Bài giảng kinh tế và quản lý môi trường chương 2 PGS TS lê thu hoa

p Với một nguồn thải nhất định, những yếu tố nào sẽ làm thay đổi mức ô nhiễm tối ưu: Ø Thay đổi MNPB: cải thiện công nghệ sản xuất, giá cả thị trường tăng/ giảm Ø Thay đổi MAC: cải thi

Trang 1

Chương II: Kinh tế học về chất

lượng môi trường

Nội dung:

1 Nhắc lại các khái niệm kinh tế liên quan: thị trường, cung,

cầu, chi phí, lợi ích, thặng dư, phúc lợi XH…

2 Hàng hóa môi trường và thất bại của thị trường trong

việc cung cấp HHMT

3 Ngoại ứng và thất bại của thị trường trong bảo vệ môi

trường

4 Ô nhiễm tối ưu: 2 cách tiếp cận của kinh tế học

5 Các giải pháp đối với ô nhiễm: giải pháp của Nhà nước

& giải pháp thị trường

Trang 2

I Các khái niệm liên quan

— Thị trường: đa số hàng hoá

dịch vụ đều có thị trường

— Cầu và lợi ích cận biên à Sẵn

lòng chi trả (WTP)

— Cung và chi phí cận biên

— Cân bằng cung cầu & giá cả

— Tổng lợi ích & Tổng chi phí

— Thặng dư sản xuất

— Thặng dư tiêu dùng

— Phúc lợi xã hội

CS Giá

Lượng

Cung Cầu

p*

Q*

0 PS

II Hàng hóa môi trường

2.1 Môi trường là hàng hóa

sạch; không khí sạch; thủy hải sản, rừng, đa dạng sinh

học; cảnh quan môi trường đô thị sạch đẹp, tiện nghi

qTại sao là hàng hóa?

ØGiá trị sử dụng

ØGiá trị

qÝ nghĩa?

ØHình thành thị trường

ØBảo đảm hoạt động hiệu quả của thị trường trong

việc cung cấp hàng hóa môi trường (Cung &

Cầu???)

Trang 3

II Hàng hóa môi trường

2.2 Thất bại của thị trường trong việc cung cấp hàng

hóa môi trường

q Nhiều yếu tố tạo ra chất lượng môi trường là hàng

hoá công cộng

q Hai tính chất

o Không loại trừ (Non-exclusive)

o Không cạnh tranh trong sử dụng (Non-rival)

è Sẵn lòng chi trả ít hơn lợi ích (WTP < MB)

hàng hoá/ dịch vụ môi trường

Minh hoạ bằng đồ thị???

P

Q

S=MSC=MC MSB

Q * s

“Người ăn theo” và thất bại thị trường trong

việc cung cấp hàng hóa công cộng

O

B A D=WTP

Trang 4

III Ngoại ứng và thất bại thị trường về

bảo vệ MT

3.1 Khái niệm và phân loại ngoại ứng

qNgoại ứng: quyết định sản xuất/ tiêu dùng của một cá

nhân tác động trực tiếp đến những người khác mà không

thông qua giá cả thị trường

q Phân loại theo tính chất tác động:

tích cực: MEB> 0; MSB = MB + MEB

tiêu cực: MEC> 0; MSC = MC + MEC

q Phân theo phạm vi tác động:

Địa phương: tiếng ồn, nhiệt, mùi, khói bụi

Vùng: ô nhiễm nước, khí thải, tràn dầu

Toàn cầu: hiệu ứng nhà kính, khí hậu, đa dạng SH

à một ngoại ứng có thể vừa mang tính khu vực vừa mang tính

toàn cầu

III Ngoại ứng và thất bại thị trường

Ngoại ứng môi trường:

Tích cực:

cải thiện chất lượng môi trường, sử dụng hợp lý, tiết kiệm

tài nguyên (trồng rừng, sửa nhà, tái sử dụng các đồ dùng

gia đình, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng, thu gom

và sử dụng chất thải cho tái sản xuất, sản xuất sạch hơn…)

Tiêu cực:

phá huỷ môi trường, sử dụng lãng phí, huỷ hoại tài nguyên

(phá rừng, nuôi tôm trên cát, xả thải các chất thải của nhà

máy nhiệt điện, hoá chất, dệt nhuộm…, giao thông cơ giới,

đánh bắt thuỷ hải sản, sử dụng hoá chất trong sản xuất

nông nghiệp…)

Trang 5

III Ngoại ứng và thất bại thị trường

3.2 Thất bại của thị trường do ngoại ứng

Ngoại ứng là nguyên nhân của:

àchênh lệch chi phí/ lợi ích cá nhân và chi phí/ lợi ích

xã hội (MSC > MC hoặc MSB > MB)

chi phí và lợi ích đối với xã hội

à thị trường sản xuất quá nhiều hoặc quá ít so với mức

hiệu quả xã hội

à lãng phí nguồn lực, tổn thất phúc lợi xã hội

Hệ quả về môi trường:

àít hoạt động có lợi cho môi trường

ànhiều hoạt động có hại cho môi trường

P

Q

S=MSC=MC MSB=MB+MEB

Q * s

Trang 6

P *

s

E CS

PS

Ngoại ứng tiêu cực và thất bại thị trường

A

B

4.1 Ô nhiễm và ô nhiễm tối ưu

§ Ô nhiễm môi trường:

Ø Luật BVMT Việt Nam: Ô nhiễm MT là sự thay đổi tính

chất của các thành phần MT, vi phạm tiêu chuẩn MT

Ø Môi trường ô nhiễm là khi chất lượng môi trường bị

thay đổi đến mức tính năng, tác dụng và giá trị sử dụng

của môi trường không được đảm bảo

Ø Khi môi trường bị nhiễm các chất thải/ chất gây ô nhiễm

nhưng tính năng, tác dụng và giá trị sử dụng của môi trường

vẫn đảm bảo thì vẫn chưa gọi là ô nhiễm môi trường

Trang 7

IV: Ô nhiễm tối ưu

§ Ô nhiễm môi trường:

§ Quan điểm kinh tế:

Ô nhiễm môi trường phụ thuộc vào:

Ø Tác động vật lý của chất thải đến MT

Ø Phản ứng của con người đối với tác động đó (những thay đổi

có liên quan đến lợi ích)

Þ Ô nhiễm kinh tế chỉ xảy ra khi có thay đổi lợi ích/ chi

phí

Þ Ô nhiễm vật lý không có nghĩa là sẽ có ô nhiễm về mặt

kinh tế

§ Quan điểm môi trường thuần tuý

Ô nhiễm tối ưu W* = 0

§ Quan điểm kinh tế

Xem xét sự đánh đổi (trade-off) giữa lợi ích

và chi phí của ô nhiễm

® Ô nhiễm tối ưu là mức ô nhiễm mà ở đó

phúclợi ròng xã hội (NSB) là tối đa

® Ô nhiễm tối ưu kinh tế W* ≠ 0

Trang 8

Ô nhiễm tối ưu

Tiếp cận 1:

MNPB = MEC

Tiếp cận 2:

MAC = MDC

4.2 Ô nhiễm tối ưu: hai cách tiếp cận

Ô nhiễm tối ưu - tiếp cận 1

p Giả thiết

Ø Lượng chất thải tăng/ giảm đồng biến với sản lượng

Ø Không có công nghệ xử lý và các biện pháp giảm thải

khác

q Khi Qâ: NPB â ≈ MNPB chính là chi phí cận biên của

giảm sản lượng/ giảm thải

Khi Qâ: EC â ≈ MEC chính là lợi ích cận biên của giảm

thải

è Ô nhiễm tối ưu tại mức cân bằng chi phí và lợi ích cận

Trang 9

Lợi ích cá nhân ròng cận biên MNPB

P

a

0

MR=P MC

Chi phí ngoại ứng môi trường

pTổng chi phí ngoại ứng môi trường (EC) là

các khoản chi phí môi trường mà một hoạt

động kinh tế áp đặt cho các cá nhân bên

ngoài hoạt động kinh tế đó

pChi phí ngoại ứng cận biên (MEC) là mức

thay đổi chi phí ngoại ứng khi mức sản lượng

của hoạt động kinh tế tăng thêm một đơn vị

Trang 10

Đường chi phí ngoại ứng cận biên MEC

Tiếp cận 1: Ô nhiễm tối ưu tương ứng

với mức sản lượng tối ưu

Sản lượng Q*S Q*M

W*S WM

Trang 11

Giả thiết: Có nhiều giải pháp khác nhau để giảm

thải

p Giảm thải tại nguồn thông qua các biện pháp như tổ

chức sản xuất hợp lý hơn, sử dụng nguyên liệu/ năng

lượng tốt hơn, thay đổi công nghệ, tái chế, tái sử dụng

chất thải tại nơi phát sinh…

p Giảm thải bằng cách lắp đặt và vận hành các hệ thống

thiết bị xử lý các chất thải đã phát sinh

è Không nhất thiết phải giảm sản lượng mà

vẫn có thể giảm được ô nhiễm!!!

Chi phí giảm thải

p Tổng chi phí giảm thải (TAC) là tổng các loại

chi phí để làm giảm lượng chất gây ô nhiễm

được thải vào môi trường hoặc giảm nồng độ

các chất gây ô nhiễm

p Chi phí giảm thải biên (MAC) thể hiện sự gia

tăng trong tổng chi phí giảm thải để làm giảm

được một đơn vị ô nhiễm

Trang 12

Đường chi phí giảm thải cận biên MAC

Chi phí thiệt hại môi trường

p Tổng chi phí thiệt hại môi trường (DC) là chi

phí của tất cả những tác động bất lợi mà người

sử dụng môi trường phải gánh chịu do môi

trường bị ô nhiễm

p Chi phí thiệt hại môi trường biên (MDC) là

mức thay đổi chi phí thiệt hại khi lượng chất thải

hoặc nồng độ chất gây ô nhiễm trong môi trường

thayđổi một đơn vị

® So sánh MDC và MEC?

Trang 13

Đường thiệt hại môi trường cận biên MDC

A

W0 W1

§ Khi Wâ: TAC á và MAC là chi phí cận biên của

giảm thải

§ Khi Wâ: DC â nên MDC là lợi ích cận biên

(MB) của giảm thải

è Ô nhiễm tối ưu tại mức cân bằng chi phí và lợi

ích cận biên: MAC = MDC

Trang 14

W1 W* W2 W

m

Câu hỏi

p Với các nguồn thải khác nhau, mức ô nhiễm tối

ưu có giống nhau không?

p Với một nguồn thải nhất định, những yếu tố nào

sẽ làm thay đổi mức ô nhiễm tối ưu:

Ø Thay đổi MNPB: cải thiện công nghệ sản xuất, giá cả thị

trường tăng/ giảm

Ø Thay đổi MAC: cải thiện công nghệ giảm thải, chi phí

thực thi chính sách

Ø Thay đổi MDC (MEC): dân số, mât độ dân số, tính chất

môi trường nền, nhận thức của cộng đồng về tác hại của

ô nhiễm

Ø Các thay đổi khác

4.3 Thay đổi mức ô nhiễm tối ưu:

Trang 15

Kết luận

p Có các quan điểm và cách tiếp cận khác nhau

đối với ô nhiễm môi trường và ô nhiễm tối ưu

p Ô nhiễm tối ưu kinh tế W* ≠ 0

p Tiếp cận ô nhiễm tối ưu khác nhau có thể dẫn tới

các giải pháp chính sách khác nhau: chính sách

gián tiếp và chính sách trực tiếp

Trang 16

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

V: Các giải pháp đối với ô nhiễm môi trường 1

Chương 2: Kinh tế học về chất lượng môi trường

Các giải pháp đối với

ô nhiễm môi trường

Giảng viên: PGS.TS Lê Thu Hoa, ĐH Kinh tế Quốc dân E-mail: hoalethu@neu.edu.vn; hoalethu@yahoo.com

• Giải pháp của thị trường

– Quyền tài sản và thỏa thuận về ô nhiễm

• Giải pháp của Nhà nước

– Thuế môi trường

– Tiêu chuẩn môi trường: Chuẩn mức thải

Trang 17

5.1: Quyền tài sản và Thỏa thuận

–Khả năng chuyển nhượng quyền tài sản

ô nhiễm (Định lý Coase)

Trường hợp 1: Quyền tài sản thuộc về chủ thể bị

ảnh hưởng bởi ô nhiễm

• Chủ thể gây ô nhiễm là người khởi xướng mặc cả

Trang 18

Mô hình thỏa thuận ô nhiễm

Chi phí giảm thải, Chi phí thiệt hại

Lượng thải (mức ô nhiễm)

A

A A1MACa

Trang 19

Nếu quyền tài sản là hoàn hảo và

các chi phí giao dịch bằng không, thị

trường luôn có xu hướng đạt được

mức ô nhiễm tối ưu thông qua quá

trình mặc cả, không phụ thuộc vào

việc phân định ai là người có quyền

tài sản.

Hạn chế của định lý Coase

§ Không xảy ra mặc cả khi Quyền tài sản

§ Không được phân định rõ ràng

§ Không có hiệu lực thực tế

§ Không thể chuyển nhượng

§ Khó khăn trong việc xác định người gây ô nhiễm/ bị

ô nhiễm

§ Thiếu thông tin về các chi phí/ lợi ích

§ Chi phí giao dịch???

Trang 20

Ngụ ý: áp dụng quyền tài sản đối với các vấn

đề môi trường

§ Trong thực tế, phương pháp quyền tài sản có thể đạt được

hiệu quả khi:

§ QTS được phân định rõ ràng, có hiệu lực thực tế và có thể chuyển

nhượng

§ Số người liên quan tương đối ít

§ Quan hệ nhân quả rõ ràng

§ Thiệt hại dễ đo lường

§ Chi phí giao dịch thấp

Ngụ ý: áp dụng quyền tài sản đối với vấn đề môi

trường (tiếp)

§ Trong thực tế, giải quyết vấn đề ô nhiễm thông qua mặc cả thường ít/

khó xảy ra; nếu xảy ra cũng khó đạt mức tối ưu

§ Khi quyền tài sản mang tính chất cộng cộng thì phương pháp quyền tài

sản ít có khả năng phát huy hiệu lực

§ Những hạn chế của Định lý Coase biện minh cho sự cần thiết phải có sự

can thiệp của Nhà nước và vai trò của quyền tài sản đối với giải quyết

vấn đề môi trường

§ Tăng cường quyền tài sản có thể góp phần cải thiện tình trạng ô nhiễm

môi trường

Trang 21

Câu hỏi thảo luận

§ Nếu chi phí giao dịch khác không, thông thường ai sẽ là

người phải chịu chi phí này?

§ Chi phí giao dịch ảnh hưởng như thế nào đến kết quả mặc

cả?

§ Yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến phân phối lợi ích đạt được

từ quá trình mặc cả giải quyết ô nhiễm?

§ Nếu không thể mặc cả, có thể kiện nhau ra tòa án để đòi bồi

thường thiệt hại được không? Khả năng giải quyết?

5.2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.1 Thuế môi trường (thuế Pigou tối ưu)

§ Xác định mức thuế tối ưu:

t* = MEC (Q*)

§ Giá phản ánh đúng chi phí xã hội

P = MSC = MC + MEC

§ Thay đổi hành vi của người sản xuất

§ Sự dịch chuyển của đường cung MC t = MC + t*

§ Giảm thặng dư sản xuất

Trang 22

5.2: Các giải pháp của Nhà nước

Thuế Pigou tối ưu Giá P

A

P*

PMB C

S t =MC+ t MSC=MC+MEC

5.2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.2 Chuẩn mức thải (Standards)

§ Là một dạng tiêu chuẩn môi trường

§ Giới hạn (có tính pháp lý) về lượng chất thải tối đa

mà người gây ô nhiễm được phép thải vào môi

trường

§ Xác định cho từng loại chất thải trong những khoảng

thời gian xác định

§ Thuộc nhóm công cụ Mệnh lệnh và kiểm soát (CAC)

trong quản lý môi trường

Trang 23

5.2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.2 Chuẩn mức thải (tiếp theo)

§ Xác định mức thải tối ưu

S = W* (MAC = MDC)

§ Trong thực tế, S thường được quy định như nhau cho

các nguồn thải tương tự nhau Tại sao???

§ Hành vi của doanh nghiệp???

§ Chi phí môi trường của doanh nghiệp

EC = AC

5 2: Các giải pháp của Nhà nước

Mức thải W

W*

MDC

Wm E

Trang 24

5 2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.3 Phí xả thải (Fees/ Charges)

§ Là khoản tiền mà người gây ô nhiễm phải trả theo quy

định của cơ quan chức năng

§ Phí tính theo từng loại chất thải và các thành phần

chất gây ô nhiễm

(ví dụ phí nước thải theo NĐ 67-2003/ NĐ-CP)

§ Thuộc nhóm công cụ kinh tế (EIs) trong quản lý môi

trường; có tính linh hoạt và mềm dẻo hơn CAC

5.2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.3 Phí xả thải (tiếp theo)

§ Xác định mức phí tối ưu (do cơ quan chức năng)

f* = MAC (w*) = MDC (w*)Trong thực tế, mức phí thường được quy định như nhau cho

các nguồn thải tương tự nhau Tại sao???

§ Hành vi của doanh nghiệp

§ Tổng số phí phải nộp F = f x w

§ Chi phí tuân thủ EC = AC + F

§ Chọn mức thải tối ưu tại MAC = f (tại sao???)

Trang 25

Thảo luận

So sánh chuẩn mức thải và phí xả thải:

doanh nghiệp ưa thích công cụ nào?

cơ quan quản lý nên chọn công cụ nào?

Ø Trong trường hợp có đủ thông tin (về MAC và

MDC) choviệc ra quyết định

Ø Trong trường hợp không có đủ thông tin cho

việc ra quyết định

Trang 26

5.2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.4 Giấy phép xả thải có thể chuyển nhượng (Tradeable

Emission Permits - TEPs)

“quyền được thải vào môi trường”

phép

tiết của Nhà nước

5 2: Các giải pháp của Nhà nước 5.2.4 TEPs (tiếp theo)

§ Cung giấy phép

• Do cơ quan quản lý môi trường cấp

• Lượng cung được xác định căn cứ vào mục tiêu môi trường

(Mức ô nhiễm tối ưu về mặt xã hội, W*)

• Đường cung của thị trường là một đường thẳng đứng

• Yếu tố nào làm thay đổi cung???

§ Cầu giấy phép

• Đường MAC chính là đường cầu giấy phép của các chủ thể

gây ô nhiễm

• Đường cầu thị trường là tổng theo chiều ngang đường MAC

của các chủ thể gây ô nhiễm

• Yếu tố nào làm thay đổi cầu???

Định dạng
Số trang	31
Dung lượng	2,03 MB