Bài giảng sinh học động vật chương 2 1 hệ thần kinh

Khái niệm vệ hệ thân kinh Hệ thân kinh có câu trúc rât phức tạp nhưng nguyên tắc hoạt động lại rất đơn giản: « Thu nhan tín hiệu và phát tín hiệu kích thích từ các thụ quan cảm giác..

HE THAN KINH

| Su tiễn hóa của hệ thân kinh

II Cầu trúc của hệ thần kinh ở động vật có xương

sông

1 Hệ thân kinh trung ương

2 Hệ thần kinh ngoại biên

lII Xung thân kinh và sự dẫn truyện xung thân kinh

1 Hoạt tính điện của neuron

2 Sự dẫn truyền xung thân kinh

IV Phản xạ

Khái niệm vệ hệ thân kinh

Hệ thân kinh có câu trúc rât phức tạp nhưng nguyên tắc hoạt động lại rất đơn

giản:

« Thu nhan tín hiệu và phát tín hiệu kích

thích từ các thụ quan cảm giác

+ Xử lý thông tin các tín hiệu

Phát thông tin trả lời qua hoạt động của

cơ và tuyên.

Sự tiên hóa của hệ thân kinh

>Động vật đơn bào chưa có hệ thân kinh,

co’ thé liên hệ với môi trường thông qua

dịch nội bào, đó chính là sự điều hòa thế

dịch

>Động vật đa bào, hệ thân kinh xuất hiện

và phát triển dân từ thập đên cao, từ đơn giản đến phức tạp.

\ Neural ring Radial nerve +

Aplysia (Mollusca)

Câu tạo mạng lưới

> Cac té bào thân kinh nằm rãi rác trong cơ thê và liên hệ

với nhau qua các sợi thân kinh tạo thành mạng lưới thân kinh

> Xung động thân kinh sẽ lan tỏa toàn thân

> Vi du: Thuy ttc (Hydra), Sao bién (Echinoderm)

Cau tao dang chuôi hay hạch

> Cac té bao than kinh tap trung thanh cac hach than kinh

Các hạch nôi với nhau bởi các sợi thân kinh

> Xung thân kinh không lan tỏa khắp cơ thê mà khu trú tại

oe \

peripheral Vet < nerve

Câu tạo dạng ông

> Xuất hiện ở cá lưỡng tiêm Nao bé Ống thần kinh

> Phia dau ông thân kinh đã <@ŒẲ@==

xuat hién mam mong cua nao Aye — =5

bộ nhưng còn đơn giản, chưa

hoàn chỉnh và được gọi là

bọng não (trước, giữa, sau)

Hindbrain Midirain forecran

(Rhombencephaion) (Mesencephaion) (Prosencephaion| Spinal cord

Câu tạo có não bộ hoàn chỉnh

> Cac bong nao phat trién và hoàn thiện dân về cau

tạo, từ đó các cơ quan cảm giác của sinh vat cũng phát triên

Câu tạo có não bộ hoàn chỉnh

(shark) (frog) (allig ator) (goose)

Cau tao co nao bo hoan chinh

¢ Khi doi song chuyén dan lén can, cac co quan cảm giác cũng được phát triển và

hoàn thiện dân

Hệ thân kinh động vật có xương sống

> Phát triễn từ lá phôi ngoài

> Đâu tiên tạo thành ông thân kinh chạy dọc

theo lưng sinh vật

> Phân trước ông thân kinh phình to thành

não bộ và các dây thân kinh não

> Phân còn lại của ông thân kinh phát triển

thành tủy sông và các dây thân kinh tủy.

Hệ thân kinh động vật có xương sông

Hệ thân kinh động vật có xương sông

Hé than kinh trung wong

Gom não bộ và tủy song, duoc bao vé chac

® spinous process (pointing to the back)

& central canal

Mang tuy song

Chat xam va chat trang

Dorsal

© 2007 Thomson Higher Education

Chat xam

> Do cac than neuron và các sợi thân kinh không có bao myelin tạo nên

> Ở giữa có ống trung tâm chứa dịch não tủy

> Mỗi bên có:

+ Sừng trước (sừng vận động) tạo nên rễ trước của dây thân kinh tủy

» Sừng sau (sừng cảm giác) tiếp nhận các sợi cảm giác của dây thân kinh tủy

s% Gừng bên ở đoạn ngực: do các neuron của hệ thân kinh thực vật tạo thành

Copyright © The MoGraw-Hill Companixe, Inc, Panmiasion aquired for raproduction or dapley

Rãnh giữa sau

—— Ống trung

Cột trắng sau (lưng) tâm

Chat trang l Cột trắng trước (bụng

Rễ sa

> Tat ca cdc sợi trục đều có bao myelin bao boc

Copyright © The MoGraw-Hill Companixe, Inc, Panmiasion aquired for raproduction or dapley

Ranh gitra sau

~ Cau néi xam

Than kinh tuy, ——— Cầu nối trắng

Rễ trước

Khe giữa trước

Chic nang dan truyén cam giac di lén

> Liên hệ tủy sông với hành tủy

Bó dẫn truyền cảm giác đi lên Bó dân truyện vận động đi xuông

Cầu nối trắng trước

Bó tủy sau giữa (Goll)

Bó tủy sau bên (Burdach) Bó lưới - tủy bên

Bó tủy - tiểu não sau

(Flechsig) Bó nhân tháp chéo

Bó tủy - tiêu não trước

(Gowers) Bó nhân đỏ - tủy

Bó tủy - thị bên Bó lưới - tủy giữa

Chic nang dan truyén cam giac di lén

> Bo Goll va Burdach: dan

truyện các xung cảm giác

sâu, có ý thức, từ các thụ

quan bản thé (cơ, cân,

gân, xương, khớp) truyền

vê tủy sông và chạy lên

não, cho biết vị trí, cử

động của từng phân cơ

thê

> Bó Flechsig và Gowers:

dân truyền các xung cảm

giác sâu, không ý thức,

neurons) J Medulla oblongata

Fasciculus cuneatus (axon of first-order sensory neuron)

Axon of first-order neuron :

Chic nang dan truyén cam giac di lén

sau): dan truyén

cam giác dau,

Axons of

third-order neurons

Thalamus Cerebral cortex

Cervical spinal cord

Axons of first-order neurons

Temperature receptors

Lumbar spinal cord

Chức năng dẫn truyền vận động đi xuống

Bó dẫn truyền cảm giác đi lên Bó dân truyên vận động đi xuông

Cầu nói trắng trước

Bó tủy sau giữa (Goll)

Bó tủy sau bên (Burdach)

Bó tủy - tiểu não

sau (Flechsig)

Bó lưới - tủy bên

Bó nhân tháp chéo

Bó tủy - tiêu não trước

(Gowers) Bó nhân đỏ - tủy

Bó tủy - thị bên Bó lưới - tủy giữa

Chức năng dẫn truyền vận động đi xuống

trước tủy sông

Upper motor neurons Primary motor area

of cerebral cortex

Internal capsule

Cerebrum

Midbrain

Cerebral peduncle

Lateral corticospinal E

tract Skeletal muscle

Cervical spinal cord

Lumbar spinal cord

Lower motor neurons

Chức năng dẫn truyền vận động đi xuống

> Bó nhân đỏ - tủy: xung

Cervical spinal cord

Chức năng dẫn truyền vận động đi xuống

> Bó tiền đình - tủy: làm tăng trương lực cơ

> Bó mái - tủy: chi phối cử động đầu, mặt

> Bó lưới - tủy: điêu hòa hoạt động chung của tủy sống

Bó dẫn truyền cảm giác đi lên Bó dân truyên vận động đi xuông

Cầu nói trắng trước

Bó tủy sau giữa (Goll)

Bó tủy sau bên (Burdach)

Bó tủy - tiểu não

sau (Flechsig)

Bó lưới - tủy bên

Bó nhân tháp chéo

Bó tủy - tiêu não trước

(Gowers) Bó nhân đỏ - tủy

Bó tủy - thị bên Bó lưới - tủy giữa

Chức năng trung tâm của phản xạ

Chất xám của tủy sống là trung tâm của một số phản xạ:

> Phan xa gan — co: phan xa banh chè, phản xạ gân gói

Flexor muscles

Chức năng trung tâm của phản xạ

Chất xám của tủy sống là trung tâm của một số phản xạ:

> Phản xạ da: thường thay & da bung, da gan ban chan

> Phản xạ trương lực cơ: bình thường cơ giữ một mức căng nhất định, khi tổn thương tủy sống thì cơ sẽ co cứng hoặc mêm nhữũn

nao va VỎ não, [Hindbrain| oblongata

he limbic.

Nao sau

¢ La phan nao nối liên với tủy sống, là trung khu

của các hoạt động sông còn cơ bản của cơ thê

Pons Reticular formation

Medulla Cerebellum

Hanh tuy (Medulla) va cau Varol (Pons)

Hanh tủy là phân

ôi tiếp của tủy

Reticular formation

Chức năng của Hành tủy và câu Varol

> Chức năng phản xạ

‹+Trung khu điều hòa hô hấp

+Trung khu điêu hòa tim mạch

‹+»Trung khu điêu hòa tiêu hóa

‹+Trung khu các phản xạ bảo vệ như ho, hat

hơi

s% Ïrung khu phản xạ giác mạc

¢¢ Trung khu phản xạ trương lực.

Chức năng của Hành tủy và câu Varol

> Chức năng dẫn truyền

s%«Là nơi chạy qua của các đường cảm giác

từ tủy sông lên não và các đường vận động từ não đi xuông tủy sông

Là nơi bắt chéo của nhiều đường quan

trọng

«Nơi xuât phát các đôi dây thân kinh sọ

não từ sô V - XI.

Thê lưới (Reticular formation)

> Gồm các neuron tạo thành

lưới bao quanh một phân

hành tủy và câu não

Tiéu nao

> Duoc phát triển từ thành

lưng của bọng não sau

> Gom 2 ban cau tiêu não và

vỏ tiêu não được nội với

nhau qua thùy giun Vỏ tiêu

não xuất hiện sau cùng nên

gọi là vỏ tiêu não mới

> Chat xam bao phủ bên

ngoài, chất trắng bên trong

> Ở động vật CÓ VÚ, tiêu não

có lớp vỏ rât phát triển,

chứa nhiều tê bào, đặc biệt

là tê bào Purkinje

Mesencephalic aqueduct

“& — Pineal gland

| — +s c Corpora quadrigemina

White matter (arbor vitae)

Mammillary body Mesencephalon

Chức năng của tiêu não

>»Kiểm soát và điêu hòa các vận động

không tùy ý như trương lực cơ, sự phối hợp động tác và duy trì tư thê, giữ thăng bang cho co thé trong không gian

> Kiém soat va diéu hòa các vận động tùy ý Tôn thương sẽ làm cho cơ thê chóng mệt

mỏi, run rây khi vận động, gây rồi loạn

phát âm và chữ việt

Não giữa (Midbrain)

> Được phát triển từ bọng não giữa

» Là phân não bé nhất, nằm trên

câu não và nồi não sau với não

quanh câu não thât

Cuong não nằm ở phía bung

của não giữa.

Chức năng của não giữa

> Trung tam thi giác và thính giác sơ câp

> Hai củ não trước điêu khiển phản xạ định

hướng thị giác: mây mắt, quay đâu, đưa mắt về phía có nguôn sáng

>Hai củ não sau điều khiên phản xạ định

hướng thính giác: vễnh tai, quay đâu về

phía có âm thanh

Não trước (Forebrain)

> Được hình thành từ bọng não trước

> Bao gồm: đôi thị, dưới đôi, hệ viên, đại não và vỏ não

> La phân qu an Brown & Benchmark Introductory Psychology Electronic Image Bank copyright @ 1995 Times Mirror Higher Education Group, Inc

của não bộ, điêu

khiên tô hợp tât cả

7 ^ > Cerebral cortex

cac hoạt động cua Corpus callosum

Thalamus các Nn Ol Q u an Hypothalamus

Doi nao hay doi thi (Thalamus)

> Là khôi chât xám lớn hình

trứng Hai đôi não 2 bên

nội với nhau băng một

câu

> Vùng trên đôi còn gọi là

mau nao trén (epiphysis

cerebri) lam thanh tuyén

tung (corpus pineale)

>» Vung sau doi la vung cua

các thé gdi giữa (nhận

xung thính giác) và thê gôi

> Giới hạn của đôi thị và

yung dưới đồi là não that

Chức năng của đôi thị

>La tram trung chuyên quan trọng nhất

dưới vỏ não Các đường cảm giác chính như thị giác, thính giác, vị giác, xúc giác

(trừ khứu giác) trước khi lên vỏ não đêu tập trung về đôi thị

>Là trung khu cao cập dưới vỏ não của

cảm giác đau

> Phan tích, chọn lọc những thong tin cam giác truyên vê.

Duoi doi (Hypothalamus)

>Năằm giữa đôi thị

Chức năng cua dui doi (Hypothalamus)

>Trung khu quan trọng trong việc điêu

chỉnh trạng thái cân băng nội môi (nhờ có các trung khu đói, khát, nóng lạnh)

> [Thu nhận các xung cảm giác, âm thanh,

mùi vị, nhiệt, hàm lượng glucose trong

máu, huyêt áp, đói khát

>Điêu chỉnh hoạt động chế tiết hormone

của tuyên yên.

Hệ viên (Limbic system)

> Là tập hợp neuron khu trú trên đôi thị và dưới vỏ

não

> Dong vai tro quan trọng trong việc hình thành

các xúc cảm sâu sắc như thiện chí, thỏa mãn, lo

sợ Các thông tin về các xúc cảm trên được

lưu giữ (trí nhớ) trong các trung khu của hệ

> Vừa là trung khu của xúc cảm, vừa là trung khu

của trí nhớ nên các trạng thái xúc cảm được tích

giữ luôn hiện vệ với chi tiêt đây đủ, phong phú.

Dai nao (Cerebrum)

va vo nao (Cerebral cortex)

> Đại não là phần lớn nhất, phát triển từ bọng não trước và

là phân phát triên cuôi cùng của quá trình tiên hóa

> Gom 2 ban cau duoc

nổi với nhau bằng

thé chai (corpus

callosum), 2 ban cau

não được phân cách

Thalamus

Hypothalamus

Vo nao

> La lớp ngoài cùng của đại

não, dày 2-4mm, chiêm

25% thể tích não nhưng

chứa tới gần 75% tổng sô

neuron của não

Sự phan vùng chức phận

> Trong quá trình

phát triên phôi và

thai, phân chât xám

phát triên rât nhanh

on left side)

Olfactory bulb (sense of smell)

Su phan vung chuc phan

> Các rãnh lớn chia bán câu đại não thành 4 thùy:

“Thuy trán (Frontal lobe): vận động, tốc độ, nhân cách,

of emotions)

© 2007 Thomson Higher Education

Sự phân vùng chức phận

Primary motor Primary sensory

area sequence area sequence

Chức năng của đại não và vỏ não

>Là cơ quan chỉ huy cao nhật của cơ thê, điêu hòa và phôi hợp các hoạt động sông

của cơ thê, làm cho cơ thế luôn là một khôi toàn vẹn, thông nhất và thông nhật

với môi trường

>Vỏ não là cơ sở vật chât hay còn gọi là

tiên đê tự nhiên cho sự xuât hiện ngôn

ngữ, làm cho con người có quá trình tư duy trừu tượng, hoạt động có ý thức.

HE THAN KINH NGOAI BIEN (PERIPHERAL NERVOUS SYSTEM)

> Là hệ thông các dây thận kinh, các hạch thân

Kinh và các đám rol thần kinh nằm ngoài cột sông và hộp sọ

> Truyén dat cac xung thân kinh từ não bộ và tủy sông phát ra đến các cơ quan

> Dan truyén các xung cảm giác do tác động của

môi trường vào cơ thê vê trung ương

> Bao gôm 2 phân:

‹»Phân động vật tính

+»Phân thực vật tính

Day than kinh va hach than kinh

> Dây thân kinh là các sợi thần kinh hợp thành bó

>» Hach than kinh (ganglion) la cac câu trúc hình bâu dục

có chứa các thân neuron và các tế bào thân kinh đệm

>» La tram trung gian trong việc dẫn truyén t than kinh, hach than kinh có một dây thân kinh đi vào và một dây thần kinh di ra

> Hướng di cua cac xung than kinh guy dinh loai hach thân kinh là hach cam giac (sensory ganglion) hay hạch

tw dong (autonomic ganglion)

Copyright © The McGraw-Hill Companies, Inc Permission required for reproduction or display

Spinal cord Effector organ

Phan động vật tính (Thân kinh soma)

> Điều khiên hoạt động của cơ vân bám xương (hệ vận

động) và một sô cơ quan như vùng đâu mặt

> Bao gồm:

+12 đôi dây thân kinh sọ não, đánh số từ l — XII:

vDây cảm giác: |, Il, VIII

v Dây vận động: III, IV, VI, XI, XII vDây pha: V, VII, IX, X

+31 đôi dây thân kinh tủy sống

“Cac đám rồi ở cô, cánh tay, thắt lưng, cùng Từ các

đám rôi này có rât nhiêu dây thân kinh chạy đên các

phân khác nhau của cơ thể để điều khiển sự vận

động