Bài giảng sinh lý động vật chương 7 sinh lý sinh dục và sinh sản

Cấu tạo hệ sinh dục đực Tuyến tiền liệt Tinh hoàn Bìu Mào tinh hoàn Tuyến hành niệu đạo Hậu môn Niệu đạo Dương vật Quy đầu Ống dẫn tinh Bàng quang Xương mu Trực tràng Túi

• Hệ sinh dục bắt nguồn từ lá trung phôi bì.

• Ở người, hệ sinh dục hình thành ở tuần thứ 8 trong giai đoạn bào thai.

1 Sơ lược cấu tạo hệ sinh dục

1.1 Cấu tạo hệ sinh dục đực

Tuyến tiền liệt

Tinh hoàn

Bìu

Mào tinh hoàn

Tuyến hành niệu đạo

Hậu môn

Niệu đạo

Dương vật

Quy đầu

Ống dẫn tinh

Bàng quang Xương mu

Trực tràng

Túi tinh

Niệu quản

– Tuyến tiền liệt

– Tuyến hành niệu đạo

• Các cơ quan sinh dục ngoài

– Dương vật (chứa niệu đạo) – Bìu

Tinh hoàn:

• 2 tuyến hình bầu dục nằm trong bìu

• Hình thành ở gần thận, di chuyển xuống bìu

ở nửa cuối tháng thứ 7 của sự phát triển thai

• Được bọc bởi áo bọc tinh hoàn, bên trong là

•Tinh trùng đổ vào ống sinh tinh thẳng rồi vào

lưới tinh hoàn

•Từ lưới tinh hoàn có 12-15 ống xuất dẫn tinh

trùng vào ống mào tinh

• Giữa các ống sinh tinh có nhóm tế bào kẽ

tiết ra testosteron (tuyến nội tiết)

HỆ SINH DỤC NAM

• Mào tinh hoàn

– Uốn cong hình chữ C dọc theo đầu trên và bờ sau tinh hoàn

– 3 phần:

• Đầu: úp lên tinh hoàn như cái mũ

• Thân: ngăn cách với tinh hoàn bằng một túi bịt

• Đuôi: dính vào tinh hoàn bởi các thớ sợi– Bên trong chứa các ống xuất cuộn lại gọi là tiểu thùy mào tinh, rồi đổ vào 1 ống dài khoảng 6m gọi là ống mào tinh

HỆ SINH DỤC NAM

Ống dẫn tinh

– Đi từ đuôi mào tinh đến mặt sau bàng

quang, kết hơp với ống tiết của túi tinh

để tạo thành ống phóng tinh

– Dài khoảng 30 cm, đường kinh 2-3 mm

– Được chia thành nhiều đoạn

Túi tinh Ống

phóng tinh

Niệu đạo

Tinh hoàn

Dương vật

Ống dẫn tinh

Tuyến tiền liệt

Niệu quản

Mào tinh

HỆ SINH DỤC NAM

• Túi tinh (tuyến tinh)

Sản xuất 60% thể tích tinh dịch, dài 5cm, nằm

sau bàng quang, dọc bờ dưới ống dẫn tinh

• Ống phóng tinh

–Mỗi ống dài 2cm, chạy chếch qua tuyến tiền liệt

đổ vào niệu đạo tiền liệt

–Ống mào tinh + ống dẫn tinh + ống phóng tinh

+ niệu đạo = đường dẫn tinh

• Tuyến tiền liệt

–Khối hình nón, đáy ở trên, đỉnh ở dưới

–Nằm dưới bàng quan và bao quanh niệu đạo

tiền liệt

–Dịch tiết của tuyến tiền liệt góp khoảng 25%

thể tích tinh dịch và góp phần vào sự vận động

và sức sống của tinh trung

–Dịch tiết đổ vào niệu đạo tiền liệt

HỆ SINH DỤC NAM

• Tuyến hành niệu đạo

– Hai tuyến nằm ở 2 bên

acid của nước tiểu trong

niệu đạo, bôi trơn đầu

dương vật và niêm mạc

niệu đạo

HỆ SINH DỤC NAM

• Dưong vật

Gồm quy đầu, rễ, thân dương vật, bên trong là niệu đạo

Do 3 khối mô cương và các lớp bọc tạo nên

• hai khối hình trụ gọi là thể hang

• khối nằm ở mặt dưới gọi là thể xốp, bên trong chứa niệu đạo

Arthur C Guyton, Textbook of medical physiology, Elsevier, 2006

Niệu đạo

Động mạch

Thể xốp Thể hang

Lớp cân sâu

• Bìu là túi da sẫm màu do các lớp thành bụng trĩu xuống, chia làm 2 ngăn

HỆ SINH DỤC NAM

10

1.2 Cấu tạo hệ sinh dục cái

CẤU TẠO BỘ MÁY SINH DỤC NỮ

Donald C Rizzo, Delmar’s Fundamental of Anatomy & Physiology, Thomson, 2001

Âm đạo

Hậu môn

Dây chằng treo

Trực tràng

Cổ tử cung

Buồng trứng

Môi bé Môi lớn

• Buồng trứng Nội tiết: nội tiết tố nữ estrogen (tuyến vú, dáng, tiếng nói, tính

tình)

hoàng thể tố progesteron (giúp trứng làm tổ, thai phát triển)  Kinh nguyệt

• Vòi trứng Trứng gặp tinh trùng trong vòi trứng, được thụ tinh

Là nơi sinh ra kinh nguyệt, làm tổ của trứng đã thụ tinh

thai nhi phát triển

• Âm đạo Là nơi nhận tinh trùng khi giao hợp,

đường thai nhi lọt qua khi chuyển dạ

• Âm hộ Bộ phận ngoài của cơ quan sinh dục nữ, có các nếp da để bảo vệ

HỆ SINH DỤC NỮ

Donald C Rizzo, Delmar’s Fundamental of Anatomy & Physiology, Thomson, 2001

Thành tử cung

Âm đạo

Vòm

Cổ tử cung

Buồng tử cung

Dây chằng

treo

Dây chằng tròn

Lỗ tử cung

Cỗ tử cung

Tua vòi

Phễu vòi

tử cung

Lớp cơ Thanh mạc

Niêm mạc

• Buồng trứng (BT)

– Sinh noãn và tiết các nội tiết

tố nữ

– được cố định bởi 3 dây chằng

• Mạc treo BT: nối BT với mặt sau dây chằng rộng

• Dây chằng riêng BT: buộc BT vào sừng tử cung

• Dây chằng treo BT: gắn BT vào thành bên chậu hông

• Cấu tạo BT

– Thượng mô

– Vỏ: mô liên kết dày đặc + nang trứng (chứa 1 trứng) + tế bào lót thành nang

– Tủy: mô liên kết lỏng (máu+mạch bạch huyết+thần kinh)

• Ở tuổi sinh đẻ, mỗi chu kì kinh nguyệt

– có 1 nang trứng chín, vỡ ra giải phóng trứng vào ổ phục mạc

– Tế bào lót sản xuất ra estrogen

– Sau khi trứng rụng, nang phát triển thành hoàng thể, sản xuất ra progesteron

– Trứng không được thụ tinh, hoàng thể thoái hóa thành thể trắng– Trứng được thu tinh sẽ gắn vào thành tử cung, phát triển thành thai

HỆ SINH DỤC NỮ

• Vòi tử cung

– 2 vòi chạy từ tử cung sang 2 bên, dài

khoảng 10cm

– Gồm phần tử cung, eo vòi, bóng vòi,

phễu vòi và tua vòi ( một trong những

tua này dính với BT)

• Tử cung

– Là một phần của con đường mà tinh

trung đi qua để tới vòi tử cung

– Nơi xảy ra kinh nguyệt, làm tổ của trứng

đã thụ tinh và phá triển của thai

- Sự hình thành trứng và chín

- Chu kỳ động dục

B SINH LÝ SINH DỤC CÁI

• Ở tuổi sinh đẻ, mỗi chu kì kinh nguyệt

– Có 1 nang trứng chín, vỡ ra giải phóng trứng vào ổ phục mạc

– Tế bào lót sản xuất ra estrogen

– Sau khi trứng rụng, nang phát triển thành hoàng thể, sản xuất ra progesteron

– Trứng không được thụ tinh, hoàng thể thoái hóa thành thể trắng– Trứng được thu tinh sẽ gắn vào thành tử cung, phát triển thành thai

B SINH LÝ SINH DỤC CÁI

B SINH LÝ SINH DỤC CÁI

22

23

CHƯƠNG 7. SINH LÝ SINH DỤC VÀ SINH SẢN

Tuyến Yên Anterior pituitary GnRH

LH FSH

Nang trứng phát triển

FSH (Follicle stimulating

Hormone) do thùy trước tuyến Yên

tiết ra kích thích nang trứng phát

triển thành dạng nang trứng chín

và làm tăng sinh cơ quan sinh sản

và các hoạt động trao đổi chất khác

phục vụ cho quá trình trứng rụng

sau này

LH (Luteinizing Hormone) cũng

do thùy trước tuyến Yên tiết ra

ngay trước khi động dục và nồng

độ tăng dần và đạt cao nhất để gây

rụng trứng

Người ta cho rằng nồng độ

estrogen là yế tố kích thích cho tạo

ra “sóng LH” xuất hiện gây rụng

trứng.

Tỷ lệ (LH/FSH: 3/1) và áp lực dịch

nang trứng lớn gây rụng trứng

26

Sự phát triển của phôi

29

Đẻ và nuôi con bằng sữa Mãn kinh

Đẻ và nuôi con bằng sữa Mãn kinh

3 Tránh thụ thai và sinh đẻ có kế hoạch

4 Một số bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục

Ngày đầu

của chu kỳ

KN

Ngày rụng trứng

Ngày đầu của chu kỳ sau

DC trong ống dẫn trứng

CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP

Nam:

Viêm tinh hoàn, đường dẫn tinh, dương vật, tuyến tiền liệt

Nữ:

Viêm buồng trứng, vòi trứng (phần phụ) Tử cung, âm đạo, âm hộ

VIÊM NHIỄM SINH DỤC NAM VÀ NỮ

NGUYÊN NHÂN:

Vi khuẩn gây mủ, lậu, giang mai, nấm, KST (ghẻ, trùng roi…)

TRIỆU CHỨNG:

•Viêm, sưng đỏ, đau (tự nhiên, khám…)

•Tiểu gắt, buốt, ngứa

•Vết loét, nổi cục

•Nổi hạch ở bẹn

•Chất xuất tiết ở niệu đạo hay âm đạo