Bài giảng luật hiến pháp nước ngoài bài 5

Luật HPNN: Chương trình tổng thể• Tuần 1: Những vấn đề lý luận về luật hiến pháp và hiến pháp • Tuần 2: Chính thể và các đảng phái chính trị • Tuần 3: Pháp luật bầu cử và mối quan hệ cơ

Luật HPNN: Chương trình tổng thể

• Tuần 1: Những vấn đề lý luận về luật hiến pháp

và hiến pháp

• Tuần 2: Chính thể và các đảng phái chính trị

• Tuần 3: Pháp luật bầu cử và mối quan hệ cơ

bản giữa Nhà nước và công dân

• Tuần 4: Nghị viện các nước

• Tuần 5: Chính phủ và nguyên thủ quốc gia các nước

• Tuần 6: Hệ thống tư pháp và vấn đề bảo vệ

Hiến pháp ở các nước

Bài 5: Chính phủ và nguyên thủ

quốc gia các nước

I Nguyên thủ quốc gia các nước:

• Vị trí trong bộ máy nhà nước

• Cách thức hình thành

• Nhiệm vụ quyền hạn

II Chính phủ các nước

• Vị trí của chính phủ trong BMNN

• Cách thức hình thành chính phủ

• Cơ cấu tổ chức

• Nhiệm vụ quyền hạn

I Nguyên thủ quốc gia: 1 Vị trí

• Thông thường có vị trí đại diện quốc gia, mang tính lễ nghi, biểu tượng cho sự

thống nhất, cho dân tộc Đặc biệt các

nước quân chủ.

• Tách biệt trường hợp đứng riêng và

trường hợp kết hợp: Nếu kết hợp vị trí cao

hơn.

Đại diện QG Nghị viện Chính

phủ/Hành pháp

Tòa án Riêng biệt

Anh

Mỹ

Pháp

Đức

Nga

Trung Quốc

Việt Nam

Vị trí nguyên thủ quốc gia trong BMNN

I Nguyên thủ quốc gia: 2 cách

thức hình thành

Có hai cách:

• Kế truyền: quân chủ

– NT lãnh thổ bất khả phân: chỉ 1 người

– NT trọng nam: chủ yếu châu Á, châu Âu khác

– NT trọng trưởng: hầu hết các nước

• Bầu: cộng hòa Hai hình thức bầu

– Bầu bởi nghị viện: phần lớn các nước (Đức, Ý, Israel) – Bầu bởi toàn dân: khi kết hợp chức năng (Pháp, Mỹ, Nga)

Quân chủ - Kế truyền Cộng hòa - Bầu

NTắc lãnh thổ bất khả phân

NT trọng nam

NT trọng trưởng

NT bầu Nghị viện Gián tiếp Trực tiếp

Anh

Nhật

Hồi giáo/

Malaysia

Mỹ

Pháp

Đức

Nga

Trung

Quốc

Việt Nam

CÁCH THỨC HÌNH THÀNH VỊ TRÍ NGUYÊN THỦ QUỐC GIA

I Nguyên thủ quốc gia: 3 nhiệm vụ

quyền hạn

• Thực hiện chức năng đại diện: quyền hạn truyền thống, ký kết ĐƯQT, thay mặt NN trong đối nội đối ngoại

• Lĩnh vực quản lý nhà nước: thường ít can thiệp nếu có vị trí độc lập

• Lĩnh vực lập pháp: rất phổ biến quyền công bố luật (quyền mang tính đại diện đối nội), có thể

có sáng kiến luật, nếu kết hợp thì có nhiều

quyền hơn (VD: Quyền phủ quyết - Veto)

• Lĩnh vực tư pháp: thường ít về nội dung Chủ

yếu là về tổ chức (đặc biệt khi kết hợp: Pháp,

Mỹ), quyền đặc xá ân xá

Sáng kiến luật

Công

bố luật

Phủ quyết

Giải tán nghị viện

hành pháp

Bổ nhiệm TTg

Bổ nhiệm

bộ trưởng

Bổ nhiệm đại sứ

Bổ nhiệm thẩm phán

Thống lĩnh LLVT

Anh

Nhật

Mỹ

Pháp

Đức

Nga

Trung

Quốc

Việt

Nam

MA TRẬN NHIỆM VỤ QUYỀN HẠN ĐIỂN HÌNH CỦA NGUYÊN THỦ QUỐC GIA CÁC NƯỚC

II Chính phủ: 1 Vị trí

• Vị trí trong cơ chế phân chia quyền lực

nhà nước: chức năng hành pháp

(executive) Phân biệt với chức năng hành chính (administrative), lập pháp

(Legislative), tư pháp (Judiciary)

• Vị trí thường thấp hơn nghị viện hoặc

bằng nghị viện nếu kết hợp với vị trí khác (Pháp, Mỹ).

• Hai mô hình về vị trí của chính phủ.

Hai mô hình về vị trí của chính phủ

trong một bộ máy nhà nước

• Mô hình 1: Chính phủ

có vai trò thấp

• Mô hình 2: chính phủ

có vai trò có vai trò ngang bằng nghị viện

Nghị viện

Chính phủ Tòa án

Nghị viện

Chính phủ

Tòa án

Sơ đồ tổ chức BMNN Việt nam so sánh với

một mô hình BMNN tương tự

Quốc hội

CTN UBTVQH

CP TATC VKSTC

Nghị viện

CP Tòa án

II Chính phủ: 2 Cách thức hình

thành chính phủ

• 3 loại cơ bản (trong giáo trình 2 loại):

– Hình thức nghị viện: Do hạ viện bầu, có thể một đảng hoặc có thể liên minh Chịu trách nhiệm trước nghị

viện (Đức, Anh)

– Hình thức ngoài nghị viện: Do dân bầu trực tiếp,

thường kết hợp với vị trí nguyên thủ (Mỹ, Philipines) Chịu trách nhiệm trước cử tri (Mỹ)

– Nửa trong nửa ngoài: do Nguyên thủ đề cử nhưng phải đạt sự tín nhiệm của nghị viện (Pháp, Ukrain).

• Thành phần chính phủ: rất khác giữa các nước,

kể cả tên gọi thành viên (thủ tướng, bộ trưởng nhà nước, bộ trưởng, thư ký tổng thống)

II Chính phủ: 3 cơ cấu tổ chức

• Thường là người đứng đầu chính phủ quyết

định thành phần chính phủ

• Thường việc quyết định đó phải được sự ủng hộ của nghị viện (Mỹ, Pháp, Việt Nam), và thủ tục

bổ nhiệm của người đứng đầu nhà nước

• Vai trò người đứng đầu chính phủ gần như

giống nhau ở các nước: vai trò cá nhân, vai trò đứng đầu tập thể Mỹ là ngoại lệ (vai trò cá

nhân)

II Chính phủ: 4 Nhiệm vụ quyền hạn

• Trong lĩnh vực kinh tế tài chính: lập ngân sách để

nghị viện phê chuẩn, thực hiện ngân sách, điều tiết chính sáh tài chính

• Trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh: thường là chỉ huy quân đội, phụ trách quân nhu

• Trong lĩnh vực xã hội: đề xuất và thực hiện các

chính sách xã hội

• Trong lĩnh vực đối ngoại: thủ tướng thường được

hưởng tư cách nguyên thủ khi quan hệ ngoại giao, chính phủ thực hiện chính sách đối ngoại

• Trong lĩnh vực lập pháp và thi hành luật: chính phủ thường là bộ máy chính xây dựng luật