Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại công ty Dịch vụ và Thương mại (TSC).docx

Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại công ty Dịch vụ và Thương mại (TSC)

LỜI MỞ ĐẦU

Vốn luôn được coi là một nhân tố hết sức quan trọng trong mọi quátrình sản xuất kinh doanh, vì vậy việc sử dụng vốn có hiệu quả đóng vai tròquyết định đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp

Hiện nay, trước xu thế hội nhập và toàn cầu hoá nền kinh tế sự cạnhtranh giữa các doanh nghiệp, nhất là giữa các doanh nghiệp trong nước và cácdoanh nghiệp nước ngoài là hết sức mãnh liệt Trong khi đó, hầu hết cácdoanh nghiệp nước ta đều có khối lượng vốn thấp Vì thế, để có thể cạnhtranh trên thị trường thì việc sử dụng vốn tiết kiệm có hiệu quả đóng vai tròsống còn đối với mỗi doanh nghiệp

Nhận thức được tầm quan trọng của việc nâng cao hiệu quả sử dụngvốn, sau một thời gian thực tập tại công ty Dịch vụ và Thương mại TSC, em

Chương I: Hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.

Chương II: Thực trạng hiệu quả sử dụng vốn tại công ty Dịch vụ và

CHƯƠNG I HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP

1.1 Vai trò của vốn đối với hoạt động của doanh nghiệp

1.1.1 Hoạt động cơ bản của doanh nghiệp

Doanh nghiệp là những tổ chức kinh tế độc lập, có tư cách pháp nhân,hoạt động sản xuất kinh doanh trên thị trường vì mục đích, tối đa hoá giá trịdoanh nghiệp và phát triển

Thực tế phát triển kinh tế ở các nước trên thế giới và Việt Nam chothấy rằng: đối với tất cả các loại hình doanh nghiệp muốn sản xuất, kinhdoanh có hiệu quả thì đều phải giải quyết được ba vấn đề kinh tế cơ bản là:

- Sản xuất kinh doanh cái gì ?

- Sản xuất, kinh doanh như thế nào?

- Sản xuất, kinh doanh cho ai ?

Quyết định sản xuất, kinh doanh cái gì đòi hỏi doanh nghiệp phải tiếnhành nghiên cứu thị trường Nhu cầu của thị trường về hàng hoá và dịch vụrất phong phú, đa dạng và ngày một tăng về số lượng cũng như chất lượng.Nhưng thực tế nhu cầu có khả năng thanh toán lại thấp hơn, cho nên muốnthoả mãn nhu cầu lớn trong khi khả năng thanh toán có hạn, người tiêudùngphải lựa chọn từng loại nhu cầu có lợi nhất cho họ ở từng thời điểm nhất định.Tổng nhu cầu có khả năng thanh toán của xã hội chính là căn cứ để các nhàkinh doanh quyết định việc đầu tư vào sản xuất, kinh doanh của mình

Mặt khác, do sự giới hạn của của khả năng sản xuất nên khi doanhnghiệp đưa ra một quyết định đầu tư nào đó thì luôn phải chịu một chi phí cơhội nhất định Nghĩa là khi doanh nghiệp quyết định sản xuất, kinh doanh mộtloại sản phẩm, dịch vụ nào đó thì sẽ có một sản phẩm, dịch vụ khác bị bỏ qua

Việc lựa chọn, xác định được sản phẩm, dịch vụ để sản xuất, kinh doanh phùhợp với nhu cầu của thị trường và năng lực của doanh nghiệp sẽ giúp doanhnghiệp làm ăn có hiệu quả, ngược lại nếu xác định sai thì hậu quả mà doanhnghiệp phải gánh chịu sẽ là rất lớn.

Sản xuất, kinh doanh như thế nào? Quyết định sản xuất như thế nàonghĩa là do ai thực hiện và những nguồn lực, hình thức công nghệ và phươngpháp sản xuất kinh doanh nào sẽ được sử dụng Sau khi đã lựa chọn được sảnxuất, kinh doanh cái gì, doanh nghiệp phải xem xét và lựa việc sản xuất, kinhdoanh hàng hoá, dịch vụ đó như thế nào để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của thịtrường, với chi phí ít nhất, giành thắng lợi trong cạnh tranh nhằm thu được lợinhuận cao nhất

Sản xuất cho ai? Quyết định sản xuất cho ai đòi hỏi phải xác định rõ ai

sẽ được hưởng và được lợi từ những hàng hoá, dịch vụ Thị trường quyết địnhgiá cả của các yếu tố sản xuất do đó cũng quyết định thu nhập của các hànghoá, dịch vụ Thu nhập của cá nhân hay tập thể phụ thuộc vào quyền sở hữu

và giá trị của các yếu tố sản xuất, phụ thuộc vào lượng hàng hoá, dịch vụ vàgiá cả của chúng Về nguyên tắc thì cần đảm bảo cho mọi người lao độngđược hưởng và được lợi từ những hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp đã tiêuthụ căn cứ vào những cống hiến của họ đối với quá trình sản xuất, kinh doanhhàng hoá dịch vụ ấy

1.1.2.Vai trò của vốn đối với doanh nghiệp

1.1.2.1 Khái niệm vốn

Trong cơ chế thị trường, hoạt động của các doanh nghiệp đều nhằmmục tiêu tối đa hoá giá trị tài sản của chủ sở hữu Để thực hiện việc sản xuấtkinh doanh một loại hàng hoá, dịch vụ nào đó, doanh nghiệp phải mua sắmnhững yếu tố vật chất cần thiết như máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu dựtrữ nghĩa là doanh nghiệp phải đầu tư vào tài sản Muốn đầu tư vào tài sản,doanh nghiệp phải có nguồn tài trợ nghĩa là phải có tiền để trả cho đầu tư, đó

chính là vốn Vì thế, có thể coi vốn là tiền đề của mọi quá trình đầu tư sảnxuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Vậy vốn là gì? Vốn là một khối lượng tiền tệ nào đó được đưa vào lưu

thông nhằm mục đích kiếm lời Số tiền đó được sử dụng muôn hình muôn vẻ, nhưng suy cho cùng là để mua sắm tư liệu sản xuất và trả công cho người lao động, nhằm hoàn thành công việc sản xuất kinh doanh hay dịch vụ nào đó với mục đích là thu về số tiền lớn hơn ban đầu Còn “nguồn vốn” chính là nơi cung cấp vốn cho các hoạt động trên.

Vốn có các đặc trưng cơ bản sau:

- Vốn được biểu hiện cả bằng tiền lẫn giá trị của các vật tư, tài sản,hàng hoá của doanh nghiệp Nhưng vốn không đồng nhất với hàng hoá, tiền tệthông thường Tiền tệ, hàng hoá là hình thái biểu hiện của vốn nhưng chỉ khichúng được đưa vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằmmục đích kiếm lời thì chúng mới được coi là vốn

- Vốn được tích tụ tập trung đến một lượng nhất định mới có thể pháthuy được tác dụng Vốn của doanh nghiệp phải được tích tụ, tập trung thànhmột lượng tiền đủ lớn mới có thể đầu tư vào sản xuất kinh doanh được Đểkinh doanh có hiệu quả, doanh nghiệp cần phải cân nhắc để lựa chọn nguồnvốn sao cho có chi phí thấp nhất mà mang lại hiệu quả cao nhất

- Vốn phải được gắn với một chủ sở hữu nhất định để tránh sự chi tiêulãng phí, thất thoát và kém hiệu quả

- Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là một quá trình vậnđộng liên tục, do vậy vốn của doanh nghiệp cũng luôn vận động tạo ra sự tuầnhoàn và chu chuyển vốn Vốn vận động theo quy luật: T – H – T’…

1.1.2.2 Phân loại vốn

Vốn có vai trò rất quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp vì vậy việc quản lý và sử dụng vốn có hiệu quả đóng vai trò

sống còn đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Để đảm bảo việcquản lý và sử dụng vốn có hiệu quả người ta phân vốn thành nhiều loại tuỳtheo mục đích quản lý và sử dụng:

* Căn cứ vào tính chất sở hữu

Theo hình thức sở hữu, vốn của doanh nghiệp được chia thành hai loại

là vốn chủ sở hữu và nợ phải trả

Vốn chủ sở hữu: đây là nguồn vốn thuộc sở hữu của chủ doanh nghiệp

và các thành viên trong công ty liên doanh hoặc các cổ đông trong công ty cổphần Có ba nguồn tạo nên vốn chủ sở hữu: số tiền góp vốn của các nhà đầu

tư, tổng số tiền tạo ra từ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh (lãi chưa phânphối) và chênh lệch đánh giá lại tài sản Ngoài ra, vốn chủ sở hữu còn baogồm vốn đầu tư xây dựng cơ bản và kinh phí sự nghiệp (khoản kinh phí Nhànước cấp phát không hoàn lại, giao cho doanh nghiệp chi tiêu cho mục đíchkinh tế lâu dài, mục đích chính trị xã hội )

Nợ phải trả: là các khoản nợ phát sinh trong quá trình sản xuất kinh

doanh mà doanh nghiệp có trách nhiệm phải thanh toán Nợ phải trả bao gồmcác khoản nợ ngắn hạn và dài hạn

Để đảm bảo vốn cho quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phảicân đối hai nguồn vốn nói trên tạo ra cơ cấu vốn tối ưu đối với doanh nghiệp

Cơ cấu vốn tối ưu của doanh nghiệp là cơ cấu vốn tại đó chi phí vốn củadoanh nghiệp là thấp nhất nhưng vẫn đảm bảo an toàn khả năng thanh khoảncủa doanh nghiệp

* Căn cứ vào thời gian sử dụng vốn

Căn cứ vào thời gian sử dụng vốn thì vốn của doanh nghiệp được chiathành vốn thường xuyên và vốn tạm thời

Vốn thường xuyên bao gồm vốn chủ sở hữu và các khoản vay dài hạn.Đây là nguồn vốn mang tính chất ổn định và lâu dài mà doanh nghiệp có thể

sử dụng Đây là vốn mà doanh nghiệp có thể đầu tư mua sắm tài sản cố định

và một bộ phận tài sản lưu động thường xuyên cần thiết cho hoạt động sảnxuất kinh doanh của doanh nghiệp

Vốn tạm thời: là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (dưới 1 năm hay mộtchu kỳ kinh doanh) mà doanh nghiệp sử dụng để đáp ứng nhu cầu vốn có tínhchất tạm thời, phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanhnghiệp Vốn này bao gồm các khoản vay Ngân hàng và các tổ chức tín dụng,các khoản nợ ngắn hạn khác

* Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển của vốn trong chu kỳ sản xuất kinh doanh

Theo đặc điểm luân chuyển vốn, vốn được phân thành vốn lưu động vàvốn cố định Đây là hình thức phân loại thể hiện rõ ràng, chính xác và thuậntiện nhất mà hầu hết các doanh nghiệp hiện nay đang áp dụng

- Vốn cố định:

Vốn cố định của doanh nghiệp là số vốn ứng trước cho những tư liệulao động chủ yếu mà đặc điểm của nó là từng bộ phận giá trị được chuyển dầnvào sản phẩm cho đến khi tư liệu lao động hết thời hạn sử dụng thì vốn cốđịnh mới hoàn thành một vòng tuần hoàn Vốn cố định là biểu hiện bằng tiềncủa của các TSCĐ Nhưng vốn cố định và TSCĐ khác nhau ở chỗ: lúc mớihoạt động, vốn cố định của doanh nghiệp có giá trị bằng giá trị nguyên thuỷcủa TSCĐ Về sau, giá trị của vốn cố định thường thấp hơn giá trị nguyênthuỷ của TSCĐ do hao mòn

Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, vốn

cố định một mặt giảm dần do trích khấu hao và thanh lý TSCĐ, mặt khác lạităng thêm giá trị do đầu tư xây dựng cơ bản đã hoàn thành Như vậy giá trịcủa vốn cố định sẽ thay đổi: giảm giá trị TSCĐ sản xuất đã chuyển dịch vàosản phẩm hoàn thành và tăng thêm các chi phí đầu tư xây dựng cơ bản và sửa

chữa lớn Việc đổi mới TSCĐ và tăng thêm vốn cố định trong các doanhnghiệp có tác dụng rất lớn đối với việc nâng cao năng suất lao động, cải thiệnđiều kiện làm việc của lao động.

Trong quá trình luân chuyển, TSCĐ vẫn giữ nguyên hình thái vật chấtnhưng giá trị của nó giảm thông qua hình thức khấu hao Bởi vậy, yêu cầu của

việc quản lý và sử dụng vốn cố định là phải dựa trên hai cơ sở: một là, phải

đảm bảo cho TSCĐ của doanh nghiệp được toàn vẹn và nâng cao hiệu quả sử

dụng của nó Hai là, phải tính toán chính xác sổ trích lập quỹ khấu hao, đồng

thời phân phối và sử dụng quĩ đó hợp lý để có kế hoạch trích khấu hao bù lạigiá trị hao mòn, thực hiện đổi mới TSCĐ

Như vậy, TSCĐ chính là biểu hiện của vốn cố định do đó sử dụng vốn cốđịnh cũng có nghĩa là sử dụng TSCĐ TSCĐ cũng là một loại hàng hoá nhưnhững hàng hoá thông thường khác, không chỉ có giá trị mà còn có giá trị sửdụng TSCĐ ngoài việc được mua bán trên thị trường cũng còn có thể thuê,mượn, cầm cố, thế chấp tuỳ mục đích của người sử dụng Để thuận tiện cho việcquản lý và sử dụng vốn cố định người ta có thể chia vốn cố định theo TSCĐ(TSCĐ hữu hình, vô hình), hay theo các phương tiện vật chất cụ thể (nhà cửa vậtkiến trúc, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn )

Vốn cố định của doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng đối với mộtdoanh nghiệp trong quá trình hình thành và phát triển, do đó việc thườngxuyên sửa chữa, đổi mới, bổ sung TSCĐ mới là việc làm sống còn đối vớidoanh nghiệp

- Vốn lưu động:

Vốn lưu động là vốn của doanh nghiệp ứng trước vào vật tư và tài sảnlưu động khác nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất và tái sản xuất của doanhnghiệp được tiến hành thường xuyên, liên tục Khác với vốn cố định, vốn lưuđộng chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất của doanh nghiệp và không còngiữ nguyên hình thái vật chất ban đầu, giá trị của nó được dịch chuyển toàn

bộ, một lần vào giá trị sản phẩm Vốn này được thu hồi sau một chu kỳ sảnxuất kinh doanh và tiếp tục được đưa vào chu kỳ sản xuất tiếp theo một cáchliên tục

Vốn lưu động chính là biểu hiện bằng tiền của TSLĐ Do đó, đặc điểmvận động của vốn lưu động luôn chịu sự chi phối của sự vận động của TSLĐ.Trong các doanh nghiệp, TSLĐ được chia làm hai loại:

- TSLĐ sản xuất: bao gồm các nguyên, nhiên vật liệu, bán thành phẩm,sản phẩm dở dang đang trong quá trình dự trữ hoặc chế biến

- TSLĐ lưu thông: bao gồm các thành phẩm chờ tiêu thụ, các loại vốnbằng tiền, các khoản vốn trong thanh toán, các khoản phí chờ kết chuyển, chiphí trả trước

Trong quá trình, sản xuất kinh doanh, các TSLĐ sản xuất và TSLĐ lưuthông luôn vận động, thay thế và chuyển hoá lẫn nhau, đảm bảo cho quá trìnhsản xuất kinh doanh được tiến hành liên tục

Để phù hợp với các đặc điểm trên của TSLĐ, vốn lưu động của doanhnghiệp cũng không ngừng vận động qua các giai đoạn của chu kỳ sản xuấtkinh doanh: dự trữ - sản xuất - lưu thông Quá trình này diễn ra liên tục,thường xuyên, lặp đi lặp lại theo chu kỳ và được gọi là quá trình tuần hoàn,chu chuỷen của vốn lưu động Qua mỗi giai đoạn của chu kỳ kinh doanh, vốnlưu động lại thay đổi hình thái biểu hiện, từ hình thái tiền tệ ban đầu chuyểnsang hình thái vốn vật tư, hàng hoá dự trữ và vốn sản xuất rồi cuối cùng lạitrở về hình thái vốn tiền tệ Sau mỗi chu kỳ sản xuất, vốn lưu động hoàn thànhmột vòng chu chuyển

Cũng giống như vốn cố định, việc quản lý vốn lưu động cũng có vai tròquan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Đặc biệt,đối với các doanh nghiệp thương mại và dịch vụ với lượng vốn lưu độngthường cao hơn vốn cố định thì việc quản lý vốn lưu động có vai trò sống còn

đối với doanh nghiệp.

1.1.2.2 Vai trò của vốn đối với hoạt động của doanh nghiệp

Trong thực tế, bất cứ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào của doanhnghiệp cũng cần phải có sự kết hợp của 3 yếu tố là: tư liệu lao động, đốitượng lao động và sức lao động

Tư liệu lao động và đối tượng lao động được gọi là tư liệu sản xuất Để

có hoạt động sản xuất kinh doanh thì cần có sự kết hợp giữa tư liệu sản xuất

và sức lao động Đối với doanh nghiệp thì tư liệu sản xuất và sức lao độngchính là tài sản của doanh nghiệp Vậy để tiến hành được quá trình sản xuấtkinh doanh, doanh nghiệp phải có tài sản, tức là phải có máy móc, nhà xưởngcác trang thiết bị kỹ thuật và các nguyên vật liệu, vật tư, nhân công Nhưng

để có được tài sản đó thì doanh nghiệp phải có tiền để mua, lượng tiền đóchính là vốn Do đó, với tư cách là đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanhvốn có vai trò quyết định đối với quy mô sản xuất, chất lượng sản phẩm củadoanh nghiệp

Vốn được đưa vào đầu tư sản xuất kinh doanh, dưới sự tác động củangười sử dụng vốn, thông qua quy luật T – H – T’ Quy luật này với T’ > T,cho thấy vốn của doanh nghiệp sau quá trình sản xuất kinh doanh đã tạo ramột lượng giá trị lớn hơn ban đầu, đó là giá trị thặng dư Như vậy, vốn có vaitrò tạo ra giá trị thặng dư, đó chính là nguồn gốc của lợi nhuận doanh nghiệp

Bên cạnh vai trò tạo ra giá trị thặng dư, vốn còn đóng vai trò quan trọngnữa là giám đốc quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.Phần lớn mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều có liênquan đến vốn, đều sử dụng vốn vì thế thông qua quản lý vốn có thể quản lýdoanh nghiệp Sự vận động của vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh cũngphản ánh sự vận động của hàng hoá dịch vụ vì vậy quản lý vốn cũng chính làquản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Tóm lại, vốn có vai trò rất quan trọng trong quá trình sản xuất kinh

doanh của doanh nghiệp, do đó việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là mộtviệc là cần thiết của doanh nghiệp

1.1 Hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp

1.2.1 Hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

Mỗi một doanh nghiệp trong một chu kỳ sản xuất kinh doanh đều phải

sử dụng vốn để hoạt động Với cùng một lượng vốn nhưng lợi nhuân thu được

ở các doanh nghiệp khác nhau lại khác nhau Vậy điều gì đã tạo ra sự khácbiệt này? Vấn đề này có rất nhiều câu trả lời Có thể do biến động của thịtrường mà hàng hoá của công ty này bán chạy hơn công ty khác, song mộtnguyên nhân lớn là do công tác sử dụng vốn của các doanh nghiệp có hiệuquả khác nhau

Vốn là một nhân tố hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp trong quátrình sản xuất kinh doanh dù nó có nguồn gốc như thế nào, nhưng sử dụngvốn sao cho có hiệu quả lại quan trọng hơn nhiều Nếu việc sử dụng vốnkhông mang lại hiệu quả sẽ dẫn tới việc lợi nhuận của doanh nghiệp bị giảmsút, thậm chí còn đưa doanh nghiệp tới việc mất khả năng thanh toán cáckhoản nợ, và phải giải thể Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả sử dụng vốn làkhông thể thiếu đối với bất kỳ doanh nghiệp nào trong nền kinh tế thị trường

Hiệu quả sử dụng vốn có thể được đánh giá bằng nhiều cách, nhiều chỉtiêu, trong nhiều mô hình khác nhau nhưng nhìn chung nó thường được đánhgiá thông qua mối quan hệ giữa khối lượng đầu vào (vốn) với kết quả có được

ở đầu ra (sản lượng, lợi nhuận )

Nếu ta gọi đầu vào (vốn) là K, đầu ra (sản lượng) là G, thì quan hệ giữađầu vào và đầu ra là: G = K/ k (hay G = .K với  = 1/k) với k là một hằng

số, gọi là hệ số vốn – sản lượng Hệ số này cho biết số vốn cần thiết để tạo ramột đơn vị sản lượng Với một lượng vốn cụ thể phương án sử dụng nào cho

hệ số k nhỏ nhất thì chi phí ít nhất và sẽ được lựa chọn để thực hiện

Hiệu quả sử dụng vốn cũng còn được đánh giá bằng một chỉ tiêu quan

trọng khác đó là thời gian sử dụng vốn Thời gian sử dụng vốn càng ngắn thìchi phí quản lý trong quá trình sử dụng vốn càng được giảm bớt, đồng thờivốn bỏ ra càng sớm được thu hồi, do vậy hiệu quả sử dụng vốn càng cao Ví

dụ có thể sử dụng công thức sau: h = (t/T).100

Với : h - hiệu quả sử dụng vốn

t - thời gian sử dụng vốn được rút ngắn so với thời gian định mức hay

dự kiến

T - Thời hạn thu hồi vốn

Như vậy, nếu t càng lớn tức là thời gian sử dụng vốn được rút ngắncàng nhiều thì hiệu quả sử dụng vốn càng cao

1.1.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

Vốn là nhân tố quan trọng hàng đầu đối với quá trình sản xuất kinhdoanh của doanh nghiệp, nhưng việc sử dụng vốn sao cho có hiệu quả lại cònquá trình hơn rất nhiều Hiệu quả sử dụng vốn có thể được đánh giá thông quanhiều chỉ tiêu khác nhau tuỳ theo mục đích nghiên cứu Thông thường, hiệuquả sử dụng vốn được đánh giá thông qua một số chỉ tiêu sau:

1.2.2.1 Các chỉ tiêu về cơ cấu vốn

Nhóm chỉ tiêu này phản ánh một cách tổng quát về cơ cấu vốn cũng như cơcấu sử dụng vốn của doanh nghiệp Nhóm chỉ tiêu này bao gồm một số chỉ tiêu:

* Hệ số cơ cấu nguồn vốn

 Vốn chủ sở hữu ( Nợ phải trả)

Hệ số cơ cấu nguồn vốn =

 Nguồn vốnChỉ tiêu này cho biết cơ cấu vốn của doanh nghiệp Cơ cấu vốn của cácloại hình doanh nghiệp, từng ngành sản xuất kinh doanh là khác nhau Đối vớicác doanh nghiệp lớn, có uy tín thì họ có khả năng huy động vốn từ vay nợ

lớn hơn các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việc phân tích chỉ tiêu cơ cấu vốn có

ý nghĩa rất quan trọng đối với doanh nghiệp, bởi cơ cấu vốn là nhân tố ảnhhưởng trực tiếp tới lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp

* Hệ số nợ vốn chủ sở hữu

 Nợ phải trả

Hệ số nợ vốn chủ sở hữu =

 Vốn chủ sở hữuChỉ tiêu này cho biết tổng số vốn huy động từ vay nợ của doanh nghiệpbằng bao nhiêu lần vốn chủ sở hữu Đối với doanh nghiệp thì việc sử dụng nợcàng nhiều thì càng có lợi vì sử dụng nợ có tác dụng làm tăng thu nhập trênvốn chủ sở hữu Nhưng nếu tỷ lệ sử dụng nợ cao quá thì doanh nghiệp cũng

sẽ phải chịu rủi ro thanh toán, rủi ro này do người cho vay gánh chịu, do đó

họ sẽ yêu cầu lãi suất cao hơn và đến một lúc nào đó doanh nghiệp sẽ khôngthể vay được vốn nữa

* Hệ số nợ tổng tài sản

 Nợ phải trả

Hệ số nợ tổng tài sản =

 Tài sản Chỉ tiêu này cho biết một đồng tài sản của doanh nghiệp được tàitrợ bởi bao nhiêu đồng nợ phải trả Thông thường tài sản của doanh nghiệpđược tài trợ bởi hai nguồn là vốn chủ sở hữu và nợ phải trả Thông thườngTSCĐ và một phần tài sản lưu động thường xuyên được tài trợ bởi nợ dài hạn

và vốn chủ sở hữu còn tài sản lưu động tạm thời thì có thể tài trợ bằng nợngắn hạn Căn cứ vào chỉ tiêu này doanh nghiệp có thể có kế hoạch điềuchỉnh việc huy động và sử dụng vốn

* Hệ số cơ cấu tài sản

Vốn và tài sản có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Vì vậy, nghiên cứu vốn phải đặt trong mối quan hệ với tài sản

1.2.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn cố định

sử dụng vốn cố định càng cao

* Tỷ suất sinh lợi vốn cố định

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất sinh lợi =

vốn cố định Vốn cố định bình quân trong kỳ

Chỉ tiêu này phản ánh một đồng vốn cố định trong kỳ có thể tạo ra baonhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Khi sử dụng chỉ tiêu này cần lưu ý là chỉ tính

lợi nhuận do có sự tham gia trực tiếp của TSCĐ tạo ra, vì thế cần phải loại racác khoản thu nhập khác như lãi do hoạt động tài chính, lãi do góp vốn liêndoanh, lãi khác không có sự tham gia của TSCĐ.

Ngoài các chỉ tiêu trên, hiệu quả sử dụng TSCĐ còn được đánh giáthông qua một số chỉ tiêu khác như hệ số hao mòn TSCĐ, kết cấu TSCĐ, hệ

số trang bị TSCĐ cho một công nhân

1.2.2.3 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động

Hiệu quả sử dụng vốn lưu động được phản ánh dựa trên cơ sở mối quan

hệ giữa đầu vào (vốn lưu động) và đầu ra (doanh thu, lợi nhuận, sản lượng )

và dựa trên thời gian sử dụng vốn (tốc độ luân chuyển vốn lưu động)

Trên cơ sở mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra, hiệu quả sử dụng vốnlưu động được đánh giá qua các chỉ tiêu:

* Hiệu suất sử dụng vốn lưu động

Doanh thu thuầnHiệu suất sử dụng =

vốn lưu động Vốn lưu động bình quân trong kỳ

Chỉ tiêu này phản ánh một đồng vốn lưu động có thể tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu Số doanh thu được tạo ra trên một đồng vốn lưu động càng cao thì hiệu quả sử dụng vốn lưu động càng cao

* Tỷ suất sinh lợi vốn lưu động

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất sinh lợi =

vốn lưu động Vốn lưu động bình quân trong kỳ

Chỉ tiêu này phản ánh cứ một đồng vốn lưu động bỏ vào sản xuất kinhdoanh thì có thể tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Tỷ suất sinh lợivốn lưu động càng cao chứng tỏ doanh nghiệp sử dụng vốn có hiệu quả

Trên cơ sở thời gian sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng vốn lưu động đượcphản ánh thông qua các chỉ tiêu:

* Tốc độ luân chuyển vốn lưu động

Tốc độ luân chuyển vốn lưu động thể hiện bởi số vòng quay vốn lưu động trong một kỳ sản xuất kinh doanh

Doanh thu thuần

Số vòng quay =

vốn lưu động Vốn lưu động bình quân trong kỳ

Số vòng quay vốn lưu động có ý nghĩa rất lớn đối với doanh nghiệp.Chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ vốn lưu động của doanh nghiệp luân chuyểnnhanh, do vậy rút ngắn được thời gian hoàn vốn, cũng như chi phí sử dụngvốn lưu động

* Thời gian của một vòng luân chuyển

Thời gian của một vòng luân chuyển phản ánh số ngày để thực hiện một vòng quay vốn lưu động

360 (ngày)Thời gian một =

vòng luân chuyển Số vòng quay vốn lưu động

Vòng quay vốn càng nhanh thì thời gian của một vòng luân chuyển càng được rút ngắn và chứng tỏ vốn lưu động càng được sử dụng có hiệu quả cao

* Kỳ thu tiền bình quân

Các khoản phải thu

Kỳ thu tiền bình quân =

Doanh thu bình quân 1 ngày

Kỳ thu tiền bình quân đo lường khả năng thu hồi vốn trong thanh toán của doanh nghiệp đồng thời phản ánh công tác quản lý các khoản phải thu và

chính sách tín dụng của doanh nghiệp đối với khách hàng của mình.

* Vòng quay hàng tồn kho

Vòng quay hàng tồn kho phản ánh khả năng tiêu thụ của doanh nghiệp Một doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả thì hàng tồn kho thấp, vòng quay hàng tồn kho sẽ cao

Giá vốn hàng bán Vòng quay hàng tồn kho =

Hàng tồn kho1.2.2.4 Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh lợi

* Hệ số sinh lợi doanh thu

Lợi nhuận sau thuế

Hệ số sinh lợi =

doanh thu Doanh thu thuần

Hệ số này phản ánh cứ một đồng doanh thu thì tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Hệ số này càng cao chứng tỏ doanh nghiệp đang làm ăn cóhiệu quả Trong thực tế, lợi nhuận là phần còn lại của doanh thu sau khi trừ đimọi chi phí và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp Do vậy, với một doanh

nghiệp doanh thu cao chưa chắc lợi nhuận đã cao mà nó còn phụ thuộc vào chi phí của doanh nghiệp và thuế

* Hệ số sinh lợi vốn chủ sở hữu

Lợi nhuận sau thuế

Hệ số sinh lợi =

vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu

Hệ số sinh lợi vốn chủ sở hữu cho biết một đồng vốn chủ sở hữu được

sử dụng thì tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Vì vốn chủ sở hữu khi

sử dụng có chi phí cơ hội nên nếu hệ số này không cao thì chi phí vốn sẽ lớn

và hiệu quả sử dụng vốn thấp

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

1.3.1 Các nhân tố thuộc về phía Nhà nước

Nhà nước quản lý vĩ mô nền kinh tế bằng pháp luật và các chính sáchkinh tế vĩ mô Do đó mọi doanh nghiệp đều phải tiến hành sản xuất kinhdoanh trên cơ sở pháp luật và phù hợp với chính sách phát triển kinh tế củaNhà nước Chỉ một sự thay đổi nhỏ trong chế độ chính sách hiện hành đềutrực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh của doanhnghiệp Đặc biệt, các doanh nghiệp Nhà nước còn chịu sự quản lý trực tiếpcủa Nhà nước thông qua việc cấp ngân sách, và định hướng phát triển sảnxuất kinh doanh

Các chính sách của Nhà nước trực tiếp ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụngvốn của doanh nghiệp có thể kể tới chính sách thuế, chính sách lãi suất, chínhsách tỷ giá hối

CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT

Lãi suất thể hiện như là chi phí của việc sử dụng vốn, do vậy nó là nhân

tố quan trọng trong quyết định sử dụng vốn của doanh nghiệp

Khi lãi suất ở mức cao, chi phí của việc sử dụng vốn đầu tư vào kinhdoanh sẽ cao do chi phí cơ hội của việc sử dụng vốn lớn, do vậy doanh nghiệp

sẽ ít đầu tư vào sản xuất kinh doanh hơn, ngược lại khi lãi suất giảm cácdoanh nghiệp sẽ đầu tư vào các tài sản nhiều hơn

Đối với việc đầu tư hàng dự trữ, chi phí của việc gửi hàng dự trữ làkhoản lãi trả cho khoản tiền đáng lẽ thu được do bán nhượng hàng hoá này đihay khoản vay để mua hàng Lãi suất tăng làm cho chi phí của việc giữ hàngtăng và làm cho đầu tư vào hàng dự trữ giảm

Như vậy, lãi suất là nhân tố chủ yếu quyết định việc sử dụng vốn của

doanh nghiệp để đầu tư vào vốn là tài sản hay hàng dự trữ Do đó chính sáchlãi suất có ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.

CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ

Tỷ giá là giá cả tiền tệ của nước này được thể hiện bằng đơn vị tiền tệcủa nước khác Tỷ giá là quan trọng vì nó tác động đến giá cả tương đối củahàng hoá trong nước và hàng hoá nước ngoài

Khi đồng tiền một nước tăng giá (tăng trị giá so với các đồng tiền khác)thì hàng hoá của nước đó tại nước ngoài trở thành đắt hơn và hàng hoá nướcngoài tại nước đó trở thành rẻ hơn (giá nội địa tại hai nước giữ nguyên).Ngược lại, khi đồng tiền của một nước sụt giá, hàng hoá của nước đó tại nướcngoài trở thành rẻ hơn trong khi hàng hoá nước ngoài tại nước đó trở thànhđắt hơn

Tỷ giá có ảnh hưởng rất lớn tới các hoạt động xuất nhập khẩu, do đóảnh hưởng tới các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu Đốivới các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, một lượngvốn lớn được đầu tư vào việc nhập khẩu hay xuất khẩu hàng hoá, do đó tỷ giá

có ảnh hưởng rất lớn tới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp Tỷ giá quyếtđịnh giá cả hàng hoá xuất nhập khẩu, gián tiếp ảnh hưởng tới khả năng tiêuthụ của hàng hoá vì thế ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn của doanhnghiệp

Vì vây, chính sách tỷ giá của Nhà nước đóng vai trò quan trọng tronghoạt động của các doanh nghiệp dịch vụ và thương mại nhất là các doanhnghiệp hoạt động xuất nhập khẩu

dụng vốn của doanh nghiệp Thuế thu nhập doanh nghiệp cao hay thấp sẽ ảnhhưởng tới việc doanh nghiệp sử dụng lợi nhuận sau thuế hay vay nợ để tái đầu

tư vào sản xuất kinh doanh Do hai nguồn vốn này có chi phí khác nhau nênhiệu quả sử dụng cũng khác nhau

Thuế xuất nhập khẩu ảnh hưởng tới giá cả hàng hoá xuất nhập khẩu, dovậy ảnh hưởng tới khả năng tiêu thụ hàng hoá của các doanh nghiệp thươngmại có hoạt động xuất nhập khẩu do đó có tác động tới hiệu quả sử dụng vốncủa các doanh nghiệp này

Chính sách thuế của Nhà nước là nhân tố ảnh hưởng rất quan trọng tớicông tác sử dụng vốn của doanh nghiệp, vì vậy để đạt hiệu quả sử dụng vốncao doanh nghiệp phải luôn chú ý tới nhân tố này

Ngoài ra, các chính sách kinh tế đối ngoại, các văn bản pháp luật vềhoạt động của doanh nghiệp… đều có ảnh hưởng tới hoạt động của doanhnghiệp trong suốt quá trình kinh doanh.Vì vậy, nếu các chính sách của Nhànước được quyết định đúng đắn sẽ là động lực rất lớn đối với các doanhnghiệp trong việc đầu tư vào sản xuất kinh doanh, ngược lại sẽ gây ra nhiềukhó khăn cho doanh nghiệp

1.3.2 Các nhân tố thuộc về phía doanh nghiệp

1.3.2.1 Loại hình doanh nghiệp

Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vàođặc điểm của từng loại hình doanh nghiệp Loại hình doanh nghiệp trực tiếpảnh hưởng tới việc tổ chức sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và do đóảnh hưởng tới việc sử dụng vốn của doanh nghiệp

Quá trình kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất vật chất khác vớidoanh nghiệp thương mại – dịch vụ Đối với các doanh nghiệp sản xuất vậtchất, quá trình kinh doanh được gọi là quá trình sản xuất kinh doanh, đó làquá trình bao gồm từ việc đầu tiên là nghiên cứu, xác định nhu cầu của thịtrường về hàng hoá dịch vụ, tổ chức sản xuất đến việc cuối cùng là tổ chức

tiêu thụ hàng hoá và thu tiền về cho doanh nghiệp Do đặc điểm gồm nhiềugiai đoạn, sử dụng nhiều công nghệ khác nhau nên các doanh nghiệp sản xuấtđòi hỏi phải sử dụng lượng vốn thường lớn trong đó vốn cố định có tỷ trọngcao trong tổng vốn đầu tư Vì thế, việc quản lý vốn cố định có vai trò rấtquan trọng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp thương mại - dịch vụ thì quá trình sản xuất kinhdoanh diễn ra chủ yếu là mua và bán hàng hoá dịch vụ, chu kỳ kinh doanhngắn hơn, hàm lượng vốn lưu động sử dụng thường cao hơn vốn cố định, dovậy việc quản lý vốn lưu động đóng vai trò sống còn đối với doanh nghiệp

1.3.2.2 Cơ cấu vốn và chi phí vốn

Cơ cấu vốn là thuật ngữ dùng để chỉ một doanh nghiệp sử dụng cácnguồn vốn khác nhau nhưng với một tỷ lệ nào đó của mỗi nguồn để tài trợcho tổng tài sản Chi phí vốn chính là chi phí trả cho việc huy động và sửdụng vốn Mỗi nguồn vốn đều có chi phí, đối với vốn chủ sở hữu thì đó là chiphí cơ hội còn đối với vốn vay thì đó chính là lãi suất

Do mỗi nguồn vốn huy động có chi phí khác nhau nên cùng với mộtlượng vốn được huy động nhưng tỷ lệ của các nguồn vốn khác nhau thì chiphí trung bình của vốn cũng khác nhau Cơ cấu vốn có liên quan đến việc tínhtoán chi phí trung bình của vốn và nó được sử dụng trong quyết định dự toán

sử dụng vốn

Ảnh hưởng của cơ cấu vốn đến thu nhập của doanh nghiệp là rất rõ rệt.Ngoài tác dụng làm tăng thu nhập trên vốn chủ sở hữu, khi doanh nghiệp sửdụng nợ tài trợ cho tài sản của doanh nghiệp thì chỉ cần một số lượng vốn hạnchế cũng vẫn nắm được quyền kiểm soát doanh nghiệp, mặt khác khi vốn chủ

sở hữu có tỷ trọng nhỏ thì doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro thanh khoản

Do cơ cấu vốn có ảnh hưởng tới thu nhập cũng như rủi ro của doanhnghiệp do đó nó có ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.Nếu doanh nghiệp xác định được cơ cấu vốn tối ưu thì không những đảm bảo

được vốn để kinh doanh mà còn giảm được chi phí sử dụng vốn vì thế có thểnâng cao hiệu quả sử dụng vốn Do vậy, trong thực tiễn hoạt động của mình,các doanh nghiệp phải tìm ra được cơ cấu vốn phù hợp với tình hình cụ thểcủa doanh nghiệp, trên cơ sở đó để tiến hành huy động và sử dụng vốn.

Cơ cấu vốn tối ưu là cơ cấu vốn làm cân bằng tối đa giữa rủi ro và lãisuất và bằng cách đó tối đa hoá giá trị của doanh nghiệp Với cơ cấu vốn tối

ưu thì chi phí trung bình quân gia quyền của vốn cũng thấp nhất

Có bốn nhân tố chính ảnh hưởng tới quyết định về cơ cấu vốn:

Một là: Rủi ro kinh doanh

Rủi ro kinh doanh là rủi ro cố hữu trong tài sản của doanh nghiệp trongtrường hợp doanh nghiệp không sử dụng nợ Rủi ro kinh doanh càng lớn thì tỷ

lệ nợ tối ưu càng thấp

Hai là: Thuế thu nhập doanh nghiệp

Thuế thu nhập càng cao thì càng hạ thấp chi phí thực tế của nợ Do vậy,khi thuế thu nhập cao thì các doanh nghiệp có xu hướng sử dụng nợ

Ba là: Khả năng linh hoạt tài chính hay khả năng huy động vốn trong

những điều kiện thay đổi Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp có uy tín lớnthì việc huy động vốn dễ dàng hơn do đó họ có thể duy trì tỷ lệ nợ cao hơn

Cuối cùng, một nhân tố cũng có ảnh hưởng tới cơ cấu vốn là quan điểm

của các nhà quản lý Có nhà quản lý thích sử dụng nợ nhiều hơn, trong khinhiều người khác lại thích sử dụng vốn chủ sở hữu

Tóm lại, cơ cấu vốn và chi phí vốn là một nhân tố quan trọng mà bất cứnhà quản lý nào cũng phải chú ý trong khi sử dụng vốn Nếu cơ cấu vốn được

sử dụng tối ưu thì sẽ làm giảm chi phí vốn, giúp doanh nghiệp tăng lợi nhuận,tăng giá trị tài sản của doanh nghiệp

1.3.2.3 Trình độ lao động

Ngày nay, khi trình độ khoa học công nghệ đã phát triển, nhiều côngviệc có thể được vận hành bằng máy móc Tuy vậy, vai trò của người laođộng trong doanh nghiệp vẫn không thể thiếu được Lao động của doanhnghiệp được nhìn nhận dưới cả hai góc độ: lao động quản lý và lao động trựctiếp sản xuất kinh doanh

Lao động quản lý là lao động của các nhà lãnh đạo, quản lý doanhnghiệp Trong một doanh nghiệp, quyết định của các nhà lãnh đạo là quyếtđịnh cuối cùng , trực tiếp ảnh hưởng tới mọi hoạt động sản xuất kinh doanhcủa doanh nghiệp Người lãnh đạo là người quyết định sẽ sử dụng vốn nhưthế nào, đầu tư vào đâu, với số lượng bao nhiêu, với cơ cấu vốn ra sao Quanđiểm, phương pháp sử dụng vốn của mỗi người là không giống nhau, tùy vàotrình độ năng lực và mục đích của họ Do vậy, trình độ, trách nhiệm củangười lãnh đạo có ảnh hưởng lớn tới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

Lao động của công nhân ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả của việc sửdụng vốn Vốn được đầu tư vào các yếu tố đầu vào của sản xuất kinh doanh,còn người lao động sẽ sử dụng đầu vào đó để tạo ra đầu ra, thu nhập củadoanh nghiệp Lao động có trình độ tay nghề, tâm huyết và có ý thức tráchnhiệm là nguồn vốn lớn nhất của doanh nghiệp, nó là yếu tố giúp doanhnghiệp nâng cao năng suất lao động, tránh được những lãng phí, góp phầnnâng cao hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

1.3.2.4 Hiệu quả huy động vốn của doanh nghiệp

Vốn của doanh nghiệp được hình thành từ hai nguồn chủ yếu là vốnchủ sở hữu và nợ phải trả Doanh nghiệp sử dụng vốn đó đầu tư vào tài sảndoanh nghiệp để sản xuất kinh doanh Khi đầu tư vào mua sắm tài sản, dùbằng nguồn nào thì doanh nghiệp cũng phải chịu một chi phí đó là chi phí sửdụng vốn Đối với vốn chủ sở hữu thì chi phí là chi phí cơ hội mà doanhnghiệp có thể dùng vốn đó để đầu tư vào một dự án khác, còn với nợ phải trả

thì chi phí chính là lãi vay.

Hiệu quả huy động vốn có tác động khá lớn đối với hiệu quả sử dụngvốn của doanh nghiệp Do việc sử dụng vốn là có chi phí do vậy nếu doanhnghiệp có khả năng huy động được những nguồn vốn lớn, ổn định và có chiphí thấp thì việc sử dụng vốn của doanh nghiệp sẽ gặp rất nhiều thuận lợi Đốivới mỗi doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp thương mại luôn có nhữngnhu cầu vốn bất thường cần sử dụng, ví dụ như cần trả tiền nguyên vật liệutrong khi chưa tiêu thụ được hàng hoá hoặc cần những khoản tiền để đặt cọctrong các thương vụ làm ăn lớn trong trường hợp này khả năng huy độngvốn tức thời, với chi phí phù hợp sẽ làm tăng khả năng chủ động của doanhnghiệp trong kinh doanh

Vì vậy, hiệu quả huy động vốn của một nhân tố quan trọng ảnh hưởngtới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp Để nâng cao khả năng huy độngvốn, doanh nghiệp cần tạo cho mình những mối quan hệ tốt đối với kháchhàng, nhà cung cấp, các Ngân hàng thương mại đồng thời không ngừngnâng cao uy tín của công ty trong kinh doanh

1.3.2.5 Nhân tố thị trường

Trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, mọi hoạt động sửdụng vốn của doanh nghiệp từ việc huy động vốn, sử dụng vốn mua sắm cácyếu tố đầu vào, đến việc bán sản phẩm thu hồi vốn đều diến ra trên thị trường

Do vậy, thị trường là một nhân tố có ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả sửdụng vốn của doanh nghiệp

Thị trường là nơi gặp gỡ của doanh nghiệp với khách hàng, nhà cungcấp, và cả những đối thủ cạnh tranh để xác định được cung cầu và giá cả hànghoá Thông qua cung cầu và giá cả hàng hoá trên thị trường, doanh nghiệp cóthể xác định được quy mô sản xuất, số lượng và chất lượng sản phẩm do đóảnh hưởng tới quy mô của việc huy động và sử dụng vốn của doanh nghiệp

Giá cả của các yếu tố đầu vào quyết định chi phí sản xuất kinh doanh,

giá cả của hàng hoá bán ra quyết định doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp,mặt khác hiệu quả được đánh giá thông qua kết quả và chi phí do vậy giá cả

có ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp

Cạnh tranh là một đặc trưng cơ bản của thị trường, nó là động lực pháttriển của doanh nghiệp Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải sử dụng vốn

có hiệu quả nhất thì mới có thể nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm giành lợi thế trong cạnh tranh, mở rộng thị phần doanh nghiệp trên thị trường

1.3.3 Các nhân tố khác

Trong quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải chịu tác độngrất nhiều của các nhân tố khách quan bắt nguồn từ môi trường bên ngoài Cácnhân tố khách quan như thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh, sự khủng hoảng kinh

tế, chiến tranh đều có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động kinhdoanh của doanh nghiệp do vậy cũng ảnh hưởng tới tới hiệu quả sử dụng vốncủa doanh nghiệp Ảnh hưởng của các nhân tố này khi chúng xảy ra là rất lớn,nhiều khi chúng có thể phá hoại cả một nền kinh tế chứ không riêng gì mộtdoanh nghiệp

Xác suất xảy ra rủi ro bởi các nhân tố khách quan là rất thấp nhưngkhông phải là không thể xảy ra Đặc biệt, việc dự đoán tác động của chúngđối với doanh nghiệp là rất khó vì vậy chỉ có thể phòng ngừa nhằm giảm táchại khi chúng xảy ra Để có thể hạn chế rủi ro của các tác nhân này doanhnghiệp cần phải chú ý tới các biện pháp phòng ngừa rủi ro đồng thời trích lậpcác quỹ dự phòng rủi ro để có thể hạn chế tổn thất cũng như có thể duy trìđươcj kinh doanh khi rủi ro xảy ra

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN TẠI CÔNG TY DỊCH VỤ VÀ THƯƠNG MẠI TSC

2.1 Giới thiệu chung về công ty Dịch vụ và Thương mại TSC

2.1.1 Giới thiệu về công ty

Công ty dịch vụ và thương mại (tiếng Anh là: Trade and ServiceCompany, viết tắt là TSC) là doanh nghiệp đoàn thể do phòng Thương mại vàCông nghiệp Việt Nam thành lập, đầu tư 100% vốn và quản lý trực tiếp, toàndiện

Công ty Dịch vụ và Thương mại hoạt động theo cơ chế quản lý đối vớicác doanh nghiệp Nhà nước được quy định tại văn bản 283/CN ngày 16 tháng

1 năm 1993 do Bộ trưởng Chủ nhiệm văn phòng Chính phủ ký, thông báo ýkiến của Thủ tướng chính phủ về việc quản lý các doanh nghiệp đoàn thể

Công ty Dịch vụ và Thương mại (dưới đây gọi tắt là công ty) có tư cáchpháp nhân đầy đủ, có trụ sở làm việc riêng, có tài khoản tiền đồng Việt Nam

và tài khoản ngoại tệ mở tại các ngân hàng, có con dấu để giao dịch và thựchiện chế độ hạch toán kinh tế độc lập

Công ty có trụ sở chính tại 79 Phố Bà Triệu – Quận Hai Bà Trưng - HàNội Ngoài ra công ty còn có các chi nhánh tại Thành phố Hải Phòng, ĐàNẵng và Thành Phố Hồ Chí Minh

2.1.2 Đặc điểm kinh doanh của công ty

Công ty Dịch vụ và Thương mại (TSC) là một doanh nghiệp đoàn thể,hạch toán độc lập và trực thuộc sự quản lý của phòng Thương mại và Côngnghiệp Việt Nam Chức năng của công ty là kinh doanh dịch vụ và hàng hoánhằm tạo ra nguồn thu bổ sung kinh phí hoạt động xúc tiến thương mại và đầu

tư của Phòng Thương mại

Tuy là một công ty trực thuộc nhưng công ty được phép chủ động trongviệc tiếp cận tìm kiếm thị trường, khai thác các mặt hàng, các dịch vụ nhằmmục đích kinh doanh thu lợi Công ty có chi nhánh tại các thành phố lớn như

Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí minh và có mối quan hệ làm

ăn với các cá nhân và tổ chức trên toàn quốc

Hiện tại, những hoạt động kinh doanh chính mang lại thu nhập chocông ty là: lữ hành du lịch, dịch vụ vé máy bay, kinh doanh hàng hoá xuấtnhập khẩu, hoạt động tư vấn và hội chợ triển lãm, và xuất khẩu lao động

Hoạt động lữ hành du lịch: đây là hoạt động quan trọng không chỉ trongviệc tạo ra doanh thu lớn cho công ty mà còn có tác dụng thúc đẩy giao lưuthương mại, mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước.Hàng năm công ty đã đưa hàng trăm đoàn doanh nghiệp Việt Nam đi Hội chợtriển lãm, khảo sát thị trường, học hỏi kinh nghiệm, dự hội thảo chuyên đềnghiệp vụ ở nước ngoài tại 15 nước Tổ chức đón gần một ngàn khách vào thamquan du lịch, khảo sát thị trường, tìm kiếm cơ hội kinh doanh ở Việt Nam

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá: đây là hoạt động mang lại đầu tưchủ yếu cho công ty Là một công ty thương mại nhưng hoạt động xuất nhậpkhẩu hàng hoá của công ty hầu như chỉ mang tính chất dịch vụ chứ khôngmang nhiều tính chất thương mại Hàng hoá xuất khẩu của công ty chủ yếu làhàng thủ công mỹ nghệ (hàng sơn mài, mây, tre đan…), các nguyên liệu thônhư quặng đồng, kẽm, Công ty không trực tiếp mua hàng để xuất khẩu màchủ yếu do các công ty có nguồn hàng cần xuất khẩu nhờ bán hộ do công ty

có nhiều mối quan hệ làm ăn ở nước ngoài Do vậy, công ty không cần vốn đểmua hàng mà chủ yếu là mua chịu, sau khi xuất khẩu thu tiền mới phải thanhtoán Hàng hoá nhập khẩu của công ty chủ yếu là các máy móc, thiết bị sảnxuất, hàng tiêu dùng Các hàng hoá này hầu hết công ty đều được các công

ty trong nước đặt hàng nhờ công ty nhập hộ, công ty chỉ làm dịch vụ trunggian hưởng hoa hồng

Hoạt động xuất khẩu lao động: đây là hoạt động mang lại lợi nhuận rấtlớn cho công ty Lao động được công ty đưa ra nước ngoài chủ yếu là cácthuyền viên làm việc trên các tàu viễn dương, các lao động giúp việc cho cácgia đình ở nước ngoài Thị trường xuất khẩu lao động của công ty chủ yếu làMalaixia, Đài Loan và Nhật Bản.

Hoạt động tư vấn và hội chợ triển lãm: tổ chức các hội chợ triển lãmhàng Việt Nam trong và ngoài nước, đồng thời tư vấn cho các doanh nghiệpViệt Nam về luật pháp cũng như các thông tin về môi trường kinh doanhtrong và ngoài nước

Ngoài ra, công ty còn làm đại lý bán vé máy bay cho hãng hàng khôngViệt Nam Airline

Nhìn chung, trong tất cả các hoạt động của công ty ta nhận thấy tuy làmột công ty thương mại và dịch vụ nhưng chủ yếu công ty vẫn là làm dịch vụ,đây là một hạn chế Để tăng lợi nhuận thì trong thời gian tới công ty cần chủđộng hơn trong việc kinh doanh, mở rộng hơn nữa các lĩnh vực dịch vụ cũngnhư tăng cường hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá

2.1.3 Tình hình kinh doanh của công ty Dịch vụ và Thương mại TSC trong những năm gần đây

Trong những năm gần đây, được sự ủng hộ và chỉ đạo sát sao của Banthường trực, các chi nhánh, các công ty trong hệ thống Phòng Thương mại vàCông nghiệp Việt Nam, cùng với những nỗ lực của toàn bộ tập thể cán bộcông nhân viên, công ty đã thu được những kết quả nhất định về kinh doanh

Mặc dù lượng vốn chủ sở hữu của công ty bỏ ra kinh doanh trongnhững năm gần đây hầu như không tăng, nhưng doanh thu và lợi nhuận củacông ty ngày một tăng mạnh cho thấy công ty hiện đang sử dụng vốn khá cóhiệu quả

Biểu 1 : Doanh thu thực hiện chia theo các lĩnh vực kinh doanh

Đơn vị: tỷ đồng

Lĩnh vực kinh doanh Doanh thu

2002

Doanh thu 2001

2002/2001 (%)

(Nguồn: Phòng tài chính kế toán)

Cùng với việc hoàn thành vượt mức kế hoạch, công ty đã đóng góp mộtphần đáng kể vào sự phát triển kinh tế xã hội nói chung và tạo ra nguồn thu

bổ sung cho kinh phí hoạt động xúc tiến của Phòng thương mại nói riêng

Công tác xuất nhập khẩu hàng hoá : duy trì và mở rộng thị trường đã có,khai thác thêm nhiều thị trường mới Ngoài Nhật Bản, Tiệp Khắc, Sinhgapo,Hồng Kông, đã thêm Trung Quốc, Australia tạo hiệu quả kinh doanh cao hơntrước

Công tác xúc tiến thương mại công ty đã khai thác tốt lợi thế chungcủa Phòng Thương mại, cùng với việc được cấp lại giấy phép lữ hành quốc tế

đã đẩy mạnh tổ chức đưa các đoàn doanh nghiệp của Việt Nam đi Hội chợtriển lãm, khảo sát thị trường, học hỏi kinh nghiệm, dự hội thảo chuyên đềnghiệp vụ ở nước ngoài với 120 đoàn, 1750 người, 650 doanh nghiệp đơn vịtại 15 nước Tổ chức đón 850 khách vào tham quan khảo sát tại Việt Nam(năm 2002)

Công tác xuất khẩu lao động năm 2002 đã đưa được 727 lao động sangĐài Loan, làm việc trên các tàu du lịch vùng Thái Bình Dương, hoàn tất thủtục chuẩn bị đưa lao động đi làm việc tại Nhật Bản và Malaixia

Bên cạnh bước tập trung phát triển các dịch vụ trên, công ty đã khaithác thêm những lợi thế khác để tạo việc làm trong các lĩnh vực như: nhậpkhẩu hàng hoá, tạm nhập tái xuất, xuất nhập khẩu uỷ thác

* Nộp ngân sách Nhà nước và kinh phí cho Phòng Thương mại:

- Nộp ngân sách Nhà nước năm 2001 là 9,1 tỷ đồng, năm 2002 là: 13,4

tỷ tăng 147% năm 2001

- Đóng góp kinh phí cho Phòng Thương mại mỗi năm khoảng 200 triệuđồng

* Thu nhập và tích luỹ công ty

Lương bình quân 1 tháng 1 lao động năm sau cao hơn so với năm trướcchứng tỏ đời sống của cán bộ công nhân viên đang được nâng cao Lươngbình quân tháng 1 nhân viên năm 2001 là 1,3 triệu đồng ; năm 2002 là 1,65triệu đồng tăng 128% năm 2001

Lợi nhuận của công ty cũng tăng qua các năm, năm 2001 lợi nhuận sauthuế đạt 404,5 triệu đồng, năm 2002 đạt 578 triệu đồng, tăng 143% so vớinăm 2001 Nhờ làm ăn có lãi, hàng năm công ty đã tích cực bổ sung nguồnvốn cho công ty cũng như tích cực đầu tư mua sắm tài sản cố định phục vụkinh doanh Năm 2002 công ty đã mua sắm trang bị thêm nhiều phương tiệnlàm việc cho CBCNV và bổ sung nguồn vốn bằng 1 ô tô trị giá trên 300 triệuđồng

2.2 Thực trạng hiệu quả sử dụng vốn của công ty Dịch vụ và

Thương mại TSC

2.2.1 Thực trạng vốn của công ty

Công ty Dịch vụ và Thương mại (TSC) là một doanh nghiệp hạch toánđộc lập, trực thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, do PhòngThương mại trực tiếp quản lý và đầu tư 100% vốn Do vậy, vốn của công tycũng giống như mọi doanh nghiệp khác trong nước đều được huy động từ hainguồn là nợ phải trả và vốn chủ sở hữu Điều khác là, 100% vốn chủ sở hữu ởthời điểm ban đầu khi thành lập công ty là do Phòng Thương mại cấp (4 tỷđồng) Song do quá trình phát triển, hoạt động của công ty ngày càng mởrộng, số vốn được cấp không thể đủ cho công ty có thể kinh doanh được Dovậy, để phục vụ quá trình kinh doanh của mình công ty đã chủ động vay mộtkhối lượng vốn lớn từ các cá nhân, tổ chức, Ngân hàng trong và ngoài nước.Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam là một tổ chức có uy tín ở trong

và ngoài nước nên việc vay vốn của công ty rất thuận lợi, đây là một nhân tốrất quan trọng giúp cho công ty có thể sử dụng tỷ lệ nợ cao, có thể chiếmdụng được lượng vốn khá lớn để kinh doanh

Tình hình vốn của công ty được thể hiện qua biểu 2 – Nguồn huy độngvốn của công ty

Biểu 2: Nguồn huy động vốn của công ty

4 Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước 384 - 79 - 41 5.Phải trả cho các đơn vị nội bộ 2.475 8.063 6.264

6 Các khoản phải trả phải nộp khác 3.414 4.498 3.080

(Nguồn: Bảng cân đối kế toán công ty TSC ngày 31/12 năm 2000, 2001, 2002).

Số liệu ở biểu cho thấy:

Tổng nguồn vốn huy động được của công ty, cũng là tổng số vốn mà công ty có thể sử dụng, liên tục có sự tăng trưởng nhưng không đều qua các năm

Năm 2001 so với năm 2000, tổng nguồn vốn tăng khá lớn khoảng 5,6

tỷ đồng (37%) Trong khi đó, năm 2002 so với năm 2001 tổng nguồn vốntăng rất ít chỉ 0,4 tỷ đồng (1,9%)

Nguyên nhân của sự tăng không đồng đều này là do bước vào năm

2001 công ty đã chủ trương mở rộng hoạt động kinh doanh của mình Lĩnhvực xuất nhập khẩu hàng hoá không những duy trì được những thị trườngtruyền thống như Nhật Bản, Tiệp Khắc, Hồng Kông, Sinhgapore, mà còn mởrộng được sang các thị trường mới, nhiều tiềm năng như Trung Quốc,Australia Do việc mở rộng thị trường, đòi hỏi công ty cũng phải có thêm cácnguồn hàng, các chi phí mới phát sinh do đó công ty đã phải đầu tư thêm mộtlượng vốn lớn Bên cạnh đó, công tác xúc tiến thương mại do việc được cấplại giấy phép lữ hành quốc tế nên đã đẩy mạnh tổ chức đưa các đoàn ViệtNam đi Hội chợ triển lãm, Khảo sát thị trường, dự hội thảo chuyên đề nghiệp

vụ ở nước ngoài, đồng thời tổ chức đón rất nhiều đoàn khách vào tham quankhảo sát thị trường Việt Nam Do đó, việc tăng vốn đầu tư vào công tác xúctiến thương mại cũng đòi hỏi một lượng vốn lớn Qua năm 2002, khi các thịtrường đã ổn định, lượng vốn đầu tư đã đáp ứng nhu cầu sử dụng thì lượngvốn tăng thêm là không đáng kể

Tổng nguồn vốn tăng lên được giải thích bởi sự tăng giảm của hai bộphận là vốn chủ sở hữu và nợ phải trả

* NGUỒN VỐN CHỦ SỞ HỮU

Không có nhiều điều để nói về nguồn vốn chủ sở hữu của công ty.Thực vậy, nguồn vốn chủ sở hữu qua ba năm hầu như không có sự thay đổi vềlượng Từ lượng vốn là 4 tỷ đồng được cấp bởi Phòng Thương mại và côngnghiệp Việt Nam ở ngày đầu thành lập công ty, đến nay công ty phát triển nóthành 6,7 tỷ đồng Lượng vốn tăng thêm chủ yếu được tích luỹ qua các nămlàm ăn có lãi, công ty đã giữ lại một phần lợi nhuận để tái đầu tư mở rộngcông ty

Mặc dù không có sự thay đổi đáng kể nào về lượng nhưng xét về tỷtrọng của vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn thì lại có sự thay đổi đáng kể.Năm 2000 vốn chủ sở hữu của công ty chiếm tới 41% trong tổng số nguồnvốn của công ty nhưng bước sang năm 2001 nó chỉ còn chiếm 30% và năm

2002 cũng chỉ là 32%

Sở dĩ có sự sụt giảm như vậy, là do trong năm 2001, do yêu cầu củaviệc mở rộng kinh doanh hàng hoá, dịch vụ công ty đã chủ động tăng thêmvốn đầu tư như đã nói ở trên Nhưng vốn đầu tư vào mở rộng kinh doanh chủyếu được huy động từ các khoản vay ngắn hạn và từ việc chiếm dụng vốn,chứ không tăng thêm vốn chủ sở hữu Bước sang năm 2002, công ty do làm

ăn có lãi nên đã bổ sung nguồn vốn kinh doanh thêm 500 triệu, do đó tỷ trọngvốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn có tăng thêm 2%

Để thấy rõ hơn tình hình vốn chủ sở hữu của công ty, ta phân tích cụthể từng bộ phận của vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu được hình thành từ các

bộ phận chủ yếu là nguồn vốn kinh doanh, lãi chưa phân phối và các quỹ

Nguồn vốn kinh doanh trong hai năm 2000 và 2001 không có sự thayđổi, nhưng sang năm 2002, nguồn vốn kinh doanh được bổ sung thêm 500triệu từ lợi nhuận của công ty Đây chính là nguyên nhân chính làm tăng tỷtrọng của vốn chủ sở hữu

Phần lãi chưa phân phối của công ty đều tăng qua các năm nhưng số lãinày không lớn, năm 2002 cao nhất mới đạt 103 triệu đồng.Tuy vậy, sự tăngnày cũng ảnh hưởng tới tỷ trọng vốn chủ sở hữu nhưng là rất nhỏ

Các nguồn quỹ của doanh nghiệp như quỹ phát triển kinh doanh, quỹ

dự phòng tài chính, quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm được công ty duy trì

ổn định qua các năm Đây là điều tốt, bởi nó sẽ giúp công ty ổn định được nếugặp những rủi ro trong kinh doanh và cũng đáp ứng nhu cầu thanh toán khicần thiết Riêng quỹ khen thưởng, phúc lợi lại có xu hướng giảm, thậm chí đạtcon số âm vào năm 2002 trên bảng cân đối kế toán Thoạt nhìn, có thể cho

rằng công ty không chú trọng tới việc khen thưởng cũng như các chương trìnhphúc lợi của công ty nhưng trái lại sự sụt giảm hay con số âm không đủ đểkhẳng định được điều đó Trong các năm qua, do công ty ăn có hiệu quả làcũng một phần do công ty đã biết khuyến khích, khen thưởng kịp thời cán bộcông nhân viên, do quỹ khen thưởng không đủ đáp ứng nhu cầu chi nên công

ty đã phải sử dụng cả lãi chưa phân phối Tuy vậy, việc duy trì một quỹ khenthưởng, phúc lợi đủ lớn sẽ giúp công ty có thể chủ động trong việc sử dụnghơn Đây là một vấn đề công ty cần chú ý trong thời gian tới

* NỢ PHẢI TRẢ

Một điều dễ nhận thấy trong các khoản nợ của công ty là công ty không

hề sử dụng các khoản vay dài hạn Các khoản nợ của công ty chủ yếu bắtnguồn từ vay ngắn hạn và các khoản phải trả Như vậy toàn bộ các tài sảnthường xuyên và một phần tài sản không thường xuyên của công ty được tàitrợ bằng vốn chủ sở hữu, phần tài sản không thường xuyên còn lại được tàitrợ bằng việc sử dụng nợ

Biểu 3: Các hệ số nợ của công ty TSC

Hệ số nợ vốn chủ sở hữu 1,41 2,31 2,13 0,9 - 0,18

Hệ số cơ cấu nguồn vốn 0,41 0,30 0,32 - 0,11 0,02

(Nguồn: Phòng - tài chính kế toán)

Qua biểu 3 có thể dễ dàng nhận xét về cơ cấu nguồn vốn của công ty.Với hệ số nợ trên tổng nguồn vốn cao và có xu hướng tăng cùng với sự tăngnguồn vốn cho thấy việc công ty mở rộng kinh doanh hoàn toàn dựa vào việc

sử dụng nợ Mặt khác, hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu quá cao đồng thời vớiviệc tỷ trọng vốn chủ sở hữu trong tổng vốn thấp và có xu hướng giảm chứng

tỏ khả năng tự chủ về tài chính của công ty còn rất thấp Để nghiên cứu kỹhơn về các khoản nợ của công ty ta quan sát biểu 4

Biểu 4: Nợ phải trả của công ty TSC

4 Thuế và các khoản phải nộp Nhà

nước

5.Phải trả cho các đơn vị nội bộ 2.474 8.062 6.264

6 Các khoản phải trả phải nộp khác 3.414 4.498 3.080

(Nguồn: Phòng tài chính – kế toán)

Số liệu ở biểu 3 cho thấy tỷ lệ nợ của công ty khá cao nhưng tỷ lệ vayngắn hạn Ngân hàng lại rất thấp (cao nhất cũng chỉ chiếm khoảng 3%) Nhưvậy nợ của công ty chủ yếu nằm trong các khoản phải trả Đây là một điều rấttốt đối với mỗi doanh nghiệp bởi lượng vốn chiếm dụng được nhiều, màlượng vốn này hầu như không có chi phí, do đó lợi nhuận kiếm được không lophải trả lãi vay Việc công ty sử dụng tỷ lệ nợ cao là xuất phát từ nhiềunguyên nhân:

- Trước hết, do công ty TSC là một công ty trực thuộc Phòng Công

nghiệp và Thương mại Việt Nam, vốn của công ty do Phòng Thương mại cấp.Nhưng lượng vốn được cấp ban đầu không thể đáp ứng được nhu cầu vốnkinh doanh Mặt khác, phạm vi hoạt động kinh doanh rộng cả trong và ngoàinước, thực hiện nhiều chức năng hay nghiệp vụ kinh doanh do đó đòi hỏi phải

có một lượng vốn đủ lớn Vì vậy, nhu cầu sử dụng nợ của công ty là điều tấtyếu Nhờ uy tín của Phòng Thương mại, nên việc sử dụng nợ của công ty tỏ ra