuni và vi sinh vұt xenluloza: là chӃ phҭm cӫa Trung tâm Ӭng dөng Vi sinh vұt thuӝc Ĉҥi hӑc Quӕc gia Hà Nӝi

3 Vi sinh vұt Micromic 3: là chӫng loҥi vi sinh vұt cӫa ViӋn Công nghӋ Sinh hӑc, Trung tâm Khoa hӑc Tӵ nhiên và Công nghӋ Quӕc gia

4 Chӫng loҥi vi sinh vұt cӫa Trung tâm Ӭng dөng Vi sinh vұt thuӝc Trѭӡng Ĉҥihӑc Quӕc gia Hà Nӝi

6.3.1 Ch Ӄ phҭm vi sinh vұt hӳu hiӋu EM :

6.3.1.1 Ĉ̿c tính kͿ thu̵t cͯa EM:

Em sѫ cҩp (EM gӕc) là dung dӏch có màu nâu vӟi mùi dӉ chӏu, có vӏ ngӑt chua,

pH cӫa EM ÿҥt ӣ mӭc dѭӟi 3,5 NӃu có mùi nһng hoһc thӕi thì ÿӝ pH > 4, khi ÿó EM gӕc ÿã bӏ hӓng không sӱ dөng ÿѭӧc EM gӕc là vi sinh vұt không hoҥt ÿӝng Vì vұy,

EM gӕc cҫn hoҥt ÿӝng bҵng cách cung cҩp nѭӟc và thӭc ăn, bҵng cách thêm nѭӟc và

rӍ ÿѭӡng Sӱ dөng dung dӏch EM pha loãng gӑi là EMtc,ÿӇ xӱ lý môi trѭӡng, phun cho cây trӗng, vұt nuôi

Bokashi là mӝt dҥng cӫa EM ӣ trҥng thái bӝt, ÿây là chҩt hӳu cѫ lên men và tѭѫng tӵ nhѭ phân trӝn compost Nhѭng nó ÿѭӧc chuҭn bӏ bҵng cách lên men chҩt hӳu

cѫ EM Nó có thӇ sӱ dөng ÿѭӧc tӯ ngày thӭ 3 ÿӃn ngày thӭ 14 Sau khi lên men Bokashi có thӇ dùng cho sҧn xuҩt, cây trӗng, thұm chí cho cҧ chҩt hӳu cѫ chѭa bӏ phân huӹ trong thành phҫn phân trӝn Khi Bokashi bón vào ÿҩt, chҩt hӳu cѫ có thӇ sӱ dөng nhѭ là thӭc ăn cho vi sinh vұt và có tác dөng làm tăng lѭӧng vi sinh vұt hӳu hiӋu trong ÿҩt cNJng nhѭ nuôi dѭӥng cây trӗng Bokashi ÿѭӧc phân nhóm thành Bokashi ѭa khí và

kӷ khí theo các quy ítình sҧn xuҩt

Mӛi loài vi sinh vұt trên có chӭc năng quan trӑng riêng Tuy nhiên, vi khuҭnquang hӧp là xѭѫng sӕng hoҥt ÿӝng cӫa EM và nó hӛ trӧ hoҥt ÿӝng cӫa các vi sinh vұtkhác

6.3.1.3 Cách s ͵ dͭng :

Ta có thӇ sӱ dөng EM bҵng bӕn cách (EM1, EM Bokashi, dung dӏch EM5 và dӏchchiӃt cây lên men)

a Dung d͓ch EM 1 có th͋ s͵ dͭng b̹ng cách:

- Tѭӟi vào trong ÿҩt, phun lên lá

b EM Bokashi: là chҩt hӳu cѫ lên men, nó ÿѭӧc ÿiӅu chӃ bҵng cách lên men các chҩt hӳu cѫ (cám gҥo, bánh dҫu, bӝt cá ) vӟi EM Bokashi ÿѭӧc ÿiӅu chӃ ӣ dҥng bӝt

và là chҩt bә sung quan trӑng ÿӇ tăng vi sinh vұt hӳu hiӋu trong ÿҩt

c EM5 là hӛn hӧp lên men cӫa giҩm, rѭӧu (cӗn), rӍ ÿѭӡng và EM1 Nó ÿѭӧc sӱdөng ÿӇ phun lên cây nhҵm ngăn chһn gây bӋnh và chӕng sâu hҥi xâm nhұp

d Dӏch cҩy lên men EM: ChiӃt xuҩt cây lên men là hӛn hӧp cӫa cӓ tѭѫi ÿѭӧc lên men vӟi rӍ ÿѭӡng và EM1 Nó cung cҩp dinh dѭӥng vӅ ÿӏnh lѭӧng cho cây trӗng và ngăn chһn sâu bӋnh phá hoҥi

- Ĉӝ ҭm Bokashi cҫn ÿҥt 30 - 40% Quá trình lên men tӯ 3 - 4 ngày (mùa hè) và

tӯ 7 - 8 ngày (mùa ÿông) vӟi nhiӋt ÿӝ trung bình 35 - 45oC

Cách sӱ dөng Bokashi: 200 gam Bokashi cho 1m2 trên bӅ mһt cӫa ÿҩt (rác) khi

cóÿӫ chҩt hӳu cѫ Có thӇ sӱ dөng tӕi ÿa 1kg/1 m2 khi ÿҩt nghèo và có ít chҩt hӳu cѫ

* EM5 : Là chҩt xua ÿuәi côn trùng, không ÿӝc hҥi và nó có tác dөng ÿӇ chӕngbӋnh sâu hҥi cây trӗng Thông thѭӡng nó ÿѭӧc phun lên cây vӟi nӗng ÿӝ 1/500 - 1/1000 trong nѭӟc

6.3.1.4 Ͱng dͭng EM

1.Ӭng dөng trong xӱ lý phӃ thҧi

- Tѭӟi dung dӏch Emtc pha loãng 1/1000 phun vào rác chѭa phân loҥi.

- Rác sau khi phân loҥi ÿӫ lѭӧng vào bӇ 150 m3 tiӃp tөc phun EM ÿҧo trӝn ÿӇ

ÿҧm bҧo ÿӝ ҭm 40 - 50%

-Ĉѭa vào bӇ ӫ háo khí thәi gió ӣ chӃ ÿӝ 2h/ngày (8%)

2.Ӭng dөng trong nông nghiӋp

Khҧ năng sӱ dөng EM trong nông nghiӋp chӫ yӃu là cây trӗng

Sӱ dөng EM1 + EM5 cho cây trӗng nhѭ bҧng 6.3.1

Bҧng 6.3.1

Vҧi thiӅu ÿang kӃt trái Phun 1/2 cây còn lҥi ÿang ÿӕi chӭng

Cam, quýt, bѭӣi Quҧ ÿang non phun lên mӝt sӕ cây

Thӡi gian theo dõi chѭa dài song theo báo cáo cӫa nhӳng ngѭӡi trӵc tiӃp tiӃn

hành thӱ nghiӋm ÿã có mӝt vài nhұn xét sau :

- Vҧi thiӅu lá cây màu xanh ÿұm, quҧ chín sóm hѫn, vӓ bóng ÿҽp hѫn so vӟi ÿӕi chӭng

- Cam, quýt, bѭӣi: lá phát triӇn tӕt hѫn, quҧ lӟn nhanh hѫn

-Ĉu ÿӫ: lá xanh ÿұm, quҧ phát triӇn nhanh hѫn ÿӕi chӭng

- Nho, roi : quҧ chín ÿӅu và sӟm hѫn, năng suҩt tăng 10%

- Các loҥi rau : lá có màu xanh ÿұm hѫn, dày, to lӟn và cho thu hoҥch sӟm hѫn tӯ

3 - 4 ngày, năng suҩt tăng khoҧn tӯ 15 - 20%

Rҳc Bokashi ÿӇ xӱ lý chuӗng lӧi, chuӗng gà, giӃng nѭӟc bӏ thӕi KӃt quҧ các

chuӗng trҥi hӃt mùi sau 3 lҫn rҳc Bokashi vӟi lѭӧng rҳc 100g/m2 Mӝt ӕng cӕng bӏ thӕi

ÿѭӧc xӱ lý bҵng Bokashi nay ÿã sҥch mùi

Bokashi trong chăn nuôi : mҩy ngày ÿҫu chѭa quen, sau ÿó ăn mҥnh và chóng lӟn

6.3.2 ChӃ phҭm emuni, chӃ phҭm phân giҧi xenluloza

Các chӫng loҥi vi sinh vұt cӫa Trung tâm Ӭng dөng Vi sinh vұt thuӝc Ĉҥi hӑc

Quӕc gia Hà Nӝi