Sổ tay hướng dẫn lập kế hoạch quản lý môi trường cấp xã

Uỷ ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ môitrường tại địa phương theo quy định sau đây: a Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo

Mục lục

Phần 1: Cơ sở lập kế hoạch 3

1 Lập kế hoạch là gì 3

2 Các thành tố căn bản của một kế hoạch 3

3 Một số căn cứ pháp lý để lập kế hoạch quản lý môi trường xã 3

4 Thông tin phục vụ lập kế hoạch quản lý môi trường xã 8

Phần 2: Quy trình lập kế hoạch môi trường xã 13

 Bước 1: Thành lập nhóm điều phối LKH cấp xã 14

 Bước 2: Nghiên cứu các tài liệu có sẵn liên quan đến quản lý môi trường xã/thôn 14

 Bước 3: Đánh giá nhanh hiện trạng môi trường tại các thôn/xóm 14

 Bước 4: Phác thảo kế hoạch quản lý môi trường cấp xã 15

 Bước 5: Tổ chức hội nghị lập kế hoạch hành động quản lý môi trường xã 15

 Bước 6: Chỉnh sửa và bổ sung 15

 Bước 7: Tổ chức các cuộc họp tham vấn với người dân và các tổ chức xã hội thôn 15

 Bước 8: Hoàn thiện và phê duyệt 16

 Bước 9: Tổ chức thực hiện 16

Phần 3: Công cụ đánh giá nhanh có sự tham gia trong lập kế hoạch 17

I Sơ lược về đánh giá nhanh có sự tham gia 17

II Một số công cụ đánh giá nhanh có sự tham gia 20

Công cụ 1: vẽ sơ đồ xã/thôn 20

Công cụ 2: Vẽ sơ đồ mặt cắt 23

Công cụ 3: Phân tích cây vấn đề 26

Công cụ 4: Phân tích các bên liên quan 29

Công cụ 5: Phân tích vai trò giới 32

Công cụ 6: Khung kế hoạch quản lý môi trường xã 35

2 | P a g e Biên soạn: Phan Ngụy Trường

Các từ viết tắt

Chương trình Nông thôn mới Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển Nông thôn mới giai

đoạn 2011-2020

Phần 1: Cơ sở lập kế hoạch

1 Lập kế hoạch là gì

Lập kế hoạch là việc xác định/ dự tính các hoạt động (việc cần làm) theo trình tựtrong khuôn khổ nguồn lực, thời gian và địa điểm nhất định để đạt được mục tiêumong muốn

2 Các thành tố căn bản của một kế hoạch

 Mục tiêu cần đạt được là gì? Kết quả mong đợi như thế nào?

 Những giải pháp, tiêu chí nào cần được quan tâm?

 Những hoạt động nào cần thực hiện để đạt được mục tiêu?

 Những trang thiết bị, phương tiện nào cần có để triển khai các hoạt động?

 Đâu là thuận lợi, khó khăn trong qua trình triển khai các hoạt động?

Ai?  Ai sẽ tham gia vào quá trình LKH?

 Ai là người chỉ đạo?

 Ai là người tổ chức thực hiện?

 Ai là người hỗ trợ?

 Ai là người giám sát?

 Ai là người đóng góp, cung cấp tài chính?

Khi nào?  KH được thực hiện trong giai đoạn nào?

 Các hoạt động cụ thể được triển khai trong thời gian nào?

 Thời gian đó có phù hợp cho việc triển khai các hoạt động không?

Ở đâu?  Các hoạt động được triển khai ở địa điểm nào?

 Địa điểm đó phụ vụ cho hộ gia đình hay là nơi công cộng?

 Địa điểm đó có thực sự phù hợp để triển khai hoạt động đó không?

 Những khó khăn nào có thể gặp phải khi triển khai tại địa điểm đó?

Như thế nào/

bao nhiêu?  Hoạt động đó được triển khai như thế nào? (Làm mới hay nâng cấp, cải tạo? tự làm hay thuê tư vấn? ).

 Ngân sách đóng góp của mỗi bên là bao nhiêu (%)?

 Bao nhiêu người/hộ gia đình được hưởng lợi từ hoạt động này?

 Cơ chế tổ chức thực hiện và giám sát ra sao?

3 Một số căn cứ pháp lý để lập kế hoạch quản lý môi trường xã

 Luật bảo vệ môi trường,số 52/2005/QH11 ngày 29/11/2005

Điều 69 Trách nhiệm của Uỷ ban nhân dân các cấp trong quản lý chất thải

1 Lập quy hoạch, bố trí mặt bằng cho việc tập kết chất thải rắn sinh hoạt, xây dựng hệthống xử lý nước thải sinh hoạt tập trung, khu chôn lấp chất thải

2 Đầu tư, xây dựng, vận hành các công trình công cộng phục vụ quản lý chất thải thuộcphạm vi quản lý của mình

3 Kiểm tra, giám định các công trình quản lý chất thải của tổ chức, cá nhân trước khi đưavào sử dụng

4 Ban hành và thực hiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho hoạt động quản lý chất thải theoquy định của pháp luật

Điều 122 Trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường của Uỷ ban nhân dân các cấp

3 Uỷ ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ môitrường tại địa phương theo quy định sau đây:

a) Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường,giữ gìn vệ sinh môi trường trên địa bàn, khu dân cư thuộc phạm vi quản lý của mình; tổchức vận động nhân dân xây dựng nội dung bảo vệ môi trường trong hương ước của cộngđồng dân cư; hướng dẫn việc đưa tiêu chí về bảo vệ môi trường vào trong việc đánh giáthôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc và gia đình văn hóa;

b) Kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của hộ gia đình, cánhân;

c) Phát hiện và xử lý theo thẩm quyền các vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trườnghoặc báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường cấp trên trực tiếp;

d) Hoà giải các tranh chấp về môi trường phát sinh trên địa bàn theo quy định củapháp luật về hoà giải;

đ) Quản lý hoạt động của thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố và tổchức tự quản về giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường trên địa bàn

 Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc banhành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

17.2 Các cơ sở SX-KD đạt tiêuchuẩn về môi trường

17.3 Không có các hoạt động gây Đạt Đạt

suy giảm môi trường và có các hoạtđộng phát triển môi trường xanh,sạch, đẹp.

17.4 Nghĩa trang được xây dựngtheo quy hoạch

9 Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn

a) Mục tiêu: đạt yêu cầu tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới; đảm bảocung cấp đủ nước sinh hoạt sạch và hợp vệ sinh cho dân cư, trường học, trạm y tế, công sở

và các khu dịch vụ công cộng; thực hiện các yêu cầu về bảo vệ và cải thiện môi trườngsinh thái trên địa bàn xã Đến 2015 có 35% số xã đạt chuẩn và đến 2020 có 80% số xã đạtchuẩn;

c) Phân công quản lý, thực hiện:

- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, hướng dẫn thực hiện;

- Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Ủy ban nhân dân cáchuyện, thị xã hướng dẫn các xã xây dựng dự án theo các nội dung trên; đồng thời chỉ đạothực hiện;

- Ủy ban nhân dân các xã xây dựng dự án, lấy ý kiến tham gia của cộng đồng dân cư và tổchức thực hiện

 Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC ngày 13/4/2011 của

Bộ Nông nghiệp & PTNT, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính hướng dẫn một

số nội dung thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướngChính phủ về phê duyệt chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới giai đoạn

2010 – 2020

Điều 4 Hệ thống quản lý, thực hiện Chương trình

3 Cấp xã:

Ban quản lý xây dựng NTM xã

+ Tổ chức xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch tổng thể và kế hoạch đầu tư hàng năm xâydựng NTM của xã, lấy ý kiến các cộng đồng dân cư trong toàn xã và trình cấp có thẩmquyền phê duyệt

+ Tổ chức và tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia thực hiện, giám sát các hoạt động thựcthi các dự án đầu tư trên địa bàn xã

4 Cấp thôn, bản, ấp (gọi chung là thôn):

a) Tổ chức họp dân để tuyên truyền, phổ biến cho người dân hiểu rõ về chủ trương, cơ chếchính sách, phương pháp; các quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, cộng đồng thôn trongquá trình xây dựng NTM Triệu tập các cuộc họp, tập huấn đối với người dân theo đề nghịcủa các cơ quan tư vấn, tổ chức hỗ trợ nâng cao năng lực của người dân và cộng đồng vềphát triển nông thôn

b) Tổ chức lấy ý kiến của người dân trong thôn tham gia góp ý vào bản quy hoạch, bản đề

án xây dựng NTM chung của xã theo yêu cầu của Ban quản lý xã

d) Tổ chức vận động nhân dân tham gia phong trào thi đua giữa các xóm, các hộ tập trungcải tạo ao, vườn, chỉnh trang cổng ngõ, tường rào để có cảnh quan đẹp Tổ chức hướng dẫn

và quản lý vệ sinh môi trường trong thôn; cải tạo hệ thống tiêu, thoát nước; cải tạo, khôiphục các ao hồ sinh thái; trồng cây xanh nơi công cộng, xử lý rác thải

Điều 8 Lập, thẩm định và phê duyệt đề án xây dựng NTM của xã

2 Đề án xây dựng NTM của xã bắt buộc phải được người dân, cộng đồng và các đối tượng

có liên quan khác tham gia, đóng góp ý kiến Quy trình lấy ý kiến của cộng đồng nhân dânnhư sau:

Sau khi Ban quản lý xã dự thảo xong đề án (bao gồm cả danh mục các công trình, dự án và

kế hoạch tổng thể thực hiện), bản dự thảo đề án được công bố công khai tại trụ sở UBND xã

và được chuyển cho các trưởng thôn để chủ trì tổ chức họp với tất cả các hộ dân trong thôn,

có sự tham gia của các đoàn thể xã hội để thảo luận lấy ý kiến đóng góp Các ý kiến đóng

góp của nhân dân được ghi thành biên bản và được chuyển tới Ban quản lý xã và Hội đồngNhân dân xã Trong vòng 15 ngày sau khi bản dự thảo đề án được công bố công khai và saukhi đã họp lấy ý kiến nhân dân, Hội đồng Nhân dân xã tổ chức cuộc họp nghe ý kiến đạidiện các thôn, ý kiến giải trình, tiếp thu của Ban quản lý xã, trên cơ sở đó ban hành Nghịquyết thông qua đề án hoặc yêu cầu Ban quản lý xã chỉnh sửa một số nội dung cho phù hợp.

Điều 9 Quy trình lập kế hoạch đầu tư thực hiện đề án xây dựng NTM

e) Khung thời gian xây dựng kế hoạch NTM nên phù hợp với khung thời gian xây dựng kếhoạch kinh tế xã hội (hàng năm và 5 năm)

Điều 19 Trách nhiệm của UBND các cấp

3 UBND các xã: Lãnh đạo Ban quản lý xã, Ban Phát triển thôn hoàn thành các nhiệm vụquy định tại Khoản 3, Khoản 4, Điều 4 của Thông tư này

Quy định thực hiện cơ chế hỗ trợ bảo vệ môi trường nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc giai

đoạn 2012-2015 (Ban hành kèm theo Quyết định số 14/2012/QĐ-UBND ngày 24/5/2012

của UBND tỉnh Vĩnh Phúc)

Điều 4 Hỗ trợ thu gom, xử lý rác thải

Điều 5 Hỗ trợ xây mới, cải tạo rãnh thoát nước thải

Điều 6 Hỗ trợ xây dựng, cải tạo hạ tầng kỹ thuật nghĩa trang nhân dân

Điều 7 Hỗ trợ xây dựng công trình xử lý chất thải trong khu chăn nuôi tập trung

Điều 8 Hỗ trợ xây mới, cải tạo công trình cấp nước tập trung

Điều 9 Hỗ trợ xây mới, cải tạo công trình cấp nước và công trình vệ sinh trường mầm non,tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế

Điều 10 Một số hạng mục hỗ trợ khác

Điều 16 Trách nhiệm của các cấp, các ngành

11 Ủy ban nhân dân các xã: Lồng ghép và huy động các nguồn lực tổ chức thực hiện thugom, xử lý rác thải; xây mới, cải tạo rãnh thoát nước thải; xây dựng, cải tạo hạng tầng kỹthuật nghĩa trang nhân dân; xây dựng công trình xử lý nước thải khu chăn nuôi tập trung

12 Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã, các tổ chức chính trị xã hội và đại diện của cộng đồng dâncư: Thực hiện giám sát cộng đồng theo quy định hiện hành; Tổ chức tuyên truyền, vận độngnhân dân, các tổ chức, cá nhân trong huy động vốn đóng góp

 Hướng dẫn lập kế hoạch KT-XH của tỉnh, huyện năm 2012

 Nghị quyết của Đảng ủy, HĐND xã về…

 Quy hoạch xây dựng Nông thôn mới của xã giai đoạn 2011-2020

 Đề án xây dựng NTM giai đoạn 2011-2020 của xã.

4 Thông tin phục vụ lập kế hoạch quản lý môi trường xã

- Tìm hiểu tổng quan về hiện trạng môi trường xã thông qua các tài liệu sẵn có như cácbáo cáo đánh giá môi trường chuyên sâu hay báo cáo đánh giá môi trường hàng năm(nếu có); Báo cáo kinh tế xã hội hàng năm; các số liệu thống kê hàng năm của xã liênquan đến tình trang sử dụng nước sạch và nhà vệ sinh; tình hình chăn nuôi và sản xuất,nhất là chăn nuôi tập trung như trang trai hay gia trại; các cơ sở cơ khí, đồ thủ công

mỹ nghệ, thu gom và sơ chế phế liệu…; các cơ sở công nghiệp trong địa bàn hay tìnhtrạng sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu trong sản xuất nông nghiệp

- Đánh giá nhanh môi trường nông thôn có sự tham gia thông qua sử dụng một số công

cụ như bản đồ xã/thôn; sơ đồ lắt cắt; phân tích cây vấn đề; phân tích vai trò giới vàphân tích các bên liên quan Đánh giá này được thực hiện tại hiện trường thông quacác cuộc họp nhóm với đại diện người dân tại cấp thôn/xóm và đại diện chính quyền

và các ban ngành, đoàn thể liên quan tại cấp xã

- Bản kế hoạch phải được xây dựng dựa trên một khung kế hoạch thống nhất từ cấpthôn/xóm tới cấp xã và nó phải có sự gắn kết chặt chẽ với các chương trình/đề án quản

lý môi trường của tỉnh, huyên hay Quốc gia Trong khuôn khổ này bản kế hoạch cần

áp dụng bộ tiêu chí 17 của chương trình Nông thôn mới

Biểu1: Gợi ý thu thập thông tin lập kế hoạch môi trường xã

Stt Nội dung tiêu

1 Hiện trạng sử

dụng nước sạch

và nhà vệ sinh tại

thôn, xã.

Nước sinh hoạt, nhà vệ sinh hộ gia đình?

- Số hộ/tỷ lệ sử dụng nước sạch (nước máy)? Sử dụng

nước hợp vệ sinh (nước mưa, giếng đào, giếng khoan

- Mong muốn của các hộ gia đình là gì?

- Thôn/ xã đã có chủ chương, kế hoạch nào trong việc

xây dựng, cải tạo hệ thống nước sinh hoạt chưa?

- Thôn/xã đã có chủ chương, kế hoạch nào trong việc

hỗ trợ cải tạo nhà vệ sinh hộ gia đình chưa?

- Ai là người chịu trách nhiệm chính cho từng vấn đề

trên?

Nước sinh hoạt, nhà vệ sinh nơi công cộng

- UBND xã, Trường học, Trạm xá, Chợ, Nhà văn hóa

thôn…đã có hệ thống nước sinh hoạt hợp vệ sinh chưa? Nếu có ở mức độ/loại nào?

- UBND xã, Trường học, Trạm xá, Chợ, Nhà văn hóa

thôn…đã có nhà vệ sinh hợp tiêu chuẩn chưa? Nếu

có ở loại hình nào? Có đáp ứng được nhu cầu sử dụng không? (Nhất là với trường học, chợ).

- Mong muốn của nhà trường…là gì?

- Trường/ xã đã có chủ chương, kế hoạch nào trong

việc xây dựng, cải tạo hệ thống nước sinh hoạt và nhà vệ sinh chưa?

2 Tình trạng quản

lý và sử dụng

nghĩa trang, đặc

biệt là ngĩa trang

nhân dân (nghĩa

địa) trên địa bàn

thôn, xã.

- Hiện nay xã có mấy nghĩa trang nhân dân? Chúng

nằm ở đâu? Có tình trạng chôn cất rải rác không đúng nơi quy định không?

- Các nghĩa trang, nơi chôn cất này có ảnh hưởng gì

đến đời sống của người dân không? (Ngấm vào mạch nước ngầm, mùi khó chịu? gây tâm lý hoang mang sợ hãi…?).

- Các nghĩa trang hiện nay có thuận lợi, phù hợp

không? Chúng cần được cải tạo, nâng cấp gì?

- UBND xã đã có chủ chương, kế hoạch di dời hay cải

tạo chưa? Cụ thể?

3 Các cơ sở sản

xuất kinh doanh - Hiện nay trong xã/thôn có các loại hình/cơ sở sản

xuất nào sau đây không: các nhà máy; trang trại chăn nuôi, cơ sở cơ khí, cơ sở thu gom và sơ chế phế liệu, cơ sở làm đò thủ công mỹ nghệ, cơ sở chế biến nông sản, lò mổ…?

- Nếu có, mỗi loại hình có bao nhiêu cơ sở? các cơ sở ấy được phân bố/nằm ở đâu trong thôn/xã?

- Cơ sở nào đang/ có nguy cơ gây ONMT nhiều nhất? ảnh hưởng cụ thể của chúng là gi?

- Đã có cơ sở gây ô nhiễm nào được xử lý chưa? Xử lý như thế nào? Ai xử lý?

- Hiện nay còn có cơ sở nào cần được xử lý? Nên xử lý như thế nào?

- Các cơ sở này có đóng góp phí quản lý môi trường cho địa phương không?

- UBND xã đã có chủ chương, kế hoạch gì để quản lý môi trường các cơ sở này chưa?

- Nếu chưa, nên làm gì và làm như thế nào để giải quyết tình trạng này?

- Có các hoạt động/phong trào khai thông cống rãnh,

phát quang bụi dậm, quét dọn ngõ xóm không? Phạm vi và tần xuất?

- Có các phong trào trồng cây xanh, dọn dẹp ao hồ

nơi công cộng không?

- Người dân có tham gia nhiệt tình không?

- Thôn/xã đã có đội/tổ vệ sinh không?

- Ai là người tổ chức? Đâu là những khó khăn trong

- Tình hình môi trường của thôn/xã hiện nay ra sao?

- Ô nhiễm nào nghiêm trọng nhất tại thôn xã (nước,

đất, không khí, tiếng ồn…)?

- Những nguyên nhân chính gây ra tình trang trên?

Rác thải sinh hoạt

- Hiện nay rác thải sinh hoạt được các hộ gia đình xử

lý như thế nào?

- Đã có đội thu gom rác ở các thôn và HTX môi

trường xã chưa? Nếu có các đơn vị này có đủ phương tiện và kỹ năng để hoạt động?

- Đã có điểm tập kết rác ở thôn và bãi rác của xã

- UBND xã đã có quy hoạch, chủ chương, kế hoạch

quản lý chất thải chưa? Cụ thể?

Chất thải chăn nuôi

- Hiện nay tại thôn/xã phát triển loại hình chăn nuôi

nào là chủ yếu?

- Quy mô chăn nuôi ra sao?

- Các chuồng trại (nhất là với các gia trại) có được

xây dựng đúng tiêu chuẩn?

- Phân và nước thải gia súc, gia cầm được xử lý như

thế nào?

- Xã đã có khu chăn nuôi tập trung chưa? Nếu có thì

có bất cập gì trong quản lý môi trường không? Nếu chưa thì chủ chương, kế hoạch ra sao?

Rác thải nông nghiệp

- Hiện nay các hộ gia đình trong thôn/xã canh tác cây

- Các bao bì, chai lọ…thuốc BVTV được xử lý như thế

nào? ở đâu? (nhất là với các chai thủy tinh).

- Thôn/xã đã có địa điểm tập kết và tiêu hủy bao

bì…tại các khu vực canh tác chưa?

6 Vấn đề chung - Các hộ gia đình có được tập huấn, truyền thông?

- Nội dung và cách thức thực hiện?

- Ai tổ chức và thực hiện? khi nào? ở đâu? qui mô và

tần xuất?

- Phụ nữ đóng vai trò gì trong việc gây ONMT và chịu

ảnh hưởng của ONMT?

- Hiện nay xã đã có chủ chương, kế hoạch cụ thể nào

trong việc quản lý môi trường? (Đề án NTM? kế hoạch phát triển KT-XH hàng năm/5 năm? Nghị quyết của Đảng ủy, HDND xã…?).

- Cơ quan, đơn vị nào trong xã chịu trách nhiệm chính

trong xây dựng chính sách, kế hoạch môi trường? Ban ngành đoàn thể nào đóng vai trò tích cực nhất trong việc tham gia/hỗ trợ xây dựng các chính sách này?

- Để một kế hoạch môi trường được triển khai nó cần

được thông qua các bước nào? Ai là người phê duyệt cuối cùng và ai lài người tổ chức thực hiện?

- Các nguồn kinh phí chính để thực hiện kế hoạch có

thể lấy từ đâu? tỷ lệ % cho từng nguồn?

Phần 2: Quy trình lập kế hoạch môi trường xã

Sơ đồ 1: Quy trình lập kế hoạch môi trường xã

Nghiên cứu các tài liệu sẵn có

Tổ chức các cuộc họp đánh giá nhanh hiện trạng MT

thôn/xóm

Họp nhóm điều phối LKH cấp

xã để phác thảo kế hoạch MT xã

Tổ chức cuộc họp với các bên liên quan

để Lập kế hoạch quản lý MT xã

Nhóm điều phối LKH chỉnh sửa

và bổ sung theo góp ý của các bên liên quan

Hoàn thiện và Trình, HDND, UBND Phê duyệt

Triển khai kế hoạch

Tham vấn ý kiến người dân tại các thôn xóm

14 | P a g e Biên soạn: Phan Ngụy Trường

 Bước 1: Thành lập nhóm điều phối LKH cấp xã

Trên cơ sở các Nghị quyết của Đảng ủy và HDND xã về định hướng phát triển KT-XH 5 năm(kế hoạch phát triên KTXH 5 năm), LKH phát triển KTXH hàng năm, Đề án xây dựng Nôngthôn mới của xã; UBND xã ra quyết định thành lập nhóm điều phối LKH MT cấp xã bao gồmcác thành phần chủ chốt sau:

- Chủ tịch hoặc PCT UBND xã

- Cán bộ Địa chính - Môi trường xã

- HTX dịch vụ môi trường (nếu có)

- Mặt trận tổ quốc

- Hội phụ nữ

- Đại diện thôn xóm (01 người, tốt nhất vừa là trưởng thôn vừa là đại biểu HDND)

- Đại diện cơ sở sản xuất kinh doanh (01)

 Bước 2: Nghiên cứu các tài liệu có sẵn liên quan đến quản lý môi trường xã/thôn

Nhóm điều phối LKH MT cần quan tâm nghiên cứu một số tài liệu sau:

- Các báo cáo đánh giá hiện trạng MT tại địa phương (nếu có)

- Báo cáo kinh tế xã hội 2 năm gần nhất

- Kế hoạch phát triển KT-XH năm tiếp theo (đặc biệt kế hoạch phát triển KT-XH 5năm nếu có)

- Nghị quyết liên quan của Đảng ủy, UBND và Hội đồng nhân dân xã

- Đề án Nông thôn mới của xã

- Các chính sách môi trường của tỉnh, huyện

 Bước 3: Đánh giá nhanh hiện trạng môi trường tại các thôn/xóm

Tổ chức các cuộc họp tại thôn với sự tham gia của đại diện các hộ gia đình, các đoànthể xã hội thôn và cơ sở sản xuất-kinh doanh đóng trên địa bàn để đánh giá hiện trạngmôi trường thôn/xóm Quá trình đánh giá có thể sử dụng một số công cụ đánh giánhanh nông thôn có sự tham gia sau1:

- Quan sát hiện trường

- Vẽ sơ đồ thôn/ xã

- Sơ đồ mặt cắt

1 Xem hướng dẫn cụ thể ở “Phần 3: Một số công cụ hỗ trợ thu thập thông tin và lập kế hoạch”; tuy nhiên không nhất thiết phải sử dụng tất cả các công cụ này và có thể xem công cụ phân tích cây vấn đề và các bên liên quan như các công cụ chính kết hợp với các thông tin thu thập được ở bước 1.

- Phân tích cây vấn đề

- Phân tích vai trò giới

- Phân tích các bên liên quan

 Bước 4: Phác thảo kế hoạch quản lý môi trường cấp xã

Sau khi thu thập và phân tích các thông tin thu được từ bước 2 và bước 3, Nhóm điềuphối LKH MT xã họp lại để cùng nhau:

- Xác định mục tiêu và các chỉ tiêu cần đạt được.(Dựa trên tiêu chí 17 của chươngtrình NTM)

- Thảo luận và thống nhất khung kế hoạch hành động quản lý MT cấp xã2

- Xác định các hoạt động, thời gian và địa điểm triển khai, trách nhiệm của các bênliên quan và ngân sách thực hiện (nguồn ngân sách được lấy từ đâu Nếu không cócon số cụ thể thì nên ước lượng % mỗi nguồn có chiến dịch huy động đóng góp)

 Bước 5: Tổ chức hội nghị lập kế hoạch hành động quản lý môi trường xã

Tổ chức cuộc họp với sự tham gia của Đảng ủy, HDND, UBND xã và các ban

ngành/đoàn thể liên quan như cán bộ địa chính-môi trường, cán bộ nông nghiệp;MTTQ, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn thanh niên, Hội CCB, HTX môi trường,BQL chợ, cơ sở sản xuất kinh doanh, Trường học, Trạm y tế…và đại diện các thônxóm nhằm:

- Chia sẻ kết quả đánh giá và các đề xuất giải pháp, hành động từ các thôn/xóm

- Tham vấn ý kiến của tất cả thành phần tham dự, nhất là các tổ chức xã hội và đơn

vị sự nghiệp về tình trạng môi trường địa phương và định hướng can thiệp

- Thảo luận và thống nhất bản dự thảo kế hoạch quản lý môi trường xã

 Bước 6: Chỉnh sửa và bổ sung

- Nhóm điều phối LKH MT họp để chỉnh sửa và bổ sung kế hoạch dựa trên góp ý từhội nghị tham vấn

 Bước 7: Tổ chức các cuộc họp tham vấn với người dân và các tổ chức xã hội thôn

- Giới thiệu mục đích của việc lập kế hoạch và các bước đã triển khai để có đượcbản kế hoạch hiện tại

- Giới thiệu tổng quan về bản kế hoạch đã được xây dựng

2 Xem Phần 3, công cụ số 6: Khung kế hoạch quản lý môi trường xã

16 | P a g e Biên soạn: Phan Ngụy Trường

- Lấy ý kiến cho từng chỉ tiêu, hoạt động trong bản kế hoạch

- Rà soát và xác định lần cuối khi tất cả các tiêu chí, hoạt động đã được thảo luận

- Đọc biên bản cuộc họp và các đại diện ký vào biên bản

 Bước 8: Hoàn thiện và phê duyệt

- Nhóm điều phối LKH họp để điều chỉnh và hoàn thiện

- Trình HDND và UBND xã phê duyệt

 Bước 9: Tổ chức thực hiện

- UBND xã ra quyết định phân công trách nhiệm cho các bên liên quan

- Dự án SYNERGIES (các đối tác địa phương) hỗ trợ UBND xã triển khai một sốhoạt động trong kế hoạch môi trường xã phù hợp với hỗ trợ của Dự án:

o Tập huấn kiến thức cơ bản và các văn bản pháp luật, chính sách về môi trườngBDKH

o Tập huấn kiến thức và kỹ năng cho truyền thông viên xã, thôn

o Hỗ trợ các TTV truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân

o Hỗ trợ thực hiện một số mô hình điểm dựa trên sáng kiến cộng đồng

o Hỗ trợ thực hiện các hoạt động trong khuôn khổ dự án nhỏ

o Tổ chức các hội nghị đối thoại chính sách, các chuyến than quan học hỏi kinhnghiệm

Phần 3: Công cụ đánh giá nhanh

có sự tham gia trong lập kế hoạch

I Sơ lược về đánh giá nhanh có sự tham gia

1 Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA)

Là cách tiếp cận và phương pháp luận giúp cho người dân nông thôn có khả năng chia sẻ, củng

cố và phân tích những hiểu biết của họ về cuộc sống, điều kiện sống để lập kế hoạch và cùngnhau hành động nhằm đạt được mục tiêu chung (Robert Chamber)

2 Tại sao cần sử dụng PRA trong lập kế hoạch môi trường

- Người dân là người hiểu rõ vấn đề nhất vì chính họ là một trong những tác nhân gây ratình trạng ô nhiễm môi trường và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ việc môi trường bị ônhiễm song cũng chính họ là người đóng vai trò quan trọng và có trách nhiệm trongviệc giảm thiểu ô nhiễm và tao ra một môi trường sống khỏe mạnh Người hiểu rõ rất

sẽ là người đưa ra giải pháp phù hợp nhất

- Quản lý môi trường cần một nỗ lực tập thể do vậy việc tạo môi trường thuận lợi đểngười dân- nhất là nhóm yếu thế và dễ bị tổn thương- ngồi lại với nhau để chia sẻ, họchỏi và giải quyết những mối quan tâm chung của chính họ

- Tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội cơ sở trong việc đối thoại, xây dựngchính sách và giải quyết các vấn đề môi trường địa phương

- Quá trình thảo luận, trao đổi giúp các bên liên quan có nhận thức chung và sự đồngthuận trong suy nghĩ, hành động Qua đó cũng nâng cao năng lực, tính tự chủ, tráchnhiệm/sự cam kết, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lýNhà nước

Chính vì vậy việc sử dụng PRA thể hiện được Quyền được tham gia của người dân và

xã hội dân sự vào quá trình xây dựng chính sách nhằm đảm bảo sự phù hợp, côngbằng, bình đẳng và bền vững trong phát triển kinh tế-xã hội

3 Những nguyên tắc của PRA

- Bỏ qua tối ưu: những gì không liên quan và không cần thiết thì không cần tìm hiểu và

chỉ tập trung trao đổi, tìm hiểu những thông tin cần thiết/liên quan trực tiếp đến vấn đề

18 | P a g e Biên soạn: Phan Ngụy Trường

đang thảo luận Không cần thiết nhiều số liệu thống kê phức tạp và quá chi tiết cho cácnhiên cứu PRA

- Kiểm tra chéo/tam giác: các thông tin được thu thập và kiểm chứng không chỉ qua

một nguồn hay công cụ duy nhất mà chúng có thể được thu thập, phân tích từ cácnguồn/nhóm khác nhau bằng các công cụ khác nhau để chúng đảm bảo có độ tin cậynhất định

- Sự tham gia: mọi người đều có quyền nêu ý kiến, bày tỏ quan điểm mà không quan

tâm đến vị trí, học vấn, giới tính hay tình trạng kinh tế, xã hội của họ Tất cả các ý kiếnđều được tôn trọng và có giá trị Bên cạnh đó, chính cộng đồng là người hiểu nhữngvấn đề của họ nhất do vậy họ sẽ có thông tin nhanh và chính xác nhất về các vấn đềcũng như có các giải pháp phù hợp cho chính họ

- Tiếp cận đa ngành: khi đánh giá cần quan tâm đến nhiều khía cạnh khác nhau như thể

chế (chính sách), kinh tế, văn hóa, xã hội, giới…trong mối tương quan với môi trường

để đảm bảo có cái nhìn tổng thể về vấn đề và có các giải phát toàn diện, thống nhất

- Cân bằng/loại bỏ định kiến: không cho rằng mình giỏi hơn người yếu thể để áp đặt ý

kiến với họ; không coi trọng ý kiến của một số người có ảnh hưởng mà bỏ qua ý kiếncủa những người yếu thế mà ngược lại cần khuyến khích để nhóm yếu thể, dễ bị tổnthương đưa ra ý kiến của họ Các cuộc họp cần có sự tham gia của các nhóm thiệt thòinhất

- Linh hoạt và không bắt buộc: các công cụ mang tính “bán cấu trúc’ nên cần được sử

dụng một cách linh hoạt chứ không nhất thiết phải áp dụng một cách cứng nhắc cáctrình tự đã định sẵn Dựa vào bối cảnh cụ thể để sử dụng công cụ cho phù hợp chứkhông phải áp đặt công cụ vào bối cảnh

- Phối hợp các kỹ thuật/công cụ: trong quá trình đánh giá cần sử dụng một số công cụ

khác nhau để đảm bảo thông tin được thu thập đầy đủ và có thể kiểm chứng lẫn nhau.Các kỹ thuật cũng có thể được sử dụng một cách linh hoạt để đảm bảo thông tin đượctrao đổi một cách hiệu quả nhất (Nên sử dụng các công cụ hỗ trợ trực quan để có thể

sử dụng trong suốt quá trình làm việc)

4 Một số công cụ PRA sử dụng trong lập kế hoạch môi trường thôn, xã

- Nghiên cứu các tài liệu sẵn có3

- Vẽ bản đồ xã

- Vẽ sơ đồ lát cắt

- Phân tích cây vấn đề

- Phân tích vai trò giới

- Phân tích các bên liên quan

- Phỏng vấn sâu

5 Đối tượng khảo sát, đánh giá

 Các cuộc họp cấp thôn/bản

- Mỗi thôn/xóm tổ chức một cuộc họp

- Mỗi cuộc họp không nên quá 20 người tham dự

- Người tham dự cần có ½ nam và ½ nữ

- Có đại diện của các lứa tuổi khác nhau (tránh tình trạng do người già ít việc nên để toàn ngườigià đi họp)

- Có đại diện của các hộ gia đình khá giả, trung bình và hộ nghèo

- Có dại diện của các cơ sở sản xuất kinh doanh, trang trại/gia trại chăn nuôi, người sản xuấtnông nghiệp…

 Các cuộc họp cấp xã

- Đại diện Đảng ủy, UBND, HDND xã

- Cán bộ Địa chính-Môi trường, Nông nghiệp, Lao động -xã hội

- MTTQ, Hội PN, Hội ND, Hội CCB, Đoàn TN

- HTX môi trường, Trạm y tế, Trường học, Ban quản lý chợ

- Các trưởng thôn

6 Những nhóm thông tin cần thu thập 4

- Thông tin về hiện trạng sử dụng nước sạch và nhà vệ sinh của thôn, xã; cả ở các hộ gia đình vànơi công cộng

3 Đã nêu ở phần trên

4 Xem bản hướng dẫn chi tiết ở phần 1